TMK Madde 231: Artık Değer

Katılma alacağında mahkeme, eklenecek ve denkleştirilecek miktarlar dahil edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçları çıkarır ve varsa kalanın yarısını verir; kooperatif yoluyla edinilen dairede 2002 öncesi ödemeler katkı payı, sonrası değer artış payı ve katılma alacağı bakımından dönemlere göre ayrı ayrı hesaplanır; tapunun eş adına tescili gizli bağış sayılmaz

Olay: Eşler 1973 yılında evlenmiş, 2011 yılında açılan boşanma davasının kabulüyle boşanmışlardır. Tasfiyeye konu daire kooperatif üyeliği yoluyla edinilmiş; üyelik 1999 yılında davalı eş tarafından devralınmış ve daire 2009 yılında ferdileşme yoluyla davalı adına tescil edilmiştir. Davacı, dairenin kendi emek ve kazancıyla edinildiğini ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi, 2002 öncesinde satın alınan taşınmazın kimin adına alınmışsa onun kişisel malı sayılacağı ve davalı adına alımın gizli bağış niteliğinde olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiş ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu uyuşmazlığın, evlilik birliği içinde bedeli davacı tarafından ödenerek satın alındığı iddia edilen taşınmazın davalı adına tescil edilmesinin bağış olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceği noktasında toplandığını belirtmiştir. 01.01.2002 öncesi mal ayrılığı döneminde tasfiyeye ilişkin düzenleme bulunmadığından uyuşmazlığın Borçlar Kanununun genel hükümleri gözetilerek katkı payı alacağı yöntemiyle çözüleceğini, bunun için para ya da para ile ölçülebilen maddi veya hizmet değeriyle katkı gerektiğini açıklamıştır. Edinilmiş mallara katılma rejiminde katılma alacağına ilişkin talepte mahkemenin, eklemeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar dahil edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçları çıkardıktan sonra varsa kalan miktarın yarısını davacı eşe vereceğini belirtmiştir. Bağışlamada bağışlama amacının önemine değinerek, evlilik birliğinin ömür boyu süreceği inancıyla ortak yaşamı ve ailenin geleceğini güvence altına almak amacıyla dayanışma ve karşılıklı güvene dayanılarak yapılan birlikte yatırımların bağış sayılamayacağını, gelecekte aile üyelerinin yararlanacakları beklentisiyle yapılan edinimlerin eşlerden birinin sebepsiz zenginleşmesiyle sonuçlanmaması gerektiğini vurgulamıştır. Kooperatif üyeliği yoluyla edinilen taşınmazda alacağın, kooperatife yapılan ödemelerden ve bunların isabet ettiği dönemlerden hareketle belirleneceğini; 2002 öncesi ödemeler için katkı payı, sonrası için değer artış payı ve/veya artık değere katılma alacağı doğabileceğini; mal ayrılığı dönemindeki ödemelere diğer eşin katkı oranının yeni rejime kişisel mal olarak geçtiğinin kabul edildiğini açıklamıştır. Kooperatif kayıtları ve ödeme makbuzları ile eşlerin katkı olarak ileri sürdükleri miras, ziynet ve bağış gibi malvarlıklarına ve mal ayrılığı dönemindeki düzenli gelirlerine ilişkin belgelerin getirtilmesi, katılma alacağı yönünden katkı gerekmediği gözetilerek alacağın dönemlere göre ayrı ayrı hesaplanması ve dairenin teslim durumu ile tarihinin kooperatiften sorulması gerektiğini belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Katılma alacağına ilişkin talepte mahkemece yapılacak iş eklemeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlarda dahil olmak üzere edinilmiş malların toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra, varsa kalan miktarın yarısının davacı eşe verilmesidir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş ve direnme kararı BOZULMUŞTUR; Kurul Özel Daire bozma kararını benimsemiştir. Artık değer tarifi Kurulun 09.04.2019 tarihli ve E. 2017/1613, K. 2019/419 sayılı kararında da aynı sözlerle yer almaktadır. ⚠️ 2002 öncesi dönem için öngörülen katkı payı alacağında katkı ŞARTTIR; edinilmiş mallara katılma döneminde ise katılma alacağı için katkı ARANMAZ. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.

Rejim sonrasına sarkan kredi taksitleri taşınmazın borcu sayılarak sürüm değerinden düşülür; taşınmaz üzerinde ipotek bulunması hâlinde ipoteğin dayandığı kredinin malın edinilmesinde kullanılıp kullanılmadığı kredi sözleşmesi ve ödeme tablosu getirtilerek araştırılmadan katılma alacağı hesaplanamaz

Olay: Değer artış payı ve katılma alacağı davasında tasfiyeye konu taşınmazlar edinilmiş mal kabul edilmiştir. Davalının çektiği kredilerin teminatı olarak bu taşınmazlar üzerinde ipotekler kurulmuştur. İlk derece mahkemesi, taşınmazların bedelinin bu kredilerle karşılanıp karşılanmadığını araştırmadan katılma alacağını hesaplamış; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tasfiyeye konu malın bedelinin tamamı ya da bir kısmı krediyle karşılanmışsa kredi veren kuruluşa yapılan geri ödemelerin isabet ettiği dönemden, miktarından ve taksit sayısından hareketle eşlerin alacak miktarlarının belirleneceğini; edinilmiş mallara katılma rejimi döneminde yapılan ödemelerde değer artış payı ve/veya artık değere katılma alacağı doğabileceğini, rejim sonrasına sarkan ödemelerin ise tasfiye konusu taşınmazın borcu kabul edileceğini belirtmiştir. İki döneme yayılan kredilerde ödenmemiş kredi borcunun toplam kredi borcuna oranının bulunacağını, bu oranın taşınmazın toplam satın alma bedeli karşısındaki orana dönüştürüleceğini, bulunan oranın karara en yakın sürüm değeriyle çarpılarak borç miktarının belirleneceğini ve bu borç sürüm değerinden düşüldükten sonra kalan miktarın hesapta gözetileceğini açıklamıştır. Hesap için akit tablosuyla birlikte tapu veya trafik kaydı, kredi sözleşmesi ve ödeme tablosu dahil finans kuruluşu kayıtlarının ve gerekirse eşlerin katkı olarak ileri sürdükleri malvarlıklarına ilişkin belgelerin getirtilmesi, gerekirse bilirkişiden yardım alınması gerektiğini belirtmiştir. Somut olayda taşınmazların edinilmiş mal olduğuna ilişkin kabulü yerinde bulmuş; ancak davalının çektiği kredilerin teminatı olarak taşınmazlar üzerinde ipotekler kurulduğu hâlde taşınmazların bedelinin bu kredilerle karşılanıp karşılanmadığının araştırılmadığını saptamıştır. İlgili bankalardan ipoteklerin sebebini oluşturan kredi sözleşmeleri ve ödeme tabloları getirtilerek kredilerin taşınmazların edinilmesinde kullanılıp kullanılmadığı belirlenmeden katılma alacağının hesaplanmasını eksik araştırma sayarak asıl dava yönünden bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; asıl dava yönünden bölge adliye mahkemesi kararı KALDIRILMIŞ ve ilk derece mahkemesi kararı BOZULMUŞ, karşı dava yönünden karar ONANMIŞTIR. Dört adımlı kredi yöntemi 8. Hukuk Dairesinin eski kararlarındaki yöntemle aynıdır; 2. Hukuk Dairesi bu yöntemi aynen sürdürmektedir. Alıntıdaki ÜZERİDEKİ yazımı karar metnindeki gibidir. Kişi, taşınmaz ve banka bilgileri aktarılmamıştır.

Katılma alacağında mal, rejimin sona erdiği tarihteki durumuna göre ancak tasfiye tarihindeki sürüm değeriyle hesaba katılır; tasfiye tarihi karar tarihidir, tasfiyeyi bölge adliye mahkemesi yaparsa onun karar tarihi esas alınır, bozmadan sonra değer yeni karar tarihine göre güncellenir ve rejimden sonra satılan malda satış bedeli esas alınmaz

Olay: Ziynet, değer artış payı ve katılma alacağı davasında tasfiyeye konu bazı arsalar mal rejiminin sona erdiği tarihte mevcuttu; bu arsalar daha sonra açılan ortaklığın giderilmesi davası sonucunda satılmıştı. Katılma alacağı, satış sonucunda davalı eşe ödenen tutarın güncellenmiş değeri üzerinden hesaplanmıştı. Aynı dosyada davalının evlenmeden önce kredisi açılan bir dairesinin evlilikten sonra ödenen taksitleri ve kredi kapatma bedeli üzerinden de katılma alacağına hükmedilmişti.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, artık değere katılma alacağı hesaplanırken mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan malların bu tarihteki durumlarına göre, ancak tasfiye tarihindeki sürüm değerlerinin esas alınacağını belirtmiştir. Yargıtay uygulamalarına göre tasfiye tarihinin karar tarihi olduğunu, tasfiyenin bölge adliye mahkemesince yapılması hâlinde ise karar tarihinin bölge adliye mahkemesinin karar tarihi olduğunu vurgulamıştır. Somut olayda rejimin sona erdiği tarihte mevcut olan arsaların sonradan ortaklığın giderilmesi davası sonucunda satılması üzerine davalıya ödenen miktarın güncellenmiş değeri üzerinden alacak hesaplanmasını hatalı bulmuş; önceki karar bozulmakla değer güncelliğini yitirdiğinden taşınmazların bozma sonrası yeni karar tarihine en yakın tarihteki sürüm değerlerinin belirlenerek katılma alacağının hesaplanması gerektiğini açıklamıştır. Dosyadaki diğer daire yönünden ise taşınmazın evlenmeden önce davalı adına tescil edildiğini, evlilikten sonra ödenen kredi taksitleri ile kredi kapatma bedelinin davalının evlenmeden önce banka hesaplarında bulunan ve kişisel malı olan paradan karşılandığının hesap dökümlerinden anlaşıldığını belirterek o taşınmaz yönünden davanın reddi gerektiğine karar vermiştir. Bu nedenlerle asıl dava yönünden bölge adliye mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Yargıtay uygulamalarına göre tasfiye tarihi, karar tarihi olup Bölge Adliye Mahkemesince tasfiyenin yapılması halinde karar tarihi Bölge Adliye Mahkemesinin karar tarihidir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; asıl dava yönünden bölge adliye mahkemesi kararı BOZULMUŞ, karşı dava yönünden kadın eşin temyiz dilekçesi kesinlik sınırı nedeniyle reddedilmiş ve karar ONANMIŞTIR. Karar metnindeki kanun atfının bir bölümü metin aktarımında bozuk görünmektedir; aynı cümle 8. Hukuk Dairesinin kararlarında TMK 227/1, 228/1, 232 ve 235/1'e atıfla yer aldığından özet buna göre yapılmıştır. Kişi, taşınmaz ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Evlilik içinde kurulan şirketteki hissenin değeri, şirketin mal rejiminin sona erdiği andaki durumuna göre ekonomik ve finansal ölçütlerle belirlenir, TÜFE ile tasfiye tarihine taşınır ve edinilmiş mal niteliğindeki hisse oranına göre artık değerin yarısı üzerinden katılma alacağı hesaplanır; taşınmazın edinme değeri olarak davalının beyan ettiği alım bedeli esas alınır

Olay: Katılma ve değer artış payı alacağı davasında, evlilik birliği içinde kurulan bir şirketteki davalı hissesi ile bir taşınmaz tasfiyeye konu edilmiştir. Davalı eşin şirketteki payı, kuruluştan kısa süre sonra yapılan sermaye değişikliğiyle azalmıştır. Hissenin kişisel mal olduğu ispatlanamamıştır. Taşınmazın alımında davacının ziynet eşyalarının kullanıldığı kabul edilmiş; ancak mahkeme edinme değerini, davalının dilekçesinde bildirdiği alım bedelinden çok daha yüksek kabul etmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, tasfiyeye konu şirketin evlilik birliği içinde kurulduğunu ve davalının şirketteki hissesinin kişisel malı olduğunun ispatlanamadığını saptamıştır. Tasfiyeye konu malvarlığının şirket olması hâlinde değer belirleme yönteminde uygulanacak ilkelerin özellik arz ettiğini belirterek şirketin değerinin mal rejiminin sona erdiği andaki durumu esas alınarak; o tarihteki ekonominin genel gidişatı, şirketin faaliyet gösterdiği sektörün konumu, büyüklüğü ve büyüme hızı, bilanço değerleri, kullanılan teknoloji, makine ve tesisatın durumu ile araştırma geliştirme faaliyetleri, pazarlama ve rekabet gücü, müşteri portföyü, organizasyon ve yönetim kadrosu, büyüme potansiyeli, değerlendirme anındaki satış, kazanç, sipariş, nakit akışı ve finansal duruma göre geleceğe ilişkin tahminler, kâr dağıtım politikası, planlanan sabit kıymet yatırımları, strateji ve ekonominin genel arz ve talep kuralları göz önünde bulundurularak belirleneceğini açıklamıştır. Bu şekilde rejimin sona erdiği tarihteki durumuna göre değer belirlendikten sonra TÜFE gözetilerek tasfiye, yani bozmadan sonra verilecek karara en yakın tarihteki sürüm değerinin bulunması ve bu değer üzerinden davalının edinilmiş mal niteliğindeki hisse oranına göre belirlenecek artık değerin yarısı üzerinden katılma alacağının hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. Taşınmaz yönünden ise davalının dilekçesinde alım için ödendiğini bildirdiği bedelin edinme değeri olarak dikkate alınması gerekirken daha yüksek bir değer esas alınmasını hatalı bulmuştur. Bu nedenlerle bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; bölge adliye mahkemesi kararı KALDIRILMIŞ, ilk derece mahkemesi kararı şirket hissesi ve taşınmaz yönünden BOZULMUŞTUR. Aynı dosyada bozmadan sonra verilen karar da 2. Hukuk Dairesinin 04.06.2024 tarihli ve E. 2023/7568, K. 2024/4200 sayılı kararıyla, asıl ve birleşen davalar için ayrı ayrı hüküm kurulmadığı gerekçesiyle usulden bozulmuştur; şirket değerleme yöntemi o kararda yalnız aktarılmıştır. Gümüş takımlara ilişkin temyiz dilekçesi, o kısım istinaf edilmediğinden reddedilmiştir. Kişi, şirket, taşınmaz ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Rejim sonundaki banka mevcutları üzerinden katılma alacağı hesaplanırken hesap dökümleri açılış tarihinden itibaren getirtilmeli, 2002 öncesinde hesapta bulunan para dava tarihindeki mevcudun kaynağıysa kişisel mal denkleştirmesi yapılmalıdır; kişisel mal savunmasına ilişkin deliller toplanmadan ve feragat edilen talep hakkında karar verilmeden hüküm kurulamaz

Olay: Eşlerin evliliği 01.01.2002 öncesinde kurulmuştur. Davacı, ziynet alacağı, tapu iptal ve tescil, bu mümkün olmazsa katkı payı ve katılma alacağı istemiş; yargılama sırasında 2002 öncesinde edinilen mallara ilişkin katkı payı talebinden açıkça feragat etmiştir. Davalı, tasfiyeye konu bir taşınmazın arsasının kendi kıdem tazminatıyla alındığını ve üzerine bina yapıldığını savunmuştur. İlk derece mahkemesi feragat edilen talep hakkında karar vermemiş, kişisel mal savunmasına ilişkin delilleri toplamamış ve banka hesaplarının eski tarihli dökümlerini getirtmeden dava tarihindeki mevcut para üzerinden katılma alacağı hesaplamıştır.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, hâkimin tarafların talep sonucuyla bağlı olduğunu ve kararında taleplerin her biri hakkında verilen hükmü göstermesi gerektiğini (HMK 26, 297/2) belirterek, davacı vekilinin feragat yetkisine dayanarak açıkça feragat ettiği 2002 öncesi katkı payı talebi hakkında feragat nedeniyle ret kararı verilmemesini bozma sebebi saymıştır. TMK 222/1 ve 222/3 ile ispat yüküne ilişkin TMK 6 ve HMK 190'ı hatırlatarak, davalının taşınmazın arsasının kıdem tazminatıyla alındığı yönündeki kişisel mal savunmasına ilişkin deliller toplanıp değerlendirilmeden karar verilmesini eksik araştırma olarak nitelemiştir. Banka hesapları yönünden ise hesapların açılış tarihinden itibaren, özellikle 01.01.2002 öncesine ilişkin dökümleri getirtilmeden mal rejiminin sona erdiği tarihteki mevcut para üzerinden katılma alacağı hesaplanmasını hatalı bulmuş; 2002 öncesinde davalının hesaplarında para bulunduğu ve bu paranın boşanma dava tarihinde mevcut paraların kaynağı olduğu anlaşılırsa kişisel mal denkleştirmesi yapılması gerektiğini belirtmiştir. Bu nedenlerle bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; bölge adliye mahkemesi kararı KALDIRILMIŞ, ilk derece mahkemesi kararı üç ayrı yönden BOZULMUŞTUR. ⚠️ Karar kıdem tazminatının kişisel mal olduğunu SÖYLEMEZ; yalnız bu yöndeki savunmaya ilişkin delillerin toplanması gerektiğini söyler. Kişi, işveren, taşınmaz ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.