TMK Madde 223: Yönetim, Yararlanma ve Tasarruf

Artık değere katılma alacağı hakkının oluşması için talep eden eşin gelirinin olmasına veya malvarlığının edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına katkıda bulunmasına gerek yoktur; rejim süresince edinilmiş bir mal bulunup borçlar çıktıktan sonra artık değer kalıyorsa hak kendiliğinden oluşur

Olay: Eşler 1994 yılında evlenmiş, 2010 yılında açılan boşanma davasının kabulüyle boşanmışlardır. Rejim boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiştir. Sözleşmeyle başka rejim seçilmediğinden evlenme tarihinden 01.01.2002'ye kadar mal ayrılığı, bu tarihten dava tarihine kadar edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir. Tasfiyeye konu taşınmaz, edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemde davalı eş adına tescil edilmiştir. Daha önce, mal ayrılığı rejimi döneminde alınıp davalı adına tescil edilen bir başka taşınmazın satışından elde edilen bedelle iki konut alınmak istenmiş; inşaat sahibiyle yaşanan sorun üzerine bedelin iadesinde anlaşılmış ve eşler iade alınan tutarı, evlilik birliği devam ederken serbest iradeleriyle nakit ve kambiyo senetleri olarak aralarında paylaşmışlardır. İlk derece mahkemesi, tarafların rejim sona ermeden anlaşıp tasfiyeyi gerçekleştirdikleri gerekçesiyle direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu artık değeri, eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar dâhil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıktıktan sonra kalan tutar olarak tanımlamış; TMK 229, 230, 231/1 ve 236'ya göndermede bulunmuştur. Ardından temel kuralı koymuştur: artık değere katılma alacağı hakkının oluşması için talep eden eşin gelirinin olmasına veya söz konusu malvarlığının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmasına gerek yoktur. Kural olarak rejimin devamı süresince sahip olunan edinilmiş bir malın bulunması ve varsa bu mala ilişkin borçlar çıktıktan sonra geriye artık değer kalması durumunda, başka bir şeye gerek kalmaksızın kendiliğinden diğer eşin artık değere katılma alacağı hakkı oluşur. Somut olayda mahkemenin, tarafların rejim sona ermeden anlaşıp tasfiyeyi gerçekleştirdikleri yönündeki gerekçesini yerinde bulmamıştır. Eşlerin birlik devam ederken serbest iradeleriyle gerçekleştirdikleri paylaşımla her bir payın o eşin kişisel mal grubuna terk edildiğinin kabulü gerektiğini, hayatın olağan akışına göre aksini iddia eden eşin iddiasını ispatlamakla yükümlü olduğunu belirtmiştir. Davalı eşin kişisel malı niteliğindeki tutarı dava konusu taşınmazın alımında kullandığının anlaşılmasına göre, taşınmazın satın alınma tarihindeki değerinin kişisel ve edinilmiş mallarla karşılanma oranı tespit edilerek işin esasına yönelik karar verilmesi gerektiğini belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“TMK hükümleri uyarınca edinilmiş mallara katılma rejiminde bir eşin, artık değere katılma alacağı hakkının oluşması için; talep eden eşin gelirinin olmasına veya söz konusu mal varlığının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmasına gerek yoktur.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir; Kurul Özel Daire bozma kararını benimsemiştir. ⚠️ Bu kural ARTIK DEĞERE KATILMA alacağına ilişkindir (TMK 231, 236); DEĞER ARTIŞ PAYI alacağında (TMK 227) katkının ispatı GEREKİR. Kararda ayrıca 2002 öncesi evliliklerde dönem ayrımı ve kişisel malın mal alımında kullanılması hâlinde KARŞILANMA ORANININ tespiti gerektiği belirtilmiştir. Kişi, yer, taşınmaz ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Eşler resmiyette satış olarak gösterilen işlemin gerçekte satış olmadığını kabul etseler bile yapılan devir bağış olarak değerlendirilmemelidir; bağış sayılabilmesi için bağış amacını taşıyan davranış ve iradenin duraksamaya yer vermeyecek şekilde açık olması gerekir

Olay: Davacı eş, kişisel malı niteliğinde bulunan taşınmazını evlilik birliği içerisinde satış yolu ile davalı eş adına tescil ettirmiştir. Tasfiye aşamasında davacı, bu taşınmazı evlilik birliğinin ömür boyu süreceği saikiyle ve ortak yaşamı güvence altına almak kastıyla eşine sattığını ileri sürerek artık değere katılma alacağı istemiştir. Davalı ise işlemin gerçekte bağış olduğunu, dolayısıyla taşınmazın kendi kişisel malı niteliğinde bulunduğunu ve karşı tarafın hak iddia edemeyeceğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş ve direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, tarafların resmiyette satış olarak gösterilen işlemin gerçekte satış olmadığını; barışma, ortak konuta yeniden dönme, açılan boşanma davasından vazgeçme, işlerin yoğunluğu, zaman sıkışıklığı, işlerin daha kolay yürümesi, ayrı şehirlerde yaşanılması ve ticarî kaygılar gibi amaçlarla yapıldığını kabul etseler dahi, yapılan devrin bağış olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtmiştir. Devir; eşin ahlaki bir görevi yerine getirmesi, ailenin huzuru ve uyumu, evlilik birliğinin ömür boyu süreceği inancı, ortak yaşamı ve ailenin geleceğini güvence altına almak, eşe daha iyi bir gelecek hazırlamak, rahat bir yaşam sağlamak ve karşılıklı güven prensibi uyarınca yapıldığı takdirde kişide bağış iradesi bulunduğundan söz edilemeyeceğini; tarafların işlemin satış olmadığını kabul etmelerinin bağışı kabul ettikleri anlamına gelmediğini vurgulamıştır. Evlilik birliğinin devamı süresince bir eşin diğerinin edinimine yaptığı katkının karşılıksız olmasının işin doğası gereği olduğunu, bu katkıların birliktelikten doğan dayanışma kapsamında ve kendisinin de yararlanacağı düşüncesiyle yapıldığını, bağış amacı gütmeyen bu katkının rejim sona erdiğinde diğer eşten istenebileceğini belirtmiştir. Devredene ağır yükümlülük getiren kazandırmanın bağış sayılabilmesi için bağış amacını taşıyan davranış ve iradenin duraksamaya yer vermeyecek şekilde açık olması gerektiğini saptamıştır. Somut olayda davalının savunmasından başka davacının bağış iradesini ortaya koyacak bir beyan ve davranış bulunmadığından, salt satış yoluyla devir işleminin bağış iradesini gösterir nitelik taşımadığını; taşınmazın TMK 219 uyarınca edinilmiş mal olduğunun ve davacının artık değere katılma alacağının bulunduğunun kabulü gerektiğini belirterek direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.

“Tarafların işlemin satış olmadığını kabul etmeleri, bağışı kabul ettikleri anlamına gelmez.”

Not: ⚠️ Karar OY ÇOKLUĞUYLA ve BOZMA biçiminde verilmiştir. AZINLIK GÖRÜŞÜNDE, boşanma dava dosyası içeriğinden bağış savunmasının doğru olduğunun anlaşıldığı ve direnme kararının onanması gerektiği savunulmuş; bu görüş KURUL ÇOĞUNLUĞUNCA BENİMSENMEMİŞTİR. Kararda aynı ilkelerin Hukuk Genel Kurulunun 04.11.2015 tarihli ve E. 2013/8-2418, K. 2015/2406 ile 23.10.2018 tarihli ve E. 2017/8-1614, K. 2018/1550 sayılı kararlarıyla da benimsendiği belirtilmiştir. Karar, eşe yapılan devrin HİÇBİR KOŞULDA bağış sayılamayacağı anlamına GELMEZ; bağış iradesinin duraksamaya yer bırakmayacak açıklıkta ispatlanması gerektiğini söyler. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.

TMK 226/2 paylı mülkiyetin sona erme yollarından biri olup yasal önalım hakkına benzetilir; üstün yararı talep eden ispatlar, payını devreden tarafın bütün zararları fedakârlığın denkleştirilmesi kuralıyla karşılanır ve değer karar tarihine yakın bir tarihe göre belirlenir

Olay: Taraflar adına paylı olarak kayıtlı bir meskende davalıya ait payın, davacının üstün yararı bulunması nedeniyle TMK 226 uyarınca iptali ile bedeli karşılığında davacı adına tescili istenmiştir. Davacı, mesleğini bu meskende sürdürmekte ve orayı iş yeri olarak kullanmaktadır. Davalı, TMK 226'nın edinilmiş mallar için öngörüldüğünü ve mal ayrılığı rejimine tabi bir mal için uygulanamayacağını savunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; bedeli iki bilirkişi raporundaki değerlerin toplamı üzerinden hesaplamıştır.

Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 226'nın ikinci fıkrasıyla eşlerin paylı mülkiyetinde bulunan bir malın belli koşullar altında paylaşım yapılmadan eşlerden birine verilmesinin öngörüldüğünü; üstün yararını kanıtlayan ve diğerinin payını ödeyen eşin paylaşımı önleyebileceğini belirtmiştir. Hükmün hem mülkiyet hakkına yasal bir sınırlama hem paylı mülkiyetin sona erme yollarından biri olduğunu, hükme dayanan eşin yasadan doğan bir hakkını kullandığını ve hükmün emredici nitelikte olmadığını; hakkın niteliğinin tartışmalı olmakla birlikte kurucu yenilik doğuran nitelikte bir yasal önalım hakkı olduğunun söylenebileceğini aktarmıştır. Kural olarak üstün yararın davacı tarafından kanıtlanması gerektiğini; somut olayda davacının mesleğini paylı meskende sürdürdüğü ve orayı iş yeri olarak kullandığı anlaşıldığından üstün hakkının varlığının kabulü gerektiğini belirtmiştir. Üstün hukuki yarar kanıtlanamazsa başvurulacak yöntemin TMK 699'daki paylaşma biçimi olduğunu; hükmün edinilmiş mallara katılma tasfiyesinde ve eşler arasındaki her türlü paylı mülkiyet ilişkisinde uygulama alanı bulabileceğini; görevli mahkemenin aile mahkemesi, taşınmazlarda yetkili mahkemenin taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi olduğunu eklemiştir. Madde metninde yalnız payın değerinin ödenmesi öngörülmüşse de payını devredecek tarafın uğradığı bütün zararların karşılanması gerektiğini, bu nedenle fedakârlığın denkleştirilmesi kuralı çerçevesinde araştırma yapılmasının öngörüldüğünü vurgulamıştır. Değer tespiti bakımından TMK 226'da tarih öngörülmediğini, TMK 248'in ödeme günündeki karşılığı, TMK 235/1'in ise tasfiye anındaki değeri esas aldığını belirterek bütünlük sağlamak açısından bu tarihin karar tarihine yakın bir tarih olarak kabul edilmesinin uygun olacağını saptamış ve mahkemenin esas aldığı değeri bu yönden hatalı bularak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“sözü edilen madde uygulanırken "fedakarlığın (özverinin) denkleştirilmesi" kuralı çerçevesinde araştırma ve inceleme yapılmak suretiyle bir ödeme yapılması öngörülmüştür.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir; bozma DEĞER TESPİT TARİHİNE ilişkindir, üstün yararın varlığına ilişkin kabul DOĞRU BULUNMUŞTUR. Kararda ayrıca iş yeri niteliği gerekçesiyle bilirkişilerce eklenen TİCARİ AYRICALIK ek değerinin Kanunun sistematiğine ve TMK 226/2'ye uygun düşmediği belirtilmiştir. Yargılama giderleri bakımından, pay sahibi eş payını devretmeye yanaşmadığı için dava açılmasına sebebiyet verdiği kabul edilerek davalı yargılama giderleri ve vekâlet ücretinden sorumlu tutulmuştur. Kararın bir yerinde madde numarası 216/2 olarak yazılmışsa da bağlamdan 226/2 olduğu anlaşılmaktadır. Kişi, yer, taşınmaz, meslek ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Anlaşmalı boşanma protokolünde ve duruşmada birbirlerinden başkaca maddi ve manevi talepleri bulunmadığını beyan etmek, eşlerin aralarındaki mal rejimini tasfiye ettikleri sonucunu doğurmaz

Olay: Eşler 2013 yılında TMK 166/3 uyarınca anlaşmalı olarak boşanmış ve karar temyiz edilmeyerek kesinleşmiştir. Anlaşmaya dayanak protokolün bir bendinde tarafların belirtilen şartlarda anlaştıkları ve birbirlerinden başkaca maddi ve manevi talepleri ile mahkeme masrafı ve avukatlık ücreti talep etmeyecekleri hükmü imza altına alınmıştır. Duruşmada hazır bulunan eşler protokolün doğru olduğunu ve onayladıklarını, anlaşma metni dışında birbirlerinden karşılıklı maddi ve manevi tazminat taleplerinin bulunmadığını beyan etmiş; mahkeme gerekçeli kararıyla protokolün onaylanmasına karar vermiştir. Protokolde ayrıca bir eşin diğerine ait evde oturacağına ilişkin bir düzenleme de yer almaktadır.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, anlaşmalı boşanmaya dayanak protokol metnini ve duruşmadaki beyanları ayrıntılı biçimde inceledi. Protokolde tarafların birbirlerinden başkaca maddi ve manevi talepleri ile mahkeme masrafı ve avukatlık ücreti talep etmeyecekleri hükmünün bulunduğunu, duruşmada da eşlerin anlaşma metni dışında karşılıklı maddi ve manevi tazminat taleplerinin bulunmadığını beyan ettiklerini ve mahkemece protokolün onaylandığını saptadı. Buna karşılık gerek protokol metninden gerek duruşmadaki beyanlardan eşlerin aralarındaki mal rejimini tasfiye ettikleri sonucuna varılamayacağını belirtti. Ayrıca salt bir eşin diğerine ait evde oturacağına ilişkin anlaşma hükmünden de eşlerin mal rejimini tamamen tasfiye ettiklerini değerlendirmenin mümkün olmadığını vurguladı. Bu nedenle Özel Daire bozma kararına uyulması gerekirken önceki kararda direnilmesini usul ve yasaya aykırı bularak direnme kararını oy birliğiyle bozdu.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir; Kurul Özel Daire bozma kararını benimsemiştir. Bu kart, Hukuk Genel Kurulunun 10.09.2025 tarihli ve E. 2024/7, K. 2025/498 sayılı kararıyla BİRLİKTE okunmalıdır: o kararda da anlaşmada ayrıca yer verilmemişse sırf anlaşmalı boşanmış olmanın mal rejimini tasfiye etmek anlamına gelmediği belirtilmiştir. Karar, protokolde tasfiyenin DÜZENLENEMEYECEĞİ anlamına GELMEZ; açıkça düzenlenmediyse yapılmış sayılmayacağını söyler. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.