Hayata kast ne demek?

Hukuk Genel Kurulu'nun benimsediği tanıma göre hayata kast, eşini öldürme girişiminde bulunmak, onu intihara zorlamak gibi bir eşin diğerinin hayatına yönelik davranışlarıdır. Eylemin kasten ve ayırt etme gücüyle işlenmiş olması gerekir. Bu olay ispatlanırsa boşanmaya karar verilir.

Onur kırıcı davranışlar nelerdir?

Onur kırıcı davranış, eşe hakaret etmek veya onu küçük düşürmek amacıyla yapılan saldırıdır; her onur kırıcı davranış değil, ağır derecede olanı boşanma sebebidir. Yargıtay; fiziksel şiddetle birlikte eşi çevrede kötülemeyi, iş yerinde ağır küfürleri, çocuk üzerinden hiçbir kanıta dayanmayan ağır ithamları ve tekrarlanan ağır hakaret ile psikolojik şiddeti onur kırıcı davranış saymıştır.

Onur kırıcı söz ne demek?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'ne göre onur kırıcı davranış, tarafların sosyal, kültürel ve kişisel özellikleri dikkate alınarak namus ve şeref değerlerine yönelik ağır nitelikteki hareketlerdir; bir sözün bu nitelikte olup olmadığını hâkim takdir eder. Sıradan bir tartışmanın sınırını aşan, kişinin şeref ve saygınlığına doğrudan saldıran sözler bu kapsama girebilir.

TMK 162 ile şiddetli geçimsizlik arasındaki fark nedir?

Şiddetli geçimsizlik olarak bilinen TMK 166/1 genel ve nispi bir sebeptir: hâkim evlilik birliğinin temelinden sarsılıp sarsılmadığını ve kusur durumunu değerlendirir. TMK 162 ise özel ve mutlak bir sebeptir: hayata kast, pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranış ispatlanırsa boşanmaya karar verilir. 162'ye dayanan dava altı ay ve beş yıllık sürelere bağlıdır; bu ağırlığa ulaşmayan davranışlar genel sebep kapsamında kusur olarak değerlendirilebilir.

162'ye dayanan dava ne zaman açılmalı?

Dava hakkı, eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle düşer (TMK m. 162/2). Süre geçmişse aynı olaylar, dilekçede evlilik birliğinin sarsılmasına da dayanıldığı anlaşılıyorsa genel boşanma sebebi (TMK m. 166/1) kapsamında değerlendirilebilir.

Boşanma davasında şiddet nasıl ispatlanır?

Kanun belirli bir delil türü aramaz; hâkim delilleri serbestçe takdir eder (TMK m. 184/4). Yargıtay kararlarında ceza mahkemesi dosyaları, kesin doktor raporları, tanık beyanları, çocukların anlatımı ve mesaj kayıtları şiddetin ve onur kırıcı davranışların ispatında kullanılmıştır. Delillerin hukuka uygun elde edilmesi gerekir (HMK m. 189/2).

Tek bir şiddet olayı TMK 162 için yeterli mi?

Hukuk Genel Kurulu'nun benimsediği görüşe göre davranışın devamlılık göstermesi zorunlu değildir. Hukuk Genel Kurulu, eşin saçını çekip koluna vurma ve onu çevrede kötüleme olayını onur kırıcı davranış saymıştır. Buna karşılık Yargıtay, niteliği ve niceliği bakımından 162'nin ağırlığına ulaşmayan kusurlu davranışlarda bu maddeye göre boşanma kararı verilemeyeceğini de kabul etmiştir.

Hakaret boşanma sebebi midir?

Ağır hakaret, TMK 162'deki onur kırıcı davranış kapsamında özel bir boşanma sebebi olabilir; Yargıtay tekrarlanan ağır hakaret ve psikolojik şiddeti, toplum içinde edilen ağır küfürleri bu kapsamda değerlendirmiştir. Bu ağırlığa ulaşmayan hakaretler ise evlilik birliğinin sarsılması (TMK m. 166/1) kapsamında kusur olarak dikkate alınır.

162'ye dayanan boşanmada tazminat istenebilir mi?

Evet. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş kusurlu eşten manevi tazminat, kusursuz veya daha az kusurlu eş maddi tazminat isteyebilir (TMK m. 174). Eşler arasında birden fazla boşanma davası varsa kusur bütün davalar için bir kez belirlenir.

TMK 162: Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış, Şerh ve Kararlar

Q: Pek kötü davranış nedir?

Pek kötü davranış, eşin vücut bütünlüğünü, bedensel veya ruhsal sağlığını bozan ya da tehlikeye düşüren davranışlardır. Hukuk Genel Kurulu dövme ve fiziksel şiddet, evden kovma, aç bırakma, anormal cinsel ilişkiye zorlama gibi davranışları örnek olarak saymış; devamlılık zorunlu olmasa da davranışın zulüm ve işkence boyutunda olması gerektiğini belirtmiştir.

Q: Şiddet gören eş barışmak isterse affetmiş sayılır mı?

Kanuna göre affeden tarafın dava hakkı yoktur; ancak af kolayca varsayılmaz. Yargıtay, eşin yüzük ve çiçek alarak barışmak istemesini barışma girişimi saymış, af olarak değerlendirmemiştir. Hukuk Genel Kurulu da affa dair somut delil bulunmayan bir dosyada şiddete uğrayan eşin davasının kabul edilmesi gerektiğine karar vermiştir.

Kısaca TMK 162

TMK 162, üç ayrı özel ve mutlak boşanma sebebi düzenler: eşin hayatına kastedilmesi, eşe pek kötü davranılması ve ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması. Bu olaylardan biri ispatlanırsa hâkim, evliliğin çekilmez hâle gelip gelmediğini ayrıca araştırmadan boşanmaya karar verir. Dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden eşin dava hakkı yoktur. Madde 2002'den bu yana değişmemiştir.

Madde Metni

Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış — Madde 162

(1)Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir.
(2)Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer.
(3)Affeden tarafın dava hakkı yoktur.

Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.

Değişiklik Geçmişi

Tarih	Kaynak	Değişiklik
01.01.2002	4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (ilk metin)	Madde yürürlüğe girdi. O tarihten bu yana maddede değişiklik yapılmamıştır.

Fıkra Fıkra Açıklama

Birinci Fıkra: Üç Ayrı Boşanma Sebebi

Madde üç ayrı boşanma sebebi düzenler: hayata kast, pek kötü davranış ve ağır derecede onur kırıcı davranış. Üçünün birlikte gerçekleşmesi gerekmez. Bu sebepler özel ve mutlak niteliktedir: dayanılan olay ispatlanırsa hâkim, evlilik birliğinin çekilmez hâle gelip gelmediğini araştırmadan boşanmaya karar verir; başka bir dava bulunmuyorsa davacının kusuru incelenmez (Yargıtay HGK, 20.06.2019, E. 2017/2420, K. 2019/750; Yargıtay 2. HD, 24.09.2025, E. 2025/635, K. 2025/7795).

Hukuk Genel Kurulu, öğretideki görüşlere dayanarak bu kavramları şöyle açıklamıştır: hayata kast, eşini öldürme girişiminde bulunmak, onu intihara zorlamak gibi diğer eşin hayatına yönelik davranışlardır. Pek kötü davranış, eşin vücut bütünlüğünü, bedensel veya ruhsal sağlığını bozan ya da tehlikeye düşüren davranışlardır; dövme ve fiziksel şiddet, evden kovma, aç bırakma, anormal cinsel ilişkiye zorlama bunlara örnektir. Fiilin devamlılık göstermesi zorunlu değildir, ancak zulüm ve işkence boyutunda olması gerekir. Onur kırıcı davranış, eşe hakaret etmek veya onu küçük düşürmek amacıyla yapılan saldırıdır; her onur kırıcı davranış değil, ağır derecede olanı boşanma sebebidir. Davranışın kasten ve ayırt etme gücüyle işlenmiş olması gerekir (HGK 2019/750).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi onur kırıcı davranışı, tarafların sosyal, kültürel ve kişisel özellikleri dikkate alınarak namus ve şeref değerlerine yönelik ağır nitelikteki hareketler olarak tanımlar; bu nitelemede takdir hâkimindir (2. HD 2025/7795). Uygulamada eşin saçını çekip koluna vurmak ve onu çevrede kötülemek (HGK 2019/750), iş yerinde ağır küfürler ve çocuk üzerinden hiçbir kanıta dayanmayan ağır ithamlar (2. HD 2025/7795), birden çok kez ağır hakaret ve psikolojik şiddet (Yargıtay 2. HD, 13.05.2025, E. 2024/8642, K. 2025/4989) onur kırıcı davranış sayılmıştır. Buna karşılık her kusurlu davranış bu maddenin ağırlığına ulaşmaz; davranışların niteliği ve niceliği bakımından koşullar oluşmamışsa 162'ye dayanan dava reddedilir (Yargıtay 2. HD, 21.10.2025, E. 2024/7426, K. 2025/9066).

İspatta kanun belirli bir delil türü aramaz; hâkim delilleri serbestçe takdir eder (m. 184/4). Yargıtay kararlarında ceza mahkemesi dosyaları, kesin doktor raporları, çocukların anlatımı, tanık beyanları ve mesaj kayıtları kullanılmıştır (Yargıtay 2. HD, 07.05.2024, E. 2023/5404, K. 2024/3235; Yargıtay 2. HD, 23.12.2024, E. 2024/3333, K. 2024/10303). Delillerin hukuka uygun elde edilmesi şarttır (HMK m. 189/2).

Dava, bu maddeye ve evlilik birliğinin sarsılmasına (m. 166) terditli olarak dayanılarak açılabilir. Bu durumda önce 162'deki talep incelenir; bu talep kabul edilirse ikincil talep hakkında ayrıca karar verilmez (Yargıtay 2. HD, 04.12.2025, E. 2025/2856, K. 2025/10678). Zina, 162 ve genel sebep sırasıyla ileri sürülen bir davada hakaret ve fiziksel şiddet onur kırıcı davranış sayılarak 162'ye göre boşanmaya karar verilmesi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 2. HD, 03.11.2025, E. 2025/2727, K. 2025/9281). Aynı eşler arasındaki bütün boşanma davalarında kusur bir kez belirlenir ve tazminat ile nafaka hakkında bir kez hüküm kurulur (Yargıtay 2. HD, 04.10.2017, E. 2016/4852, K. 2017/10559).

Uygulamadaki şartları pek kötü ve onur kırıcı davranış nedeniyle boşanma davası, şiddet karşısındaki koruma yollarını 6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma kararı yazılarımızda anlattık.

İkinci Fıkra: Altı Ay ve Beş Yıllık Süreler

Dava hakkı, eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Beş yıllık süre, sebep öğrenilmemiş olsa bile işleyen üst sınırdır. Zina maddesinden farklı olarak beş yıl, "bu sebebin doğumunun" üzerinden hesaplanır.

Süre geçmiş olsa da olaylar kaybolmaz. Olayları açıklamak taraflara, hukuki nitelendirme hâkime aittir (HMK m. 33): dava dilekçesindeki açıklamalardan davacının evlilik birliğinin sarsılmasına da dayandığı anlaşılıyorsa, fiziksel şiddet, hakaret ve tehdit genel boşanma sebebi kapsamında değerlendirilir ve davanın yalnızca 162'ye dayandığı kabul edilip süreden reddedilmesi doğru olmaz (Yargıtay 2. HD, 19.09.2013, E. 2012/20855, K. 2013/21391, oy çokluğuyla). Buna karşılık yalnızca bu maddeye dayanan davada, olayları öğrendikten sonra altı ay içinde dava açmayan ve eşi hakkındaki şikâyetlerinden vazgeçen eşin davası reddedilir (Yargıtay 2. HD, 05.12.2013, E. 2013/15069, K. 2013/28746).

Üçüncü Fıkra: Affetme

Affeden eşin dava hakkı yoktur. Ancak af kolayca varsayılmaz. Hukuk Genel Kurulu, eşlerin birlikte yaşamayı sürdürdüğü ve süresinde dava açılmadığı gerekçesiyle affın kabul edildiği bir dosyada, fiziksel şiddet olayı nedeniyle eşin affettiğine dair delil bulunmadığını belirterek 162'ye dayanan davanın kabulü gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay HGK, 20.06.2019, E. 2017/2420, K. 2019/750).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de ayrılıktan sonra eşine yüzük ve çiçek alarak barışmak isteyen eşin davranışını barışma girişimi saymış, af olarak değerlendirmemiştir (Yargıtay 2. HD, 29.05.2025, E. 2024/8200, K. 2025/5502). Affedilen olayların genel boşanma sebebine dayanan davadaki etkisini TMK 166 sayfamızda derledik.

TMK 162 Yargıtay Kararları

Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 11 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları her grubun başındadır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.

TMK 162/1 ile ilgili Yargıtay kararları

TMK 162/1 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu

Fiziksel şiddet ve eşi çevrede kötüleme onur kırıcı davranıştır

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 20.06.2019, E. 2017/2420, K. 2019/750

Erkek genel sebebe, kadın ise pek kötü muamele ve onur kırıcı davranışa dayanarak karşılıklı dava açmıştı. Yerel mahkeme, erkeğin şiddetini sabit görmesine rağmen davranışların 162'deki ağırlıkta olmadığını ve kadının birlikte yaşamayı sürdürüp süresinde dava açmadığı için affettiğini kabul ederek kadının davasını reddetmişti. Hukuk Genel Kurulu, maddenin evliliğin çekilmez hâle gelip gelmediği araştırılmadan boşanma kararı verilebilecek mutlak bir boşanma sebebi olduğunu ve üç ayrı sebep saydığını belirtti. Erkeğin eşinin saçını çekip koluna vurmasının (ceza dosyasıyla sabit) ve onu çevrede "ahlâksız, içkici" diye kötülemesinin onur kırıcı davranış olduğunu, affa dair delil bulunmadığını kabul ederek kadının davasının kabulü gerektiğine karar verdi.

“Görüldüğü üzere, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranışın gerçekleşmesi ile hâkim tarafından evlilik birliğinin çekilmez hâle gelip gelmediği şartını araştırmaya gerek kalmaksızın, boşanma kararı verilebilecektir.”