Kısa cevap · TMK 35
TMK 35, gaiplik usulünün sonuç hükmüdür ve iki kural içerir. Birinci kural — karar ve etkisi: ilândan sonuç alınamazsa, mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar, aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır. İkinci kural — geriye etki: gaiplik kararı, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur. İkinci fıkra maddenin en pratik yanıdır: karar karar tarihinden değil, geçmişteki o günden itibaren sonuç doğurur. Bu nedenle miras, ölüme bağlı haklar ve mal rejimi tasfiyesi geriye dönük olarak o tarihe göre hesaplanır. Yargıtay, gaiplik dosyalarında hüküm fıkrasında önce gaipliğe karar verilmesi, sonra buna bağlı sonuca hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- İlândan sonuç alınamaması
- Gaiplik kararının şartı. İlâna rağmen kişi hakkında bilgi edinilememesi.
- Gaiplik kararı
- Mahkemenin, kişinin gaipliğini hükme bağlaması.
- Ölüme bağlı haklar
- Kişinin ölümüne bağlanmış haklar: mirasçılık, ölüm aylığı, sigorta tazminatı gibi.
- Ölüm ispatlanmış gibi kullanma
- TMK 35/1'in sonucu: haklar, ölüm ispatlanmış olsaydı nasıl kullanılacaksa öyle kullanılır.
- Geriye etkili hüküm
- TMK 35/2: kararın, karar tarihinden değil geçmişteki bir günden itibaren sonuç doğurması.
- Ölüm tehlikesinin gerçekleştiği gün
- Geriye etkinin birinci başlangıç anı.
- Son haberin alındığı gün
- Geriye etkinin ikinci başlangıç anı.
- Mirasın açılması
- Ölümle mirasın geçmesi. Gaiplikte geriye etkili tarih esas alınır.
- Mal rejiminin tasfiyesi
- Evliliğin sona ermesiyle yapılan hesap. Gaiplikte geriye etkili tarih önem taşır.
- Talebin iki ayağı
- Önce gaipliğe karar verilmesi, sonra buna bağlı sonuç (tescil, intikal gibi).
- Hazine istemiyle gaiplik
- TMK 588: ilân süresinde hak sahibi çıkmazsa gaibin mirası Devlete geçer.
- Devletin geri verme yükümü
- TMK 588/3: Devlet, gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı mirası teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlüdür.
Bir bakışta TMK 35
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kararın şartı | İlândan sonuç alınamamış olması gerekir. | TMK m. 35/1 |
| Karar | Mahkeme gaipliğe karar verir. | TMK m. 35/1 |
| Sonuç | Ölüme bağlı haklar, aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır. | TMK m. 35/1 |
| Geriye etki | Karar, ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur. | TMK m. 35/2 |
| Başlangıç: birinci hâl | Ölüm tehlikesi içinde kaybolmada, tehlikenin gerçekleştiği gün. | TMK m. 35/2 |
| Başlangıç: ikinci hâl | Uzun süre haber alınamamada, son haberin alındığı gün. | TMK m. 35/2 |
| Karar tarihi | Karar tarihi değil, geriye etkili tarih esas alınır. | TMK m. 35/2 |
| Mirasa etkisi | Miras, geriye etkili tarih esas alınarak açılır ve paylaşım buna göre yapılır. | TMK m. 35; miras hükümleri |
| Talebin kurulması | Hüküm fıkrasında önce gaipliğe, sonra buna bağlı sonuca karar verilmesi gerekir. | 7. HD 15.01.2026 |
| Hazine yolunda sonuç | İlân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa gaibin mirası Devlete geçer. | TMK m. 588/2 |
| Devletin yükümlülüğü | Devlet, gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı aynen gaibin mirasını teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlüdür. | TMK m. 588/3 |
| Soybağına etkisi | Gaiplik kararı alındığının öğrenilmesi, ilgililerce açılacak soybağının reddi davasında bir yıllık sürenin başlangıcıdır. | 2. HD 23.06.2026 |
TMK 35 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › Birinci Kısım: Gerçek Kişiler · C. Kişiliğin başlangıcı ve sonu — III. Gaiplik kararı — 4. Hükmü
Gaiplik kararının hükmü — Madde 35
- (1)İki öge: ilândan sonuç alınamaması şartı ve ölüme bağlı hakların kullanılabilir hâle gelmesi sonucu.İlândan sonuç alınamazsa, mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar, aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır.
- (2)Karar geriye etkilidir. Başlangıç, TMK 32'deki iki alternatif olgudan hangisine dayanıldığına göre değişir.Gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, kanunun ilk metninde "C. Kişiliğin başlangıcı ve sonu — III. Gaiplik kararı — 4. Hükmü" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Mülga 743 sayılı Kanun'da da gaiplik kararının geriye etkili olduğu kabul edilmişti; 4721 sayılı Kanun iki başlangıç anını (ölüm tehlikesinin gerçekleştiği gün / son haberin alındığı gün) açıkça yazarak uygulamayı netleştirdi. |
Karar Nasıl Verilir ve Ne Sonuç Doğurur?
TMK 35/1 gaiplik usulünü sonuca bağlar: "İlândan sonuç alınamazsa, mahkeme gaipliğe karar verir ve ölüme bağlı haklar, aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi kullanılır."
Şart: ilândan sonuç alınamaması. Mahkeme, gaipliğine karar verilecek kişi hakkında bilgisi bulunanları ilânla çağırmış ve en az altı aylık süre geçmiş olmalıdır (TMK 33). Bu süre içinde kişi ortaya çıkarsa, kendisinden haber alınırsa ya da öldüğü tarih tespit edilirse istem düşer ve gaiplik kararı verilmez.
Sonuç: ölüme bağlı haklar kullanılabilir hâle gelir. Hükmün seçtiği ifade dikkat çekicidir: haklar, "aynen gaibin ölümü ispatlanmış gibi" kullanılır. Yani kanun ölümü kesin biçimde saptamaz; ölüme bağlı hakların kullanılmasına imkân tanır.
Hangi haklar? "Ölüme bağlı haklar" geniş bir kavramdır ve uygulamada şunları kapsar:
- Mirasçılık: miras açılır, mirasçılık belgesi düzenlenebilir ve paylaşım yapılabilir.
- Mal rejiminin tasfiyesi: evlilik sona erdiğinden tasfiye gündeme gelir.
- Ölüme bağlı parasal haklar: ölüm aylığı ve benzeri istemler, ilgili mevzuatın kendi şartları çerçevesinde.
- Velayet: ölen tarafın velayeti sona erer ve sağ kalana geçer.
Yargıtay'ın usul uyarısı. 7. Hukuk Dairesi'nin önüne gelen dosyada, paylı maliklerin payları on yıldan fazla kayyım idaresinde yönetilmiş ve gazete ilânına rağmen malikler veya mirasçılarına ulaşılamamıştı. İlk derece mahkemesi doğrudan tapu kayıtlarının iptali ile Hazine adına tescile hükmetmiş, ancak gaipliğe karar vermemişti. Daire, TMK 32, 33, 35 ve 588'i aktardıktan sonra, malikler gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek tescile karar verilmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 7. HD, 15.01.2026, E. 2025/2771, K. 2026/257, oy birliğiyle ve kesin olarak).
Buradan çıkan kural: TMK 35 uyarınca ölüme bağlı hakların kullanılabilmesi, önce gaipliğe karar verilmesine bağlıdır. Sonuç, kararın kendisinden doğar; bu nedenle hüküm fıkrasında gaiplik ayrıca yer almalıdır.
Geriye Etki: Kararın Hüküm Doğurduğu Gün
TMK 35/2, maddenin en pratik hükmüdür: "Gaiplik kararı ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden başlayarak hüküm doğurur."
Karar tarihi değil, geçmişteki bir gün esas alınır. Bu, gaiplik kararının geriye etkili olduğu anlamına gelir. Başlangıç anı, TMK 32'deki iki alternatif olgudan hangisine dayanıldığına göre değişir:
| Dayanılan olgu | Hükmün doğduğu gün |
|---|---|
| Ölüm tehlikesi içinde kaybolma | Ölüm tehlikesinin gerçekleştiği gün |
| Uzun zamandan beri haber alınamama | Son haberin alındığı gün |
Neden bu kadar önemli? Çünkü ölüme bağlı hakların hesabı bu tarihe göre yapılır:
- Mirasta: mirasçılık, o tarihte sağ olanlara göre belirlenir. Karar tarihinde sağ olup o tarihte ölmüş olan bir kişi mirasçı sayılırken, tersi hâlde sayılmaz. Bu nedenle mirasçılık belgesi düzenlenirken geriye etkili tarih esas alınmalıdır.
- Mal rejiminde: evliliğin sona erdiği an bu tarihtir; tasfiye hesabı buna göre kurulur.
- Parasal haklarda: ölüme bağlı istemlerin başlangıcı bu tarihe göre değerlendirilir; her mevzuatın kendi şartları ayrıca gözetilir.
Başlangıç tarihi nasıl ispatlanır?
- Ölüm tehlikesinde: olaya ilişkin resmî kayıtlar, kolluk ve arama kayıtları, tanık beyanları.
- Son haberde: telefon ve mesaj kayıtları, banka hareketleri, yazışmalar, son görüşme tanıkları ve resmî başvurular.
Sıra sorunu yine gündeme gelebilir. Aynı olayda birden fazla kişi kaybolmuşsa, geriye etkili tarih aynı olsa da ölüm sırası belirlenemeyebilir. Bu hâlde birlikte ölüm karinesi işler: hepsi aynı anda ölmüş sayılır; birbirlerine mirasçı olmazlar ama her birinin mirası kendi mirasçılarına geçer (TMK 29).
Gaiplik Kararının Diğer Alanlardaki Sonuçları
Gaiplik kararı yalnız miras ve mal rejimiyle sınırlı değildir; kanunun başka hükümlerinde de sonuç doğurur.
1. Hazine istemiyle gaiplikte miras Devlete geçer. TMK 588 uyarınca, gaiplik kararı verilebilmesi için gerekli ilân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa, aksine hüküm bulunmadıkça gaibin mirası Devlete geçer. Ancak Devlet, gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı aynen gaibin mirasını teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlüdür. Yani Devlete geçiş kesin ve nihai değildir; gaip veya üstün hak sahibi çıkarsa geri verme yükümlülüğü doğar (TMK 32).
2. Soybağı davalarında süre başlangıcı olur. İlgililerce açılacak soybağının reddi davasında, dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde, ilgililere bu durumları öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde dava açma hakkı tanınmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu süreye ilişkin önemli bir tespitte bulunmuştur: ilgililerce açılacak davada ayrıca bir hak düşürücü süre ve başlangıç tarihi öngörülmüş olduğundan, kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hak düşürücü süre hükümlerinin kıyasen uygulanması mümkün değildir (Yargıtay 2. HD, 23.06.2026, E. 2026/4203, K. 2026/6984, oy birliğiyle). Aynı kararda Daire, maddî olayları açıklamanın taraflara, ileri sürülen olayları hukuken nitelemenin ve uygulanacak hükümleri tespit etmenin hâkime ait olduğunu da vurgulamıştır.
3. Kişisel durum siciline yansıtılması. Gaiplik kararının sonuç doğurabilmesi için nüfus kütüğüne işlenmesi gerekir. Kayıt üzerinden ispat TMK 30'a tabidir: doğum ve ölüm nüfus sicilindeki kayıtlarla ispat olunur; kayıt yoksa veya kaydın doğru olmadığı anlaşılırsa gerçek durum her türlü kanıtla ispat edilebilir (TMK 30). Nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalarda, soybağına ilişkin sonuç doğuranlar hariç olmak üzere bölge adliye mahkemesi kararlarının kesin olduğu da gözetilmelidir.
Uygulamada özet akış.
- Şartlar ve süre tamam mı? (TMK 32-33)
- İlân usulüne uygun yapıldı ve altı ay geçti mi? (TMK 33)
- İlân süresi içinde düşme hâli doğdu mu? (TMK 34)
- Doğmadıysa mahkeme gaipliğe karar verir. (TMK 35/1)
- Hüküm hangi günden doğuyor? (TMK 35/2)
- Bu tarihe göre miras, tasfiye ve diğer haklar hesaplanır.
- Karar nüfus kütüğüne işlenir; süre başlangıçları kaydedilir.
TMK 35 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 2 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 35'in ikinci fıkrasındaki geriye etki kuralını tek başına konu alan bir Yargıtay kararına rastlanmamıştır; bu fıkra kanun metnine dayanılarak açıklanmıştır. Sayfadaki kararlardan birincisi maddenin sonucunun ancak gaiplik kararıyla doğduğunu, ikincisi kararın başka alanlardaki yansımasını gösterir; ikinci kararın soybağı hükümleri çerçevesinde kurulduğu kart notunda belirtilmiştir. Her iki karar da oy birliğiyle alınmıştır. Kararlarda anılan içtihadı birleştirme kararı ile Anayasa Mahkemesi künyeleri, kararlarda geçtiği hâliyle aktarılmıştır. TMK 588'in metni resmî metinden ayrıca doğrulanmıştır.
TMK 35/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 35/1 · Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Gaip olduğu tespit edilen tapu maliklerinin payları Hazineye tescil edilirken önce gaipliğe karar verilmesi gerekir; gaiplik kararı verilmeden doğrudan tescile hükmedilmesi bozma sebebidir
Olay: Bir taşınmazın paylı maliklerinden bazılarının sağ olup olmadığı bilinmediğinden payları kayyım idaresine bırakılmış ve bu yönetim on yılı doldurmuştur. Gazete ilânı sonucunda maliklere veya mirasçılarına ulaşılamamıştır. Hazine, TMK 588 uyarınca bu kişilerin gaipliğine ve malvarlığının Hazineye intikaline karar verilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi koşulların gerçekleştiğini saptayarak tapu kayıtlarının iptali ile Hazine adına tesciline karar vermiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 588'i aktararak sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da malvarlığı böyle yönetilenin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse Hazinenin istemi üzerine gaipliğine karar verileceğini; ilân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa gaibin mirasının Devlete geçeceğini ve Devletin geri vermekle yükümlü olduğunu belirtmiştir. TMK 32, 33 ve 35'i de aynen aktararak gaipliğin şartlarını, sürelerini ve hükmünü ortaya koymuştur. Somut uyuşmazlıkta tapu kayıt maliklerinin gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek payların iptali ile Hazine adına tesciline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmasını doğru bulmamış; bölge adliye mahkemesi kararını kaldırarak ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Somut uyuşmazlıkta; Mahkemece dava konusu ... parsel sayılı taşınmazın tapu kayıt maliklerinin gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek dava konusu taşınmazda adı geçen tapu kayıt maliklerinin paylarının iptali ile davacı Hazine adına tesciline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş”
Ne anlama geliyor?
TMK 35'in sonucu kararın kendisinden doğar; bu nedenle hüküm fıkrasında gaipliğe ayrıca karar verilmesi zorunludur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiştir. Kararda TMK 32, 33, 35 ve 588 metinleri aynen aktarılmıştır; TMK 588'in metni bu sayfada resmî metinden ayrıca doğrulanmıştır. Kişi, yer ve parsel bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 35/1 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
İlgililerce açılacak soybağının reddi davasında gaiplik kararı alındığının öğrenilmesinden başlayan özel bir süre öngörüldüğünden, kocanın açacağı davaya ilişkin hak düşürücü süre hükümleri kıyasen uygulanamaz
Olay: Davacı, vefat etmiş babasının nüfusta kayıtlı babasının gerçek babası olmadığını ileri sürerek gerçek babanın tespitini istemiştir. Nüfus kayıtlarına göre babası, annesinin evliliği içinde doğmuştur. İlk derece mahkemesi davayı babalık davası olarak nitelendirerek davacının dava açma hakkı bulunmadığı gerekçesiyle reddetmiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, maddî olayları açıklamanın taraflara, ileri sürülen olayları hukuken nitelemenin ve uygulanacak hükümleri tespit etmenin hâkime ait olduğunu belirtmiştir. Evlilik içinde doğmaya dayalı olarak kurulmuş soybağının ancak soybağının reddi ile ortadan kalkabileceğini; davanın soybağının reddi davası olduğunu ve davacının kocanın altsoyu olarak dava açma hakkına sahip bulunduğunu saptamıştır. İlgililerce açılacak soybağının reddi davasında, dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde bu durumların öğrenilmesinden başlayarak bir yıl içinde dava açılabileceğini; bu konuda özel bir hak düşürücü süre ve başlangıç tarihi öngörüldüğünden kocanın açacağı davaya ilişkin sürelerin kıyasen uygulanmasının mümkün olmadığını vurgulamıştır. Somut olayda davanın bir yıllık süre geçtikten sonra açıldığını saptayarak, sonucu itibarıyla doğru bulunan kararın gerekçesini değiştirip düzelterek onamıştır.
“İlgililer tarafından açılacak soybağının reddi davasında ayrıca bir hak düşürücü süre ve başlangıç tarihi öngörülmüş olup, kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hak düşürücü süreye yönelik hükümlerin kıyasen uygulanması mümkün değildir.”
Ne anlama geliyor?
Gaiplik kararının öğrenme tarihi dosyaya kaydedilmelidir; başka davalarda bir yıllık hak düşürücü sürenin başlangıcı olabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Karar soybağının reddi hükümleri çerçevesinde kurulmuş olup, bu sayfadaki önemi gaiplik kararının süre başlangıcını tetikleyen bir olay olduğunu göstermesindedir. Kararda ayrıca 04.06.1958 tarihli ve 15/6 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı ile Anayasa Mahkemesinin 25.06.2009 tarihli ve E. 2008/30, K. 2009/96 sayılı kararına atıf yapılmıştır; künyeler kararda geçtiği hâliyle aktarılmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 35 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Gaiplik kararı için ilândan sonuç alınamamış olması şartını dosyada belgeleyin.
- 2.İlân süresi içinde düşme hâli doğup doğmadığını kontrol edin; doğmuşsa karar verilemez.
- 3.Hüküm fıkrasında önce gaipliğe, sonra buna bağlı sonuca karar verilmesini talep edin.
- 4.Ölüme bağlı hakların ancak gaiplik kararıyla kullanılabilir hâle geldiğini gözetin.
- 5.Kararın geriye etkili olduğunu; karar tarihinin esas alınmadığını dilekçenizde vurgulayın.
- 6.Başlangıç gününü doğru seçin: tehlikede tehlikenin gerçekleştiği gün, haber alınamamada son haber günü.
- 7.Bu tarihi resmî kayıtlar, telefon ve banka hareketleri ile tanık beyanlarıyla ispatlayın.
- 8.Hüküm fıkrasında geriye etkili tarihin açıkça yazılmasını isteyin.
- 9.Mirasçılık belgesini karar tarihine göre değil geriye etkili tarihe göre düzenletin.
- 10.Mal rejimi tasfiyesinde evliliğin sona erdiği anı geriye etkili tarih olarak alın.
- 11.Aynı olayda birden fazla kişi kaybolmuşsa ölüm sırası sorununu TMK 29/2 ile çözün.
- 12.Hazine istemiyle gaiplikte mirasın Devlete geçişinin nihai olmadığını; geri verme yükümlülüğü bulunduğunu bilin.
- 13.Gaiplik kararının tebliğ veya öğrenme tarihini dosyaya kaydedin; başka davalarda süre başlatabilir.
- 14.İlgililerce açılacak soybağının reddi davasında özel süre bulunduğundan kıyas yapılamayacağını ileri sürün.
- 15.Kararın nüfus kütüğüne işlenmesini takip edin; ispat kayıt üzerinden yürür.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.