TMK Madde 236: Artık Değere Katılma

Karşılıklı davalarda iki tarafın da değer artış payı veya katılma alacağı bulunduğu kabul edilmişse, ayrı bir talep olmasa dahi TMK 236/1'deki emredici düzenleme uyarınca alacaklar takas edilmelidir; talep edilenden yüksek bir alacağın tespitine de hükmedilemez

Olay: Davacı eş, diğer eş adına evlilik birliği içinde tescil edilen bir daire nedeniyle değer artış payı ve katılma alacağı istemiş; davalı eş de karşı dava açarak davacının banka hesabındaki para ve adına kayıtlı araçlar nedeniyle katılma alacağı talep etmiştir. Karşılıklı davalarda iki tarafın da alacağı bulunduğu belirlenmiş, ancak takas definin aşamalarda ileri sürülmediği gerekçesiyle takas uygulanmamıştır. Karşı davada ise ıslahla sınırlandırılan talebin üzerinde bir katılma alacağının varlığını tespit eden hüküm kurulmuştur.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi uyuşmazlığın değer artış payı ile katılma alacağının miktarı ve takas mahsup koşullarının oluşup oluşmadığı noktasında toplandığını belirtmiştir. TMK 236/1 uyarınca her eşin veya mirasçılarının diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olduğunu ve alacakların takas edileceğini hatırlatarak; davalı tarafça cevap veya ikinci cevap süresi içinde def'i olarak ileri sürülmeyen ya da karşı dava konusu yapılmayan bir alacağın HMK 25 ve 26 uyarınca mahkemece kendiliğinden yargılama konusu yapılamayacağını, ancak karşı dava olarak alacak talep edilmesi ve yargılama sonunda karşılıklı davalar kapsamında iki tarafın da alacağının bulunduğunun kabul edilmesi hâlinde, ayrı bir talep bulunmasa dahi kanunun emredici düzenlemesi uyarınca alacakların takas edilmesinin yasal zorunluluk olduğunu açıklamıştır. Takas definin aşamalarda ileri sürülmediği gerekçesiyle takas talebinin reddini kanunun yorumunda hata sayarak bozma sebebi yapmıştır. Ayrıca hâkimin talep sonucuyla bağlı olduğunu (HMK 26) belirterek karşı davada ıslahla sınırlandırılan talebin üzerinde bir katılma alacağının tespitine hükmedilmesini de hatalı bulmuş ve bölge adliye mahkemesi kararını bu yönlerden oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir; bozma takasın uygulanmaması ve karşı davada talebin üzerinde alacak tespiti yönlerinden yapılmıştır. ⚠️ Karar, karşı dava YOKSA takas def'inin gerekmediği anlamına GELMEZ: aynı kararda def'i olarak ileri sürülmeyen veya karşı dava konusu yapılmayan alacağın kendiliğinden dikkate alınamayacağı da belirtilmiştir. Kişi, taşınmaz, araç ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Mal rejimi tasfiyesinde takas için alacakların aynı türden veya kesinleşmiş olması gerekmez; katkı payı, değer artış payı ve katılma alacakları birbirine karşı takas edilebilir; takas def'i açıkça ve dilekçelerin değişimi süresinde ileri sürülmeli, fazla alacak için ise harcı yatırılmış karşı dava veya ayrı dava gerekir

Olay: Mal rejiminin tasfiyesi davasında davacı, davalı adına kayıtlı bir daire ile başka bir taşınmaz nedeniyle alacak istemiş; davalı ise cevap dilekçesinde davacı adına kayıtlı bir daire üzerinde kendi alacağının hesaplanması gerektiğini belirterek takas talebinde bulunmuştur. Takasa konu iki daire 01.01.2002 öncesi mal ayrılığı döneminde edinilmişti. İlk derece mahkemesi yalnız aynı türden oldukları gerekçesiyle iki dairedeki katkı payı alacaklarını takas etmiş, davacı lehine başka bir taşınmaz için hesaplanan katılma alacağını ise takasa dahil etmemiştir.

Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 236/1'deki "alacaklar takas edilir" hükmüyle mal rejiminin tasfiyesi davalarında davalının takas talebinde bulunabileceğinin kabul edildiğini belirtmiştir. Takas konusu alacağın aynı neviden olmasının zorunlu olmadığını, karşı alacağın başka bir mal rejimi tasfiyesi davasının konusu olmasının takasa engel olmadığını ve katkı payı, değer artış payı veya artık değere katılma alacaklarının birbirine karşı takas edilebileceğini açıklamıştır. Her iki borç muaccel ise tarafların alacaklarını borçlarıyla takas edebileceğini, alacaklardan biri çekişmeli olsa bile takasın ileri sürülebileceğini (TBK 139), karşı alacağın miktarının takas talep tarihinde belirlenmemiş olmasının kabule engel olmadığını, aynı davada iddia ve savunma çerçevesinde tam tasfiyenin gerçekleştirilmesinin kanuna uygun olduğunu belirtmiştir. Takasın def'i olarak ileri sürülebileceği gibi harcı yatırılarak karşı dava veya ayrı dava açılıp birleştirilmesi yoluyla da ileri sürülebileceğini; def'inin açıkça ve dilekçelerin değişimi süresinde ileri sürülmesi gerektiğini, hâkimin bunu kendiliğinden dikkate alamayacağını, sonradan ancak karşı tarafın açık veya örtülü rızası ya da ıslah ile ileri sürülebileceğini; def'inin ayrıca harca tabi olmadığını, ancak davalının alacağı fazlaysa fazla kısım için hüküm kurulabilmesinin harcı yatırılmış karşı dava veya ayrı dava gerektirdiğini açıklamıştır. Somut olayda katkı payı alacakları ile davacı lehine hesaplanan katılma alacağının birlikte dikkate alınarak takas yapılması gerektiğini belirterek hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“Takas konusu alacağın aynı neviden olması zorunlu değildir. Karşı alacağın, başka bir mal rejiminin tasfiyesi davasının konusu olması takas def'inin yapılmasına engel değildir. Katkı payı, değer artış payı veya artık değere katılma alacakları birbirlerine karşı takas edilebilir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir; bozma hem davacının hem davalının temyiz itirazları üzerine yapılmıştır. Davacı yönünden bozma, mal ayrılığı dönemindeki katkı payı oranlarının belirlenmesine ilişkindir. Takas def'inin süresi ve şekline ilişkin kurallar, 2. Hukuk Dairesinin 21.03.2024 tarihli kararıyla BİRLİKTE okunmalıdır. Kişi, taşınmaz ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Zina nedeniyle boşanmada kusurlu eşin payının tamamen kaldırılması evlilik süresi, zinanın gerçekleşme şekli ve tanık beyanlarıyla örtüşmüyorsa hakkaniyete uygun daha az azaltma yapılmalıdır; kusurlu eşin malların maliki olması TMK 236/2'nin uygulanmasını engellemez

Olay: Eşler erkeğin zinası nedeniyle boşanmıştır. Erkek eş, kadın adına kayıtlı mallar nedeniyle katılma alacağı istemiş; kadın eş de karşı dava açarak erkek adına kayıtlı mallar nedeniyle katılma alacağı talep etmiştir. Bölge adliye mahkemesi, asıl davada erkeğin artık değerdeki payını tamamen kaldırmış; karşı davada ise tasfiye konusu malların maliki kusurlu eş olduğundan TMK 236/2'nin uygulanamayacağını kabul etmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, her eşin veya mirasçılarının diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olduğunu, ancak zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkimin kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebileceğini belirtmiştir. Karşı dava yönünden, kesinleşen boşanma kararında erkeğin zinası nedeniyle boşanmaya karar verildiğini ve tasfiye konusu malların erkek adına kayıtlı olduğunu saptayarak; TMK 236/2'de hâkimin kusurlu eşin artık değerdeki pay oranında hakkaniyete uygun azaltma veya kaldırma yapacağının düzenlenmesinin, malik olan eşin kusurlu olduğu hâllerde maddenin uygulanamayacağı anlamına gelmediğini ve karşı dava yönünden de hakkaniyete uygun azaltma veya kaldırma yapılması gerektiğini açıklamıştır. Asıl dava yönünden ise erkeğin artık değerdeki payının tamamen kaldırılmasının, evlilik süresi, boşanma dosyası içeriğiyle sabit olan zinanın gerçekleşme şekli ve tanık beyanları gözetildiğinde dosya kapsamıyla örtüşmediğini, payın TMK 4 ve TBK 50 uyarınca hukuk ve hakkaniyete uygun daha az bir miktarda azaltılması gerektiğini belirtmiştir. Kararda ayrıca kredili araçta rejim sonrasındaki taksitlerin oranlanması ve bozma sonrası değerlerin yeni karar tarihine göre belirlenmesi gerektiği de vurgulanmış ve hüküm oy birliğiyle bozulmuştur.

“Şöyle ki, tarafların evlilik süresi, boşanma dosyası içeriği ile sabit olan zinanın gerçekleşme şekli ve tanık beyanları gözetildiğinde dosya kapsamı itibariyle örtüşmeyecek oranda artık değerdeki pay oranının tamamının kaldırıldığı anlaşılmaktadır.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir. ⚠️ Bölge adliye mahkemesi bu kararın MALİK KUSURLU EŞ yönünden verdiği bozmaya DİRENMİŞ; Daire 22.01.2026 tarihli kararıyla dosyayı Hukuk Genel Kuruluna göndermiştir. Kararda bu yöndeki cümle UYGULANAMAYAĞI yazımıyla yer almaktadır. Anayasa Mahkemesinin 26.07.2023 tarihli kararı kuralın kusurlu eşin katılma alacaklısı olduğu durum için öngörüldüğünü belirtmiştir; iki okuma çelişmektedir. Kişi, taşınmaz, araç ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Bölge adliye mahkemesinin kusurlu malik eş yönünden verilen bozmaya direnmesi üzerine Daire, TMK 236/2'nin kusurlu eşin taraf sıfatına bakılmaksızın düzenlendiğini belirterek önceki bozma kararının usul ve kanuna uygun olduğu sonucuna varmış ve dosyayı Hukuk Genel Kuruluna göndermiştir

Olay: Değer artış payı ve katılma alacağı davasında Daire 18.03.2025 tarihli kararıyla, zina nedeniyle boşanma hâlinde karşı davada da erkeğin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verilmesi gerektiğini belirterek bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştu. Bölge adliye mahkemesi bu bozmaya direnmiş ve direnme kararı taraflarca temyiz edilmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, direnme kararını HMK 373/5 uyarınca incelemiştir. TMK 236/2'de tarafların zina nedeniyle boşanması hâlinde hâkimin kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebileceğinin düzenlendiğini ve maddenin kusurlu eşin taraf sıfatına bakılmaksızın düzenlendiğini belirterek 18.03.2025 tarihli bozma kararının usul ve kanuna uygun olduğu sonucuna varmıştır. Bu nedenle dosyanın temyiz incelemesi için Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna gönderilmesine oy birliğiyle karar vermiştir.

“TMK'nin 236/2. maddesinde tarafların zina nedeniyle boşanması halinde hâkimin kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebileceğinin düzenlendiği, TMK'nin 236/2. maddesinin kusurlu eşin taraf sıfatına bakılmaksızın düzenlendiği anlaşılmakla”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir ve ESASA İLİŞKİN BİR HÜKÜM DEĞİLDİR; dosyanın Hukuk Genel Kuruluna gönderilmesine ilişkindir. Konuyu kesin olarak Hukuk Genel Kurulu çözecektir. Bu sayfanın güncellendiği 25.09.2026 tarihinde Kurulun kararına yayımlanmış karar veritabanında rastlanmamıştır. Kişi ve dosya bilgileri aktarılmamıştır.

Karşılıklı boşanma davalarında birinin zina, diğerinin genel sebeple kabul edildiği hâlde, kusur dereceleri, evlilik süresi ve ekonomik ve sosyal durumlar gözetilmeden kusurlu eşin artık değerdeki payının tamamen kaldırılması hatalıdır; hakkaniyete uygun bir miktarda azaltma yapılmalıdır

Olay: Eşlerin karşılıklı boşanma davalarında kadının davası TMK 161 uyarınca zina, erkeğin davası ise TMK 166/1 uyarınca kabul edilmiş ve karar kesinleşmiştir. Tasfiye davasında ilk derece mahkemesi erkeğin artık değerdeki pay oranını yüzde elli azaltmıştır. Bölge adliye mahkemesi ise kadının istinaf başvurusunu kabul ederek erkeğin payının tamamını kaldırmıştır.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, hâkimin zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebileceğini (TMK 236/2) hatırlatmıştır. Somut olayda karşılıklı boşanma davalarından kadının davasının zina, erkeğin davasının genel boşanma sebebi uyarınca kabul edildiğini, ilk derece mahkemesinin erkeğin payını yüzde elli azalttığını, bölge adliye mahkemesinin ise payın tamamını kaldırdığını saptamıştır. Bölge adliye mahkemesinin, tarafların boşanmaya yol açan olaylardaki kusur dereceleri, evlilik birliğinin süresi, tarafların ekonomik ve sosyal durumları gibi durumlar ile TMK 4 ve TBK 50 ile 51'deki hakkaniyet kurallarını gözeterek uygun bir miktarda azaltma yapması gerekirken yetersiz gerekçeyle payın tamamını kaldırmasını hatalı bulmuş ve kararı artık değerdeki pay oranı yönünden oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; bölge adliye mahkemesi kararı artık değerdeki pay oranı yönünden BOZULMUŞTUR. Bozma, payın azaltılmasını değil TAMAMEN KALDIRILMASINI hatalı bulmuştur; ilk derece mahkemesinin yüzde elli azaltmasının doğruluğu hakkında ayrıca bir değerlendirme yapılmamıştır. Kişi ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Boşanma sebebi zina olduğunda TMK 236/2'nin uygulanması yerindedir; ancak diğer eşin hakaret ve şiddet eylemleri de sabitse kusur dereceleri, evlilik süresi ve ekonomik ve sosyal durumlar gözetilerek payın hakkaniyete uygun azaltılması gerekir, yetersiz gerekçeyle tamamen kaldırılamaz

Olay: Eşlerin karşılıklı boşanma davalarında erkeğin davası TMK 161 uyarınca zina, kadının davası ise erkeğin hakaret ve şiddet eylemleri nedeniyle TMK 166/1 uyarınca kabul edilmiş ve karar kesinleşmiştir. Kadının açtığı mal rejiminin tasfiyesi davasında ilk derece mahkemesi kadının katılma alacağını TMK 236/2 uyarınca tamamen kaldırmış; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 236/2'yi hatırlatarak ilk derece mahkemesinin boşanma nedeninin zina olmasına dayanarak maddenin uygulanacağına ilişkin kabulünü yerinde bulmuştur. Ancak tarafların boşanmaya yol açan olaylardaki kusur dereceleri, evlilik birliğinin süresi, tarafların ekonomik ve sosyal durumları gibi durumlar ile TMK 4 ve TBK 50 ile 51'deki hakkaniyet kuralları gözetilerek kadının artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılması gerekirken yetersiz gerekçeyle tamamının kaldırılmasını hatalı bulmuştur. Bu nedenle bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; bölge adliye mahkemesi kararı KALDIRILMIŞ, ilk derece mahkemesi kararı BOZULMUŞTUR. Karar, boşanma sebebi zina olduğunda TMK 236/2'nin uygulanmasını DOĞRU bulmuş; yalnız payın TAMAMEN kaldırılmasını hatalı saymıştır. Diğer eşin boşanmaya yol açan kusurları da hakkaniyet değerlendirmesine girer. Kişi ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Zina mutlak boşanma sebebi olsa da karşılıklı davalarda tarafların kusurları birlikte değerlendirilir; TMK 236/2'den mutlak ve nispi boşanma sebepleri arasında kusur kıyaslaması yapılamayacağı sonucu çıkarılamaz ve zina eden eş ile evlilik boyunca sürekli fiziksel şiddet uygulayan eş eşit kusurlu sayılabilir

Olay: Karşılıklı boşanma davalarında bir eşin zina ettiği, diğer eşin ise evlilik boyunca sürekli fiziksel şiddet uyguladığı, bağımsız konut temin etmediği ve aile konutunun elektrik, su ve doğal gaz aboneliklerini kapattırdığı anlaşılmıştır. Zinaya dayalı boşanma hükmü kesinleşmiştir. Bölge adliye mahkemesi, zina eden eşi ağır, diğer eşi az kusurlu kabul ederek zina eden eşin manevi tazminat ödemesine karar vermiş ve Özel Dairenin eşit kusur yönündeki bozma kararına direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu uyuşmazlığın, boşanmaya sebep olan olaylarda tarafların eşit kusurlu olup olmadıkları ve buna göre manevi tazminat koşullarının oluşup oluşmadığı noktasında toplandığını belirtmiştir. Zinanın mutlak boşanma sebebi olduğunu ve ispatı hâlinde hâkimin boşanmaya karar vermek zorunda olduğunu, genel boşanma sebebinin ise nispi nitelikte olduğunu açıklamış; karşılıklı açılan veya birleştirilen boşanma davalarında tarafların tüm kusurlu davranışlarının birlikte değerlendirilerek kusur oranlarının bir kez belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Boşanma sebebinin özel, genel, mutlak veya nispi olmasının hangi tarafın daha fazla kusurlu olduğunu belirlemede bir ölçüt olmadığını, yalnız ispat kuralları açısından önem taşıdığını belirtmiş; zina veya hayata kast nedeniyle boşanmanın maddi hukuk sonuçlarını düzenleyen TMK 236/2'den hareketle mutlak ve nispi boşanma sebepleri arasında kusur kıyaslaması yapılamayacağını söylemenin de mümkün olmadığını açıklamıştır. Aile içi şiddetin hukuk sistemlerince göz ardı edilmemesi gereken bir insan hakkı ihlali olduğunu da belirterek, zina eden eş ile evlilik boyunca sürekli fiziksel şiddet uygulayan diğer eşin eşit kusurlu kabul edilmesi gerektiği sonucuna varmış ve eşit kusurlu eş yararına tazminata hükmedilemeyeceğinden direnme kararını oy birliğiyle kesin olarak bozmuştur.

“Aynı şekilde eşlerin zina veya hayata kast sebebiyle boşanmalarına hükmedilmesi hâlinde bunun maddi hukuk açısından sonuçlarının düzenleme altına alındığı 4721 sayılı Kanun'un 236/2 nci maddesinden hareketle mutlak ve nispi boşanma sebepleri arasında kusur kıyaslaması yapılamayacağını söylemek de mümkün değildir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiştir. ⚠️ Karar bir MAL REJİMİ davası değil, boşanmada KUSUR ve MANEVİ TAZMİNAT davasıdır; TMK 236/2 yalnız kusur kıyaslamasının yapılabileceğini göstermek için anılmıştır. Ancak 2. Hukuk Dairesinin 2026 kararları TMK 236/2 uygulanırken boşanmaya yol açan olaylardaki KUSUR DERECELERİNİN gözetilmesini istediğinden, bu karar pay azaltmasının ölçüsünü anlamak bakımından önemlidir. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.