Kısa cevap · TMK 63
TMK 63 iki yönlü bir özgürlük kuralıdır: hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve hiçbir dernek de üye kabul etmeye zorlanamaz. Yani kişi üyeliğe zorlanamayacağı gibi dernek de istemediği kişiyi üye yapmaya zorlanamaz. Bu sayfa ayrıca üyeliğin nasıl kazanıldığını düzenleyen TMK 64'ü kapsar: fiil ehliyetine sahip bulunan her gerçek kişi ile tüzel kişiler derneklere üye olma hakkına sahiptir; yazılı olarak yapılacak üyelik başvurusu dernek yönetim kurulunca en çok otuz gün içinde karara bağlanır, sonuç yazıyla başvuru sahibine bildirilir ve başvurusu kabul edilen üye bu amaçla tutulacak deftere kaydedilir. Uygulamadaki en önemli sonuç usulîdir: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, yönetim kurulu kabul kararı bulunmadan kişilerin üye sayılamayacağını ve üye olmayan kişilerin katılımıyla yapılan genel kurulun iptal edilmesi gerektiğini; üstelik bu aykırılıkta sonuca etkili olup olmamasına göre ayrım yapılmayacağını belirtmiştir.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 63 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- İki Yönlü Özgürlük: Ne Üye Olmaya Ne Üye Almaya Zorlanma
- Kimler Üye Olabilir? Fiil Ehliyeti ve Tüzel Kişiler
- Başvuru Usulü: Yazılı Başvuru, Otuz Gün, Yazılı Bildirim, Defter
- Tüzük Üye Kabulünü Sınırlayabilir mi?
- TMK 63 Yargıtay kararları
- TMK 63 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Üyelik
- Kişinin dernekle kurduğu kişisel nitelikli hukuki ilişki. Devredilemez ve mirasçıya geçmez.
- Olumsuz örgütlenme özgürlüğü
- Üye olmama ve üye kalmama hakkı. TMK 63 ve 66 ile Anayasa m. 33/2'de güvence altındadır.
- Üye seçme serbestisi
- Derneğin üye kabul etmeye zorlanamaması. TMK 63'ün ikinci yönüdür.
- Fiil ehliyeti
- TMK 64/1'in şartı: ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan gerçek kişi.
- Tüzel kişi üyeliği
- 4963 sayılı Kanun değişikliğiyle tüzel kişiler de derneklere üye olabilir.
- Yazılı başvuru
- TMK 64/2: üyelik başvurusunun yazılı olarak yapılması şartı.
- Otuz günlük süre
- TMK 64/2: yönetim kurulunun başvuruyu karara bağlaması için azami süre.
- Yazılı bildirim
- TMK 64/2: kabul veya ret sonucunun başvuru sahibine yazıyla bildirilmesi.
- Üye defteri
- TMK 64/2: başvurusu kabul edilen üyenin kaydedildiği defter.
- Hazırun listesi
- Genel kurula katılma hakkı bulunan üyelerin toplantı yerinde bulundurulan listesi.
- Genel kurulun iptali
- Kanuna veya tüzüğe aykırı yapılan genel kurul toplantısının mahkemece iptali.
- Sonuca etkililik
- Yargıtaya göre genel kurulun iptalinde aykırılığın sonuca etkili olup olmadığına bakılmaz.
Bir bakışta TMK 63
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| İki yönlü kural | Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve hiçbir dernek de üye kabul etmeye zorlanamaz. | TMK m. 63 |
| Anayasal dayanak | Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz. | Anayasa m. 33/2 |
| Kimler üye olabilir | Fiil ehliyetine sahip bulunan her gerçek kişi ile tüzel kişiler derneklere üye olma hakkına sahiptir. | TMK m. 64/1 |
| Tüzel kişi üyeliği | "İle tüzel kişiler" ibaresi 4963 sayılı Kanunla eklenmiştir; tüzel kişiler de üye olabilir. | 4963 s.K. m. 32 |
| Başvurunun şekli | Üyelik başvurusu yazılı olarak yapılır. | TMK m. 64/2 |
| Karar süresi | Başvuru dernek yönetim kurulunca en çok otuz gün içinde karara bağlanır. | TMK m. 64/2 |
| Çıkarılan ibare | "Tüzükte başkaca bir düzenleme yoksa," ibaresi 5253 sayılı Kanunla metinden çıkarılmıştır; süre ve usul tüzükle değiştirilemez. | 5253 s.K. m. 38 |
| Bildirim | Sonuç yazıyla başvuru sahibine bildirilir. | TMK m. 64/2 |
| Kayıt | Başvurusu kabul edilen üye, bu amaçla tutulacak deftere kaydedilir. | TMK m. 64/2 |
| Üyelik anı | Yönetim kurulunun kabul kararı bulunmadan kişiler üye sayılmaz. | 8. HD 11.03.2019; 8. HD 25.06.2018 |
| Genel kurul | Üye olmayan kişilerin katılımıyla yapılan genel kurul toplantısı yasaya aykırıdır. | 8. HD 11.03.2019; 8. HD 25.06.2018 |
| İptal ölçütü | Kanuna veya tüzüğe aykırılıkta, aykırılığın sonuca etkili olup olmamasına veya sonradan giderilmesine göre ayrım yapılmaksızın genel kurulun iptaline karar verilir. | 8. HD 11.03.2019; 8. HD 25.06.2018 |
| Tüzükle sınırlama | Tüzük, bir yılda kabul edilecek üye sayısını sınırlayabilir; kabulün tüzüğe uygunluğu ayrıca denetlenir. | 8. HD 10.11.2020 |
| Yaptırım | Genel kurul toplantılarını kanun ve tüzük hükümlerine aykırı yapan dernek yöneticileri idari para cezası ile cezalandırılır. | 5253 s.K. m. 32/b |
TMK 63 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › İkinci Kısım: Tüzel Kişiler · İkinci Bölüm: Dernekler — B. Üyelik — I. Kazanılması — 1. Kural
Dernek üyeliğinin kazanılması — Madde 63
- Kural iki yönlüdür: kişi bakımından olumsuz örgütlenme özgürlüğü, dernek bakımından üye seçme serbestisi. Anayasa m. 33/2 de aynı güvenceyi içerir.Hiç kimse, bir derneğe üye olmaya ve hiçbir dernek de üye kabul etmeye zorlanamaz.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, Kanunun ilk metninde "B. Üyelik — I. Kazanılması — 1. Kural" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. |
| 30.07.2003 | 4963 sayılı Kanun m. 32 (RG 07.08.2003, S. 25192) | Bu sayfanın kapsadığı TMK 64'ün birinci fıkrasında "gerçek kişi" ibaresinden sonra gelmek üzere "ile tüzel kişiler" ibaresi eklendi. Böylece derneklere tüzel kişiler de üye olabilir hâle geldi. Aynı tarihli Kanunla TMK 56'da kurucular bakımından paralel bir değişiklik yapılmıştır. |
| 04.11.2004 | 5253 sayılı Dernekler Kanunu m. 38 (RG 23.11.2004, S. 25649) | TMK 64'ün ikinci fıkrasında yer alan "tüzükte başkaca bir düzenleme yoksa," ibaresi madde metninden çıkarıldı. Değişiklikten önce yazılı başvurunun otuz gün içinde karara bağlanması kuralı tüzükle değiştirilebiliyordu; bugün bu usul bütün dernekler için geçerlidir. |
İki Yönlü Özgürlük: Ne Üye Olmaya Ne Üye Almaya Zorlanma
TMK 63 kısa bir cümledir ama iki ayrı özgürlüğü birlikte korur.
| Yön | Kimi korur | Anlamı |
|---|---|---|
| Birinci | Kişiyi | Kimse üye olmaya zorlanamaz (olumsuz örgütlenme özgürlüğü) |
| İkinci | Derneği | Hiçbir dernek üye kabul etmeye zorlanamaz (üye seçme serbestisi) |
Anayasal temel. Anayasa'nın 33. maddesinin ikinci fıkrası aynı güvenceyi verir: "Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz." Hukuk Genel Kurulu, dernek hukukunu Anayasa m. 33 ile birlikte okuyarak hukuk sistemimizde dernek kurma hakkı bakımından özgürlük sisteminin benimsendiğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 04.03.2015, E. 2013/1732, K. 2015/897, oy çokluğuyla; TMK 56 ve 57).
Üçüncü yön: üye kalmama. TMK 63 girişi, TMK 66 çıkışı düzenler: hiç kimse dernekte üye kalmaya zorlanamaz; her üye yazılı olarak bildirmek kaydıyla dernekten çıkma hakkına sahiptir (TMK m. 66). Üçü birlikte okunduğunda üyelik ilişkisinin her aşaması iradeye bağlanmıştır (TMK 65-67).
Üyelik kişisel bir ilişkidir. Dernek üyeliği kural olarak devredilemez ve mirasçılara geçmez (TMK m. 64'ün devamındaki hükümlerle birlikte değerlendirilir). Bu nedenle üyelik, malvarlığı hakkı gibi el değiştiremez; dernekten çıkan veya çıkarılan üye de dernek malvarlığında hak iddia edemez (TMK m. 68/3).
Kimler Üye Olabilir? Fiil Ehliyeti ve Tüzel Kişiler
TMK 64/1 üyelik ehliyetini tek cümlede belirler.
Gerçek kişide ölçüt fiil ehliyetidir. Bunun için ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamak gerekir (TMK 10). Ayırt etme gücü bulunmayanlar ile kısıtlılar bakımından ayrıca TMK 13 ve TMK 14'e bakılır.
Tüzel kişiler 2003'ten beri üye olabilir. Maddenin ilk metninde yalnız "gerçek kişi" yazıyordu; 4963 sayılı Kanunun 32. maddesiyle "ile tüzel kişiler" ibaresi eklendi. Aynı Kanun TMK 56'da kurucular bakımından da paralel bir değişiklik yaptı: kurucular artık gerçek veya tüzel en az yedi kişi olabilir.
Tüzel kişi üye olduğunda üyelikten doğan hakları organları aracılığıyla kullanır; irade organ tarafından açıklanır (TMK 50).
Başvuru Usulü: Yazılı Başvuru, Otuz Gün, Yazılı Bildirim, Defter
TMK 64/2, üyelik kazanılmasının usulünü dört adımda kurar.
- Yazılı başvuru: sözlü talep yeterli değildir.
- Yönetim kurulu kararı: karar organı yönetim kuruludur, genel kurul değil.
- En çok otuz gün: bu bir azami süredir.
- Yazılı bildirim ve deftere kayıt: sonuç yazıyla bildirilir, kabul edilen üye deftere kaydedilir.
Parantez içindeki boşluk yine bir değişikliğin izidir. İlk metinde burada "tüzükte başkaca bir düzenleme yoksa," ibaresi vardı; 5253 sayılı Kanunun 38. maddesiyle çıkarıldı. Sonuç önemlidir: bu usul artık tüzükle değiştirilemez; her dernekte yazılı başvuru, yönetim kurulu kararı ve otuz günlük süre uygulanır.
Üyelik ne zaman doğar? Uygulamadaki asıl soru budur ve Yargıtay 8. Hukuk Dairesi iki ayrı kararda aynı yanıtı vermiştir: yönetim kurulunun kabul kararı olmadan kişi üye sayılmaz. Her iki dosyada da, iptali istenen genel kurul toplantısında yönetim veya denetim kuruluna seçilen kişilerin üyelik başvurularının genel kurul tarihinden sonraki bir yönetim kurulu toplantısında kabul edildiği saptanmış; bu kişilerin genel kurul tarihinde üyelik koşullarını taşımadığı ve üye olmayan kişilerin katılımıyla toplanan genel kurulun yasaya aykırı olduğu sonucuna varılmıştır (Yargıtay 8. HD, 11.03.2019, E. 2017/13587, K. 2019/2461; Yargıtay 8. HD, 25.06.2018, E. 2017/8675, K. 2018/14323, her ikisi de oy birliğiyle).
Yaptırım yalnız iptal değildir. 5253 sayılı Dernekler Kanununun 32. maddesinin (b) bendine göre genel kurul toplantılarını kanun ve tüzük hükümlerine aykırı olarak veya dernek merkezinin bulunduğu ya da tüzüğünde belirtilen yer dışında yapan dernek yöneticileri idari para cezasıyla cezalandırılır; mahkeme ayrıca toplantının iptaline de karar verebilir.
Tüzük Üye Kabulünü Sınırlayabilir mi?
TMK 64/2'deki usul tüzükle değiştirilemez; ancak tüzük üyelik koşullarını belirleyebilir. TMK 58/2 zaten tüzükte üyelik koşullarının gösterilmesini zorunlu tutar (TMK 58).
Somut bir örnek. Bir derneğin tüzüğünde, bir yılda kabul edilecek üye sayısının bir önceki yılın üye sayısının yüzde beşiyle sınırlandığı düzenlenmiştir. Yıllar sonra yapılan genel kurulda, bu kurala aykırı biçimde üye yapıldıkları gerekçesiyle bir grup üyenin üyeliği sonlandırılmıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi uyuşmazlığın disiplin sebebiyle çıkarma değil, tüzüğe aykırı üye yapıldığı gerekçesiyle üyeliğin sonlandırılması olduğunu saptamış ve mahkemenin şunları araştırması gerektiğini belirtmiştir:
- Üyeliğe kabule ilişkin yönetim kurulu kararları ve kabul tarihleri.
- Kabul tarihi itibarıyla yürürlükteki tüzük metni.
- Bir önceki yıl itibarıyla derneğin üye sayısına ilişkin defter kayıtları.
- Yüzde beşin üzerinde kabule ilişkin divan görüşü ve yönetim kurulu kararı bulunup bulunmadığı.
- Gerekirse uzman bilirkişi raporu.
Eksik inceleme nedeniyle karar bozulmuştur (Yargıtay 8. HD, 10.11.2020, E. 2020/1795, K. 2020/6982, oy birliğiyle).
Ayrım önemlidir. Üyeliğin sona erdirilmesinde gerekçenin çıkarma mı yoksa kabulün sakatlığı mı olduğu, uygulanacak hükmü değiştirir: birincisinde TMK 67, ikincisinde TMK 64 tartışılır (TMK 67).
TMK 63 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 63 ve 64'ü doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfadaki kartlar üç eksenden seçilmiştir: (i) üyeliğin hangi anda doğduğu ve bunun genel kurulun geçerliliğine etkisi, (ii) üyeliğe kabulün tüzüğe uygunluğunun denetimi, (iii) üye olma ve olmama özgürlüğünün anayasal çerçevesi. Kararların tamamı tam metinden okunmuştur. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 2018 ve 2019 tarihli kararları aynı kuralı tekrarlayan istikrarlı bir çizgidir ve ikisi de oy birliğiyle alınmıştır. Hukuk Genel Kurulunun 04.03.2015 tarihli kararı ise oy çokluğuyla alınmış olup çoğunlukça benimsenmeyen görüş kart notunda belirtilmiştir.
TMK 63/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 63/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Üyelik başvuruları genel kurul tarihinden sonra yönetim kurulunca kabul edilen kişiler genel kurul tarihinde üyelik koşullarını taşımaz; üye olmayan kişilerin katılımıyla yapılan genel kurul toplantısı yasaya aykırıdır ve iptal edilir
Olay: Bir derneğin genel kurul toplantısında yönetim kurulu asıl üyeliklerine seçilen kişilerin derneğe üyelik başvurularının, genel kurul tarihinden sonraki bir yönetim kurulu toplantısında kabul edildiği anlaşılmıştır. Genel kurul kararlarının iptali istenmiş; ilk derece mahkemesi davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 64 ile Dernekler Yönetmeliğinin çağrı ve toplantı usulüne ilişkin hükümlerini ve 5253 sayılı Dernekler Kanununun 32. maddesinin (b) bendini aktarmıştır. Genel kurul tarihinde üyelik başvuruları henüz kabul edilmemiş kişilerin yasaya göre üyelik koşullarını taşımadığını ve üye olmayan kişilerin katılımıyla toplanan genel kurulun yasaya aykırı olduğunu saptamıştır. Kanuna veya tüzüğe aykırılık hâlinde bu aykırılığın sonuca etkili olup olmamasına veya sonradan giderilmesine göre bir ayrım yapılmaksızın genel kurul toplantısının iptaline karar verileceğini belirterek davanın kabulü gerekirken reddini doğru bulmamış ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“adı geçen kişilerin iptali talep edilen genel kurul toplantı tarihinde yasaya göre üyelik koşullarını taşımadığı, üye olmayan kişilerin katılımıyla toplanan genel kurul toplantısının yasaya aykırı olduğu anlaşılmaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Üyelik yönetim kurulunun kabul kararıyla doğar; kabul kararı yoksa kişi genel kurulda oy kullanamaz ve organa seçilemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Aynı yöndeki 25.06.2018 tarihli ve 2017/8675 E., 2018/14323 K. sayılı kararla birlikte istikrarlı bir çizgi oluşturmaktadır. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 63/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Genel kurulda organa seçilen kişilerin üyelik başvuruları toplantıdan sonra kabul edilmişse toplantı yasaya aykırıdır; aykırılığın sonuca etkili olup olmamasına veya sonradan giderilmesine göre ayrım yapılmaksızın iptale karar verilir
Olay: Bir derneğin genel kurul toplantısında yönetim ve denetim kurulu asıl ve yedek üyeliklerine seçilen kişilerin derneğe üyelik başvurularında bulundukları, bu başvuruların ise genel kurul tarihinden yaklaşık on ay sonraki bir yönetim kurulu toplantısında kabul edildiği anlaşılmıştır. Genel kurul toplantısının iptali istenmiş; ilk derece mahkemesi davayı reddetmiştir.
Karar: Daire, üyelik başvuruları genel kurul tarihinden sonra karara bağlanan kişilerin toplantı tarihinde yasaya göre üyelik koşullarını taşımadığını ve üye olmayan kişilerin katılımıyla yapılan genel kurul toplantısının yasaya aykırı olduğunu saptamıştır. Kanuna veya tüzüğe aykırılık hâlinde aykırılığın sonuca etkili olup olmamasına veya sonradan aykırılığın giderilmesine göre ayrım yapılmaksızın genel kurul toplantısının iptaline karar verilebileceğini belirterek davanın kabulü gerekirken reddini doğru bulmamış ve hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“kanuna veya tüzüğe aykırılık halinde bu aykırılığın sonuca etkili olup olmamasına veya sonradan aykırılığın giderilmesine göre bir ayrım yapılmaksızın genel kurul toplantısının iptaline karar verilebileceğinden”
Ne anlama geliyor?
Üyelik usulündeki aykırılık sonradan düzeltilerek giderilemez; toplantı iptal edilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda Dernekler Yönetmeliğinin toplantı usulüne ilişkin hükümleri ile 5253 sayılı Kanunun 32/b maddesindeki idari para cezası yaptırımı da değerlendirilmiştir. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 63/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Tüzükte üye kabulüne sayı sınırı getirilmişse, üyeliğin sonlandırılması uyuşmazlığında kabulün kabul tarihindeki tüzüğe uygun olup olmadığı araştırılmalıdır
Olay: Bir derneğin tüzüğünde, bir yılda kabul edilecek üye sayısının bir önceki yılın üye sayısının yüzde beşiyle sınırlandığı düzenlenmiştir. Bir grup üyenin bu kurala aykırı biçimde üye yapıldıkları gerekçesiyle üyeliklerinin sonlandırılmasına genel kurulda karar verilmiştir. İlk derece mahkemesi üyelerin tüzüğe uygun kaydedildiğini ve üyeliklerinin haklı sebep olmaksızın sonlandırıldığını kabul ederek kararı iptal etmiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 64, 67 ve 68'i aktarmış ve 20.09.1950 tarihli ve 4/10 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına dayanmıştır. Uyuşmazlığın disiplin hükümlerinin ihlali nedeniyle çıkarma değil, tüzüğe aykırı üye yapıldığı gerekçesiyle üyeliğin sonlandırılması olduğunu saptamıştır. Üyeliğe kabule ilişkin yönetim kurulu kararları, kabul tarihi itibarıyla yürürlükteki tüzük metni, önceki yılın üye sayısına ilişkin defter kayıtları ve sınırın üzerinde kabule dair divan görüşü ile yönetim kurulu kararı bulunup bulunmadığı getirtilerek kabulün tüzüğe uygunluğunun araştırılması, gerekirse uzman bilirkişi raporu alınması gerektiğini belirtmiş; eksik inceleme nedeniyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“davacıların derneğe üye yapılmalarının yürürlükteki tüzük hükümlerine uygun olup olmadığı üzerinde durulmadan eksik inceleme ile karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor?
Tüzük üye kabulüne sayı sınırı getirebilir; uyuşmazlıkta kabul tarihindeki tüzük ve defter kayıtları esas alınır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda 20.09.1950 tarihli ve 4/10 sayılı ile 04.06.1958 tarihli ve 15/6 sayılı İçtihadı Birleştirme kararlarına dayanılmıştır. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 63/1 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Anayasa m. 33 ile TMK 56 ve devamı hükümleri birlikte okunduğunda hukuk sistemimizde dernek kurma hakkı bakımından özgürlük sistemi benimsenmiştir
Olay: Aynı ilçede pazarcıların korunması ve dayanışması amacıyla kurulmuş bir dernek, daha sonra aynı ilçede benzer adla kurulan başka bir derneğin isim ve faaliyet alanı benzerliği nedeniyle kapatılmasını istemiştir. Yerel mahkeme davayı kabul etmiş, Özel Daire bozmuş, mahkeme direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, Anayasa'nın 33. maddesini tam metin olarak aktarmış; maddenin ikinci fıkrasında hiç kimsenin bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamayacağının düzenlendiğini belirtmiştir. TMK 56 ve devamı hükümlerini de aktararak hukuk sistemimizde dernek kurma hakkı bakımından özgürlük sisteminin benimsendiği ve öngörülen istisnai hâller dışında yeni kapatma nedenleri oluşturulamayacağı sonucuna varmış; isim benzerliğinin kapatma sebebi sayılamayacağını belirterek direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.
“Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz.”
Ne anlama geliyor?
Üye olma ve olmama özgürlüğü anayasal güvence altındadır; TMK 63 bu güvencenin kanundaki karşılığıdır.
Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA alınmıştır. Alıntı, kararda tam metin olarak aktarılan Anayasa'nın 33. maddesinin ilk iki fıkrasıdır. Kurul görüşmelerinde isim benzerliğinin haksız rekabete yol açtığı gerekçesiyle onama görüşü ileri sürülmüş, çoğunlukça benimsenmemiştir. Dernek adları, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 63 ile ilgili maddeler
- TMK m. 56 — Derneğin tanımı
- TMK m. 58 — Dernek tüzüğü
- TMK m. 59 — Tüzel kişiliğin kazanılması ve inceleme
- TMK m. 67 — Dernek üyeliğinin sona ermesi: çıkarılma
- TMK m. 10 — Fiil ehliyetinin şartları: genel olarak
- TMK m. 13 — Ayırt etme gücü
- TMK m. 14 — Fiil ehliyetsizliği
- TMK m. 50 — Fiil ehliyetinin kullanılması ve organlar
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Üyelik başvurusunu yazılı yapın ve kayda geçirtin; sözlü başvuru yeterli değildir.
- 2.Başvurunun otuz gün içinde yönetim kurulunca karara bağlanması gerektiğini hatırlatın.
- 3.Kararın yazıyla bildirilmesini isteyin; bildirim tarihi sonraki uyuşmazlıkta önem taşır.
- 4.Kabul edilen üyenin üye defterine kaydedilip kaydedilmediğini kontrol edin.
- 5.Bu usulün tüzükle değiştirilemeyeceğini; ilgili ibarenin 2004'te metinden çıkarıldığını belirtin.
- 6.Üyeliğin yönetim kurulunun kabul kararıyla doğduğunu; başvuru tarihinin yeterli olmadığını gözetin.
- 7.Genel kurul öncesinde hazırun listesindeki herkesin kabul kararının bulunduğunu doğrulayın.
- 8.Kabul kararı bulunmayan kişilerin katılımıyla yapılan genel kurulun iptal edilebileceğini bilin.
- 9.Aykırılığın sonuca etkili olmadığı savunmasının kabul görmediğini dikkate alın.
- 10.Aykırılığın sonradan giderilmesinin de iptali engellemediğini gözetin.
- 11.Yöneticiler için 5253 sayılı Kanunun 32/b maddesindeki idari para cezası riskini hatırlatın.
- 12.Tüzüğün üyelik koşullarını ve varsa sayı sınırını kabul tarihindeki metinden okuyun.
- 13.Sayı sınırı aşılmışsa divan görüşü ve yönetim kurulu kararı bulunup bulunmadığını araştırtın.
- 14.Tüzel kişilerin de üye olabildiğini; iradelerini organları aracılığıyla açıkladığını gözetin.
- 15.Gerçek kişide fiil ehliyetini vesayet ve kısıtlılık kayıtlarıyla doğrulayın.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.