Kısa cevap · TMK 32
TMK 32 gaipliğin maddi şartlarını ve yetkili mahkemeyi belirler. Maddi şartlar: kişinin ölüm tehlikesi içinde kaybolması veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamaması, ve ölümü hakkında kuvvetli olasılık bulunması. Kim başvurur: hakları bu ölüme bağlı olanlar. Mahkemenin yetkisi: hâkim gaipliğe karar verebilir — hüküm "verir" değil "verebilir" demektedir. Yetkili mahkeme üç kademelidir: kişinin Türkiye'deki son yerleşim yeri; Türkiye'de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesi. Ölçüt kuvvetli olasılık olduğu için bu rejim, ölümüne kesin gözle bakılan hâllerde uygulanan ölüm karinesinden (TMK 31) ayrılır.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Gaiplik
- Ölümü hakkında kuvvetli olasılık bulunan kişi hakkında mahkemece verilen karar.
- Ölüm tehlikesi içinde kaybolma
- Gaipliğin birinci alternatif şartı. Kaybolmanın tehlikeli bir olay sırasında gerçekleşmesi.
- Uzun zamandan beri haber alınamama
- Gaipliğin ikinci alternatif şartı. Kişiden uzun süre haber alınamaması.
- Kuvvetli olasılık
- Maddenin değerlendirme ölçütü. Kesinlik derecesine ulaşmaz; kesinlik varsa TMK 31 uygulanır.
- Hakları ölüme bağlı olanlar
- Başvuru hakkı sahipleri. Mirasçılar, alacaklılar ve ölüme bağlı hak sahipleri.
- Takdir yetkisi
- Hüküm "karar verebilir" dediği için hâkimin değerlendirme alanı vardır.
- Son yerleşim yeri
- Yetkinin birinci kademesi: kişinin Türkiye'deki son yerleşim yeri.
- Nüfus sicilinde kayıtlı yer
- Yetkinin ikinci kademesi: Türkiye'de hiç yerleşmemiş kişide.
- Ana veya babanın kayıtlı yeri
- Yetkinin üçüncü kademesi: nüfus kaydı da yoksa.
- Ölüm karinesi
- TMK 31: ölümüne kesin gözle bakılan durumda kaybolan kişinin ölmüş sayılması. Gaiplikten ayrıdır.
- Hazine istemiyle gaiplik
- TMK 588: malvarlığı on yıl resmen yönetilen veya yüz yaşını dolduracak kişi için gaiplik.
- Kayyım
- Sağ olup olmadığı bilinmeyen kişinin malvarlığını resmen yöneten kişi.
Bir bakışta TMK 32
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Birinci alternatif şart | Kişinin ölüm tehlikesi içinde kaybolması. | TMK m. 32/1 |
| İkinci alternatif şart | Kendisinden uzun zamandan beri haber alınamaması. | TMK m. 32/1 |
| Değerlendirme ölçütü | Ölümü hakkında kuvvetli olasılık bulunması. | TMK m. 32/1 |
| Kesinlik varsa | Ölümüne kesin gözle bakılıyorsa gaipliğe değil TMK 31'e gidilir; kişi gerçekten ölmüş sayılır. | TMK m. 31 |
| Başvuru hakkı | Hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu gerekir; mahkeme kendiliğinden karar vermez. | TMK m. 32/1 |
| Hâkimin yetkisi | Hüküm "karar verebilir" demektedir; hâkimin değerlendirme alanı vardır. | TMK m. 32/1 |
| Yetki: birinci kademe | Kişinin Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesi. | TMK m. 32/2 |
| Yetki: ikinci kademe | Türkiye'de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer mahkemesi. | TMK m. 32/2 |
| Yetki: üçüncü kademe | Böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesi. | TMK m. 32/2 |
| Süre şartı | Ölüm tehlikesinden en az bir yıl veya son haber tarihinden en az beş yıl geçmiş olmalıdır. | TMK m. 33/1 |
| Hazine istemi | Malvarlığı on yıl resmen yönetilirse veya yüz yaşını dolduracağı süre geçerse Hazinenin istemi üzerine gaipliğe karar verilir. | TMK m. 588/1 |
| Talebin kurulması | Gaiplik dosyasında önce gaipliğe karar verilmesi, sonra buna bağlı sonuca hükmedilmesi gerekir. | 7. HD 15.01.2026 |
TMK 32 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › Birinci Kısım: Gerçek Kişiler · C. Kişiliğin başlangıcı ve sonu — III. Gaiplik kararı — 1. Genel olarak
Gaiplik kararı: genel olarak — Madde 32
- (1)İki alternatif olgu (ölüm tehlikesi içinde kaybolma veya uzun süre haber alınamama) ile bir değerlendirme ölçütü (kuvvetli olasılık) birlikte aranır.Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkeme bu kişinin gaipliğine karar verebilir.
- (2)Kademeli ve sıralı bir yetki kuralıdır: üst kademe varsa alt kademeye geçilmez.Yetkili mahkeme, kişinin Türkiye'deki son yerleşim yeri; eğer Türkiye'de hiç yerleşmemişse nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer; böyle bir kayıt da yoksa anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesidir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, kanunun ilk metninde "C. Kişiliğin başlangıcı ve sonu — III. Gaiplik kararı — 1. Genel olarak" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Mülga 743 sayılı Kanun'da da gaiplik kurumu bulunuyordu; 4721 sayılı Kanun yetkili mahkemeyi üç kademeli biçimde açıkça sayarak uygulamadaki tereddütleri gidermeyi amaçladı. |
Gaipliğin Maddi Şartları
TMK 32/1 üç ögeden oluşur: iki alternatif olgu, bir değerlendirme ölçütü ve bir usul şartı.
1. İki alternatif olgu. Hüküm "veya" bağlacıyla iki durumu ayrı ayrı yeterli saymıştır:
- Ölüm tehlikesi içinde kaybolma. Kaybolma, kişinin yaşamını tehdit eden bir olay sırasında gerçekleşmiştir.
- Kendisinden uzun zamandan beri haber alınamama. Burada tehlikeli bir olay aranmaz; belirleyici olan haber alınamama süresidir.
2. Değerlendirme ölçütü: kuvvetli olasılık. Her iki olguda da kişinin ölümü hakkında kuvvetli olasılık bulunmalıdır. Bu ölçüt maddenin merkezindedir ve gaipliği ölüm karinesinden ayırır.
| Ölçüt | Hüküm | Sonuç |
|---|---|---|
| Kesin gözle bakılıyor | TMK 31 | Kişi gerçekten ölmüş sayılır; mahkeme kararı gerekmez |
| Kuvvetli olasılık var | TMK 32 | Mahkeme gaipliğe karar verebilir |
Bu nedenle dilekçede hangi rejime dayandığınızı açıkça yazmak gerekir. Kesinlik varsa gaiplik davası açmaya gerek yoktur (TMK 31).
3. Usul şartı: başvuru. Mahkeme gaipliğe kendiliğinden karar veremez. Hüküm "hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine" der. Dolayısıyla başvuranın, o kişinin ölümüne bağlı bir hakkı bulunduğunu göstermesi gerekir; mirasçılar ve ölüme bağlı hak sahipleri bu kapsamdadır.
Süre şartı ayrı maddede. TMK 32 süre öngörmemiştir; süreler izleyen maddede yer alır. Gaiplik kararının istenebilmesi için ölüm tehlikesinin üzerinden en az bir yıl veya son haber tarihinin üzerinden en az beş yıl geçmiş olması gerekir (TMK 33). İki alternatif olgunun süreleri de böylece birbirinden ayrılmıştır: tehlikede bir yıl, haber alınamamada beş yıl.
Yetkili Mahkeme: Üç Kademeli Sıralama
TMK 32/2, yetkili mahkemeyi sıralı biçimde belirler. Sıra bağlayıcıdır: üst kademe varsa alt kademeye geçilmez.
| Kademe | Şart | Yetkili mahkeme |
|---|---|---|
| 1 | Kişinin Türkiye'de bir yerleşim yeri olmuş | Türkiye'deki son yerleşim yeri mahkemesi |
| 2 | Türkiye'de hiç yerleşmemiş | Nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer mahkemesi |
| 3 | Böyle bir kayıt da yok | Anasının veya babasının kayıtlı bulunduğu yer mahkemesi |
Birinci kademede "son yerleşim yeri" nasıl belirlenir? Yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK 19). Değiştirilmesi yenisinin edinilmesine bağlı olduğundan, kişi bir yeri terk etse bile yeni bir yerleşim yeri edinmedikçe eskisi devam eder (TMK 20). Bu nedenle gaiplik dosyasında son yerleşim yerinin nüfus kayıtları, kolluk araştırması ve tanık beyanlarıyla ortaya konması gerekir.
İkinci ve üçüncü kademe yurt dışı bağlantılı dosyalarda işler. Türkiye'de hiç yerleşmemiş bir Türk vatandaşı bakımından yetki, nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yere göre belirlenir. Bu kayıt da yoksa ana veya babanın kayıtlı bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Kanun böylece yetki boşluğu kalmamasını sağlamıştır.
Bu bir çekişmesiz yargı işidir. Gaiplik istemi, karşısında hasım bulunan bir dava değil, mahkemeden bir hukuki durumun tespitini isteyen bir istemdir. Bu nedenle usul, izleyen maddedeki ilân mekanizması üzerine kuruludur: mahkeme, gaipliğine karar verilecek kişi hakkında bilgisi bulunanları ilânla çağırır ve ilândan sonuç alınamazsa gaipliğe karar verir (TMK 33, TMK 35).
Hazine İstemiyle Gaiplik ve Talebin Doğru Kurulması
TMK 32, gaipliği hakları ölüme bağlı olanların başvurusuna bağlamıştır. Buna karşılık kanun, miras hükümleri arasında ikinci bir gaiplik yolu daha öngörmüştür.
TMK 588 — Hazinenin istemi. Hüküm şöyledir: "Sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da malvarlığı böyle yönetilenin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse, Hazinenin istemi üzerine o kimsenin gaipliğine karar verilir." Devamında: gaiplik kararı verilebilmesi için gerekli ilân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa, aksine hüküm bulunmadıkça gaibin mirası Devlete geçer; Devlet, gaibe veya üstün hak sahiplerine karşı aynen gaibin mirasını teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlüdür.
Farklar nerede?
| TMK 32 | TMK 588 | |
|---|---|---|
| Başvuran | Hakları ölüme bağlı olanlar | Hazine |
| Şart | Ölüm tehlikesi / uzun süre haber alınamama + kuvvetli olasılık | Malvarlığının on yıl resmen yönetilmesi veya yüz yaşını dolduracağı sürenin geçmesi |
| Hüküm | Mahkeme karar verebilir | Gaipliğine karar verilir |
| İlân sonucu | Ölüme bağlı haklar kullanılır | Hak sahibi çıkmazsa miras Devlete geçer |
Yargıtay'dan kritik bir usul kuralı. 7. Hukuk Dairesi'nin önüne gelen dosyada, bir taşınmazın paylı maliklerinden bazılarının payları kayyım idaresinde on yıldan fazla yönetilmiş, gazete ilânına rağmen malikler veya mirasçılarına ulaşılamamıştı. İlk derece mahkemesi TMK 588 koşullarının gerçekleştiğini saptamış ve tapu kayıtlarının iptali ile Hazine adına tesciline karar vermiş; ancak ayrıca gaiplik kararı vermemişti.
Daire, TMK 32, 33, 35 ve 588'i aktardıktan sonra şu sonuca varmıştır: malikler gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek payların iptali ile tescile karar verilmesi gerekirdi; bu yapılmadan hüküm kurulması doğru değildir (Yargıtay 7. HD, 15.01.2026, E. 2025/2771, K. 2026/257, oy birliğiyle ve kesin olarak).
Gaipliğin başka hükümlerdeki yansımaları. Gaiplik kararı, kişiler hukukunun dışında da sonuç doğurur. Örneğin soybağının reddi davasında, dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın gaipliğine karar verilmesi hâlinde ilgililere ayrı bir dava hakkı ve süre tanınmıştır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu özel süreye ilişkin hükmün bulunması nedeniyle kocanın açacağı davaya ilişkin hak düşürücü süre hükümlerinin kıyas yoluyla uygulanamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 23.06.2026, E. 2026/4203, K. 2026/6984, oy birliğiyle). Bu, gaiplik kararının yalnız mirası değil soybağı davalarının süresini de etkilediğini gösterir.
TMK 32 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 2 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Bu sayfadaki iki karar da oy birliğiyle alınmıştır. Birinci karar gaiplik isteminde talebin nasıl kurulacağını, ikinci karar gaiplik kararının kişiler hukuku dışındaki bir yansımasını gösterir; ikinci kararın soybağı hükümleri çerçevesinde kurulduğu kart notunda belirtilmiştir. Kararlarda anılan içtihadı birleştirme kararı ile Anayasa Mahkemesi künyeleri, kararlarda geçtiği hâliyle aktarılmış olup bu sayfada bağımsız bir inceleme yapılmamıştır. TMK 588'in metni kararda aktarılanla yetinilmeyip resmî metinden ayrıca doğrulanmıştır.
TMK 32/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 32/1 · Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Gaip olduğu tespit edilen tapu maliklerinin payları Hazineye tescil edilirken ayrıca gaiplik kararı verilmesi gerekir; bu yapılmadan hüküm kurulması bozma sebebidir
Olay: Bir taşınmazın paylı maliklerinden bazılarının sağ olup olmadığı bilinmediğinden payları kayyım idaresine bırakılmış ve bu yönetim on yılı doldurmuştur. Gazete ilânı sonucunda maliklere veya mirasçılarına ulaşılamamıştır. Hazine, TMK 588 uyarınca bu kişilerin gaipliğine ve malvarlığının Hazineye intikaline karar verilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi koşulların gerçekleştiğini saptayarak tapu kayıtlarının iptali ile Hazine adına tesciline karar vermiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 588'i aynen aktarmış; sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kimsenin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da malvarlığı böyle yönetilenin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse Hazinenin istemi üzerine o kimsenin gaipliğine karar verileceğini belirtmiştir. Ayrıca TMK 32, 33 ve 35'i aktararak gaipliğin şartlarını, sürelerini ve hükmünü ortaya koymuştur. Somut uyuşmazlıkta tapu kayıt maliklerinin gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek payların iptali ile Hazine adına tesciline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmasını doğru bulmamış; bölge adliye mahkemesi kararını kaldırarak ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Somut uyuşmazlıkta; Mahkemece dava konusu ... parsel sayılı taşınmazın tapu kayıt maliklerinin gaip olduğu tespit edildiğine göre gaiplik kararı verilerek dava konusu taşınmazda adı geçen tapu kayıt maliklerinin paylarının iptali ile davacı Hazine adına tesciline karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş”
Ne anlama geliyor?
Gaiplik dosyasında önce gaipliğe karar verilmesini, sonra buna bağlı sonucu talep etmek zorunludur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiştir. Kararda TMK 32, 33, 35 ve 588 metinleri aynen aktarılmıştır; TMK 588'in metni bu sayfada resmî metinden ayrıca doğrulanmıştır. Kişi, yer ve parsel bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 32/1 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
İlgililerce açılacak soybağının reddi davasında gaiplik kararı alındığının öğrenilmesinden başlayan özel bir süre öngörüldüğünden, kocanın açacağı davaya ilişkin hak düşürücü süre hükümleri kıyasen uygulanamaz
Olay: Davacı, vefat etmiş babasının nüfusta kayıtlı babasının gerçek babası olmadığını ileri sürerek gerçek babanın tespitini istemiştir. Nüfus kayıtlarına göre babası, annesinin evliliği içinde doğmuştur. İlk derece mahkemesi davayı babalık davası olarak nitelendirerek davacının dava açma hakkı bulunmadığı gerekçesiyle reddetmiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, maddî olayları açıklamanın taraflara, ileri sürülen olayları hukuken nitelemenin ve uygulanacak hükümleri tespit etmenin hâkime ait olduğunu belirtmiştir. Evlilik içinde doğmaya dayalı olarak kurulmuş soybağının ancak soybağının reddi ile ortadan kalkabileceğini; bu nedenle açılan davanın soybağının reddi davası olduğunu ve davacının kocanın altsoyu olarak dava açma hakkına sahip bulunduğunu saptamıştır. İlgililerce açılacak soybağının reddi davasında, dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde, bu durumların öğrenilmesinden başlayarak bir yıl içinde dava açılabileceğini belirtmiştir. Bu konuda özel bir hak düşürücü süre ve başlangıç tarihi öngörüldüğünden, kocanın açacağı davaya ilişkin sürelerin kıyasen uygulanmasının mümkün olmadığını vurgulamıştır. Somut olayda davanın bir yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığını saptayarak, sonucu itibarıyla doğru bulunan kararın gerekçesini değiştirip düzelterek onamıştır.
“İlgililer tarafından açılacak soybağının reddi davasında ayrıca bir hak düşürücü süre ve başlangıç tarihi öngörülmüş olup, kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hak düşürücü süreye yönelik hükümlerin kıyasen uygulanması mümkün değildir.”
Ne anlama geliyor?
Gaiplik kararı yalnız mirası değil, soybağı davalarında hak düşürücü sürenin başlangıcını da etkiler.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Karar soybağının reddi hükümleri çerçevesinde kurulmuş olup, bu sayfadaki önemi gaiplik kararının kişiler hukuku dışındaki sonuçlarını ve süre başlangıcına etkisini göstermesindedir. Kararda ayrıca 04.06.1958 tarihli ve 15/6 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı ile Anayasa Mahkemesinin 25.06.2009 tarihli ve E. 2008/30, K. 2009/96 sayılı kararına atıf yapılmıştır; künyeler kararda geçtiği hâliyle aktarılmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 32 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Dilekçede hangi rejime dayandığınızı yazın: kesinlik varsa TMK 31, kuvvetli olasılık varsa TMK 32.
- 2.İki alternatif olgudan hangisine dayandığınızı belirtin: ölüm tehlikesi içinde kaybolma mı, uzun süre haber alınamama mı?
- 3.Kuvvetli olasılığı somut olgularla destekleyin; hâkimin takdir alanı bulunduğunu gözetin.
- 4.Başvuru hakkınızı gösterin: hakkınızın o kişinin ölümüne bağlı olduğunu ortaya koyun.
- 5.Süre şartını TMK 33'e göre kontrol edin: tehlikede en az bir yıl, haber alınamamada en az beş yıl.
- 6.Yetkiyi üç kademeli sıraya göre belirleyin; üst kademe varsa alt kademeye geçmeyin.
- 7.Son yerleşim yerini nüfus kaydı, kolluk araştırması ve tanık beyanlarıyla ortaya koyun.
- 8.Yerleşim yerinin değiştirilmesinin yenisinin edinilmesine bağlı olduğunu; terkin tek başına yetmediğini dikkate alın.
- 9.Yurt dışı bağlantılı dosyalarda ikinci ve üçüncü kademeyi ayrıca değerlendirin.
- 10.Talep sonucunu iki ayaklı kurun: gaipliğe karar verilmesi ve buna bağlı sonuç.
- 11.Yalnız tescil veya intikal üzerinden hüküm kurulmasının bozma sebebi olduğunu hatırlatın.
- 12.Malvarlığı uzun süredir kayyımla yönetiliyorsa TMK 588 yolunu değerlendirin.
- 13.TMK 588'de ilân süresinde hak sahibi çıkmazsa mirasın Devlete geçtiğini; Devletin geri verme yükümlülüğünü gözetin.
- 14.Gaiplik kararının soybağının reddi davasında süre başlangıcını etkilediğini dikkate alın.
- 15.İlgililerce açılacak soybağının reddi davasında özel süre bulunduğundan kıyas yapılamayacağını ileri sürün.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.