Kısa cevap · TMK 68
TMK 68, dernek üyeliğinin çekirdek güvencesidir ve üç kural içerir. Bir: dernek üyeleri eşit haklara sahiptir; dernek üyeleri arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetemez; eşitliği bozan veya bazı üyelere bu sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapamaz. İki: her üyenin derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkı vardır. Üç: dernekten çıkan veya çıkarılan üye dernek malvarlığında hak iddia edemez. Bu sayfa ayrıca TMK 69 (her üyenin bir oy hakkı; oyun şahsen kullanılması; onursal üyelerin oy hakkı olmaması), TMK 70 (ödenti verme borcu tüzükle düzenlenir; tüzükte hüküm yoksa eşit katılım; çıkan veya çıkarılan üye üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini verir) ve TMK 71 (dernek düzenine uyma ve sadakat yükümlülüğü) maddelerini kapsar.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 68 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Eşitlik İlkesi: İki Ayrı Yasak
- Katılma Hakkı ve Oy: Üyeliğin Somut İçeriği
- Ödenti (Aidat) Borcu: Kaynağı, Kapsamı ve Dava Yolu
- Sadakat ve Amaca Uygun Davranma Yükümlülüğü
- TMK 68 Yargıtay kararları
- TMK 68 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Eşitlik ilkesi
- TMK 68/1: üyelerin eşit haklara sahip olması ve ayrım gözetilmemesi.
- Ayrıcalık yasağı
- TMK 68/1'in ikinci yönü: bazı üyelere sayılan sebeplerle ayrıcalık tanınamaması.
- Katılma hakkı
- TMK 68/2: her üyenin derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkı.
- Malvarlığı iddiası yasağı
- TMK 68/3: çıkan veya çıkarılan üyenin dernek malvarlığında hak iddia edememesi.
- Oy hakkı
- TMK 69/1: her üyenin genel kurulda bir oy hakkı bulunması.
- Şahsen kullanma
- TMK 69/1: oyun bizzat üye tarafından kullanılması zorunluluğu.
- Onursal üye
- TMK 69/2 ve 70/2: oy hakkı bulunmayan ve ödenti vermek zorunda olmayan üye.
- Ödenti (aidat)
- TMK 70: üyenin derneğe karşı parasal yükümlülüğü. Tüzükle düzenlenir.
- Zorunlu ödentiye eşit katılım
- TMK 70/1: tüzükte düzenleme yoksa uygulanan yedek kural.
- Geçmiş dönem ödentisi
- TMK 70/1: çıkan veya çıkarılan üyenin üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini verme borcu.
- Sadakat yükümlülüğü
- TMK 71/1: dernek düzenine uyma ve derneğe sadakat gösterme borcu.
- Amaca uygun davranma
- TMK 71/2: amacın gerçekleşmesini güçleştirici veya engelleyici davranışlardan kaçınma.
Bir bakışta TMK 68
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Eşitlik | Dernek üyeleri eşit haklara sahiptir. | TMK m. 68/1 |
| Ayrım yasağı | Dernek, üyeleri arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetemez. | TMK m. 68/1 |
| Ayrıcalık yasağı | Eşitliği bozan veya bazı üyelere bu sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapılamaz. | TMK m. 68/1 |
| Katılma hakkı | Her üyenin derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkı vardır. | TMK m. 68/2 |
| Katılmanın engellenmesi | Kesinleşmemiş çıkarma kararına dayanarak üyelik haklarının kullanılması engellenemez. | 8. HD 03.10.2024 |
| Malvarlığı | Dernekten çıkan veya çıkarılan üye dernek malvarlığında hak iddia edemez. | TMK m. 68/3 |
| Oy hakkı | Her üyenin genel kurulda bir oy hakkı vardır; üye oyunu şahsen kullanmak zorundadır. | TMK m. 69/1 |
| Onursal üye | Onursal üyelerin oy hakkı yoktur ve ödenti vermek zorunda değildir. | TMK m. 69/2, 70/2 |
| Ödentinin kaynağı | Üyelerin ödenti verme borcu tüzükle düzenlenir. | TMK m. 70/1 |
| Tüzükte hüküm yoksa | Üyeler, dernek amacının gerçekleşmesi ve borçlarının karşılanması için zorunlu ödentilere eşit olarak katılır. | TMK m. 70/1 |
| Geçmiş dönem | Dernekten çıkan veya çıkarılan üye, üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini vermek zorundadır. | TMK m. 70/1 |
| Aidat davasında görev | Dernek üyelik aidatının tahsiline ilişkin dava şahıs varlığına ilişkin olup asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girer. | HMK m. 2; 18. HD 03.05.2016 |
| Sadakat | Üyeler dernek düzenine uymak ve derneğe sadakat göstermekle yükümlüdür. | TMK m. 71/1 |
| Amaca uygunluk | Her üye derneğin amacına uygun davranmak, özellikle amacın gerçekleşmesini güçleştirici veya engelleyici davranışlardan kaçınmakla yükümlüdür. | TMK m. 71/2 |
TMK 68 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › İkinci Kısım: Tüzel Kişiler · İkinci Bölüm: Dernekler — B. Üyelik — III. Kapsamı — 1. Üyelerin hakları — a. Eşitlik ilkesi
Dernek üyelerinin hakları ve yükümlülükleri — Madde 68
- (1)İki yasak birlikte konmuştur: ayrım gözetme yasağı ve ayrıcalık tanıma yasağı. Sayılan sebepler tüzükle genişletilebilir, daraltılamaz.Dernek üyeleri eşit haklara sahiptirler. Dernek, üyeleri arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetemez; eşitliği bozan veya bazı üyelere bu sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapamaz.
- (2)Üyeliğin en somut içeriği budur: toplantıya katılma, oy kullanma, organlara seçilme. Kesinleşmemiş bir çıkarma kararına dayanarak engellenemez.Her üyenin, derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkı vardır.
- (3)Üyelik kişisel nitelikli bir ilişkidir; malvarlığı payı doğurmaz. Ödenmiş aidatların iadesi de kural olarak istenemez.Dernekten çıkan veya çıkarılan üye, dernek malvarlığında hak iddia edemez.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, Kanunun ilk metninde "III. Kapsamı — 1. Üyelerin hakları — a. Eşitlik ilkesi" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Bu sayfanın kapsadığı TMK 69 (oy hakkı), TMK 70 (ödenti verme borcu) ve TMK 71 (diğer yükümlülükler) maddeleri de değiştirilmemiştir. Buna karşılık üyeliğin kazanılmasına ilişkin TMK 64 ile çıkmaya ilişkin TMK 66, sırasıyla 4963 ve 5253 sayılı Kanunlarla değiştirilmiştir. |
Eşitlik İlkesi: İki Ayrı Yasak
TMK 68/1 tek cümlede iki yasak koyar ve ikisi birbirinin tamamlayıcısıdır.
| Yasak | İçeriği | Örnek |
|---|---|---|
| Ayrım gözetme | Sayılan sebeplerle üyeler arasında fark yaratmak | Belirli bir gruba dahil üyelerin oy kullanmasını sınırlamak |
| Ayrıcalık tanıma | Aynı sebeplerle bazı üyelere üstünlük vermek | Bir gruba ek oy veya öncelik tanımak |
Sayım nasıl okunur? Hüküm dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farklarını sayar. Tüzük bu korumayı genişletebilir; ancak daraltamaz, çünkü TMK 58/3 uyarınca tüzük kanunun emredici hükümlerine aykırı olamaz (TMK 58).
Eşitlik, her farklılığı yasaklamaz. Kanun eşitliği sayılan sebepler bakımından korur. Üyelik türlerine (asıl üye, onursal üye) veya kıdeme dayalı farklılıklar kanunun kendisinde de vardır: örneğin onursal üyelerin oy hakkı yoktur ve ödenti vermek zorunda değildir (TMK m. 69/2, 70/2).
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, üyelikten çıkarma uyuşmazlıklarında TMK 67 ile birlikte TMK 68'i de aktararak dernek üyelerinin eşit haklara sahip olduğunu, derneğin üyeleri arasında sayılan farkları gözetemeyeceğini ve eşitliği bozan ya da bazı üyelere bu sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapamayacağını vurgulamaktadır (Yargıtay 8. HD, 10.09.2018, E. 2018/1777, K. 2018/15345, oy birliğiyle; TMK 67).
Katılma Hakkı ve Oy: Üyeliğin Somut İçeriği
Üyelik soyut bir sıfat değildir; içeriğini TMK 68/2 ve TMK 69 doldurur.
Madde 69 — Her üyenin genel kurulda bir oy hakkı vardır; üye, oyunu şahsen kullanmak zorundadır.
Onursal üyelerin oy hakkı yoktur.
Üç ayrıntı önemlidir.
- Bir üye, bir oy. Kıdem, ödenti miktarı veya katkı, oy sayısını değiştirmez.
- Oy şahsen kullanılır. Hüküm bunu açıkça emreder; vekâletle oy kullanılması kural olarak mümkün değildir.
- Onursal üyenin oy hakkı yoktur. Bu, kanunun kendisinin kurduğu bir ayrımdır ve TMK 68/1'e aykırılık oluşturmaz.
Katılma hakkı ne zaman engellenebilir? Yargıtay 8. Hukuk Dairesi bu soruyu net yanıtlamıştır: yönetim kurulu kararıyla üyelikten çıkarılan bir üyenin, karar kesinleşmeden üyelik haklarını kullanmasının engellenmesini hukuka uygun bulmamıştır. Daireye göre şahıs hukukuna ilişkin karar ve işlemler kesinleşmeden uygulanamaz (HMK m. 367/2); çıkarmaya ilişkin kararın kesinleşmesine kadar üyelik ilişkisi devam eder. Üyeye yargı yolunu kapatmak, Anayasa'nın 33 ve 36. maddelerindeki güvencelerin ihlali sonucunu doğurabilir (Yargıtay 8. HD, 03.10.2024, E. 2024/3993, K. 2024/5590, oy birliğiyle).
Oy kullanmamanın sonucu ayrı bir tartışmadır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, karar yeter sayısında "toplantıya katılan üyeler" ifadesinin kapsamını tüzüğe göre belirlemiş ve somut tüzük metni karşısında bunun oylama anında salonda bulunup oy kullanan üyeler olduğunu kabul etmiştir; karar oy çokluğuyla alınmıştır ve karşı oyda hazırun cetvelini imzalayanların esas alınması gerektiği savunulmuştur (Yargıtay 8. HD, 02.06.2021, E. 2019/6774, K. 2021/4658; TMK 83).
Ödenti (Aidat) Borcu: Kaynağı, Kapsamı ve Dava Yolu
TMK 70, dernek uygulamasının en somut parasal hükmüdür.
Onursal üyeler ödenti vermek zorunda değildir.
Dört kural vardır.
- Kaynak tüzüktür. Ödenti verme borcu tüzükle düzenlenir; miktar, dönem ve ödeme usulü oradan okunur. TMK 58/2 zaten tüzükte gelir kaynaklarının gösterilmesini zorunlu tutar.
- Tüzükte hüküm yoksa yedek kural işler: üyeler, amacın gerçekleşmesi ve borçların karşılanması için zorunlu ödentilere eşit olarak katılır.
- Geçmiş dönem borcu devam eder. Dernekten çıkan veya çıkarılan üye, üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini vermek zorundadır. Yani ayrılmak, birikmiş aidat borcunu silmez.
- Onursal üye muaftır.
Aidat davası nerede açılır? Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, dernek üyelik aidatının tahsili için başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali davasının şahıs varlığına ilişkin çekişmeli bir dava olduğunu ve HMK 2 uyarınca asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girdiğini belirtmiştir. Asliye ticaret mahkemesince işin esasının incelenmesi doğru bulunmamış; görev yönünden red ve dosyanın asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur (Yargıtay 18. HD, 03.05.2016, E. 2016/2741, K. 2016/7149, oy birliğiyle).
Ödenmeyen aidatın üyeliğe etkisi. Aidat ödememenin çıkarma sebebi olup olmadığı tüzüğe bakılarak belirlenir: tüzükte çıkarma sebebi olarak gösterilmişse TMK 67/2, gösterilmemişse TMK 67/3'teki haklı sebep ölçütü uygulanır (TMK 67).
Sadakat ve Amaca Uygun Davranma Yükümlülüğü
TMK 71, üyenin parasal olmayan yükümlülüklerini kurar ve üyelikten çıkarma davalarının arka planını oluşturur.
Her üye, derneğin amacına uygun davranmak, özellikle amacın gerçekleşmesini güçleştirici veya engelleyici davranışlardan kaçınmakla yükümlüdür.
İki kademe vardır.
- Olumlu yükümlülük: dernek düzenine uymak, sadakat göstermek ve amaca uygun davranmak.
- Olumsuz yükümlülük: amacın gerçekleşmesini güçleştirici veya engelleyici davranışlardan kaçınmak.
Bu hüküm çıkarma davalarında nasıl işler? TMK 71, tek başına bir çıkarma sebebi değildir. Tüzükte çıkarma sebepleri gösterilmemişse çıkarma ancak haklı sebeple yapılabilir ve Yargıtay haklı sebebi değerlendirirken fiilin derneğin veya üyelerinin onurunu kırıcı olup olmadığına ve derneğin manevi şahsiyetine açıkça zarar verip vermediğine bakmaktadır. Bir dosyada Daire; fiilin suç olmadığını, dernek içinde değil umuma açık bir alanda gerçekleştiğini ve üyenin o sırada dernek tüzel kişiliğini temsil etmediğini gözeterek haklı sebep bulunmadığı sonucuna varmıştır (Yargıtay 8. HD, 10.09.2018, E. 2018/1777, K. 2018/15345).
Üyelikten ayrılmanın sonucu. Sadakat yükümlülüğü üyelik süresince işler. Üyelik sona erdiğinde ise TMK 68/3 devreye girer: dernekten çıkan veya çıkarılan üye dernek malvarlığında hak iddia edemez. Buna karşılık üyenin geçmiş dönem ödenti borcu devam eder (TMK m. 70/1). İki kural birlikte okunduğunda ayrılma, üyeyi alacaklı değil borçlu konumda bırakabilir.
TMK 68 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 68, 69, 70 ve 71'i doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfadaki kartlar üç eksenden seçilmiştir: (i) eşitlik ilkesinin çıkarma denetimindeki işlevi, (ii) katılma hakkının kesinleşmemiş kararla engellenememesi, (iii) ödenti borcunun kaynağı ile aidat davasında görev. Kararların tamamı tam metinden okunmuştur. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 02.06.2021 tarihli kararı oy çokluğuyla alınmış olup karşı oydaki görüş ve kararın metnindeki tarih uyumsuzluğu kart notunda ayrıca açıklanmıştır. Kişilik haklarını ilgilendiren olay ayrıntıları kartlarda yalnız hukukî niteliğiyle anılmıştır.
TMK 68/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 68/1 · Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Dernek üyelik aidatının tahsili için başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali davası şahıs varlığına ilişkin olup asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girer
Olay: Bir derneğin üyesi olan şirket üyelik aidatını ödememiş, bu nedenle dernek üyeliğinden çıkarılmıştır. Dernek, şirketin üye olduğu döneme ilişkin ödenmeyen aidatın tahsili amacıyla icra takibi başlatmış; takibe itiraz üzerine itirazın iptali davası açılmıştır. Asliye ticaret mahkemesi işin esasını inceleyerek davayı kabul etmiştir.
Karar: Daire, TMK 70'i aynen aktararak üyelerin ödenti verme borcunun tüzükle düzenleneceğini, tüzükte düzenleme yoksa üyelerin zorunlu ödentilere eşit olarak katılacağını, dernekten çıkan veya çıkarılan üyenin üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini vermek zorunda olduğunu ve onursal üyelerin ödenti vermek zorunda olmadığını belirtmiştir. HMK 1 uyarınca görev kurallarının kamu düzeninden olduğunu ve yargılamanın her aşamasında resen dikkate alınması gerektiğini; HMK 2 uyarınca şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkemenin asliye hukuk mahkemesi olduğunu vurgulamıştır. Davanın şahıs varlığına ilişkin çekişmeli bir dava olduğunu saptayarak mahkemece görev yönünden ret kararı verilip dosyanın asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi gerektiğini belirtmiş ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Dava, şahıs varlığına ilişkin çekişmeli ... olarak açılan dernek üyelik aidatının tahsili için başlatılan icra takibine yapılan itirazın iptali istemine yönelik olup, asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girmektedir.”
Ne anlama geliyor?
Aidat alacağı davası asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır; yanlış mahkeme seçimi esasa girilmesini engeller.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda TMK 70 tam metin olarak aktarılmıştır. Görev kurallarının kamu düzeninden olması nedeniyle bu husus taraflarca ileri sürülmese de resen gözetilir. Dernek, şirket, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 68/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Üyelikten çıkarma uyuşmazlıklarında TMK 67 ile birlikte TMK 68'deki eşitlik ilkesi de değerlendirilir; tüzükte somut çıkarma sebebi yoksa haklı sebep aranır
Olay: Bir yat yarışında başhakem olarak görev yapan dernek üyesinin, yarış sırasında umuma açık bir alanda genel ahlak ve görgü kurallarına aykırı bir davranışta bulunduğu ileri sürülmüş; üye dernek içi disiplin sürecinden geçirildikten sonra genel kurulda ihraç edilmiştir. Olay tarihinde yürürlükteki tüzükte ihraç sebepleri somut olarak sayılmamış, yalnızca genel ifadelerle davranış kuralları düzenlenmiştir. İlk derece mahkemesi iptal davasını reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 67 ile birlikte TMK 68'i aktararak dernek üyelerinin eşit haklara sahip olduğunu, derneğin üyeleri arasında sayılan farkları gözetemeyeceğini ve eşitliği bozan ya da bazı üyelere bu sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapamayacağını belirtmiştir. 20.09.1950 tarihli ve 4/10 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayanarak tüzükte ihraç sebebi olarak gösterilmeyen hâllerde ihraç kararının hakkın kötüye kullanılması nedeniyle iptalinin istenebileceğini vurgulamış; somut olayda tüzükte ihraç sebeplerinin somut olarak sayılmadığını saptamıştır. Fiilin suç olmadığını, dernek içinde değil umuma açık alanda meydana geldiğini ve üyenin o sırada dernek tüzel kişiliğini temsil etmediğini değerlendirerek haklı sebep bulunmadığı sonucuna varmış ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“68. madde ise dernek üyelerinin eşit haklara sahip oldukları, derneğin üyeleri arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetemeyeceği, eşitliği bozan veya bazı üyelere bu sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapamayacağı düzenlenmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Eşitlik ilkesi yalnız bir ilke değil, çıkarma kararlarının denetiminde kullanılan somut bir ölçüttür.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda 20.09.1950 tarihli ve 4/10 sayılı ile 04.06.1958 tarihli ve 15/6 sayılı İçtihadı Birleştirme kararlarına dayanılmıştır. Olay kişilik haklarını ilgilendirdiğinden kart metninde fiil yalnız hukukî niteliğiyle anılmış; dernek, kişi, yarış ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 68/2 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 68/2 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Kesinleşmemiş bir çıkarma kararına dayanarak üyenin derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkı engellenemez; çıkarma kararı kesinleşene kadar üyelik ilişkisi devam eder
Olay: Bir dernek üyesi, aynı zamanda yönetim kurulu üyesi iken yönetim kurulu kararıyla hem yönetim kurulu üyeliğinden hem de dernek üyeliğinden çıkarılmıştır. Tüzüğe göre ihraç kararına ilk genel kurul toplantısında itiraz edilebilmektedir. Genel kurul kararı henüz bulunmadığı hâlde üyenin dernek etkinliklerine ve faaliyetlerine katılımı engellenmiştir. Üye, üyeliğinin devam ettiğinin tespitini istemiş; ilk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi davayı usulden reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 67 ve 68'i aynen aktarmış; TMK 68 uyarınca dernek üyelerinin eşit haklara sahip olduğunu ve her üyenin derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkı bulunduğunu vurgulamıştır. HMK 367/2 uyarınca kişiler hukukuna ilişkin kararların kesinleşmedikçe yerine getirilemeyeceğini; şahıs hukukuna ilişkin karar ve işlemlerin kesinleşmeden uygulanamayacağını ve kesin nitelikte olmayan kararların üyelik ilişkisi üzerinde olumsuz etkisi bulunmadığını belirtmiştir. Üyeye yargı organına başvurma olanağı tanımamanın Anayasa'nın 33 ve 36. maddelerindeki güvencelerin ihlali sonucunu doğurabileceğini belirterek üyenin güncel hukuki yararı bulunduğunu kabul etmiş ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Kesin nitelikte olmayan kararların üyelik ilişkisi üzerinde olumsuz bir etkisi de söz konusu değildir. Dernek üyeliğinden geçici uzaklaştırma veya çıkarmaya ilişkin dernek yönetim kurulu kararı henüz kesinleşmediğinden, bunun bir sonucu olarak çıkarmaya ilişkin kararın kesinleşmesine kadar üyelik ilişkisi devam eder.”
Ne anlama geliyor?
Katılma hakkı, üyeliğin çekirdek içeriğidir; kesinleşmemiş kararla askıya alınamaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda TMK 68 ile birlikte TMK 67, 73 ve 83/2 ile HMK 106 ve 367/2 de değerlendirilmiştir. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 68/2 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Karar yeter sayısında "toplantıya katılan üyeler" ifadesinin kapsamı kanunda düzenlenmemişse tüzük hükmüne göre belirlenir; somut tüzük karşısında bu, oylama anında salonda bulunup oy kullanan üyelerdir
Olay: Dernek statüsündeki bir spor kulübünün çoğunluk aranmayan ikinci olağanüstü genel kurulunda, katılma hakkı bulunan binlerce üyeden 622'si katılım kartı alarak hazırun cetvelini imzalamıştır. Yönetim kurulunun ibrasına ilişkin gündem maddesinde divan başkanı oylama öncesi kapıların kapatılmasını istemiş; salondaki 265 üyeden 184'ü kabul, 81'i ret oyu kullanmıştır. İlk derece mahkemesi karar yeter sayısının 622 üzerinden hesaplanması gerektiği gerekçesiyle ibra kararını iptal etmiştir.
Karar: Daire, TMK 78/2, 81, 83 ve 58'i birlikte aktarmış; karar yeter sayısında salt çoğunluğun hangi sayı esas alınarak belirleneceği konusunda Kanunda ve Yönetmelikte açık hüküm bulunmadığını saptamıştır. TMK 58 uyarınca konunun tüzükte düzenlenip düzenlenmediğine bakılması gerektiğini belirterek, tüzüğün oylamaya geçilmeden önce salona girişin durdurulacağını ve toplantıya katılan üye sayısı saptandıktan sonra oylama yapılacağını düzenleyen maddesi karşısında "toplantıya katılan üye" ifadesinden oylama anında salonda bulunup oy kullanan üyelerin anlaşılması gerektiğini kabul etmiş ve kararı oy çokluğuyla bozmuştur.
“toplantıya katılan üye sayısından hazırun cetvelinde imzası bulunan üyelerin tamamının değil, oylama öncesi salon kapılarının kapatılması sonrası içeride bulunan ve oy kullanan (kabul, red, çekimser) üye sayısının anlaşılması gerekmektedir.”
Ne anlama geliyor?
Her üyenin bir oyu vardır; ancak bu oyun yeter sayıda nasıl sayılacağını somut tüzük belirler.
Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA alınmıştır. KARŞI OY'da iki üye, hazırun cetvelini imzalayan üyelerin esas alınması gerektiğini; oy kullanmayan üyelerin iradesinin göz ardı edilemeyeceğini savunmuştur. Kararın metin sonunda tarih "02.06.2020" olarak yazılmışsa da karar numarası (2021/4658) ve resmî kayıt 02.06.2021 tarihini göstermektedir. Dernek, kulüp, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 68 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Tüzükte üyeler arasında ayrım veya ayrıcalık yaratan bir hüküm bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- 2.Eşitlik korumasının tüzükle genişletilebileceğini, ancak daraltılamayacağını gözetin.
- 3.Onursal üyelik gibi kanunun kendisinin kurduğu ayrımların TMK 68'e aykırılık oluşturmadığını bilin.
- 4.Her üyenin bir oyu olduğunu; kıdem veya aidat miktarının oy sayısını değiştirmediğini belirtin.
- 5.Oyun şahsen kullanılması zorunluluğunu gözetin; vekâletle oy kullanımına itiraz edin.
- 6.Katılma hakkının kesinleşmemiş çıkarma kararıyla engellenemeyeceğini ileri sürün.
- 7.Engelleme varsa genel kurulun iptali talebine bunu dayanak yapmayı değerlendirin.
- 8.Karar yeter sayısı tartışmasında tüzüğün oylama maddesini dosyaya sunun.
- 9.Aidat miktarını tüzük maddesi ve genel kurul kararıyla birlikte belgeleyin.
- 10.Tüzükte ödenti düzenlenmemişse zorunlu ödentilere eşit katılım kuralını uygulayın.
- 11.Çıkan veya çıkarılan üyeden üyelikte bulunduğu sürenin ödentisinin istenebileceğini hatırlatın.
- 12.Aidat alacağı davasını asliye hukuk mahkemesinde açın; görev kuralları kamu düzenindendir.
- 13.Onursal üyelerin ödenti vermek zorunda olmadığını ve oy hakkı bulunmadığını gözetin.
- 14.Sadakat yükümlülüğünün tek başına çıkarma sebebi olmadığını; tüzükteki soyut ifadelerin yeterli sayılmayabileceğini belirtin.
- 15.Üyelik sona erdiğinde malvarlığında hak iddia edilemeyeceğini, buna karşılık ödenti borcunun devam ettiğini ayırt edin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.