Kısa cevap · TMK 31
TMK 31 tek cümlelik ama sonuçları ağır bir hükümdür: bir kimse, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolursa, cesedi bulunamamış olsa bile gerçekten ölmüş sayılır. Buradaki ölçüt olasılık değil kesinliktir: olayın koşulları, kişinin yaşamasının düşünülemeyeceğini gösteriyor olmalıdır. Karinenin sonucu doğrudandır — kişi gerçekten ölmüş sayılır; ayrı bir gaiplik kararına gerek yoktur, miras açılır, evlilik sona erer ve nüfus kütüğüne ölüm kaydı düşülür. Bu yönüyle TMK 31, ölüm hakkında yalnız kuvvetli olasılık bulunan hâllerde uygulanan gaiplik rejiminden (TMK 32 vd.) köklü biçimde ayrılır: gaiplik mahkeme kararı ve bekleme süresi ister; ölüm karinesi istemez.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Ölüm karinesi
- TMK 31: ölümüne kesin gözle bakılan durumda kaybolan kişinin ölmüş sayılması.
- Kesin gözle bakılma
- Olayın koşullarının kişinin yaşamasını düşünülemez kıldığı durum. Karinenin tek ölçütüdür.
- Cesedin bulunamaması
- Karinenin uygulanmasına engel değildir; hüküm bunu açıkça söyler.
- Gerçekten ölmüş sayılma
- Karinenin sonucu. Gaiplik kararına gerek kalmadan ölüme bağlı sonuçlar doğar.
- Gaiplik
- Ölüm hakkında kuvvetli olasılık bulunan hâlde mahkeme kararıyla verilen hüküm. TMK 32'de düzenlenmiştir.
- Kuvvetli olasılık
- Gaipliğin ölçütü. Kesinlik derecesine ulaşmayan ihtimal.
- Birlikte ölüm karinesi
- TMK 29/2: ölüm sırası ispat edilemezse hepsinin aynı anda ölmüş sayılması. TMK 31'den ayrıdır.
- Nüfusa ölüm tescili
- Ölüm karinesinin nüfus kütüğüne işlenmesi. Kayıt üzerinden ispat TMK 30'a tabidir.
- Mirasın açılması
- Ölümle mirasın geçmesi. Ölüm karinesinde de ölüm anı esas alınır.
- Evliliğin sona ermesi
- Ölümün doğal sonucu. Ölüm karinesinde de aynı sonuç doğar.
- Kişiliğin sona ermesi
- TMK 28/1: kişilik ölümle sona erer. Ölüm karinesi bu sonucu doğurur.
- Hazine istemiyle gaiplik
- TMK 588: malvarlığı on yıl resmen yönetilen veya yüz yaşını dolduracak kişi için gaiplik.
Bir bakışta TMK 31
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Karinenin şartı | Kişinin ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolması. | TMK m. 31 |
| Ölçüt | Kesinlik aranır; kuvvetli olasılık yeterli değildir. | TMK m. 31; m. 32 |
| Cesedin rolü | Cesedin bulunamamış olması karinenin uygulanmasına engel değildir. | TMK m. 31 |
| Sonuç | Kişi gerçekten ölmüş sayılır. | TMK m. 31 |
| Mahkeme kararı | Ölüm karinesi için gaiplik kararına gerek yoktur. | TMK m. 31; m. 32 vd. |
| Bekleme süresi | Ölüm karinesinde bekleme süresi öngörülmemiştir; gaiplikte bir yıl veya beş yıl aranır. | TMK m. 31; m. 33 |
| Kişiliğe etkisi | Kişilik ölümle sona erer; ölüm karinesi bu sonucu doğurur. | TMK m. 28/1 |
| Mirasa etkisi | Miras açılır; ölüme bağlı haklar kullanılabilir hâle gelir. | Miras hükümleri |
| Sıra sorunu | Birden fazla kişide ölüm sırası ispat edilemezse birlikte ölüm karinesi uygulanır. | TMK m. 29/2 |
| Karinenin çürütülmesi | Kişinin sağ olduğunu ileri süren, iddiasını ispat etmek zorundadır. | TMK m. 29/1 |
| Kaydın düzeltilmesi | Nüfus kaydı yoksa veya yanlışsa gerçek durum her türlü kanıtla ispat edilebilir. | TMK m. 30/2 |
| Gaiplikte usul | Gaiplikte mahkeme, ilânla bilgi çağrısı yapar ve ilândan sonuç alınamazsa gaipliğe karar verir. | TMK m. 33; m. 35 |
TMK 31 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › Birinci Kısım: Gerçek Kişiler · C. Kişiliğin başlangıcı ve sonu — II. Sağ olmanın ve ölümün ispatı — 2. İspat araçları — b. Ölüm karinesi
Ölüm karinesi — Madde 31
- Ölçüt "kesin gözle bakılmayı gerektiren durum"dur. Kuvvetli olasılık yeterli değildir; o hâlde gaiplik yolu işler.Bir kimse, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolursa, cesedi bulunamamış olsa bile gerçekten ölmüş sayılır.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, kanunun ilk metninde "C. Kişiliğin başlangıcı ve sonu — II. Sağ olmanın ve ölümün ispatı — 2. İspat araçları — b. Ölüm karinesi" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Mülga 743 sayılı Kanun'da da benzer bir karine bulunuyordu; 4721 sayılı Kanun ölçütü "ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar" biçiminde yazarak gaiplikten ayrımı netleştirdi. |
Ölçüt: Kesinlik, Olasılık Değil
TMK 31 tek cümledir ama her kelimesi seçilmiştir: "Bir kimse, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolursa, cesedi bulunamamış olsa bile gerçekten ölmüş sayılır."
Üç öge var:
- Kaybolma. Kişinin akıbeti bilinmemektedir.
- Ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durum. Olayın koşulları, o kişinin yaşamasının düşünülemeyeceğini gösteriyor olmalıdır. Kanun burada kesinlik aramıştır.
- Cesedin bulunamaması sonucu değiştirmez. Hüküm bunu açıkça söyler; ceset bulunamadığı için ölüm kabul edilmeyeceği yönündeki itiraz yerinde değildir.
Kesinlik ile olasılık arasındaki çizgi maddenin özüdür. Kanun iki farklı rejim kurmuştur ve ikisini birbirinden ölçütle ayırmıştır:
| Ölçüt | Hüküm | Rejim |
|---|---|---|
| Ölümüne kesin gözle bakılıyor | TMK 31 | Kişi gerçekten ölmüş sayılır; mahkeme kararı ve bekleme süresi gerekmez |
| Ölüm hakkında kuvvetli olasılık var | TMK 32 | Gaiplik kararı istenir; süre ve ilân usulü işler |
Bu nedenle bir dosyada ilk yapılması gereken nitelendirmedir: olayın koşulları kesinlik derecesine ulaşıyor mu, yoksa yalnız kuvvetli olasılık mı var? Yanıt, izlenecek yolu ve süreyi tümüyle değiştirir.
Karine kendiliğinden işler. TMK 31'in en pratik yanı budur: maddede mahkeme kararı veya bekleme süresi öngörülmemiştir. Kişi, koşullar gerçekleştiği anda gerçekten ölmüş sayılır. Buna karşılık gaiplikte ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olması gerekir ve mahkeme ilân yoluyla bilgi çağrısı yapar (TMK 33).
Nüfusa tescil. Ölüm karinesinin işlemesi, olayın nüfus kütüğüne yansıtılmasını gerektirir. Kayıt üzerinden ispat TMK 30'a tabidir: doğum ve ölüm nüfus sicilindeki kayıtlarla ispat olunur; kayıt yoksa veya kaydın doğru olmadığı anlaşılırsa gerçek durum her türlü kanıtla ispat edilebilir (TMK 30).
Karinenin Sonuçları: Kişilik, Miras, Evlilik
TMK 31'in sonucu "gerçekten ölmüş sayılır" ifadesindedir. Bu, ölümün tüm hukuki sonuçlarının doğduğu anlamına gelir.
- Kişilik sona erer. TMK 28/1 uyarınca kişilik ölümle sona erer (TMK 28). Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar artık kullanılamaz.
- Miras açılır. Ölüme bağlı haklar kullanılabilir hâle gelir; mirasçılık belgesi düzenlenir ve paylaşım yapılabilir.
- Evlilik sona erer. Sağ kalan eş bakımından yeniden evlenme engeli kalkar ve mal rejimi tasfiye edilir.
- Velayet sağ kalan tarafa geçer; ölen tarafın velayeti sona erer.
Sıra sorunu neden önemli? Çünkü mirasçı olabilmek için miras bırakanın ölümü anında sağ olmak gerekir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi'nin onadığı bir kararda, birlikte ölüm karinesi gereğince aynı anda ölmüş sayılanların birbirlerine mirasçı olamayacağı, buna karşılık her birinin mirasının kendi mirasçılarına geçeceği kabul edilmiştir (Yargıtay 7. HD, 12.02.2026, E. 2025/2628, K. 2026/755, oy birliğiyle ve kesin olarak). Ayrıntı TMK 29 sayfasındadır (TMK 29).
Karine çürütülebilir mi? Kişinin sağ olduğu ortaya çıkarsa elbette. Bu hâlde ispat yükü, TMK 29/1 uyarınca sağ olduğunu ileri sürene aittir. Nüfus kaydının düzeltilmesi de TMK 30/2 uyarınca istenebilir. Ancak dikkat: nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalarda, soybağına ilişkin sonuç doğuranlar hariç olmak üzere bölge adliye mahkemesi kararları kesindir (TMK 30).
Gaiplikten Ayrım ve Hangi Yolun İzleneceği
TMK 31'i doğru kullanmak için izleyen maddelerle birlikte okumak gerekir. Kanun, ölümün belirsiz olduğu hâller için üç ayrı yol kurmuştur.
| Yol | Şart | Usul | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Ölüm karinesi (TMK 31) | Ölümüne kesin gözle bakılan durumda kaybolma | Mahkeme kararı ve süre gerekmez | Gerçekten ölmüş sayılır |
| Gaiplik (TMK 32-35) | Ölüm tehlikesi içinde kaybolma veya uzun süre haber alınamama + ölüm hakkında kuvvetli olasılık | Hakları ölüme bağlı olanların başvurusu; süre; ilân | Ölüme bağlı haklar aynen ölüm ispatlanmış gibi kullanılır |
| Hazine istemiyle gaiplik (TMK 588) | Malvarlığı on yıl resmen yönetilme veya yüz yaşını dolduracak sürenin geçmesi | Hazinenin istemi; ilân | İlân süresinde hak sahibi çıkmazsa gaibin mirası Devlete geçer |
Üçüncü yol pratikte sıkça işler. TMK 588 uyarınca "Sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da malvarlığı böyle yönetilenin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse, Hazinenin istemi üzerine o kimsenin gaipliğine karar verilir." İlân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa, aksine hüküm bulunmadıkça gaibin mirası Devlete geçer; Devlet, gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı aynen gaibin mirasını teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlüdür.
Yargıtay bu yolda önemli bir usul kuralı koydu. 7. Hukuk Dairesi'nin önüne gelen dosyada, tapu kayıt maliklerinin payları kayyımlıkla on yıldan fazla yönetilmiş, gazete ilanına rağmen malikler veya mirasçılarına ulaşılamamıştı. İlk derece mahkemesi koşulların gerçekleştiğini saptayarak tapu kayıtlarının iptali ile Hazine adına tesciline karar vermiş; ancak ayrıca gaiplik kararı vermemişti. Daire, maliklerin gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek payların iptali ile tescile karar verilmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 7. HD, 15.01.2026, E. 2025/2771, K. 2026/257, oy birliğiyle ve kesin olarak).
Uygulamada kontrol sırası.
- Olayın koşulları ölümü kesin kılıyor mu? Öyleyse TMK 31 uygulanır; gaiplik davasına gerek yoktur.
- Yalnız kuvvetli olasılık mı var? Öyleyse gaiplik yolu izlenir (TMK 32).
- Süre şartı gerçekleşmiş mi? Ölüm tehlikesinden en az bir yıl, son haberden en az beş yıl (TMK 33).
- Malvarlığı uzun süredir resmen mi yönetiliyor? O hâlde Hazine istemiyle gaiplik gündeme gelir (TMK 588).
- Birden fazla kişi kaybolmuşsa ölüm sırası belirlenebiliyor mu? Belirlenemiyorsa TMK 29/2 işler.
TMK 31 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 2 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 31'in metnini birebir alıntılayan yayımlanmış bir Yargıtay kararına rastlanmamıştır. Bu nedenle kartlar, aynı konu zincirini oluşturan TMK 29/2 ve TMK 32-35 ile 588 çerçevesinde verilen kararlardan seçilmiş; her kartta kararın hangi madde çerçevesinde kurulduğu ayrıca belirtilmiştir. Her iki karar da oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiş olup ikincisi bir onama kararıdır; bu nedenle esas gerekçenin hangi mahkemeye ait olduğu kart notunda gösterilmiştir. TMK 588'in metni, kararda aktarılanla yetinilmeyip resmî metinden ayrıca doğrulanmıştır.
TMK 31/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 31/1 · Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Gaip olduğu tespit edilen tapu maliklerinin payları Hazineye tescil edilirken ayrıca gaiplik kararı verilmesi gerekir; yalnız tescile hükmedilmesi bozma sebebidir
Olay: Bir taşınmazın paylı maliklerinden bazılarının sağ olup olmadığı bilinmediğinden payları sulh hukuk mahkemesi kararıyla kayyım idaresine bırakılmış ve bu yönetim on yılı doldurmuştur. Yapılan gazete ilanı sonucunda maliklere veya mirasçılarına ulaşılamamıştır. Hazine, TMK 588 uyarınca bu kişilerin gaipliğine ve malvarlığının Hazineye intikaline karar verilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi koşulların gerçekleştiğini saptayarak tapu kayıtlarının iptali ile Hazine adına tesciline karar vermiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 588'i aynen aktararak sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da malvarlığı böyle yönetilenin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse Hazinenin istemi üzerine o kimsenin gaipliğine karar verileceğini; gerekli ilân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa aksine hüküm bulunmadıkça gaibin mirasının Devlete geçeceğini ve Devletin gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı aynen gaibin mirasını teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlü olduğunu belirtmiştir. Ayrıca TMK 32, 33 ve 35'i de aktararak gaipliğin şartlarını, süreleri ve hükmünü ortaya koymuştur. Somut uyuşmazlıkta tapu kayıt maliklerinin gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek payların iptali ile Hazine adına tesciline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmasını doğru bulmamış; bölge adliye mahkemesi kararını kaldırarak ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Somut uyuşmazlıkta; Mahkemece dava konusu ... parsel sayılı taşınmazın tapu kayıt maliklerinin gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek dava konusu taşınmazda adı geçen tapu kayıt maliklerinin paylarının iptali ile davacı Hazine adına tesciline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş”
Ne anlama geliyor?
Gaiplik dosyalarında talep iki ayaklı kurulmalıdır: önce gaipliğe karar verilmesi, sonra buna bağlı tescil veya intikal.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiştir. Kararda TMK 32, 33, 35 ve 588 metinleri aynen aktarılmış olup, TMK 588'in metni bu sayfada resmî metinden ayrıca doğrulanarak verilmiştir. Karar TMK 588 ve 32 vd. çerçevesinde kurulmuş; ölüm karinesi ile gaiplik arasındaki ayrımı göstermesi nedeniyle bu sayfada aktarılmıştır. Kişi, yer ve parsel bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 31/1 · Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Ölüm sırası ispat edilemediğinde birlikte ölüm karinesi uygulanır; aynı anda ölmüş sayılanlar birbirlerine mirasçı olamaz ancak her birinin mirası kendi mirasçılarına geçer
Olay: Aynı gün ölen aile üyeleri bakımından ölüm saatleri belirlenememiştir. Mirasçılık belgesinde kendisine yer verilmeyen bir kişi belgenin iptalini istemiştir. İlk derece mahkemesi, aynı anda ölmüş sayılanların murise ve birbirlerine mirasçı olamayacakları gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
Karar: Bölge adliye mahkemesi, TMK 29/2'de birlikte ölüm karinesinin düzenlendiğini; aynı anda ölenlerin birbirlerine mirasçı olamayacaklarının kural olmakla birlikte her birinin mirasının kendi mirasçılarına geçeceğini belirtmiş; ilk derece mahkemesinin karineyi yanlış değerlendirdiğini saptayarak kararı kaldırmış ve davanın kabulüne karar vermiştir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, kararın usul ve kanuna uygun olduğunu belirterek bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır.
“aynı anda ölenlerin birlikte ölüm karinesi gereğince birbirlerine mirasçı olamayacakları kural ise de bu kişilerin her birinin mirasının kendi mirasçılarına geçeceğinden yerel mahkemenin birlikte ölüm karinesini yanlış değerlendirdiği”
Ne anlama geliyor?
Aynı olayda birden fazla kişi kaybolmuşsa ölüm karinesi ölümleri, birlikte ölüm karinesi ise sıra sorununu çözer.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiş bir ONAMA kararıdır; alıntılanan esas gerekçe BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİNE aittir. Karar TMK 29/2 çerçevesinde kurulmuş olup, ölüm karinesiyle birlikte gündeme gelen sıra sorununu göstermesi nedeniyle bu sayfada aktarılmıştır. Dosyanın olay ayrıntıları hassas nitelikte olduğundan aktarılmamıştır.
TMK 31 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Dosyada ilk işi nitelendirme olarak yapın: ölüm kesin mi, yoksa yalnız kuvvetli olasılık mı var?
- 2.Kesinlik varsa TMK 31'e dayanın; gaiplik davası açmaya gerek olmadığını belirtin.
- 3.Cesedin bulunamamış olmasının karineye engel olmadığını hükmün lafzına dayanarak ileri sürün.
- 4.TMK 31'de bekleme süresi öngörülmediğini; gaiplikte bir yıl veya beş yıl arandığını gözetin.
- 5.Ölüm karinesinin nüfus kütüğüne yansıtılmasını sağlayın; ispat TMK 30'a tabidir.
- 6.Karinenin kişilik, miras, evlilik ve velayet bakımından tüm ölüm sonuçlarını doğurduğunu açıklayın.
- 7.Ölüm karinesi ile birlikte ölüm karinesini karıştırmayın; biri ölümü, diğeri sırayı çözer.
- 8.Birden fazla kişi aynı olayda kaybolmuşsa iki karineyi sırayla uygulayın.
- 9.Aynı anda ölmüş sayılmanın mirasçılığı tümüyle ortadan kaldırmadığını ileri sürün.
- 10.Kişinin sağ olduğunu iddia ediyorsanız ispat yükünün sizde olduğunu bilin.
- 11.Nüfus kaydı düzeltme davasında bölge adliye mahkemesi kararının kesin olabileceğini gözetin.
- 12.Gaiplik dosyasında talep sonucunu iki ayaklı kurun: gaipliğe karar verilmesi ve buna bağlı sonuç.
- 13.Yalnız tescil veya intikal üzerinden hüküm kurulmasının bozma sebebi olduğunu hatırlatın.
- 14.Malvarlığı uzun süredir kayyımla yönetiliyorsa TMK 588 yolunu ayrıca değerlendirin.
- 15.TMK 588'de ilân süresinde hak sahibi çıkmazsa mirasın Devlete geçtiğini; Devletin geri verme yükümlülüğünü gözetin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.