Kısa cevap · TMK 83
TMK 83, dernek hukukunun en çok dava edilen maddesidir ve üç fıkrada üç ayrı kural kurar. Birinci fıkra — süreler: toplantıda hazır bulunan ve kanuna veya tüzüğe aykırı kararlara katılmayan üye karar tarihinden başlayarak bir ay; toplantıda hazır bulunmayan üye öğrenmesinden başlayarak bir ay ve her hâlde karar tarihinden başlayarak üç ay içinde kararın iptalini isteyebilir. İkinci fıkra — ön şart: diğer organların kararlarına karşı dernek içi denetim yolları tüketilmedikçe iptal davası açılamaz. Üçüncü fıkra — saklı hâller: kararların yok veya mutlak butlanla hükümsüz sayıldığı durumlar saklıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2025'te bu üçlüyü netleştirmiştir: çağrıdaki usulsüzlüğün yaptırımı mutlak butlan değil iptal edilebilirliktir; ancak çağrılmayan üyelerin gelememesi toplantı ve karar nisabını etkiliyorsa karar yok sayılır ve yokluğun tespiti davası süreye tabi değildir.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 83 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Kim, Ne Zamana Kadar Dava Açabilir?
- Yokluk, Mutlak Butlan ve İptal Edilebilirlik
- İki Ayrı Çizgi: Çağrı Usulsüzlüğü ile Üye Olmayanın Katılımı
- İkinci Fıkra: Diğer Organların Kararları ve Ön Şartın Sınırı
- TMK 83 Yargıtay kararları
- TMK 83 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- İptal davası
- Kanuna veya tüzüğe aykırı genel kurul kararının mahkemece ortadan kaldırılması istemi.
- Hak düşürücü süre
- Geçmesiyle dava hakkının düştüğü süre. TMK 83/1'deki bir ay ve üç ay bu niteliktedir.
- Katılmama şartı
- Toplantıda hazır bulunan üyenin dava açabilmesi için karara katılmamış olması gereği.
- Öğrenme tarihi
- Toplantıda hazır bulunmayan üye için bir aylık sürenin başlangıcı.
- Üç aylık azami süre
- Öğrenme ne zaman olursa olsun karar tarihinden itibaren geçmemesi gereken süre.
- Dernek içi denetim yolu
- Tüzükte öngörülen itiraz mercii; diğer organ kararlarında iptal davasının ön şartıdır.
- Yokluk
- Kararın hukuken hiç doğmamış sayılması. Tespiti süreye tabi değildir.
- Mutlak butlan
- Emredici kurallara, genel ahlaka veya kişilik haklarına aykırılık nedeniyle kesin hükümsüzlük.
- İptal edilebilirlik
- Kararın süresinde dava açılmazsa geçerli hâle gelmesi. Çağrı usulsüzlüğünün yaptırımıdır.
- Toplantı yeter sayısı
- TMK 78/2: katılma hakkı bulunan üyelerin salt çoğunluğu; ikinci toplantıda çoğunluk aranmaz.
- Karar yeter sayısı
- TMK 81: toplantıya katılanların salt çoğunluğu; tüzük değişikliği ve fesihte üçte iki.
- Oy hakkından yoksunluk
- TMK 82: üye, kendisi, eşi, üstsoyu ve altsoyu ile dernek arasındaki işlem ve uyuşmazlıklarda oy kullanamaz.
Bir bakışta TMK 83
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kimler dava açabilir | Toplantıda hazır bulunup karara katılmayan üye ile toplantıda hazır bulunmayan üye. | TMK m. 83/1 |
| Hazır bulunanda süre | Karar tarihinden başlayarak bir ay. | TMK m. 83/1 |
| Hazır bulunmayanda süre | Öğrenmesinden başlayarak bir ay ve her hâlde karar tarihinden başlayarak üç ay. | TMK m. 83/1 |
| Sürenin niteliği | Süreler hak düşürücüdür; geçmesi hâlinde dava usulden reddedilir. | 3. HD 04.11.2025 |
| Aykırılık türü | Karar kanuna veya tüzüğe aykırı olabilir; tüzüğe aykırılık da başlı başına iptal sebebidir. | TMK m. 83/1 |
| Diğer organlar | Diğer organların kararlarına karşı dernek içi denetim yolları tüketilmedikçe iptal davası açılamaz. | TMK m. 83/2 |
| Ön şartın sınırı | Bu ön şart yalnız iptal davasına ilişkindir; üyeliğin devam ettiğinin tespiti davasına uygulanmaz. | 8. HD 03.10.2024 |
| Saklı hâller | Genel kurul kararlarının yok veya mutlak butlanla hükümsüz sayıldığı durumlar saklıdır. | TMK m. 83/3 |
| Çağrı usulsüzlüğü | Çağrıdaki usulsüzlüğün yaptırımı mutlak butlan değil iptal edilebilirliktir. | HGK 19.11.2025 |
| İspat yükü | Çağrının usulsüzlüğünü iddia eden, kararların yasaya, ana sözleşmeye veya iyiniyet kurallarına aykırılığına dayanmalı ve ispat etmelidir. | HGK 19.11.2025 |
| Yokluk hâli | Çağrılması gereken üyelerin çağrılmaması nedeniyle gelememeleri toplantı ve karar nisabını etkiliyorsa karar yok sayılır. | HGK 19.11.2025 |
| Yoklukta süre | Yokluğun tespiti için açılacak dava herhangi bir süreye tabi değildir. | HGK 19.11.2025 |
| Üye olmayanın katılımı | Üyelik kabul kararı bulunmayan kişilerin katılımıyla yapılan toplantı yasaya aykırıdır ve aykırılığın sonuca etkili olup olmamasına bakılmaksızın iptal edilir. | 8. HD 11.03.2019 |
| Uygulama alanı | Vakıflarda ve özel kanunlarla kurulan birliklerde hüküm bulunmayan hâllerde TMK'nın derneklere ilişkin hükümleri uygulanır. | HGK 19.11.2025; 3. HD 04.11.2025 |
TMK 83 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › İkinci Kısım: Tüzel Kişiler · İkinci Bölüm: Dernekler — Genel kurul — III. Kapsamı — c. Kararın iptali
Genel kurul kararının iptali — Madde 83
- (1)Süreler hak düşürücüdür. Davacı çevresi de sınırlıdır: hazır bulunup karara katılan üye iptal isteyemez. Aykırılık kanuna veya tüzüğe olabilir.Toplantıda hazır bulunan ve kanuna veya tüzüğe aykırı olarak alınan genel kurul kararlarına katılmayan her üye, karar tarihinden başlayarak bir ay içinde; toplantıda hazır bulunmayan her üye kararı öğrenmesinden başlayarak bir ay içinde ve her hâlde karar tarihinden başlayarak üç ay içinde mahkemeye başvurmak suretiyle kararın iptalini isteyebilir.
- (2)Ön şart yalnız iptal davası içindir. Yönetim kurulu gibi organların kararlarına karşı önce dernek içi itiraz yolları kullanılmalıdır.Diğer organların kararlarına karşı, dernek içi denetim yolları tüketilmedikçe iptal davası açılamaz.
- (3)Yokluk ve mutlak butlan hâlleri TMK 83/1'deki sürelere tabi değildir. Ancak Yargıtaya göre her usulsüzlük bu ağır yaptırımı doğurmaz.Genel kurul kararlarının yok veya mutlak butlanla hükümsüz sayıldığı durumlar saklıdır.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, Kanunun ilk metninde "c. Kararın iptali" kenar başlığıyla yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Buna karşılık iptal davasının uygulama zeminini oluşturan TMK 77 (çağrı usulü) 5253 sayılı Kanunla değiştirilmiş; fıkradaki "yerel bir gazete ile ilân edilir ve aynı zamanda bir yazıyla" ibareleri madde metninden çıkarılarak çağrı usulü yönetmeliğe bırakılmıştır. |
Kim, Ne Zamana Kadar Dava Açabilir?
TMK 83/1 hem davacı çevresini hem süreleri sınırlar. İkisi de dar yorumlanır.
| Üyenin durumu | Ek şart | Süre |
|---|---|---|
| Toplantıda hazır bulunan | Karara katılmamış olmalı | Karar tarihinden 1 ay |
| Toplantıda hazır bulunmayan | — | Öğrenmeden 1 ay, her hâlde karar tarihinden 3 ay |
İki nokta atlanmamalı.
- Katılan üye dava açamaz. Toplantıda bulunup karara olumlu oy veren üye iptal isteyemez. Bu nedenle tutanağa ret oyu veya muhalefet şerhi geçirilmesi önemlidir.
- Üç ay mutlak sınırdır. Toplantıda bulunmayan üye kararı çok geç öğrense bile karar tarihinden itibaren üç ay geçmişse iptal isteyemez.
Süreler hak düşürücüdür. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bir üretici birliğinin genel kurul kararına karşı on bir yıl sonra açılan davada, kesin hükümsüzlük hâlleri bulunmadığını ve iptal edilebilirlik bakımından TMK 83'teki sürenin geçtiğini saptayarak davanın usulden reddine ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 3. HD, 04.11.2025, E. 2025/1506, K. 2025/5234, oy birliğiyle).
İptal sebebi ne olabilir? Karar kanuna veya tüzüğe aykırı olmalıdır. Tüzüğe aykırılık başlı başına bir iptal sebebidir; bu nedenle tüzüğün çağrı, gündem, yeter sayı ve oylama maddeleri davanın merkezindedir (TMK 58).
Yokluk, Mutlak Butlan ve İptal Edilebilirlik
TMK 83/3, sürelere tabi olmayan iki ağır yaptırımı saklı tutar. Ancak Yargıtay bu yaptırımların istisna olduğunu vurgular.
Hukuk Genel Kurulunun 2025 tarihli kararı ölçütü koyar. Kurul önce doktrini aktarır: genel kurul toplantısına çağrının yapılmaması veya usulsüz yapılması hâlinin yaptırımının mutlak butlan mı yoksa iptal edilebilirlik mi olduğu tartışmalıdır; çoğunluk düşüncesi, hukuki işlemlere güvenlik getirme amacı da dikkate alınarak bu nevi sakatlıkların yaptırımının iptal edilebilirlik olduğu yönündedir.
Ardından bunu kanun metnine bağlar: TMK 83 çağrı nedeniyle genel kurula katılamayan üyelere iptal davası açma hakkı verdiğine göre, kanun koyucunun bunun yaptırımını mutlak butlan olarak kabul etmediği anlaşılmaktadır (Yargıtay HGK, 19.11.2025, E. 2024/823, K. 2025/729, oy birliğiyle ve kesin).
İspat yükü davacıdadır.
Çağrının usulsüzlüğünü iddia eden tarafın genel kurul toplantısında alınan kararların yasaya, ana sözleşmeye veya iyiniyet kurallarına aykırılık iddialarından birine ya da hepsine dayanması ve iddiasını ispat etmesi zorunludur. Çağrıdaki usulsüzlük, alınan kararların salt bu nedenle iptali ya da mutlak butlan sonucunu doğurmamaktadır.
Yokluk ise ayrı bir eşiktir. Aynı kararda Kurul şunu ekler: genel kurul toplantısına çağrılması gereken üyelerin çağrılmamaları nedeniyle gelememeleri hâlinde, bu durum toplantı ve karar nisabını etkiliyorsa kararın yok sayılmasını gerektirir; bu nitelikteki kararların yokluğunun tespiti için açılacak dava da herhangi bir süreye tabi değildir.
| Sakatlık | Yaptırım | Süre |
|---|---|---|
| Çağrıda usulsüzlük (nisabı etkilemiyor) | İptal edilebilirlik | TMK 83/1 süreleri |
| Çağrılmama, nisabı etkiliyor | Yokluk | Süreye tabi değil |
| Emredici kurala, genel ahlaka veya kişilik haklarına aykırılık | Mutlak butlan | Süreye tabi değil |
Somut olayda 81 üyeden 49'unun katıldığı ve kararların oy birliğiyle alındığı toplantıda, katılmayan üyelerin katılımının toplantı ve karar yeter sayısı üzerinde sonucu değiştirecek etkiye sahip olmadığı gözetilerek iptal gerekmediği sonucuna varılmıştır (Yargıtay HGK, 19.11.2025, E. 2024/823, K. 2025/729).
İki Ayrı Çizgi: Çağrı Usulsüzlüğü ile Üye Olmayanın Katılımı
İlk bakışta çelişkili görünen iki içtihat çizgisi vardır. Aslında farklı sakatlıkları ele alırlar ve ayrımı bilmek davayı kazandırır.
| Çağrı usulsüzlüğü | Üye olmayanın katılımı | |
|---|---|---|
| Sakatlık | Toplantıya çağrının eksik veya usulsüz yapılması | Üyelik kabul kararı bulunmayan kişilerin toplantıya katılması |
| Ölçüt | Nisabı etkiliyor mu? | Etkilesin etkilemesin |
| Sonuç | Etkilemiyorsa iptal gerekmez | İptal edilir |
| Karar | HGK 19.11.2025 | 8. HD 11.03.2019 ve 25.06.2018 |
Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin çizgisi şudur: genel kurulda organa seçilen kişilerin üyelik başvuruları toplantı tarihinden sonra yönetim kurulunca kabul edilmişse, bu kişiler toplantı tarihinde üyelik koşullarını taşımaz ve üye olmayan kişilerin katılımıyla toplanan genel kurul yasaya aykırıdır. Daire burada açıkça şunu ekler: kanuna veya tüzüğe aykırılık hâlinde aykırılığın sonuca etkili olup olmamasına veya sonradan aykırılığın giderilmesine göre bir ayrım yapılmaksızın genel kurul toplantısının iptaline karar verilir (Yargıtay 8. HD, 11.03.2019, E. 2017/13587, K. 2019/2461, oy birliğiyle; TMK 63 ve 64).
Neden farklı? Çağrı usulsüzlüğünde toplantının bileşimi doğru, yalnız bazı üyeler haberdar edilmemiştir; eksik katılım nisabı değiştirmiyorsa sonuç aynı kalacaktır. Üye olmayanların katılımında ise toplantının bileşimi bozuktur: kararı alanlar arasında üye olmayan kişiler vardır ve bu kişiler organa bile seçilmiştir. İkinci hâlde sonucun değişip değişmeyeceğini hesaplamak anlamlı olmamaktadır.
Çağrı usulü nereden okunur? TMK 77 genel kurulun yönetim kurulunca en az on beş gün önceden toplantıya çağrılacağını, toplantının günü, saati, yeri ve gündeminin üyelere bildirileceğini düzenler; çağrı usulünün ayrıntısı yönetmeliğe bırakılmıştır. Fıkradaki "yerel bir gazete ile ilân edilir ve aynı zamanda bir yazıyla" ibareleri 5253 sayılı Kanunun 38. maddesiyle metinden çıkarılmıştır.
İkinci Fıkra: Diğer Organların Kararları ve Ön Şartın Sınırı
TMK 83/2, yönetim kurulu gibi organların kararlarına karşı bir ön şart koyar.
Hukuk Genel Kurulu bunu şöyle özetler: TMK 83'te ancak dernek genel kurul kararlarının iptalinin istenebileceği, diğer organların kararlarına karşı dernek içi denetim yolları tüketilmedikçe iptal davası açılamayacağı belirtilmiştir (Yargıtay HGK, 19.11.2025, E. 2024/823, K. 2025/729).
Ancak ön şartın sınırı vardır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, yönetim kurulu kararıyla üyelikten çıkarılan bir üyenin açtığı üyeliğin devam ettiğinin tespiti davasında, davanın iptal davası olmadığını ve bu nedenle TMK 83/2'deki ön şarta tabi olmadığını kabul etmiştir. Daire ayrıca şahıs hukukuna ilişkin karar ve işlemlerin kesinleşmeden uygulanamayacağını (HMK m. 367/2) belirterek çıkarma kararı kesinleşene kadar üyelik ilişkisinin devam ettiğini saptamış; üyeye yargı yolunu kapatmanın Anayasa'nın 33 ve 36. maddelerindeki güvencelerin ihlali sonucunu doğurabileceğini vurgulamıştır (Yargıtay 8. HD, 03.10.2024, E. 2024/3993, K. 2024/5590, oy birliğiyle; TMK 67).
Pratik ayrım şudur.
| Talep | Ön şart | Süre |
|---|---|---|
| Genel kurul kararının iptali | Yok | TMK 83/1 süreleri |
| Yönetim kurulu kararının iptali | Dernek içi denetim yolları tüketilmeli | TMK 83/1 süreleri |
| Üyeliğin devam ettiğinin tespiti | Yok | Güncel hukuki yarar aranır (HMK m. 106) |
| Kararın yokluğunun tespiti | Yok | Süreye tabi değil |
Yeter sayılar davanın çekirdeğidir. İptal iddiasında en sık dayanılan hükümler TMK 78/2 (toplantı yeter sayısı), TMK 81 (karar yeter sayısı: toplantıya katılanların salt çoğunluğu; tüzük değişikliği ve fesihte üçte iki) ve TMK 82'dir (oy hakkından yoksunluk: hiçbir üye, dernek ile kendisi, eşi, üstsoyu ve altsoyu arasındaki bir hukukî işlem veya uyuşmazlık konusunda alınması gereken kararlarda oy kullanamaz; 4963 sayılı Kanunla eklenen fıkra uyarınca aynı kural tüzel kişi adına oy kullanacak kişi hakkında da uygulanır).
TMK 83 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 83'ü doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfadaki kartlar üç eksenden seçilmiştir: (i) sürelerin niteliği ve davacı çevresi, (ii) yokluk, mutlak butlan ve iptal edilebilirlik ayrımı, (iii) ikinci fıkradaki ön şartın kapsamı. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve dördü de oy birliğiyle alınmıştır; Hukuk Genel Kurulunun 19.11.2025 tarihli kararı ayrıca kesin olarak verilmiştir. Sayfada, çağrı usulsüzlüğüne ilişkin Hukuk Genel Kurulu çizgisi ile üye olmayanların katılımına ilişkin Daire çizgisinin FARKLI sakatlıkları ele aldığı ayrıca açıklanmış; iki içtihat birbirinin yerine kullanılabilir gibi sunulmamıştır. Kesin hükümsüzlük ölçütüne ilişkin ayrıntılı değerlendirmenin ilk derece mahkemesi gerekçesine ait olduğu da kart notunda belirtilmiştir.
TMK 83/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 83/1 · Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Kesin hükümsüzlük hâlleri bulunmayan bir genel kurul kararına karşı TMK 83'teki süreler geçtikten sonra açılan dava usulden reddedilir
Olay: Bir üretici birliğinin 2009 yılında yapılan genel kurul toplantısında alınan kararların kesin hükümsüzlükle malul olduğunun tespiti, toplantıdan yaklaşık on bir yıl sonra 2020 yılında açılan davayla istenmiştir. Davacı, kendisinin uygun araçlarla toplantılardan haberdar edilmediğini ileri sürmüştür. Birlik tüzüğünde hüküm bulunmayan hâllerde genel hükümlerin uygulanacağı düzenlenmiştir. İlk derece mahkemesi davayı hak düşürücü süre yönünden usulden reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, birlik tüzüğü ve ilgili kanun yollamaları uyarınca uyuşmazlığa genel hükümlerin uygulanacağını belirterek TMK 83'ü aynen aktarmıştır. İlk derece mahkemesinin, davacının haberdar edilmediği iddiası doğru kabul edilse dahi bunun kesin hükümsüzlük değil ancak iptal edilebilirlik sonucunu doğurabileceği; emredici hukuk kurallarına, genel ahlaka veya kişilik haklarına butlanı gerektirecek bir aykırılığın bulunmadığı yönündeki değerlendirmesini benimsemiştir. Genel kurul kararına ilişkin kesin hükümsüzlük hâllerinin bulunmadığını ve iptal edilebilirlik bakımından TMK 83'teki sürenin geçtiğini saptayarak kararı oy birliğiyle onamıştır.
“genel kurul kararına ilişkin kesin hükümsüzlük hallerinin bulunmadığı, iptal edilebilirlik koşulları bakımınddan ise 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun genel kurul kararının iptaline ilişkin 83. maddesinde belirtilen sürenin geçtiğinin anlaşılmasına göre”
Ne anlama geliyor?
Butlan iddiası ispatlanamazsa geriye iptal yolu kalır ve süre geçmişse dava esasa girilmeden reddedilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kesin hükümsüzlük ölçütüne ilişkin ayrıntılı değerlendirme İLK DERECE MAHKEMESİ gerekçesine aittir; Daire bu değerlendirmeyi benimseyerek onama kararı vermiştir. Uyuşmazlık bir üretici birliğine ilişkin olup TMK 83, kendi mevzuatındaki yollama nedeniyle uygulanmıştır. Birlik, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 83/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Üyelik kabul kararı bulunmayan kişilerin katılımıyla yapılan genel kurul toplantısı yasaya aykırıdır ve aykırılığın sonuca etkili olup olmamasına veya sonradan giderilmesine bakılmaksızın iptal edilir
Olay: Bir derneğin genel kurul toplantısında yönetim kurulu asıl üyeliklerine seçilen kişilerin derneğe üyelik başvurularının, genel kurul tarihinden sonraki bir yönetim kurulu toplantısında kabul edildiği anlaşılmıştır. Genel kurul kararlarının iptali istenmiş; ilk derece mahkemesi davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 64 ile Dernekler Yönetmeliğinin çağrı ve toplantı usulüne ilişkin hükümlerini ve 5253 sayılı Kanunun 32/b maddesini aktarmıştır. Genel kurul tarihinde üyelik başvuruları henüz kabul edilmemiş kişilerin üyelik koşullarını taşımadığını ve üye olmayan kişilerin katılımıyla toplanan genel kurulun yasaya aykırı olduğunu saptamıştır. Kanuna veya tüzüğe aykırılık hâlinde aykırılığın sonuca etkili olup olmamasına veya sonradan giderilmesine göre bir ayrım yapılmaksızın genel kurul toplantısının iptaline karar verileceğini belirterek davanın kabulü gerekirken reddini doğru bulmamış ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“kanuna veya tüzüğe aykırılık halinde bu aykırılığın sonuca etkili olup olmamasına veya sonradan aykırılığın giderilmesine göre bir ayrım yapılmaksızın genel kurul toplantısının iptaline karar verileceğinden”
Ne anlama geliyor?
Toplantıya üye olmayanlar katılmışsa sonucun değişip değişmeyeceği tartışılmaz; toplantı iptal edilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Aynı yöndeki 25.06.2018 tarihli ve 2017/8675 E., 2018/14323 K. sayılı kararla birlikte istikrarlı bir çizgi oluşturur. Bu çizgi, Hukuk Genel Kurulunun 19.11.2025 tarihli kararındaki çağrı usulsüzlüğü değerlendirmesinden FARKLI bir sakatlığa (toplantının bileşiminin bozukluğuna) ilişkindir. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 83/2 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 83/2 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
TMK 83/2'deki dernek içi denetim yollarının tüketilmesi ön şartı iptal davasına ilişkindir; üyeliğin devam ettiğinin tespiti davası bu şarta tabi değildir
Olay: Bir dernek üyesi, yönetim kurulu kararıyla hem yönetim kurulu üyeliğinden hem de dernek üyeliğinden çıkarılmıştır. Tüzüğe göre ihraç kararına ilk genel kurul toplantısında itiraz edilebilmektedir. Genel kurul kararı henüz bulunmadığı hâlde üyenin dernek faaliyetlerine katılımı engellenmiştir. Üye, ıslahla üyeliğinin devam ettiğinin tespitini istemiş; ilk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi dernek içi denetim yolları tüketilmediği gerekçesiyle davayı usulden reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 67, 68, 73 ve 83/2 ile HMK 106 ve 367/2'yi birlikte değerlendirmiştir. Davada yönetim kurulu kararının iptalinin istenmediğini, üyeliğin devam ettiğinin tespitinin talep edildiğini saptamış; şahıs hukukuna ilişkin karar ve işlemlerin kesinleşmeden uygulanamayacağını ve çıkarma kararının kesinleşmesine kadar üyelik ilişkisinin devam ettiğini belirtmiştir. Üyeye üyeliğin tespiti konusunda yargı organına başvurma olanağı tanımamanın Anayasa'nın 33 ve 36. maddelerindeki güvencelerin ihlali sonucunu doğurabileceğini vurgulayarak üyenin güncel hukuki yararı bulunduğunu kabul etmiş ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Ne var ki mahkemenin kabul ettiği şekilde davada dernek yönetim kurulu kararlarının iptali istenmemektedir. Davacı hakkında verilen disiplin cezası henüz kesinleşmemiştir. Şahıs hukukuna ilişkin karar ve işlemler kesinleşmeden uygulanamaz.”
Ne anlama geliyor?
Talebin iptal mi tespit mi olduğu, TMK 83/2'deki ön şartın uygulanıp uygulanmayacağını belirler.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda 04.06.1958 tarihli ve 15/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile HMK 33'e dayanılarak davanın nitelendirilmesinin hâkime ait olduğu da vurgulanmıştır. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 83/3 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 83/3 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Çağrıdaki usulsüzlüğün yaptırımı mutlak butlan değil iptal edilebilirliktir; ancak çağrılmayan üyelerin gelememesi toplantı ve karar nisabını etkiliyorsa karar yok sayılır ve yokluğun tespiti davası süreye tabi değildir
Olay: Bir vakfın yönetim kurulu üyesi, katılmadığı olağan genel kurul toplantısında yeni yönetim kurulu seçilmesinin vakıf senedine aykırı olduğunu ve genel kurula çağrının usulsüz yapıldığını ileri sürerek kararın iptalini istemiştir. Vakıf senedinde genel kurula çağrı usulü düzenlenmemiş; çağrı bir gazetede gündemle birlikte, toplantıdan on beş günden fazla süre önce ilan edilmiştir. Çoğunluk aranmayan ikinci toplantıya 81 üyeden 49'u katılmış ve kararlar oy birliğiyle alınmıştır. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, Özel Daire bozmuş, mahkeme direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, vakıf mevzuatında hüküm bulunmayan hâllerde Medeni Kanunun derneklere ilişkin hükümlerinin uygulanacağını belirterek TMK 73, 74, 77, 78 ve 83'ü aktarmıştır. Çağrının yapılmaması veya usulsüz yapılması hâlinin yaptırımının doktrinde tartışmalı olduğunu, çoğunluk düşüncesinin hukuki işlemlere güvenlik amacıyla iptal edilebilirlik yönünde bulunduğunu; TMK 83'ün çağrı nedeniyle katılamayan üyelere iptal davası hakkı vermesinden kanun koyucunun yaptırımı mutlak butlan saymadığının anlaşıldığını vurgulamıştır. Çağrının usulsüzlüğünü iddia edenin kararların yasaya, ana sözleşmeye veya iyiniyet kurallarına aykırılığına dayanıp bunu ispat etmesi gerektiğini; buna karşılık çağrılmayan üyelerin gelememesi toplantı ve karar nisabını etkiliyorsa kararın yok sayılacağını ve yokluğun tespiti davasının süreye tabi olmadığını belirtmiştir. Somut olayda çağrının yönetmeliğe uygun yapıldığını ve katılmayan üyelerin katılımının nisabı değiştirmeyeceğini saptayarak direnme kararını oy birliğiyle ve kesin olarak bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Çağrının usulsüzlüğünü iddia eden tarafın genel kurul toplantısında alınan kararların yasaya, ana sözleşmeye veya iyiniyet kurallarına aykırılık iddialarından birine ya da hepsine dayanması ve iddiasını ispat etmesi zorunludur. Çağrıdaki usulsüzlük, alınan kararların salt bu nedenle iptali ya da mutlak butlan sonucunu doğurmamaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Çağrı usulsüzlüğü tek başına kararı geçersiz kılmaz; belirleyici olan eksik katılımın nisaba etkisidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiştir. Kararda Hukuk Genel Kurulunun 2017/(18)8-2046 E., 2020/527 K. sayılı kararına da atıf yapılmıştır. Uyuşmazlık bir vakfa ilişkin olup TMK'nın dernek hükümleri Anayasa m. 33'ün son fıkrası ve Yargıtay uygulaması gereğince uygulanmıştır. Vakıf, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 83 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Toplantıda bulunuyorsanız karara katılmayın ve muhalefetinizi tutanağa geçirtin; katılan üye iptal isteyemez.
- 2.Süreyi baştan hesaplayın: hazır bulunanda karar tarihinden bir ay, bulunmayanda öğrenmeden bir ay.
- 3.Üç aylık azami sürenin mutlak olduğunu; geç öğrenmenin bu sınırı aşmadığını gözetin.
- 4.Sürelerin hak düşürücü olduğunu ve resen dikkate alınacağını dikkate alın.
- 5.İptal sebebini kanuna mı tüzüğe mi aykırılık olarak kurduğunuzu netleştirin; tüzüğe aykırılık da yeterlidir.
- 6.Tüzüğün çağrı, gündem, yeter sayı ve oylama maddelerini dosyaya sunun.
- 7.Çağrı usulsüzlüğü iddiasında kararların yasaya, ana sözleşmeye veya iyiniyet kurallarına aykırılığını ayrıca ispat edin.
- 8.Yokluk iddiasında çağrılmayan üye sayısının toplantı ve karar nisabına etkisini hesaplayarak gösterin.
- 9.Yokluğun tespiti davasının süreye tabi olmadığını; ancak nisap etkisinin ispatı gerektiğini bilin.
- 10.Mutlak butlan iddiasını emredici kurala, genel ahlaka veya kişilik haklarına aykırılıkla temellendirin.
- 11.Hazırun listesindeki kişilerin üyelik kabul kararlarını kontrol edin; üye olmayanın katılımı ayrı bir iptal sebebidir.
- 12.Diğer organların kararlarında önce dernek içi denetim yollarını tüketin ve bunu yazılı olarak belgeleyin.
- 13.Talebiniz tespit ise iç denetim yolu ön şartının uygulanmadığını ileri sürün.
- 14.TMK 82'deki oy hakkından yoksunluğu kontrol edin; tüzel kişi adına oy kullanan için de geçerlidir.
- 15.Tüzük değişikliği ve fesih kararlarında üçte iki çoğunluğun sağlanıp sağlanmadığını tutanaktan doğrulayın.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.