Kısa cevap · TMK 173
TMK 173, boşanan kadının evlenme ile kazandığı kişisel durumunu koruyacağını, ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alacağını söyler. Evlenmeden önce dul olan kadın, hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir. İkinci fıkra bir istisna tanır: kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa hâkim izin verir. Üçüncü fıkra uyarınca koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesine göre ölçüt kocanın muvafakati değil menfaattir: uzun evlilik süresi ve tanık beyanları menfaati ortaya koyabilirken, yurt dışındaki kayıtları değiştirmenin külfetli olması tek başına yeterli değildir. Maddeyi okurken kritik bir arka planı gözetmek gerekir: TMK 187 (Kadının soyadı maddesi) Anayasa Mahkemesi kararıyla tamamen iptal edilmiş ve iptal 28.01.2024 itibarıyla yürürlüğe girmiştir.
Bu sayfada neler var? (12 bölüm)
- TMK 173 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Kişisel Durum Korunur, Soyadı Geri Alınır
- Arka Plan: TMK 187 Tamamen İptal Edildi
- TMK 173/2: Menfaat Var mı, Kocaya Zarar Veriyor mu?
- TMK 173/3: İznin Kaldırılması Davası
- TMK 173 Yargıtay kararları
- TMK 173 Anayasa Mahkemesi kararları
- TMK 173 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Kişisel durum
- TMK 173/1: kişinin hukuki statüsü. Evlenme ile kazanılan kişisel durum boşanmayla korunur.
- Soyadının geri alınması
- TMK 173/1: boşanan kadının evlenmeden önceki soyadını yeniden alması.
- Bekârlık soyadı istemi
- TMK 173/1'in son cümlesi: evlenmeden önce dul olan kadının bekârlık soyadını taşımaya izin istemesi.
- İzin davası
- TMK 173/2: boşanan kadının kocasının soyadını kullanmaya izin verilmesi istemiyle açtığı dava.
- Menfaat koşulu
- TMK 173/2'nin ilk koşulu. Kadının soyadını kullanmakta korunmaya değer yararı bulunmalıdır.
- Zarar vermeme koşulu
- TMK 173/2'nin ikinci koşulu. Kullanımın kocaya zarar vermemesi gerekir.
- İznin kaldırılması
- TMK 173/3: koşulların değişmesi hâlinde kocanın açabileceği dava.
- Koşulların değişmesi
- TMK 173/3'ün dayanağı. İzin verildiği andaki durumun sonradan değişmesi aranır.
- İspat yükü
- İzin davasında kadında, kaldırma davasında kocadadır.
- TMK 187
- Kadının soyadını düzenleyen hüküm. Anayasa Mahkemesi kararıyla tamamen iptal edilmiştir.
- Dokuz aylık erteleme
- AYM'nin iptal hükmünün yürürlüğünü kararın yayımından dokuz ay sonraya bırakması.
- Protokoldeki rıza
- Anlaşmalı boşanma protokolünde kocanın soyadının kullanılmasına rıza göstermesi. Sonraki kaldırma davasında değerlendirilir.
Bir bakışta TMK 173
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kişisel durum | Boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur. | TMK m. 173/1 |
| Soyadı | Kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. | TMK m. 173/1 |
| Dul kadın | Evlenmeden önce dul olan kadın, hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir. | TMK m. 173/1 |
| İzin davası | Kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya zarar vermeyeceği ispatlanırsa hâkim izin verir. | TMK m. 173/2 |
| İki koşul | Kadının menfaati bulunmalı ve bu durum kocaya zarar vermemelidir; iki koşul birlikte aranır. | 2. HD 30.11.2023 |
| Muvafakat şart değil | Kocanın muvafakatinin bulunmaması tek başına ret sebebi değildir; mahkeme menfaat ve zarar ölçütünü değerlendirir. | 2. HD 30.11.2023 |
| Menfaatin ispatı | Uzun evlilik süresi ve tanık beyanları menfaatin varlığını ortaya koyabilir. | 2. HD 30.11.2023 |
| Külfet yeterli değil | Yurt dışındaki kimlik ve resmî belgelerin değiştirilmesinin kişiye külfet olması tek başına davanın kabulü için yeterli değildir. | 2. HD 30.04.2024 |
| İspat yükü | İzin davasında menfaati ispat yükü davacı kadındadır. | TMK m. 173/2; 2. HD 30.04.2024 |
| İznin kaldırılması | Koca, koşulların değişmesi hâlinde iznin kaldırılmasını isteyebilir. | TMK m. 173/3 |
| Kaldırmada ispat | Kaldırma davasında kocanın, soyadının kullanılmasının kendisine zarar verdiğini kanıtlaması gerekir. | 2. HD 13.02.2024 |
| Çocuklarla aynı soyadı | Kadının çocuklarıyla aynı soyadını kullanmaya yönelik menfaatinin devam etmesi kaldırma talebinin reddi sonucunu doğurabilir. | 2. HD 13.02.2024 |
| TMK 187 iptali | Kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını öngören TMK 187 tamamen iptal edilmiş ve iptal 28.01.2024'te yürürlüğe girmiştir. | AYM 22.02.2023, E. 2022/155, K. 2023/38 |
| Yetki itirazı | Soyadına ilişkin davalarda kesin yetki kuralı bulunmadığından yetki itirazı ilk itirazlardandır; cevap vermeyen davalı istinafta ileri süremez. | 2. HD 22.11.2023 |
TMK 173 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Birinci Kısım: Evlilik Hukuku · İkinci Bölüm: Boşanma — C. Karar — IV. Boşanan kadının kişisel durumu
Boşanan kadının kişisel durumu — Madde 173
- (1)İki ayrı kural vardır: kişisel durum korunur (örneğin erginlik), soyadı ise evlenmeden önceki hâline döner. Üçüncü cümle, önceki evliliğinden dul kalmış kadına ayrı bir dava hakkı tanır.Boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Eğer kadın evlenmeden önce dul idiyse hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir.
- (2)İki koşul birliktedir: kadının menfaati ve kocaya zarar vermemesi. İspat yükü davacı kadındadır. Kocanın muvafakati bir koşul olarak sayılmamıştır.Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir.
- (3)Kaldırma davasında dava hakkı kocaya aittir ve dayanağı koşulların değişmesidir. Bu davada da ispat yükü davacı kocadadır.Koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.02.2023 | Anayasa Mahkemesi kararı E. 2022/155, K. 2023/38 (RG 28.04.2023, S. 32174) | Bu madde değişmemiştir; ancak doğrudan bağlantılı olan TMK 187 ("Kadının soyadı") TAMAMEN İPTAL edilmiştir. İptal edilen hüküm şöyleydi: "Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilir." Anayasa Mahkemesi birinci cümleyi Anayasa'nın 10. maddesine aykırı bulup OY ÇOKLUĞUYLA iptal etmiş; ikinci cümleyi ise uygulanma imkânı kalmadığı için 6216 sayılı Kanunun 43/4. maddesi uyarınca iptal etmiştir. İptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine oy birliğiyle karar verilmiştir; buna göre yürürlük tarihi 28.01.2024'tür. Bu sayfanın güncellendiği tarih itibarıyla TMK 187 resmî metinde boş görünmekte olup yerine yeni bir hüküm konulmamıştır. |
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, "IV. Boşanan kadının kişisel durumu" başlığıyla Kanunun ilk metninde yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsinde de boşanan kadının önceki soyadına dönmesi esası benimsenmişti; 4721 sayılı Kanun buna menfaat ve zarar ölçütüne bağlı izin ile iznin kaldırılması imkânını eklemiştir. |
Kişisel Durum Korunur, Soyadı Geri Alınır
Madde tek fıkrada iki ayrı kural kurar ve bunlar sık karıştırılır.
Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir.
Koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.
| Unsur | Boşanmadan sonra |
|---|---|
| Kişisel durum (örneğin evlenmeyle kazanılan erginlik) | Korunur |
| Soyadı | Evlenmeden önceki hâline döner |
| Önceki evlilikten dul kalmış kadının bekârlık soyadı | Hâkim izniyle taşınabilir |
| Kocanın soyadı | Yalnız izin davasıyla (TMK 173/2) |
Üç ihtimali karıştırmayın. Uygulamada aynı başlık altında toplanan üç farklı dava vardır: (1) evlilik sürerken kadının yalnız kendi soyadını kullanmasına izin, (2) boşanan kadının kocasının soyadını kullanmasına izin (TMK 173/2) ve (3) bu iznin kaldırılması (TMK 173/3). Birincisi bu maddenin değil, aşağıda ele alınan TMK 187 tartışmasının konusudur.
Yetkiye dikkat. Soyadına ilişkin davalarda kesin yetki kuralı bulunmadığı için yetki itirazı ilk itirazlardandır; usulüne uygun tebliğe rağmen davaya cevap vermeyen davalı, istinaf aşamasında yetki itirazında bulunamaz (Yargıtay 2. HD, 22.11.2023, E. 2023/7905, K. 2023/5502, oy birliğiyle).
Arka Plan: TMK 187 Tamamen İptal Edildi
TMK 173, kadının evlenmekle kocasının soyadını aldığı bir düzenin üzerine kurulmuştu. Bu düzenin dayanağı olan hüküm artık yürürlükte değildir.
Anayasa Mahkemesi, bir aile mahkemesinin itirazı üzerine TMK 187'yi incelemiş ve maddenin birinci cümlesini ("Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır...") Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etmiştir. Mahkeme, evlenmeden önceki soyadının evlendikten sonra da tek başına kullanılması bakımından kadın ile erkeğin karşılaştırmaya müsait şekilde benzer durumda bulunduğunu; kuralın cinsiyet temelinde farklı muamele yarattığını ve bu farklılığın nesnel ve makul bir temele dayanmadığını saptamıştır.
Kadının evlendikten sonra kocasının soyadını alması, ailenin ortak bir soyadına sahip olmasını mümkün kılan tek seçenek değildir.
Maddenin ikinci cümlesi de, birinci cümlenin iptali nedeniyle uygulanma imkânı kalmadığından 6216 sayılı Kanunun 43. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca iptal edilmiştir.
Oy durumu ayrı ayrı okunmalıdır. Birinci cümlenin iptali oy çokluğuyla (altı üyenin karşı oyuyla) kararlaştırılmış; ikinci cümlenin iptali ile dokuz aylık erteleme ise oy birliğiyle kabul edilmiştir.
İptal öncesinde de mahkemeler, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarına dayanarak evli kadının yalnız kendi soyadını kullanmasına izin veriyordu. Böyle bir dosyada ilk derece mahkemesi, Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcı olduğu gerekçesiyle davayı kabul etmiş; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 22.11.2023, E. 2023/7905, K. 2023/5502).
TMK 173/2: Menfaat Var mı, Kocaya Zarar Veriyor mu?
Boşanan kadın kocasının soyadını kullanmaya devam etmek istiyorsa, kanun iki koşulu birlikte arar.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu iki koşulu tek cümlede özetlemiştir: kadının boşandığı kocasının soyadını kullanabilmesi için menfaati bulunmalı ve bu durum kocaya zarar vermemelidir.
Menfaatin ispatlandığı örnek. Yurt dışında verilen boşanma kararı tanınıp tenfiz edilen bir dosyada, alt mahkemeler kadının menfaatini ispat edemediği ve kocanın muvafakati bulunmadığı gerekçesiyle davayı reddetmişti. Daire, tarafların evli kaldıkları süre ve tanık beyanları göz önüne alındığında kadının boşandığı erkeğin soyadını kullanmasında menfaati olduğunu belirterek TMK 173'teki koşulların oluştuğuna karar vermiş ve ret kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 30.11.2023, E. 2023/7895, K. 2023/5815, oy birliğiyle).
Menfaatin ispatlanamadığı örnek. Başka bir dosyada kadın, yurt dışında yaşadığını ve bütün resmî kurumlarda evlilik soyadının geçtiğini belirterek izin istemişti. İlk derece mahkemesi, yurt dışındaki kayıtların değiştirilmesinin kadın için çok külfetli olacağı gerekçesiyle davayı kabul etti. Bölge adliye mahkemesi ise tek başına kimlik ve diğer resmî belgelerin değiştirilmesinin kişiye külfet olmasının davanın kabulü için yeterli olmadığını, davacının gösterdiği delillerle menfaatini ispat edemediğini belirterek davayı reddetti. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 30.04.2024, E. 2024/1729, K. 2024/3032, oy birliğiyle).
| Dayanak | Tek başına yeterli mi? |
|---|---|
| Uzun evlilik süresi + tanık beyanları | Yeterli bulunmuştur |
| Yurt dışı kayıtların değişmesinin külfeti | Yeterli bulunmamıştır |
| Kocanın muvafakatinin bulunmaması | Tek başına ret sebebi değildir |
| Çocuklarla aynı soyadını taşıma | Menfaat olarak değerlendirilmiştir |
TMK 173/3: İznin Kaldırılması Davası
Verilen izin sonsuza kadar değildir; kanun kocaya bir kaldırma yolu tanır.
Fıkranın dayanağı koşulların değişmesidir. Dolayısıyla kaldırma davasında koca, izin verildiği andan bu yana neyin değiştiğini ve bu değişikliğin kendisine nasıl zarar verdiğini ortaya koymak zorundadır.
Protokolle verilen rıza. Bir dosyada taraflar anlaşmalı olarak boşanmış; protokolde koca, kadının çocuklarıyla farklı soyadı kullanmak istememesi nedeniyle kendi soyadını kullanmasına rıza göstermişti. Koca daha sonra yeniden evlendi ve kadının soyadını kullanmasının artık menfaatine dayanmadığını, kendisine zarar verdiğini ileri sürerek TMK 173/3 uyarınca iznin kaldırılmasını istedi.
İlk derece mahkemesi davayı reddetti: koca, kadının soyadını kullanmakla kendisine zarar verdiğini kanıtlayamamış; kadının çocuklarıyla aynı soyadını kullanmaya yönelik menfaati devam etmektedir. Bölge adliye mahkemesi kararı usul ve esas yönünden hukuka uygun bulmuş; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de hükmü onamıştır (Yargıtay 2. HD, 13.02.2024, E. 2023/9121, K. 2024/827, oy birliğiyle).
| Dava | Davacı | İspat yükü | Ölçüt |
|---|---|---|---|
| İzin (TMK 173/2) | Kadın | Kadın | Menfaat + kocaya zarar vermeme |
| İznin kaldırılması (TMK 173/3) | Koca | Koca | Koşulların değişmesi + zarar |
Boşanmanın diğer sonuçları için bkz. TMK 170-172 ve TMK 167-169.
TMK 173 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 173'ü doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Kartlar maddenin üç fıkrasını karşılayacak biçimde seçilmiştir: 30.11.2023 tarihli karar menfaat ölçütünün nasıl uygulandığını ve kocanın muvafakatinin aranmadığını, 30.04.2024 tarihli karar menfaatin nasıl ispatlanamadığını, 13.02.2024 tarihli karar ise iznin kaldırılması davasında ispat yükünü gösterir. 22.11.2023 tarihli karar soyadı davalarında yetki itirazının süresine ilişkindir ve TMK 187'nin iptalinin yürürlüğe girmesinden önce verilmiştir. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve dördü de oy birliğiyle alınmıştır; biri bozma, üçü onamadır. Onama kararlarında değerlendirmelerin bölge adliye veya ilk derece mahkemesine ait olduğu kart notlarında ayrıca belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi kararında birinci cümlenin iptalinin oy çokluğuyla, ikinci cümlenin iptali ile dokuz aylık ertelemenin oy birliğiyle alındığı ve karşı oydaki görüşün çoğunluk görüşü olmadığı kart notunda gösterilmiştir.
TMK 173/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 173/1 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Soyadına ilişkin davalarda kesin yetki kuralı bulunmadığından yetki itirazı ilk itirazlardandır; ayrıca evli kadının yalnız kendi soyadını kullanmasına izin verilmesi istemi Anayasa Mahkemesi kararlarına dayanılarak kabul edilmiştir
Olay: Kadın, evlilik devam ederken davalı eşin soyadının kaldırılarak bekârlık soyadını kullanmasına izin verilmesini istemiştir. Davalı davaya cevap vermemiş, ön inceleme dâhil duruşmalara katılmamıştır. İlk derece mahkemesi, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarının bağlayıcı olduğu gerekçesiyle davayı kabul etmiş ve kadının soyadının değiştirilmesine karar vermiştir. Davalı istinaf aşamasında başka bir yerde ikamet ettiğini ileri sürerek mahkemenin yetkisiz olduğunu iddia etmiştir.
Karar: Bölge adliye mahkemesi, kesin yetki kuralının bulunmadığı hâllerde yetki itirazının ilk itirazlardan olduğunu; davaya cevap vermeyen davalının istinaf aşamasında yetki itirazında bulunmasına kanunen olanak bulunmadığını belirtmiş, esas yönünden de mahkemenin kararında usul ve kanuna aykırılık görmemiştir. Davalının davaya cevap vermemesi ve duruşmalara katılmaması karşısında HMK 312/1'de öngörülen kabul koşulunun sağlanmadığı, bu nedenle davalı aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilmesinde de isabetsizlik bulunmadığı belirtilmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ilgili hukuk olarak TMK 187 ile Anayasa'nın 10, 17, 41 ve 90. maddelerini, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 8 ve 14. maddelerini ve Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi hükümlerini göstermiş; kararı usul ve kanuna uygun bularak oy birliğiyle onamıştır.
“kesin yetki kuralının bulunmadığı hallerde, yetki itirazının ilk itirazlardan olduğu, davalının usulüne uygun tebliğe rağmen davaya cevap vermediğinden davalının istinaf aşamasında yetki itirazında bulunmasına kanunen olanak bulunmadığı”
Ne anlama geliyor?
Soyadı davalarında yetki itirazı cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve ONAMA biçiminde verilmiştir. Alıntılanan değerlendirme BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ gerekçesine aittir. Karar, TMK 187'nin iptalinin yürürlüğe girmesinden (28.01.2024) ÖNCE verilmiştir; o dönemde mahkemeler Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarına dayanarak izin veriyordu. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 173/2 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 173/2 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
TMK 173/2 uyarınca kadının boşandığı kocasının soyadını kullanabilmesi için menfaati bulunmalı ve bu durum kocaya zarar vermemelidir; uzun evlilik süresi ve tanık beyanları menfaatin varlığını ortaya koyabilir
Olay: Taraflar 1988 yılında evlenmiş, yurt dışında verilen bir mahkeme kararıyla 2019 yılında boşanmış ve bu karar Türkiye'de tanınıp tenfiz edilmiştir. Kadın, boşandığı kocasının soyadını kullanmasına izin verilmesini istemiştir. Erkek, kadının kendisinin saygın kimliğinden yararlanmaya çalıştığını, muvafakatinin bulunmadığını ve kadının çalışmadığını ileri sürerek davanın reddini savunmuştur. İlk derece mahkemesi, kadının emekli olduğu ve yurt dışında fiilen çalıştığını ispat edemediği gerekçesiyle davayı reddetmiş; bölge adliye mahkemesi de menfaatin ispatlanamadığı ve erkeğin muvafakatinin bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, boşanan kadının kişisel durumunun TMK 173'te düzenlendiğini belirtip hükmü metniyle aktarmış ve bu düzenlemeye göre kadının boşandığı kocasının soyadını kullanabilmesi için menfaatinin bulunması ve bu durumun kocaya zarar vermemesi gerektiğini vurgulamıştır. Somut uyuşmazlıkta tarafların evlilik tarihini, yabancı mahkeme kararıyla boşandıklarını ve bu kararın tanınıp tenfiz edildiğini saptadıktan sonra; tarafların evli kaldıkları süre ve davacı kadının tanık beyanları göz önüne alındığında kadının boşandığı erkeğin soyadını kullanmasında menfaati olduğunun anlaşıldığını ve TMK 173'teki koşulların oluştuğunu belirtmiştir. Bu nedenle davanın kabulü gerekirken reddine karar verilmesini doğru bulmamış ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“bu düzenlemeye göre kadının boşandığı kocasının soyadını kullanabilmesi için menfaati bulunmalı ve bu durum kocaya zarar vermemelidir.”
Ne anlama geliyor?
Kocanın muvafakati aranmaz; mahkeme menfaat ve zarar ölçütüne bakar.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Erkeğin saygın kimliğinden yararlanmaya çalışıldığı yönündeki ifadeler CEVAP DİLEKÇESİNDEKİ SAVUNMAYA aittir. Kocanın muvafakatinin bulunmadığı yönündeki değerlendirme alt mahkemelere ait olup Daire kararını kanun metnindeki iki ölçüt üzerine kurmuştur. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 173/2 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Yurt dışındaki kimlik ve resmî belgelerin değiştirilmesinin kişiye külfet olması tek başına TMK 173/2 davasının kabulü için yeterli değildir; menfaatin delillerle ispatlanması gerekir
Olay: Yabancı mahkeme kararının tanınmasıyla boşanan kadın, kızlık soyadını kullandığını ancak yurt dışında yaşadığı için bütün resmî kurumlarda evlilik soyadının geçtiğini ve sorun yaşadığını belirterek evlilik soyadının kullanılmasına izin verilmesini istemiştir. Erkek muvafakatinin bulunmadığını ve kadının korunacak bir menfaatinin olmadığını savunmuştur. İlk derece mahkemesi, kadının çifte vatandaşlığı bulunduğunu, yurt dışındaki tüm resmî kayıtlarının evlilik soyadıyla gerçekleştiğini ve kayıtların değiştirilmesinin kadın için çok külfetli olacağını belirterek davayı kabul etmiştir.
Karar: Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kabulünde olan külfet değerlendirmesini yeterli görmemiştir: tek başına kimlik ve diğer resmî belgelerin değiştirilmesinin kişiye külfet olmasının davanın kabulü için yeterli olmadığını, davacının gösterdiği delillerle boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ispat edemediğini ve davalının da muvafakatinin bulunmadığını belirterek kararı kaldırmış, yeniden hüküm kurarak davanın reddine karar vermiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tarafların iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına, ispat kurallarına ve kararda belirtilen gerekçelere göre kararı usul ve kanuna uygun bularak oy birliğiyle onamıştır.
“tek başına kimlik ve resmî diğer belgelerin değiştirilmesinin kişiye külfet olmasının davanın kabulü için yeterli olmadığı, buna göre davacının gösterdiği delillerle boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğunu ispat edemediği”
Ne anlama geliyor?
Menfaat, belge değiştirme zahmetinden daha somut biçimde gösterilmelidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve ONAMA biçiminde verilmiştir; BOZMA DEĞİLDİR. Alıntılanan değerlendirme BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ gerekçesine aittir; Daire bu gerekçeye göre hükmü onamıştır. Tarafların birbirlerine yönelttiği suçlamalar dilekçelerdeki İDDİA ve SAVUNMALARDIR. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 173/3 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 173/3 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
TMK 173/3 uyarınca açılan iznin kaldırılması davasında koca, kadının soyadını kullanmasının kendisine zarar verdiğini kanıtlamalıdır; kadının çocuklarıyla aynı soyadını kullanma menfaatinin devam etmesi talebin reddi sonucunu doğurur
Olay: Taraflar anlaşmalı olarak boşanmış; protokolde koca, kadının çocuklarıyla farklı soyadı kullanmak istememesi nedeniyle kendi soyadını kullanmasına rıza göstermişti. Koca daha sonra yeniden evlenmiş ve kadının çocukları kendisine karşı olumsuz yönde etkilediğini, artık soyadını kullanmakta bir menfaati bulunmadığı gibi bunun kendisine zarar verdiğini ileri sürerek TMK 173/3 uyarınca iznin kaldırılmasını istemiştir. Davalı cevap dilekçesi vermemiştir.
Karar: İlk derece mahkemesi, anlaşmalı boşanma protokolünde kocanın kendi isteğiyle ve kadının çocuklarıyla farklı soyadı kullanmasını istemediği gerekçesiyle rıza gösterdiğini; kadının çocuklarıyla aynı soyadını kullanmaya yönelik menfaatinin devam ettiğini ve kadının soyadını kullanmasının kocaya herhangi bir zararının bulunduğunun davacı tarafça kanıtlanamadığını belirterek davayı reddetmiştir. Davacı istinaf dilekçesinde ispat yükünün kadında olduğunu, çocukların menfaatinin yeterli olmadığını ve kendisinin yeni evliliğinde huzursuzluk doğduğunu ileri sürmüştür. Bölge adliye mahkemesi kararı usul ve esas yönünden hukuka uygun bularak istinaf talebini esastan reddetmiş; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de hükmü oy birliğiyle onamıştır.
“davalının çocukları ile aynı soyadı kullanmasına yönelik menfaatinin devam ettiği ve davalının ... soyadını kullanmasının davacıya her hangi bir zararının bulunduğunun davacı tarafça kanıtlanamadığı”
Ne anlama geliyor?
Yeniden evlenmek tek başına iznin kaldırılması için yeterli değildir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve ONAMA biçiminde verilmiştir; BOZMA DEĞİLDİR. Alıntılanan değerlendirme İLK DERECE MAHKEMESİ gerekçesine aittir; bölge adliye mahkemesi ve Daire bu gerekçeye göre hükmü onamıştır. İspat yükünün kadında olduğu yönündeki görüş davacının İSTİNAF SEBEBİDİR ve kabul edilmemiştir. Alıntıda soyadı anonimleştirilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 173 Anayasa Mahkemesi kararları
TMK 173/1 · Anayasa Mahkemesi
Kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını öngören TMK 187'nin birinci cümlesi Anayasa'nın 10. maddesine aykırı bulunarak iptal edilmiş, ikinci cümlesi de uygulanma imkânı kalmadığından iptal edilmiş ve iptal hükümleri kararın yayımından dokuz ay sonra yürürlüğe girmiştir
İstanbul 8. Aile Mahkemesi, evlenmeden önceki soyadının kullanılmasına izin verilmesi talebiyle açılan bir davada TMK 187'yi Anayasa'ya aykırı görerek iptali için başvurmuştur. Anayasa Mahkemesi ilk incelemede maddenin birinci cümlesinin esasının incelenmesine, ikinci cümlesine ilişkin başvurunun ise bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmadığından yetkisizlik nedeniyle reddine oy birliğiyle karar vermiştir. Esas incelemesinde, evlenmeden önceki soyadının evlendikten sonra da tek başına kullanılması bakımından kadın ile erkeğin karşılaştırmaya müsait şekilde benzer durumda bulunduğunu; kuralla cinsiyet temelinde farklı muamele yapıldığını saptamıştır. Nüfus kayıtlarındaki karışıklığın önlenmesinde ve soybağının sağlıklı tespitinde kamu yararı bulunduğunu kabul etmekle birlikte, bu kamu yararının sağlanmasının tek yolunun kadının kendi soyadını ancak eşinin soyadı önünde kullanması olmadığını; ailenin ortak soyadına sahip olmasının başka yollarla da mümkün olduğunu belirtmiştir. Farklı muamelenin nesnel ve makul bir temele dayanmadığı sonucuna varılarak birinci cümle iptal edilmiş; birinci cümlenin iptali nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan ikinci cümle de 6216 sayılı Kanunun 43. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince iptal edilmiştir. Doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“kadının evlendikten sonra kocasının soyadını almasının ailenin ortak bir soyadına sahip olmasını mümkün kılan tek seçenek olmadığı bir kez daha vurgulanmış ve ayrıca ortak soyadının aile bağlarını korumanın zorunlu unsuru olduğunun söylenmesinin de güç olduğu belirtilmiş ve kuralla öngörülen farklı muamelenin eşitlik ilkesini ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır.”
Not: OY DURUMU AYRI AYRI: birinci cümlenin iptali OY ÇOKLUĞUYLA alınmıştır; Kadir ÖZKAYA, Muammer TOPAL, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN ve Muhterem İNCE karşı oy kullanmıştır. İkinci cümlenin iptali ile dokuz aylık ertelemeye ilişkin hükümler OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Alıntı, kararda çoğunluğun gerekçesinin aktarıldığı bölümden alınmıştır; karşı oyda yer alan ve yasa koyucunun kocanın soyadına öncelik vermesinin eşitliğe aykırı olmadığı yönündeki görüş ÇOĞUNLUK GÖRÜŞÜ DEĞİLDİR. Yürürlük tarihi 28.01.2024'tür. Başvurucunun adı aktarılmamıştır.
TMK 173 ile ilgili maddeler
- TMK m. 170 — Karar: boşanma veya ayrılık
- TMK m. 167 — Dava, yetki ve geçici önlemler
- TMK m. 166 — Evlilik birliğinin sarsılması
- TMK m. 145 — Mutlak butlan ve evlenmenin iptali
- TMK m. 27 — Adın değiştirilmesi
- TMK m. 26 — Adın korunması
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Boşanmayla soyadının kendiliğinden geri alındığını, ayrı dava gerekmediğini müvekkile anlatın.
- 2.Evlenmeyle kazanılan kişisel durumun korunduğunu, soyadının ise döndüğünü ayırt edin.
- 3.Müvekkil önceki evliliğinden dul kalmışsa bekârlık soyadı istemini TMK 173/1'e dayandırın.
- 4.İzin davasında iki koşulu birlikte kurun: menfaat ve kocaya zarar vermeme.
- 5.Menfaati somutlaştırın: mesleki tanınırlık, yayın ve diploma kayıtları, ticari unvan, çocuklarla aynı soyadı.
- 6.Yalnız belge değiştirme külfetine dayanmayın; bu tek başına yeterli sayılmamaktadır.
- 7.Uzun evlilik süresi ve tanık beyanlarının menfaat lehine değerlendirildiğini gözetin.
- 8.Kocanın muvafakatinin bulunmamasının tek başına ret sebebi olmadığını ileri sürün.
- 9.İzin davasında ispat yükünün kadında olduğunu bilerek delil listesini buna göre kurun.
- 10.Kaldırma davasında koca vekiliyseniz koşulların hangi yönde değiştiğini somut biçimde gösterin.
- 11.Yeniden evlenmenin tek başına kaldırma sebebi sayılmadığını gözetin.
- 12.Kaldırma davasında zararın ispat yükünün davacı kocada olduğunu hatırlatın.
- 13.Anlaşmalı boşanma protokolüne soyadı maddesi koyarken rızanın gerekçesini de yazın.
- 14.Soyadı davalarında yetki itirazını cevap dilekçesinde ve ilk itiraz olarak ileri sürün.
- 15.TMK 187'nin iptalinin 28.01.2024'te yürürlüğe girdiğini ve yerine yeni hüküm konulmadığını gözetin.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.