Kısa cevap · TMK 124
TMK 124, evlenme ehliyetinin ilk koşulunu koyar: erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. İkinci fıkra tek bir istisna tanır: hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu yaş sınırının mutlak olduğunu iki ayrı kanun yararına bozma kararıyla ortaya koymuştur: on altı yaşını doldurmamış bir çocuğa gebelik gerekçesiyle dahi evlenme izni verilemez. Ehliyetin diğer koşulları ayırt etme gücü (TMK 125) ile küçük ve kısıtlılarda yasal temsilcinin iznidir (TMK 126-128). Evlenme engelleri ise hısımlık (TMK 129), önceki evliliğin sürmesi (TMK 130-131), kadın için üç yüz günlük bekleme süresi (TMK 132) ve akıl hastalığı (TMK 133) başlıkları altında sayılmıştır. Bekleme süresinin kaldırılması yalnız iki hâlde mümkündür ve gebe olan kadın bunlardan yararlanamaz.
Bu sayfada neler var? (12 bölüm)
- TMK 124 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Evlenme Ehliyetinin Üç Koşulu
- On Altı Yaş Sınırı Neden Mutlaktır?
- TMK 129-131: Hısımlık, Önceki Evlilik ve Gaiplik
- TMK 132-133: Bekleme Süresi ve Akıl Hastalığı
- TMK 124 Yargıtay kararları
- TMK 124 Anayasa Mahkemesi kararları
- TMK 124 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Evlenme ehliyeti
- Geçerli bir evlenme yapabilmek için aranan kişisel koşulların bütünü: yaş, ayırt etme gücü ve gerekli hâllerde yasal temsilci izni.
- Evlenme yaşı
- TMK 124/1: tamamlanmış on yedi yaş. Bu yaştan önce kural olarak evlenilemez.
- Olağanüstü evlenme yaşı
- TMK 124/2: hâkim kararıyla on altı yaşını doldurana tanınabilen istisna.
- Pek önemli sebep
- TMK 124/2'nin ikinci koşulu. Yaş koşulu sağlanmadıkça tek başına izin için yeterli değildir.
- Ayırt etme gücü
- TMK 125: evlenme ehliyetinin mutlak koşulu. Ayırt etme gücüne sahip olmayanlar evlenemez.
- Yasal temsilci izni
- TMK 126-127: küçüğün ve kısıtlının evlenmesi için aranan izin.
- İzne mahkemeden başvurma
- TMK 128: haklı sebep olmaksızın izin vermeyen yasal temsilciye karşı küçüğün veya kısıtlının başvuru yolu.
- Hısımlık engeli
- TMK 129: üstsoy-altsoy, kardeşler, amca-dayı-hala-teyze ile yeğenler, kayın hısımları ve evlâtlık ilişkisinden doğan yasaklar.
- Kayın hısımlığı engeli
- TMK 129/2: evlilik sona ermiş olsa bile eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasındaki evlenme yasağı.
- Önceki evlilik engeli
- TMK 130: yeniden evlenmek isteyenin önceki evliliğinin sona erdiğini ispat zorunluluğu.
- Evliliğin feshi
- TMK 131: gaipliğine karar verilen kişinin eşinin yeniden evlenebilmesi için mahkemeden istemesi gereken karar.
- Bekleme süresi
- TMK 132: evliliğin sona ermesinden başlayarak kadın için öngörülen üç yüz günlük süre. Doğurmakla biter.
Bir bakışta TMK 124
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlenme yaşı | Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. | TMK m. 124/1 |
| On altı yaş istisnası | Hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir; olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir. | TMK m. 124/2 |
| Yaş sınırı mutlaktır | On altı yaşını doldurmamış çocuğun evlenmesine izin verilemez; gebelik dâhil hiçbir sebep bu eksikliği gidermez. | 2. HD 27.04.2023; 2. HD 10.03.2014 |
| Ayırt etme gücü | Ayırt etme gücüne sahip olmayanlar evlenemez. | TMK m. 125 |
| Küçükler | Küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez. | TMK m. 126 |
| Kısıtlılar | Kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez. | TMK m. 127 |
| İzin verilmezse | Hâkim, haklı sebep olmaksızın izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir. | TMK m. 128 |
| Kan hısımlığı | Üstsoy ile altsoy arasında, kardeşler arasında, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır. | TMK m. 129/1 |
| Kayın hısımlığı | Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasaktır. | TMK m. 129/2 |
| Evlât edinme | Evlât edinen ile evlâtlığın veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır. | TMK m. 129/3 |
| Önceki evlilik | Yeniden evlenmek isteyen kimse, önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmek zorundadır. | TMK m. 130 |
| Gaiplik | Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez; fesih gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrı dava ile istenir. | TMK m. 131 |
| Bekleme süresi | Evlilik sona ermişse kadın, sona ermeden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla süre biter. | TMK m. 132/1-2 |
| Sürenin kaldırılması | Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme süreyi kaldırır; gebe kadının talebi reddedilir. | TMK m. 132/3; 2. HD 30.11.2021 |
TMK 124 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Birinci Kısım: Evlilik Hukuku · Birinci Bölüm: Evlenme — İkinci Ayırım: Evlenme Ehliyeti ve Engelleri
Evlenme yaşı — Madde 124
- (1)Kural yaş, tamamlanmış on yedi yaştır. Bu yaşı dolduran kişi evlenme ehliyetine sahiptir; ancak on sekiz yaşından küçük olduğu için ayrıca yasal temsilcisinin iznine ihtiyacı vardır (TMK 126).Erkek veya kadın onyedi yaşını doldurmadıkça evlenemez.
- (2)İki koşul birliktedir: on altı yaşın doldurulmuş olması ve olağanüstü durum ile pek önemli sebebin bulunması. Yaş koşulu sağlanmadan hâkim izin veremez; olağanüstü durum bu eksikliği gidermez.Ancak, hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir. Olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, "İkinci Ayırım: Evlenme Ehliyeti ve Engelleri" başlığı altında yer alır. TMK 124, 125, 126, 127, 128, 129, 130, 131, 132 ve 133, Kanunun ilk metninden bu yana hiç değiştirilmemiştir. Mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsinde evlenme yaşı kadın ve erkek için farklı düzenlenmişti; 4721 sayılı Kanun on yedi yaş kuralını erkek ve kadın için eşit biçimde belirlemiş, olağanüstü hâlde hâkim iznine bağlı sınırı da on altı yaş olarak ortak saptamıştır. |
Evlenme Ehliyetinin Üç Koşulu
Kanun, evlenme ehliyetini üç ayrı maddede toplar: yaş, ayırt etme gücü ve gerekli hâllerde yasal temsilcinin izni.
Ancak, hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebilir. Olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir.
Madde 125 — Ayırt etme gücüne sahip olmayanlar evlenemez.
Madde 126 — Küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez.
Madde 127 — Kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez.
Madde 128 — Hâkim, haklı sebep olmaksızın evlenmeye izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra, bu konuda başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir.
| Yaş | Durum |
|---|---|
| 16 yaşından küçük | Evlenemez; hâkim izni de verilemez |
| 16 yaşını doldurmuş, 17'den küçük | Yalnız hâkim izniyle; olağanüstü durum ve pek önemli sebep aranır |
| 17 yaşını doldurmuş, 18'den küçük | Evlenme ehliyeti vardır; ayrıca yasal temsilcinin izni gerekir |
| 18 yaşını doldurmuş | Ergin; izin aranmaz |
İzin verilmezse ne olur? TMK 128, yasal temsilcinin keyfî tutumuna karşı bir güvence getirir: hâkim, haklı sebep olmaksızın izin vermeyen yasal temsilciyi dinledikten sonra, başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir. Hükmün iki unsuru vardır: yasal temsilcinin dinlenmesi ve izin vermemenin haklı bir sebebe dayanmaması.
Ayırt etme gücü mutlaktır. TMK 125, ayırt etme gücüne sahip olmayanların evlenemeyeceğini söyler ve bu kurala hiçbir istisna tanımaz. Ayırt etme gücünün ölçütleri için bkz. TMK 13.
On Altı Yaş Sınırı Neden Mutlaktır?
TMK 124/2'nin iki koşulu vardır ve bunlar birbirinin yerine geçmez: on altı yaşın doldurulmuş olması ve olağanüstü durum ile pek önemli sebebin bulunması. Uygulamada ikinci koşula dayanarak birinci koşulun aşılmaya çalışıldığı kararlar Yargıtay tarafından bozulmaktadır.
2023 tarihli karar. Bir aile mahkemesi, on beş yaşındaki bir çocuğun gebe olduğu ve evlenmesinde sakınca bulunmadığına ilişkin hastane raporu bulunduğu gerekçesiyle TMK 124/2 uyarınca evlenmeye izin vermişti. Karar istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşince Adalet Bakanlığı kanun yararına temyiz yoluna başvurdu. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, çocuğun karar tarihinde on beş yaş bir ay üç günlük olduğunu ve yasada öngörülen on altı yaşını doldurma şartını taşımadığını saptayarak talebin reddi gerektiğine karar verdi (Yargıtay 2. HD, 27.04.2023, E. 2023/2853, K. 2023/2023, oy birliğiyle).
Aynı çizgi 2014'te de kurulmuştu. Daire, karar tarihinde on beş yaş yedi ay altı günlük olan bir çocuğun evlenmesine izin verilmesini, yasal şartın oluşmaması nedeniyle davanın reddi gerekirken TMK 124/2'ye aykırı biçimde izin verilmesi olarak nitelendirmiş ve hükmü kanun yararına bozmuştu (Yargıtay 2. HD, 10.03.2014, E. 2013/20482, K. 2014/5005, oy birliğiyle).
Usul. Evlenmeye izin davası hasımsız olarak görülür. TMK 124/2'nin son cümlesi uyarınca olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasi dinlenir. Talep, olağanüstü durumun ve pek önemli sebebin somut biçimde ortaya konulmasını gerektirir; soyut gerekçe yeterli değildir.
TMK 129-131: Hısımlık, Önceki Evlilik ve Gaiplik
Ehliyet koşulları sağlansa bile kanunun saydığı engeller varsa evlenme yapılamaz.
1. Üstsoy ile altsoy arasında; kardeşler arasında; amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında,
2. Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında,
3. Evlât edinen ile evlâtlığın veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında.
Maddenin ikinci bendi özellikle dikkat ister: kayın hısımlığını doğuran evlilik sona ermiş olsa bile yasak devam eder. Boşanma veya ölümle biten bir evlilikten sonra kişi, eski eşinin annesi, babası, çocuğu veya torunu ile evlenemez.
Hısımlık engeline aykırı evlenme, TMK sisteminde mutlak butlan sebebidir; taraflar isteseler de bu sonucu bertaraf edemezler.
Önceki evlilik engeli. TMK 130, yeniden evlenmek isteyen kimsenin önceki evliliğinin sona ermiş olduğunu ispat etmesini arar. Boşanma kararı verilmiş olması yetmez; kararın kesinleşmiş ve nüfusa tescil edilmiş olması gerekir.
Madde 131 — Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez.
Kaybolanın eşi evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile isteyebilir.
Ayrı bir dava ile evliliğin feshi, davacının yerleşim yeri mahkemesinden istenir.
Gaiplik tek başına evliliği bitirmez. TMK 131'in kurduğu düzen üç adımlıdır: gaiplik kararı alınır, evliliğin feshi ayrıca istenir ve ancak fesih kararından sonra yeniden evlenilebilir. Fesih, gaiplik başvurusuyla birlikte ya da ayrı bir davayla istenebilir; ayrı davada yetkili mahkeme davacının yerleşim yeri mahkemesidir. Gaiplik kararının koşulları için bkz. TMK 32-35.
Derdest boşanma davası da engeldir. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, boşanma davasının uzun sürmesinin evlenme hakkına etkisini incelediği kararında, devletin evlenme ve aile kurma hakkına ilişkin pozitif yükümlülüklerini yerine getirdiği sonucuna varmış ve ihlal bulunmadığına oy çokluğuyla karar vermiştir. Karara katılmayan dört üyenin karşı oyunda ise derdest bir boşanma davasının kesin hükümle sonuçlanana kadar yeniden evlenmenin önünde hukuki bir engel oluşturduğu vurgulanmıştır.
TMK 132-133: Bekleme Süresi ve Akıl Hastalığı
Son iki engel, kadın için öngörülen süre ile sağlık koşuludur.
Doğurmakla süre biter.
Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.
Hükmün amacı soybağı karışıklığını önlemektir. Bu yüzden süre, gebelik ihtimalinin ortadan kalktığı anda anlamını yitirir ve kanun iki çıkış yolu tanır.
| Hâl | Sonuç |
|---|---|
| Üç yüz gün dolmuştur | Süre kendiliğinden biter |
| Kadın doğurmuştur | Süre doğumla biter (TMK 132/2) |
| Önceki evlilikten gebe olmadığı anlaşılmıştır | Mahkeme süreyi kaldırır |
| Eşler yeniden birbiriyle evlenmek istemektedir | Mahkeme süreyi kaldırır |
| Kadın gebedir ve başkasıyla evlenmek istemektedir | Talep reddedilir |
Son satır bir Yargıtay kararına dayanır. Boşanma kararı kesinleşip nüfusa tescil edildikten kısa süre sonra, üç yüz günlük süre dolmadan bekleme süresinin kaldırılması istenmişti. Dosyadaki devlet hastanesi raporuna göre davacı kadın gebeydi ve duruşmada boşandığı eşinden başka biriyle evlenmek istediğini beyan etmişti. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu durumda TMK 132'nin koşullarının gerçekleşmediğini belirterek davanın reddi gerektiğine hükmetmiş ve kabul kararını kanun yararına bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 30.11.2021, E. 2021/8858, K. 2021/8931, oy birliğiyle).
Akıl hastalığı. Son engel sağlık koşuludur.
Hüküm, akıl hastalığını mutlak bir engel saymaz; aranan, evlenmede tıbbî sakınca bulunmadığının ortaya konulmasıdır. Bunun için tek hekim raporu yeterli değildir: kanun açıkça resmî sağlık kurulu raporu ister. Akıl hastalığının evlilik devam ederken ortaya çıkması hâlinde uygulanacak hüküm ise TMK 165'tir ve koşulları bambaşkadır.
TMK 124 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 3 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 124-133'ü doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Kartlar iki eksende seçilmiştir: evlenme ehliyetinde yaş şartının mutlaklığı ve evlenme engellerinde kanunda sayılan sebeplerin sınırlılığı. Yaş şartına ilişkin 2023 ve 2014 tarihli kararlar aynı içtihat çizgisinin iki halkasıdır; ikisi de kanun yararına bozmadır ve HMK 363/2 uyarınca kesinleşmiş kararların hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Bekleme süresine ilişkin 2021 tarihli karar da aynı usulle verilmiştir. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve üçü de oy birliğiyle alınmıştır. Anayasa Mahkemesi kararı ise oy çokluğuyla alınmış olup, derdest boşanma davasının yeniden evlenmeye engel oluşturduğu yönündeki değerlendirmenin karşı oya ait olduğu kart notunda ayrıca belirtilmiştir. Kararlardaki kişi adları, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 124/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 124/1 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
TMK 132 uyarınca bekleme süresinin kaldırılması yalnız kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mümkündür; gebe olan ve başkasıyla evlenmek isteyen kadının talebi reddedilir
Olay: Davacı kadının boşanma kararı kesinleşerek nüfusa tescil edilmiş, kadın yirmi gün sonra ve üç yüz günlük süre henüz dolmadan bekleme süresinin kaldırılması istemiyle dava açmıştır. Dosyadaki devlet hastanesi raporuna göre davacı kadın gebedir; duruşmadaki beyanında ise boşandığı eşinden başka biriyle evlenmek istediğini belirtmiştir. Mahkeme davayı kabul ederek bekleme süresini kaldırmış, karar kesin olarak verilmiştir. Adalet Bakanlığı kanun yararına bozma istemiştir.
Karar: Daire, TMK 132'yi metniyle aktararak evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe kadının evlenemeyeceğini, sürenin doğurmakla biteceğini ve mahkemenin süreyi ancak kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması ya da evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde kaldıracağını belirtmiştir. Somut olayda davacı kadının sağlık raporuna göre gebe olduğu ve boşandığı eşinden başka biriyle evlenmek istediğini beyan ettiği, dolayısıyla TMK 132'nin koşullarının davacı kadın yararına gerçekleşmediği sabit görülmüştür. Bu nedenle mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesini usul ve kanuna aykırı bularak hükmü sonuca etkili olmamak üzere oy birliğiyle bozmuştur.
“davacı kadının gebe olduğu ve ... duruşmada davacı kadının, boşandığı eşinden başka biri ile evlenmek istediğini beyan ettiği, bu nedenle Türk Medeni Kanunu'nun 132 nci maddesi koşullarının somut olayda davacı kadın yararına gerçekleşmediği sabittir.”
Ne anlama geliyor?
TMK 132/3'teki iki sebep sınırlı sayıdadır; kıyasen genişletilemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır ve KANUN YARARINA BOZMA niteliğindedir; HMK 363/2 uyarınca bozma kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 124/2 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 124/2 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
TMK 124/2 uyarınca evlenmeye izin verilebilmesi için on altı yaşın doldurulmuş olması zorunludur; gebelik ve sağlık raporu bulunması bu şartın eksikliğini gidermez ve talebin reddi gerekir
Olay: Ana ve baba, çocuklarının evlenebilmesi için hasımsız olarak izin davası açmış; çocuğun iki aylık gebe olduğunu ve evlenmesi gerektiğini ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi, hastane raporuna göre çocuğun gebe olduğu ve evlenmesinde sakınca bulunmadığı, gebelik düşükle sonuçlanmış olsa da çocuğun evlenmek istemesi ve ailesinin de rıza göstermesi gerekçesiyle TMK 124/2 uyarınca izin vermiştir. Karar istinaf incelemesinden geçmeksizin kesinleşmiş, Adalet Bakanlığı kanun yararına temyiz yoluna başvurmuştur.
Karar: Daire, HMK 363'ün birinci fıkrası uyarınca ilk derece mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar ile istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşmiş kararlara karşı Adalet Bakanlığının kanun yararına temyiz yoluna başvurabileceğini, talebin yerinde görülmesi hâlinde kararın kanun yararına bozulacağını ve bu bozmanın kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmayacağını belirtmiştir. TMK 124'ü metniyle aktararak erkek ve kadının on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemeyeceğini, hâkimin ancak olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebileceğini vurgulamıştır. Somut olayda çocuğun karar tarihinde on beş yaş bir ay üç günlük olduğunu ve yasada öngörülen on altı yaşını doldurma şartını taşımadığını saptayarak, davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesini hatalı bulmuş ve hükmü sonuca etkili olmamak üzere oy birliğiyle kanun yararına bozmuştur.
“evlenmesine izin verilmesi istenen küçüğün 14.09.2007 tarihinde doğduğu, karar tarihinde 15 yaş 1 ay 3 günlük olduğu, yasada öngörülen onaltı yaşını doldurma şartını taşımadığı anlaşılmaktadır.”
Ne anlama geliyor?
On altı yaş şartı eksikse hâkimin izin yetkisi hiç doğmaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır ve KANUN YARARINA BOZMA niteliğindedir; HMK 363/2 uyarınca bu bozma kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz, karar metninde de bozmanın sonuca etkili olmadığı belirtilmiştir. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 124/2 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Dava ve hüküm tarihinde on altı yaşını doldurmayan küçüğün evlenmesine izin verilmesi TMK 124/2'ye aykırıdır; yasal şart oluşmadığından davanın reddi gerekir
Olay: Yaşı küçük davacı, dava dışı bir kişiyle birlikte yaşamaya başladıklarını ve on altı yaşını doldurduğunu ileri sürerek hâkim izniyle evlenmesine izin verilmesini istemiş; mahkeme davayı kabul etmiştir. Karar olağan kanun yollarına başvurulmadığı için kesinleşmiş, evlenme de gerçekleşerek resmî kayıtlara tescil edilmiştir. Cumhuriyet savcısının mütalaası üzerine Adalet Bakanlığının yazısıyla kanun yararına bozma istenmiştir.
Karar: Daire, 01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren 4721 sayılı Kanunun 124/2. maddesiyle hâkimin olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş olan erkek veya kadının evlenmesine izin verebileceği, olanak bulundukça karardan önce ana ve baba veya vasinin dinleneceği hükmünün getirildiğini aktarmıştır. Evlenmesine izin verilmesi istenen kişinin dava ve hüküm tarihinde on altı yaşını doldurmadığını saptayarak, mahkemece yasal şartın oluşmaması nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerekirken TMK 124/2'ye aykırı biçimde evlenmeye izin verilmesini usul ve yasaya aykırı bulmuş; hükmü sonuca etkili olmamak üzere oy birliğiyle bozmuştur.
“Mahkemece, yasal şartın oluşmaması nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerekirken Türk Medeni Kanunun 124/2. maddesi hükmüne aykırı olarak evlenmeye izin verilmesi usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.”
Ne anlama geliyor?
Fiilen birlikte yaşama da yaş şartının yerine geçmez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır ve KANUN YARARINA BOZMA niteliğindedir; bozma sonuca etkili değildir. Karar, HMK'ya 6217 sayılı Kanunla eklenen geçici 3. madde uyarınca mülga 1086 sayılı Kanunun temyize ilişkin hükümleri uygulanarak verilmiştir. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 124 Anayasa Mahkemesi kararları
TMK 124/1 · Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu
Boşanma davasının uzun sürmesinin evlenme hakkına etkisi; devletin evlenme ve aile kurma hakkına ilişkin pozitif yükümlülükleri
Başvurucu, boşanma davasının uzun sürmesi nedeniyle evlenme hakkı ile makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Genel Kurul, makul sürede yargılanma hakkına ilişkin iddiayı başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle oy birliğiyle kabul edilemez bulmuş; evlenme hakkına ilişkin iddiayı ise oy birliğiyle kabul edilebilir saymıştır. Esasa ilişkin incelemede boşanma ve karşı boşanma davasının iki dereceli yargılamada yaklaşık beş yıl sürdüğünü, ilk derece aşamasındaki gecikmenin önemli bir bölümünün başvurucu da dâhil olmak üzere taraf iradelerinden kaynaklandığını, istinaf aşamasında dosyanın yeni kurulan daireye devrinden sonra bir yıl içinde inceleme tamamlandığını saptamıştır. Bu koşullarda evlenme hakkını zedelemeyecek biçimde gerekli özen yükümlülüğünün gösterildiği, devletin evlenme ve aile kurma hakkına ilişkin pozitif yükümlülüklerinin yerine getirildiği ve hakkın özüne zarar verilmediği sonucuna varılarak Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerinde güvence altına alınan evlenme hakkının ihlal edilmediğine karar verilmiştir.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“somut olayın koşullarında evlenme hakkını zedelemeyecek şekilde gerekli özen yükümlülüğünün gösterildiği ve yargılamanın sonuç itibarıyla başvurucunun neden olduğu gecikme de gözetildiğinde davanın makul bir sürede tamamlandığı, dolayısıyla başvurucunun evlenme/aile kurma hakkına ilişkin devlet tarafından üstlenilmesi gereken pozitif yükümlülüklerin yerine getirildiği değerlendirilmiştir.”
Not: İhlal bulunmadığına ilişkin karar OY ÇOKLUĞUYLA alınmıştır; Engin YILDIRIM, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ve Kenan YAŞAR karşı oy kullanmıştır. KARŞI OYDA yer alan, derdest bir boşanma davasının kesin hükümle sonuçlanana kadar tarafların yeniden evlenmeleri önünde hukuki bir engel oluşturduğu yönündeki değerlendirme ÇOĞUNLUK GÖRÜŞÜ DEĞİLDİR. Kabul edilemezlik ve kabul edilebilirlik kararları oy birliğiyle verilmiştir.
TMK 124 ile ilgili maddeler
- TMK m. 118 — Nişanlanma ve nişanın bozulması
- TMK m. 13 — Ayırt etme gücü
- TMK m. 11 — Erginlik
- TMK m. 32 — Gaiplik kararı
- TMK m. 165 — Akıl hastalığı sebebiyle boşanma
- TMK m. 161 — Zina sebebiyle boşanma
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Evlenme ehliyetini üç başlıkta kontrol edin: yaş, ayırt etme gücü ve gerekli hâllerde yasal temsilci izni.
- 2.On yedi yaşını dolduran ancak on sekizi doldurmayan kişide ayrıca TMK 126 iznini arayın.
- 3.On altı yaşını doldurmamış çocuk için evlenmeye izin davası açmayın; talep reddedilir.
- 4.İzin davasında olağanüstü durumu ve pek önemli sebebi somut delillerle ortaya koyun.
- 5.Davanın hasımsız görüleceğini ve ana baba ya da vasinin dinleneceğini gözetin.
- 6.Yasal temsilci haklı sebep olmaksızın izin vermiyorsa TMK 128 yoluna başvurun.
- 7.Hısımlık engelini kontrol ederken kayın hısımlığının evlilik bittikten sonra da sürdüğünü unutmayın.
- 8.Evlât edinme ilişkisinden doğan yasağın evlâtlığın altsoyunu ve eşini de kapsadığını gözetin.
- 9.Yeniden evlenecek müvekkilden boşanma kararının kesinleşme şerhini ve nüfus kaydını isteyin.
- 10.Eşi kaybolan müvekkile gaiplik kararının tek başına yetmediğini, ayrıca evliliğin feshi gerektiğini anlatın.
- 11.Evliliğin feshini gaiplik başvurusuyla birlikte istemek süre kazandırır; ayrı davada yetkili mahkeme davacının yerleşim yeridir.
- 12.Bekleme süresinin kaldırılması dilekçesinde hangi sebebe dayandığınızı açıkça yazın.
- 13.Gebe olmama sebebine dayanıyorsanız güncel tarihli sağlık raporu sunun.
- 14.Aynı eşle yeniden evlenme sebebinde her iki tarafın da iradesini dosyaya geçirin.
- 15.Akıl hastalığı söz konusuysa tek hekim raporuyla yetinmeyin; kanun resmî sağlık kurulu raporu arar.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.