Kısa cevap · FSEK 50
FSEK 48/3, tamamlanmamış eser üzerindeki tasarruf işlemlerini batıl sayar. FSEK 50 ise bu kuralın tamamlayıcısıdır: FSEK 48 ve 49'da sayılan tasarruf muamelelerine dair taahhütler, eser henüz vücuda getirilmeden önce yapılmış olsa dahi muteberdir. Yani gelecekte yapılacak eser için sözleşme kurulabilir; geçersiz olan şey, hakkın şimdiden el değiştirmesidir. Madde ayrıca iki güvence getirir. Eser sahibinin ileride vücuda getireceği eserlerin bütününe veya belirli bir nevine ilişkin taahhütleri taraflardan her biri, ihbar tarihinden bir yıl sonra hüküm ifade etmek üzere feshedebilir. Eser tamamlanmadan eser sahibi ölür, tamamlama kabiliyetini yitirir veya kusursuz imkânsızlık doğarsa taahhütler kendiliğinden münfesih olur; karşı tarafın iflası veya kullanma aczi hâllerinde de aynı hüküm uygulanır.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Taahhüt muamelesi
- Borçlanma işlemi. Eser tamamlandığında mali hakkı devretme yükümlülüğü doğurur; hakkı doğrudan geçirmez.
- Tasarruf muamelesi
- Hakkın doğrudan el değiştirmesini sağlayan işlem. FSEK 48/3 uyarınca tamamlanmamış eser üzerinde yapılması batıldır.
- Muteberlik
- Eser henüz vücuda getirilmeden önce yapılan taahhütlerin geçerli olması (FSEK 50/1).
- Bütüne veya bir neve ilişkin taahhüt
- Eser sahibinin gelecekte yapacağı eserlerin tamamını veya belirli bir türünü kapsayan taahhüt. Bir yıllık ihbarla feshedilebilir.
- Bir yıllık fesih ihbarı
- Taraflardan her birinin, ihbar tarihinden bir yıl sonra hüküm ifade etmek üzere taahhüdü feshetme hakkı (FSEK 50/2).
- Kendiliğinden infisah
- Eser sahibinin ölümü, tamamlama kabiliyetini yitirmesi veya kusursuz imkânsızlık hâllerinde taahhüdün kendiliğinden sona ermesi (FSEK 50/3).
- Karşı tarafın aczi
- Diğer tarafın iflası, devraldığı mali hakları kullanmaktan aciz duruma düşmesi veya kusursuz imkânsızlık; aynı infisah sonucunu doğurur.
- Eser sipariş sözleşmesi
- Eserin konusu, içeriği ve şekli iş sahibince belirlenerek bedel karşılığı meydana getirilmesinin taahhüt edildiği sözleşme. FSEK 50 kapsamında bir taahhüt işlemidir.
Bir bakışta FSEK 50
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Temel kural | FSEK 48 ve 49'daki tasarruf muamelelerine dair taahhütler, eser henüz vücuda getirilmemiş olsa da geçerlidir. | FSEK m. 50/1 |
| Karşıt kural | Tamamlanmamış eser üzerindeki tasarruf muamelesi batıldır. | FSEK m. 48/3 |
| Fesih hakkı | Eserlerin bütününe veya belirli bir nevine ilişkin taahhütler, ihbardan bir yıl sonra hüküm ifade etmek üzere feshedilebilir. | FSEK m. 50/2 |
| Fesih yetkisi | Fesih hakkı taraflardan her birine tanınmıştır. | FSEK m. 50/2 |
| Eser sahibi yönünden infisah | Eser sahibinin ölümü, tamamlama kabiliyetini yitirmesi veya kusursuz imkânsızlık hâlinde taahhüt kendiliğinden münfesih olur. | FSEK m. 50/3 |
| Karşı taraf yönünden infisah | Diğer tarafın iflası, mali hakları kullanmaktan aciz duruma düşmesi veya kusursuz imkânsızlık hâlinde de aynı sonuç doğar. | FSEK m. 50/3 |
| Tasarruf-taahhüt ayrımı | FSEK 48 tasarrufu yasaklar, FSEK 50 taahhüde izin verir; eser tamamlandığında ayrıca tasarruf işlemi yapılır. | HGK 2020/26 |
| Sipariş sözleşmesi | Eser sipariş sözleşmesinde teslimle mülkiyet geçer; eser üzerindeki haklar eser sahibinde kalır. | HGK 2020/26 |
| Amaç kapsamında kullanım | İş sahibi, mali hakların devrine dair tasarruf işlemi yapılmasa da eseri sözleşmenin amacı kapsamında kullanabilir. | HGK 2020/26 |
| Şekil | Taahhüt de mali haklara ilişkin olduğundan FSEK 52'deki yazılı şekil ve hakların ayrı ayrı gösterilmesi kuralı gözetilmelidir. | FSEK m. 52 |
| Bedel | Sipariş sözleşmesinde bedel kararlaştırılmamışsa mahkeme işin niteliğine göre takdiren bedel belirleyebilir. | 11. HD 2025/6446 |
FSEK 50 madde metni
Dördüncü Bölüm: Sözleşme ve Tasarruflar · A) Hayatta vaki tasarruflar — III – Sözleşmeler: 1. Vücuda getirilecek eserler
Vücuda getirilecek eserler — Madde 50
- (1)48 ve 49 uncu maddelerde sayılan tasarruf muamelelerine dair taahhütler, eser henüz vücuda getirilmeden önce yapılmış olsa dahi muteberdir.
- (2)Eser sahibinin ileride vücuda getireceği eserlerin bütününe veya muayyen bir nevi'ine taallük eden bu kabil taahhütleri taraflardan her biri, ihbar tarihinden bir yıl sonra hüküm ifade etmek üzere feshedebilir.
- (3)Eser tamamlanmadan önce, eser sahibi ölür veya tamamlama kabiliyetini zayi eder, yahut kusuru olmaksızın eserin tamamlanması imkansız hale gelirse zikri geçen taahhütler kendiliğinden münfesih olur. Diğer tarafın iflas etmesi veya sözleşme uyarınca devraldığı mali hakları kullanmaktan aciz duruma düşmesi yahut kusuru olmaksızın kullanmanın imkansız hale gelmesi hallerinde de aynı hüküm caridir.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Madde bugünkü metniyle kabul edildi ve o tarihten bu yana hiç değişmedi. Hüküm, 1951'den bu yana eser sahibini uzun süreli ve kapsamı belirsiz taahhütlere karşı koruyan iki güvenceyi içerir: bir yıllık ihbarla fesih ve ölüm ile imkânsızlık hâllerinde kendiliğinden infisah. |
Taahhüt Geçerli, Tasarruf Batıl
FSEK 48/3 ile FSEK 50/1 birbirini tamamlar ve ilk okuyuşta çelişkili görünür. Hukuk Genel Kurulu bu ilişkiyi açıkça çözmüştür (Yargıtay HGK, 16.01.2020, E. 2019/474, K. 2020/26):
"FSEK kapsamında ancak tamamlanmış eserler üzerindeki mali haklarda tasarruf işlemi yapılmasına cevaz verilmiş olup, henüz vücuda getirilmemiş yahut tamamlanmamış eserler üzerindeki mali haklar veya kullanma ruhsatları üzerinde tasarrufi işlem yapılması batıl sayılmıştır (FSEK, m. 48). Ancak bu bir kimsenin ileride vücuda getirilecek eserlerle ilgili taahhüt işlemleri, yani borçlanma işlemleri yapmasına mani değildir (FSEK, m. 50)."
Ayrım şöyle işler:
- Tasarruf işlemi — hakkı doğrudan geçirir. Tamamlanmamış eser üzerinde yapılamaz.
- Taahhüt işlemi — bir borç doğurur: eser tamamlandığında hakkı devretme yükümlülüğü. Eser henüz yapılmamışken de geçerlidir.
Kurul, bu tür bir sözleşmeyle eser sahibinin eseri meydana getirme ve onun tecessüm ettiği eşyayı teslim borcu altına girdiğini belirtmiştir. Yani yükümlülük iki yönlüdür: eseri yaratmak ve teslim etmek.
Pratik sonuç: yayıncılık, yazılım, mimarlık ve reklam sektöründe gelecekte yapılacak eser için sözleşme kurulması mümkün ve yaygındır. Ancak sözleşmede yalnız "haklar devredilmiştir" demek yetmez; eser tamamlandığında ayrıca tasarruf işlemi yapılması, yani devrin gerçekleştirilmesi gerekir. Aksi hâlde eser sahibinin hakları kendisinde kalır.
Bu, FSEK 52'deki şekil şartıyla birlikte okunmalıdır: mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Ayrıntı için FSEK 52 ve FSEK 48 şerhlerine bakabilirsiniz.
"Bundan Sonraki Bütün Eserlerim Senin" Sözleşmesi Bağlayıcı mı?
FSEK 50/2, eser sahibini süresiz ve kapsamı belirsiz bağlanmalara karşı korur. Hüküm şöyledir: eser sahibinin ileride vücuda getireceği eserlerin bütününe veya muayyen bir nevine taalluk eden bu kabil taahhütleri taraflardan her biri, ihbar tarihinden bir yıl sonra hüküm ifade etmek üzere feshedebilir.
Hükmün üç özelliği vardır:
- Kapsam: Yalnız bütüne veya belirli bir neve ilişkin taahhütler bu fesih hakkına tabidir. Tek bir esere ilişkin taahhüt bu hükümden yararlanmaz; ona genel sözleşme hükümleri uygulanır.
- Karşılıklılık: Fesih hakkı yalnız eser sahibine değil, taraflardan her birine tanınmıştır. Yayıncı da bu haktan yararlanır.
- Bir yıllık askı süresi: Fesih, ihbar anında değil ihbardan bir yıl sonra hüküm ifade eder. Bu süre, karşı tarafın yatırımını korumaya ve yeni düzenlemeye geçmesine imkân tanır.
Bu nedenle "bundan sonra yazacağım tüm romanların haklarını sana devrediyorum" biçimindeki bir taahhüt geçerli ama kalıcı değildir: her iki taraf bir yıllık ihbarla ilişkiyi sona erdirebilir.
FSEK 51 ise başka bir sınır koyar: ileride çıkarılacak mevzuatın eser sahibine tanıması muhtemel mali hakların devrine veya bunların başkaları tarafından kullanılmasına ilişkin sözleşmeler batıldır. Yani gelecekteki eserler için taahhüt verilebilir; gelecekteki haklar için verilemez. Ayrıntı için FSEK 51 şerhine bakabilirsiniz.
Eser sahibinin sözleşmeden dönme imkânı bakımından FSEK 58'deki cayma hakkı da ayrıca değerlendirilmelidir.
Eser Sahibi Ölürse veya Eser Tamamlanamazsa Ne Olur?
FSEK 50/3, taahhüdün kendiliğinden münfesih olacağı hâlleri iki grupta sayar. "Kendiliğinden" ifadesi önemlidir: fesih ihbarına, dava açmaya veya bir yıl beklemeye gerek yoktur.
1. Eser sahibi yönünden:
- Eser sahibinin ölmesi,
- Tamamlama kabiliyetini zayi etmesi,
- Kusuru olmaksızın eserin tamamlanmasının imkânsız hâle gelmesi.
2. Karşı taraf yönünden:
- Diğer tarafın iflas etmesi,
- Sözleşme uyarınca devraldığı mali hakları kullanmaktan aciz duruma düşmesi,
- Kusuru olmaksızın kullanmanın imkânsız hâle gelmesi.
Her iki grupta da ortak nokta kusursuzluktur. Kusurlu imkânsızlıkta bu hüküm uygulanmaz; genel sözleşme hükümleri ve tazminat sorumluluğu devreye girer.
Hükmün gerekçesi kişisellik ilkesidir: eser, sahibinin hususiyetini taşıyan bireysel bir üründür. Eser sahibi yaratma kabiliyetini yitirdiğinde taahhüdün mirasçılara veya başkalarına devri anlamsız olur; bu nedenle ilişki kendiliğinden sona erer.
Bedel sorunu. İnfisah hâlinde yapılmış işlerin bedeli genel hükümlere göre çözülür. Sipariş sözleşmelerinde bedel kararlaştırılmamış veya tartışmalı olduğunda mahkemeler işin niteliğine göre takdiren bedel belirlemektedir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bir eser sipariş sözleşmesi uyuşmazlığında bu yöntemle belirlenen bedeli yerinde bulmuştur (Yargıtay 11. HD, 22.10.2025, E. 2025/2984, K. 2025/6446).
Sipariş sözleşmesinin hukuki niteliği ve teslimin sonuçları için FSEK 48 şerhine bakabilirsiniz.
FSEK 50 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 2 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Kartlar, taahhüt ile tasarruf ayrımını ve sipariş sözleşmesinde bedelin belirlenmesini doğrudan değerlendiren kararlardan seçildi. Takdire ilişkin hususlarda kararın kapsamı not alanında belirtildi.
Tasarruf-taahhüt ayrımı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Tamamlanmamış eser üzerindeki tasarruf batıldır ama ileride vücuda getirilecek eserlerle ilgili taahhüt işlemleri geçerlidir
Olay: Bir şirkette satın alma müdürü olarak çalışan kişi, grup şirketlerinin siparişi doğrultusunda bir bilgisayar programı hazırlayıp davalıların bilgisayarlarına bizzat kurmuş; geliştirilmiş hâli için geçici kabul tutanağı imzalanmıştır. İş akdinin feshinden sonra program şifresi istenmiş, davacı ise bedelin ödenmediğini ileri sürerek FSEK 68 uyarınca tazminat davası açmıştır.
Karar: Kurul, FSEK kapsamında ancak tamamlanmış eserler üzerindeki mali haklarda tasarruf işlemi yapılabileceğini, tamamlanmamış eserler üzerindeki mali haklar veya kullanma ruhsatları üzerinde tasarrufi işlem yapılmasının FSEK 48 uyarınca batıl sayıldığını; ancak bunun ileride vücuda getirilecek eserlerle ilgili taahhüt yani borçlanma işlemlerine FSEK 50 uyarınca engel olmadığını belirtmiştir. Bu tür bir sözleşmeyle eser sahibinin eseri meydana getirme ve onun tecessüm ettiği eşyayı teslim borcu altına girdiğini saptamıştır. Eser sipariş sözleşmesinde eseri meydana getirenin manevi hakların ve kullanmasa dahi mali hakların sahibi olduğunu, iş sahibinin eserin sadece maliki olduğunu; teslimle mülkiyetin geçtiğini ancak hakların geçmediğini belirtmiştir. Buna karşılık iş sahibinin eseri sözleşmenin amacı kapsamında kullanabileceğini ve bu nedenle şifre ile kaynak kodların teslim edilmesinin hakkaniyete uygun olduğunu kabul etmiştir. Taraflar arasında sözleşme ilişkisi bulunduğundan FSEK 68 kapsamında değerlendirme yapılmasını doğru görmeyerek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Ancak bu bir kimsenin ileride vücuda getirilecek eserlerle ilgili taahhüt işlemleri, yani borçlanma işlemleri yapmasına mani değildir (FSEK, m. 50). Bu tür bir sözleşme ile eser sahibi, eseri meydana getirme ve onun tecessüm ettiği eşyayı teslim borcu altına girer.”
Ne anlama geliyor?
Gelecekte yapılacak eser için sözleşme kurulabilir. Ancak eser tamamlandığında hakların devri için ayrıca tasarruf işlemi yapılması gerekir; taahhüt tek başına hakkı geçirmez.
Sipariş sözleşmesinde bedel
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Eser sipariş sözleşmesinde bedel bilirkişi raporlarıyla net olarak belirlenemediğinde mahkeme takdiren bedel belirleyebilir
Olay: Bir şirkette satın alma müdürü olarak çalışan kişi, grup şirketlerinin siparişi üzerine satın alma işlerini kolaylaştıran bir bilgisayar programı hazırlamıştır. Hukuk Genel Kurulunun bozma ilamına uyularak devam eden yargılamada davalı şirketler tek unvan altında birleşmiş; her davanın açıldığı tarihteki şartlara göre değerlendirilmesi gerektiğinden davacının iki ayrı şirketle iki ayrı eser sipariş sözleşmesi yaptığı kabul edilmiştir.
Karar: Mahkeme, Hukuk Genel Kurulunun 16.01.2020 tarihli ve 2019/11-474 E., 2020/26 K. sayılı ilamını esas alarak davacının iki ayrı şirketle iki ayrı eser sipariş sözleşmesi yaptığının kabulü gerektiğini belirlemiştir. Yargılama boyunca alınan bilirkişi raporlarında tazminat miktarının net olarak belirlenemediğini saptayarak, bilgisayar programının yapımı ile kullanım şekli gözetilmek suretiyle takdiren bedel belirlemiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, asıl davada tarafların yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarını reddederek usul ve kanuna uygun olan kararı oy birliğiyle onamıştır.
“yargılama boyunca alınan bilirkişi raporlarında tazminat miktarı net olarak belirlenemediğinden”
Ne anlama geliyor?
Sipariş sözleşmesinde bedel açıkça kararlaştırılmamışsa uyuşmazlık takdirle çözülür ve yargılama uzar. Bu nedenle bedel, ödeme takvimi ve teslim koşulları sözleşmede yazılı olmalıdır.
Not: Karar, Hukuk Genel Kurulunun 2020/26 sayılı ilamı üzerine yapılan yargılamanın sonucudur; alıntı, Dairenin uygun bularak onadığı mahkeme gerekçesindendir.
FSEK 50 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 18 — Mali hakları kullanma yetkisi
- FSEK m. 48 — Asli iktisap
- FSEK m. 49 — Devren iktisap
- FSEK m. 51 — İlerideki faydalanma imkânları
- FSEK m. 52 — Sözleşmelerde şekil
- FSEK m. 53 — Hakkın mevcut olmaması
- FSEK m. 54 — Salahiyetin mevcut olmaması
- FSEK m. 58 — Cayma hakkı
- FSEK m. 68 — Tecavüzün ref'i ve bedel
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Gelecekte yapılacak eser için sözleşme kurun; bu FSEK 50 uyarınca geçerlidir.
- 2.Sözleşmede yalnız "haklar devredilmiştir" ifadesiyle yetinmeyin; eser tamamlandığında ayrıca devir işlemi yapın.
- 3.Taahhüt sözleşmesinde eseri meydana getirme ve teslim borcunu açıkça düzenleyin.
- 4.Bedel, ödeme takvimi ve teslim koşullarını yazılı olarak belirleyin; aksi hâlde bedel takdirle çözülür.
- 5.Eserlerin bütününe veya belirli bir nevine ilişkin taahhütlerde bir yıllık ihbarla fesih hakkını gözetin.
- 6.Fesih hakkının her iki tarafa tanındığını ve ihbardan bir yıl sonra hüküm ifade ettiğini hatırlayın.
- 7.Tek bir esere ilişkin taahhütte bu fesih hakkının bulunmadığını, genel hükümlerin uygulandığını gözetin.
- 8.Eser sahibinin ölümü veya tamamlama kabiliyetini yitirmesi hâlinde taahhüdün kendiliğinden sona erdiğini bilin.
- 9.Karşı tarafın iflası veya hakları kullanmaktan aciz duruma düşmesinde de aynı sonucun doğduğunu gözetin.
- 10.İnfisah hükümlerinin kusursuzluk şartına bağlı olduğunu; kusurlu imkânsızlıkta genel hükümlerin işlediğini hatırlayın.
- 11.Gelecekteki eserler için taahhüt verilebileceğini ama gelecekteki haklar için FSEK 51 uyarınca verilemeyeceğini ayırt edin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.