Kısa cevap · TMK 87
TMK 87, derneğin kendiliğinden sona erdiği beş hâli sayar: (1) amacın gerçekleşmesi, gerçekleşmesinin olanaksız hâle gelmesi veya sürenin sona ermesi; (2) ilk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olması; (3) borç ödemede acze düşmüş olması; (4) tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hâle gelmesi; (5) olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması. Son fıkraya göre her ilgili, sulh hâkiminden derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitini isteyebilir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2025'te iki önemli sınır çizmiştir: talep tasfiye heyeti atanmasını da içeriyorsa görevli mahkeme asliye hukuktur; ve genel kurulun yapılmamış olması değil, çağrıya rağmen imkânsızlık sebebiyle yapılamaması sona erme sebebidir. Bu sayfa ayrıca TMK 88 (genel kurul her zaman feshe karar verebilir) ve TMK 89 (amaç kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelirse mahkemece fesih) maddelerini kapsar.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 87 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Beş Hâl: Sayım Sınırlıdır
- Tespit Davası: Kim, Nerede Açar?
- Beşinci Hâl: "İki Defa Üst Üste Yapılamaması" Ne Demek?
- Diğer İki Yol: Genel Kurul Kararı (TMK 88) ve Mahkeme Kararı (TMK 89)
- TMK 87 Yargıtay kararları
- TMK 87 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Kendiliğinden sona erme
- Kanunda sayılan hâllerin gerçekleşmesiyle derneğin ayrıca karar alınmaksızın son bulması.
- Tespit davası
- TMK 87/son: kendiliğinden sona ermenin mahkemece saptanması istemi.
- Her ilgili
- TMK 87/son'un davacı çevresi. Üyeler, alacaklılar ve ilgili idare bu kapsamdadır.
- Amacın olanaksızlaşması
- Birinci bendin ölçütü. Amacın fiilen veya hukuken gerçekleştirilemez hâle gelmesi.
- İlk genel kurul
- TMK 62: kütüğe kayıt bildiriminden itibaren altı ay içinde yapılması ve zorunlu organların oluşturulması gereken toplantı.
- Borç ödemede acz
- Üçüncü bendin ölçütü. Derneğin borçlarını ödeyemez duruma gelmesi.
- İki defa üst üste
- Beşinci bendin ölçütü. Olağan genel kurulun ardışık iki kez yapılamaması.
- Çağrıya rağmen imkânsızlık
- Beşinci bendin uygulanmasında aranan ölçüt: toplantının çağrıya rağmen yapılamamış olması.
- Genel kurul kararıyla fesih
- TMK 88: genel kurul her zaman derneğin feshine karar verebilir.
- Mahkeme kararıyla fesih
- TMK 89: amaç kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelirse mahkemece fesih.
- Faaliyetten alıkoyma
- TMK 89: mahkemenin dava sırasında alabileceği önlemlerden biri.
- Tasfiye heyeti
- Sona eren derneğin malvarlığını tasfiye eden kurul.
Bir bakışta TMK 87
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Birinci hâl | Amacın gerçekleşmesi, gerçekleşmesinin olanaksız hâle gelmesi veya sürenin sona ermesi. | TMK m. 87/1-1 |
| İkinci hâl | İlk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olması. | TMK m. 87/1-2; TMK m. 62 |
| Üçüncü hâl | Borç ödemede acze düşmüş olması. | TMK m. 87/1-3 |
| Dördüncü hâl | Tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hâle gelmesi. | TMK m. 87/1-4 |
| Beşinci hâl | Olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması. | TMK m. 87/1-5 |
| Tespit istemi | Her ilgili, sulh hâkiminden derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitini isteyebilir. | TMK m. 87/2 |
| Görev | Talep tasfiye heyeti atanmasını da içeriyorsa görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. | 3. HD 07.10.2025 |
| Beşinci hâlde ölçüt | Genel kurulun yapılmaması değil, çağrıya rağmen imkânsızlık sebebiyle yapılamaması sona erme sebebi sayılır. | 3. HD 07.10.2025 (ilk derece gerekçesi) |
| Haklı neden | Salgın gibi haklı bir nedenle toplantının yapılamaması ve yönetim kurulunun toplantı için karar alması, hukuki varlığı sürdürme iradesini gösterir. | 3. HD 07.10.2025 |
| Genel kurul kararıyla | Genel kurul, her zaman derneğin feshine karar verebilir. | TMK m. 88 |
| Fesihte çoğunluk | Fesih kararı, katılma hakkı bulunan üyelerin üçte ikisinin katılımıyla toplanan genel kurulda, katılanların üçte iki çoğunluğuyla alınır. | TMK m. 78/2, 81 |
| Mahkeme kararıyla | Derneğin amacı kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelirse Cumhuriyet savcısının veya bir ilgilinin istemi üzerine mahkeme feshe karar verir. | TMK m. 89 |
| TMK 60 ile fark | Kuruluş belgelerindeki aykırılığa dayanan fesih davasını yalnız Cumhuriyet savcılığı açabilir; idarenin aktif husumeti yoktur. | TMK m. 60; 8. HD 26.06.2025 |
| Sona ermenin sonucu | Feshedilip kütük kaydı silinen derneğin davada taraf ehliyeti kalmaz; tasfiye edilecek malvarlığı varsa kişilik tasfiye amacıyla sınırlı devam eder. | HMK m. 50; TMK m. 52; 1. HD 04.10.2017 |
TMK 87 madde metni
Birinci Kitap: Kişiler Hukuku › İkinci Kısım: Tüzel Kişiler · İkinci Bölüm: Dernekler — D. Sona erme — I. Kendiliğinden
Derneğin sona ermesi: kendiliğinden — Madde 87
- (1)Sayım sınırlıdır: bu beş hâl dışında kendiliğinden sona erme kabul edilmez. İkinci bent, TMK 62'deki altı aylık ilk genel kurul yükümlülüğüne bağlanır.Dernekler, aşağıdaki hâllerde kendiliğinden sona erer: 1. Amacın gerçekleşmesi, gerçekleşmesinin olanaksız hâle gelmesi veya sürenin sona ermesi, 2. İlk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olması, 3. Borç ödemede acze düşmüş olması, 4. Tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hâle gelmesi, 5. Olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması.
- (2)Dava bir tespit davasıdır; kurucu değil bildirici sonuç doğurur. Davacı çevresi geniştir: "her ilgili". Görevli mahkeme kural olarak sulh hukuktur.Her ilgili, sulh hâkiminden, derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitini isteyebilir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, Kanunun ilk metninde "D. Sona erme — I. Kendiliğinden" başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Aynı bölümdeki TMK 88 ("II. Genel kurul kararı ile") ve TMK 89 ("III. Mahkeme kararı ile") da değiştirilmemiştir. Buna karşılık ikinci bendin dayanağı olan TMK 62, 5253 sayılı Kanunun 38. maddesiyle değiştirilmiş ve ilk genel kurul için altı aylık süre bu değişiklikle belirlenmiştir. |
Beş Hâl: Sayım Sınırlıdır
TMK 87 sona ermeyi kendiliğinden doğuran hâlleri sayar. Sayım sınırlıdır: bu beş hâl dışında bir durum, kendiliğinden sona erme sonucu doğurmaz.
| Bent | Hâl | Ölçüt |
|---|---|---|
| 1 | Amaç veya süre | Amacın gerçekleşmesi ya da olanaksızlaşması; sürenin dolması |
| 2 | İlk genel kurul | Süresinde yapılmamış ve zorunlu organlar oluşturulmamış olmalı |
| 3 | Acz | Borç ödemede acze düşme |
| 4 | Yönetim kurulu | Tüzük gereğince oluşturulmasının olanaksız hâle gelmesi |
| 5 | Olağan genel kurul | İki defa üst üste yapılamaması |
İkinci bentte iki şart birliktedir. "Ve" bağlacı nedeniyle ilk genel kurulun süresinde yapılmamış olması tek başına yetmez; ayrıca zorunlu organların oluşturulmamış olması gerekir. Sürenin kaynağı TMK 62'dir: dernekler, TMK 60'ın son fıkrası gereğince yapılan yazılı bildirimi izleyen altı ay içinde ilk genel kurul toplantılarını yapmak ve zorunlu organlarını oluşturmakla yükümlüdür (TMK 59 ve 60).
Dördüncü bent, TMK 49 ile bağlantılıdır. Yönetim kurulunun oluşturulamaması derneği organsız bırakır; bu durum fiil ehliyetini etkiler ve yönetim kayyımı yolunu açabilir (TMK 49). Olanaksızlık kalıcı hâle gelmişse TMK 87/1-4 devreye girer.
Tespit Davası: Kim, Nerede Açar?
Kendiliğinden sona erme, adı üstünde, ayrıca bir karar gerektirmez. Ancak bunun belgelenmesi için mahkemeye başvurulur.
İki nokta önemlidir.
- Davacı çevresi geniştir: "her ilgili". Üyeler, alacaklılar ve ilgili idare bu kapsamda değerlendirilir.
- Görevli mahkeme kural olarak sulh hukuktur. Nitekim Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, bir sulh hukuk mahkemesinde açılan ve olağan genel kurulun iki defa üst üste yapılmaması sebebiyle derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitine ilişkin davanın kabulüne dair kararı onamıştır (Yargıtay 8. HD, 26.12.2024, E. 2023/5824, K. 2024/8026, oy birliğiyle).
Ancak talep genişlerse görev değişir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, kendiliğinden münfesih sayıldığının tespiti ile birlikte tasfiye heyeti atanması talebiyle açılan davada görevli mahkemenin asliye hukuk mahkemesi olarak belirlenmesini doğru bulmuştur (Yargıtay 3. HD, 07.10.2025, E. 2025/1159, K. 2025/4630, oy birliğiyle).
| Talep | Görevli mahkeme |
|---|---|
| Yalnız kendiliğinden sona ermenin tespiti | Sulh hukuk (TMK m. 87/2) |
| Tespit + tasfiye heyeti atanması | Asliye hukuk |
| TMK 89'a dayalı fesih | Asliye hukuk |
Beşinci Hâl: "İki Defa Üst Üste Yapılamaması" Ne Demek?
Uygulamada en çok dayanılan bent budur ve Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2025 tarihli kararında ölçütü netleştirmiştir.
Olay. Bir üretici birliğinin 2019 ve 2020 yıllarına ait olağan genel kurul toplantıları yapılamamıştır. Bir ilgili, TMK 87/1-5 uyarınca birliğin kendiliğinden münfesih sayıldığının tespitini ve tasfiye heyeti atanmasını istemiştir. Savunmaya göre 2019'da defterlerin usulsüz devri, 2020'de ise salgın ve buna bağlı mevzuat değişiklikleri toplantıları engellemiştir; yönetim kurulu her iki yıl için de toplantı kararları almış ve bunları karar defterine işlemiştir.
İlk derece mahkemesinin ölçütü: olağan genel kurul toplantısının yapılmamış olması değil, çağrıya rağmen imkânsızlık sebebiyle yapılamaması kendiliğinden sona erme sebebi sayılır. Dernek (birlik) genel kurulu yapmak için gerekli kararları almış ve karar defterine işlemişse, kanunun aradığı anlamda bir imkânsızlıktan söz edilemez; bu, hukuki varlığını sürdürme iradesinin ortaya konulması demektir.
Bölge adliye mahkemesi bu gerekçeyi benimsemiş; Daire de salgın sebebiyle toplantıların yapılamadığı, toplantıların yapılmamasının haklı nedene dayandığı ve yönetim kurulunca alınan kararlar uyarınca hukuki varlığını sürdürme iradesinin ortaya konulduğu gerekçesine dayanarak kararı oy birliğiyle onamıştır (Yargıtay 3. HD, 07.10.2025, E. 2025/1159, K. 2025/4630).
Buna karşılık kabul edilen bir örnek. Tüzüğüne göre olağan genel kurulunu iki yılda bir yapması gereken bir derneğin son genel kurulu 2006'da yapılmış, sonrasında hiç toplantı yapılmamıştır. Duruşmada dernek yönetim kurulu üyeleri ve üyeler de derneğin fiilen dağıldığını beyan etmiştir. Mahkeme, olağan genel kurulun iki defa üst üste yapılmadığını, ayrıca derneğin faal olmadığını ve amacının gerçekleşmesinin olanaksız hâle geldiğini saptayarak davayı kabul etmiş; Daire kararı onamıştır (Yargıtay 8. HD, 26.12.2024, E. 2023/5824, K. 2024/8026).
İki dosyanın farkı nettir: birincisinde toplantı için karar alınmış ve engel dışsaldır; ikincisinde dernek fiilen dağılmıştır ve taraflar bunu kabul etmektedir.
Diğer İki Yol: Genel Kurul Kararı (TMK 88) ve Mahkeme Kararı (TMK 89)
Sona erme üç yoldan gerçekleşir; TMK 87 birincisini, TMK 88 ve 89 diğer ikisini düzenler.
"Her zaman" ifadesi iradi feshi serbest bırakır, ancak çoğunluk şartı ağırdır: fesih kararı, katılma hakkı bulunan üyelerin üçte ikisinin katılımıyla toplanan genel kurulda, katılanların üçte iki çoğunluğuyla alınabilir (TMK m. 78/2, 81). Çoğunluk sağlanamaması sebebiyle toplantı ertelenirse ikinci toplantıda çoğunluk aranmaz; ancak katılan üye sayısı yönetim ve denetim kurulları üye tam sayısının iki katından az olamaz.
TMK 89'un üç unsuru vardır: amacın sonradan kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelmesi; Cumhuriyet savcısının veya bir ilgilinin istemi; ve mahkemenin dava sırasında faaliyetten alıkoyma dahil gerekli bütün önlemleri alması. Kuruluşta amacın aykırı olması ise TMK 56/2'nin konusudur ve sonucu kişiliğin hiç kazanılmamasıdır (TMK 56).
TMK 60 ile karıştırılmamalıdır. Kuruluş belgelerindeki veya tüzükteki kanuna aykırılığın giderilmemesine dayanan fesih davasında husumet dardır: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, bu davanın Cumhuriyet savcılığı tarafından açılabileceğini ve idareye bu madde kapsamında dava açma yetkisi verilmediğini, idarenin açtığı davanın aktif husumet yokluğundan usulden reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 8. HD, 26.06.2025, E. 2024/3040, K. 2025/4991, oy birliğiyle).
| Yol | Hüküm | Kim başlatır | Mahkeme |
|---|---|---|---|
| Kendiliğinden | TMK m. 87 | Her ilgili (tespit) | Sulh hukuk |
| Genel kurul kararı | TMK m. 88 | Genel kurul | — |
| Amacın aykırılığı | TMK m. 89 | Cumhuriyet savcısı veya bir ilgili | Asliye hukuk |
| Kuruluş aykırılığı | TMK m. 60 | Yalnız Cumhuriyet savcılığı | Asliye hukuk |
Sona ermenin usulî sonucu. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, TMK 88 uyarınca feshedilip kütük kaydı silinen bir derneğin davada taraf ehliyetinin HMK 50 uyarınca kalmadığını belirtmiştir (Yargıtay 1. HD, 04.10.2017, E. 2017/3799, K. 2017/4923, oy birliğiyle). Tasfiye edilecek malvarlığı varsa kişilik, ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere devam eder (TMK 52).
TMK 87 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 87, 88 ve 89'u doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfadaki kartlar üç eksenden seçilmiştir: (i) kendiliğinden sona ermenin tespiti davasında görev ve ölçüt, (ii) beşinci bendin uygulanmasında "yapılamama" kavramı, (iii) fesih yollarının birbirinden ayrılması ve sona ermenin usulî sonucu. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve dördü de oy birliğiyle alınmıştır. "Çağrıya rağmen imkânsızlık" ölçütünün ve amblem değerlendirmesinin ilk derece ile bölge adliye mahkemesi gerekçelerine ait olduğu kart notlarında ayrıca belirtilmiştir. Derneklerin faaliyetlerinin hukuka aykırılığına dayanan fesih dosyaları bu sayfaya alınmamış; TMK 89 kanun metnine dayanılarak açıklanmıştır.
TMK 87/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 87/1 · Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Kendiliğinden sona ermenin tespiti ile birlikte tasfiye heyeti atanması istenirse görevli mahkeme asliye hukuktur; olağan genel kurulun yapılmaması değil, çağrıya rağmen imkânsızlık sebebiyle yapılamaması sona erme sebebidir
Olay: Bir üretici birliğinin 2019 ve 2020 yıllarına ait olağan genel kurul toplantıları yapılamamıştır. Bir ilgili, TMK 87'nin beşinci bendi uyarınca birliğin kendiliğinden münfesih sayıldığının tespitini ve tasfiye heyeti atanmasını istemiştir. Savunmaya göre 2019'da defterlerin onaysız devri, 2020'de ise salgın ve buna bağlı mevzuat değişiklikleri toplantıları engellemiş; yönetim kurulu her iki yıl için de toplantı kararları alarak karar defterine işlemiştir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 87'de derneklerin kendiliğinden sona ereceği hâllerin gösterildiğini ve beşinci bende göre olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamaması üzerine her ilgilinin sulh hâkiminden tespit isteyebileceğini belirtmiştir. Ancak eldeki dava kendiliğinden münfesih sayıldığının tespiti ile tasfiye heyeti atanması talebiyle açıldığından görevli mahkemenin asliye hukuk mahkemesi olarak belirlenmesini doğru bulmuştur. Esas yönünden ise salgın sebebiyle toplantıların yapılamadığı, toplantıların yapılmamasının haklı nedene dayandığı ve yönetim kurulunca alınan kararlar uyarınca hukuki varlığını sürdürme iradesinin ortaya konulduğu gerekçesine dayanarak temyiz itirazlarını reddetmiş ve kararı oy birliğiyle onamıştır.
“Ancak işbu dava, davalı birliğin kendiliğinden münfesih sayıldığının tespiti ile tasfiye heyeti atanması talebiyle açıldığından, görevli Mahkemenin Asliye Hukuk Mahkemesi olarak belirlenmesi doğru görülmüştür.”
Ne anlama geliyor?
İki yıl toplantı yapılmamış olması tek başına yetmez; toplantı için karar alınmışsa ve engel haklı bir nedene dayanıyorsa dava reddedilebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. "Olağan genel kurul toplantısı yapılmamasının değil, çağrıya rağmen imkânsızlık sebebiyle toplantıların yapılamamasının sona erme sebebi sayılacağı" yolundaki ölçüt İLK DERECE MAHKEMESİ gerekçesine ait olup bölge adliye mahkemesince benimsenmiş, Daire de bu gerekçeye atıfla onama kararı vermiştir. Birlik, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 87/1 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Kuruluş belgelerindeki aykırılığa dayanan fesih davasını yalnız Cumhuriyet savcılığı açabilir; 5253 sayılı Kanunun 29. maddesindeki amblem kullanımı TMK 87'deki kendiliğinden sona erme hâlleri arasında sayılmamıştır
Olay: Yeni kurulan bir derneğin tüzüğündeki logonun başka bir cemiyetin logosuyla büyük oranda benzerlik gösterdiği tespit edilmiş; eksikliğin süresinde giderilmediği gerekçesiyle idare TMK 60 uyarınca derneğin feshini istemiştir. İlk derece mahkemesi, derneğin internet sayfasında tüzüktekinden farklı bir amblem kullanıldığını, uyuşmazlığın logo değişikliğinin idareye bildirilmemesinden kaynaklandığını, 5253 sayılı Kanunun 29. maddesindeki amblem kullanımının TMK 87'deki kendiliğinden sona erme hâlleri arasında sayılmadığını ve TMK 89'un şartlarının bulunmadığını gerekçe göstererek davayı reddetmiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Daire, TMK 60'ın ikinci fıkrasını aktararak kanuna aykırılık veya noksanlığın otuz gün içinde giderilmemesi hâlinde en büyük mülkî amirin durumu Cumhuriyet savcılığına bildireceğini belirtmiştir. Buradan hareketle fesih davasının Cumhuriyet savcılığı tarafından açılabileceğini, idareye bu madde kapsamında dava açma yetkisi verilmediğini ve açılan davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle usulden reddine karar verilmesi gerektiğini saptamıştır. Bu husus yeniden yargılama yapmayı gerektirmediğinden ve hükmün redde ilişkin bölümü sonucu itibarıyla doğru görüldüğünden kararı gerekçesi değiştirilmek suretiyle oy birliğiyle düzelterek onamıştır.
“4721 sayılı Kanun'un 60. maddesindeki düzenleme gereği derneğin feshi davasının Cumhuriyet savcılığı tarafından açılabileceği, idareye bu madde kapsamında derneğin feshi davası açma yetkisi verilmediği”
Ne anlama geliyor?
Sona erme sebepleri sınırlıdır ve her fesih davasında husumetin dayanağı ayrı ayrı belirlenir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Amblem kullanımının TMK 87'deki sona erme hâlleri arasında sayılmadığına ve TMK 89'un şartlarının oluşmadığına ilişkin değerlendirme İLK DERECE MAHKEMESİ ile BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ gerekçelerine aittir; Dairenin kendi gerekçesi aktif husumet üzerine kurulmuştur. Dernek, cemiyet, kurum, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 87/1 · Yargıtay 1. Hukuk Dairesi
TMK 88 uyarınca feshedilip kütük kaydı silinen derneğin davada taraf ehliyeti HMK 50 uyarınca kalmaz
Olay: Bir ecrimisil davasında davalı, bir taşınmaza el atmakla suçlanan dernektir. Mahkeme davayı kabul etmiştir. Noksanın tamamlanması yoluyla getirtilen kayıtlardan, derneğin olağanüstü genel kurulunda parası, demirbaşı, menkul ve gayrimenkulünün bulunmadığı tespit edilerek TMK 88 uyarınca oy birliğiyle feshine karar verildiği ve il dernekler müdürlüğünün oluru ile kütük kaydının silinerek dosyasının işlemden kaldırıldığı anlaşılmıştır.
Karar: Daire, derneklerin TMK 56 gereğince tüzel kişiliğe sahip topluluklar olduğunu ve TMK 52 uyarınca sona eren tüzel kişinin kişiliğinin ehliyeti tasfiye amacıyla sınırlı olmak üzere tasfiye sırasında da devam ettiğini belirtmiştir. Somut olayda dernek feshedilip kütük kaydı silinmiş olduğundan, feshedilmekle tüzel kişiliği sona eren davalı derneğin davada taraf ehliyetinin de HMK 50 uyarınca kalmadığı gözetilerek karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmasını doğru bulmamış ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Hal böyle olunca; feshedilmekle tüzel kişiliği (hükmi şahsiyeti) sona eren davalı derneğin, davada taraf ehliyetinin de 6100 sayılı kanunun 50.maddesi uyarınca kalmadığı gözetilmek suretiyle bir karar verilmesi gerekirken, yazılı olduğu üzere hüküm kurulmuş olması doğru değildir.”
Ne anlama geliyor?
Genel kurul kararıyla fesih ve kaydın silinmesi, derneğin taraf olarak yer aldığı davaları doğrudan etkiler.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Kararda derneğin fesih kararında tasfiye edilecek bir malvarlığının bulunmadığının tespit edildiği belirtilmiştir; bu nedenle TMK 52'deki sınırlı devam somut olayda sonuç doğurmamıştır. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 87/2 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 87/2 · Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılmadığı ve derneğin faal olmayıp amacının gerçekleşmesinin olanaksız hâle geldiği saptanırsa sulh hukuk mahkemesince kendiliğinden sona erdiğinin tespitine karar verilir
Olay: Tüzüğüne göre olağan genel kurul toplantılarını iki yılda bir yapması gereken bir derneğin son genel kurul toplantısı 2006 yılında yapılmış, sonrasında hiç toplantı yapılmamıştır. 2010 yılında sulh hukuk mahkemesinde TMK 87'nin beşinci bendi kapsamında derneğin kendiliğinden dağıldığının tespiti istenmiştir. Duruşmaya katılan dernek yönetim kurulu üyeleri ve üyeler de derneğin fiilen dağıldığını beyan ederek feshine karar verilmesini talep etmiştir.
Karar: Mahkeme, olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılmadığını, ayrıca derneğin faal olmadığını ve amacının gerçekleşmesinin olanaksız hâle geldiğini saptayarak davanın kabulüne ve derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitine karar vermiştir. Karar yalnızca harç ve yargılama giderleri yönünden temyiz edilmiştir. Daire, tarafların iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uygulanması gereken hukuk kurallarına ve mahkeme kararındaki gerekçelere göre bozma sebebi bulunmadığını belirterek kararı oy birliğiyle onamıştır.
“Mahkemece, ... olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılmadığı, ayrıca derneğin faal olmadığı ve amacının gerçekleşmesinin olanaksız hale geldiği gerekçesi ile davanın kabulü ile ...'nin kendiliğinden sona erdiğinin tespitine karar verilmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Dernek fiilen dağılmış ve toplantılar hiç yapılmamışsa tespit davası kabul edilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Dava sulh hukuk mahkemesinde görülmüştür; bu yönüyle TMK 87'nin son fıkrasındaki görev kuralına uygundur. Kararda derneğin fiilen dağıldığı hususunun dernek yöneticileri ve üyelerince de beyan edildiği belirtilmiştir. Dernek, kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 87 ile ilgili maddeler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Kendiliğinden sona erme iddiasında TMK 87'deki beş bentten hangisine dayandığınızı açıkça yazın.
- 2.İkinci bentte iki şartın birlikte arandığını gözetin: hem süre geçmeli hem zorunlu organlar oluşturulmamış olmalı.
- 3.Kanunda sayılmayan aykırılıkların kendiliğinden sona erme sebebi olmadığını hatırlatın.
- 4.Yalnız tespit istiyorsanız sulh hukuk mahkemesinde dava açın.
- 5.Tasfiye heyeti atanmasını da istiyorsanız asliye hukuk mahkemesinde dava açın; görev bu tercihe bağlıdır.
- 6."Her ilgili" ifadesinin davacı çevresini genişlettiğini; üye ve alacaklıların da dava açabileceğini belirtin.
- 7.Beşinci bende dayanıyorsanız toplantıların çağrıya rağmen yapılamadığını ispatlayın.
- 8.Karşı tarafta iseniz toplantı için alınmış yönetim kurulu kararlarını ve karar defterini sunun.
- 9.Salgın gibi dışsal engellerin haklı neden sayılabileceğini; bunun hukuki varlığı sürdürme iradesiyle birlikte değerlendirildiğini gözetin.
- 10.Derneğin fiilen dağıldığı iddiasında yöneticilerin ve üyelerin beyanlarını dosyaya geçirtin.
- 11.Genel kurul kararıyla fesihte üçte iki katılım ve üçte iki karar çoğunluğunun sağlandığını tutanaktan doğrulayın.
- 12.TMK 89'a dayalı fesihte amacın sonradan aykırı hâle geldiğini somut olarak ortaya koyun.
- 13.TMK 60 ile TMK 89'u ayırın: kuruluş aykırılığında davayı yalnız Cumhuriyet savcılığı açabilir.
- 14.Mahkemenin dava sırasında faaliyetten alıkoyma dahil önlem alabileceğini dikkate alın.
- 15.Sona erme sonrası kütük kaydının silinip silinmediğini araştırın; taraf ehliyeti buna bağlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.