FSEK Madde 49: Devren İktisap ve Yazılı Muvafakat Şartı

Eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devri hukuken mümkün değildir; farazi devir sözleşmesi sonradan tanınan bağlantılı hakkı içermez

Olay: Bir tiyatro ve sinema sanatçısının 1995 öncesi bir filmdeki görüntüleri, hak zincirini üçüncü kişilerden bedeli mukabilinde devraldığını savunan bir kurumun reklam filminde kullanılmıştır. Kurum, telif haklarını silsile yoluyla devralan üçüncü şahıslardan satın aldığını ve sözleşmeye uygun kullandığını savunmuştur.

Karar: İlk derece mahkemesi, davacının filmde icracı sanatçı olduğunu ve bu hakkın ilk defa 4110 sayılı Kanunla tanındığını; FSEK 52 kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığını belirlemiştir. Eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığını; farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin yasa değişikliğiyle tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceğini saptamıştır. Ayrıca davacının yapımcıyla sinema filmi için sözleşme yaptığını, ancak bu filmdeki görüntülerinin reklam filmlerinde kullanılmasına dair bir muvafakatının bulunmadığını belirleyerek izinsiz kullanımı mali haklara tecavüz saymış ve FSEK 68 uyarınca rayiç bedelin üç katı tazminata hükmetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de kararda isabetsizlik bulunmadığını belirterek oy birliğiyle onamıştır.

“eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin de hukuken mümkün olmadığı, farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin yasa değişikliği ile tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceği”

Not: Alıntı, Dairenin uygun bularak onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir.

Hakkı FSEK 52'ye uygun olarak devralanlar devraldıkları ölçüde hakkı kullanabilir ve aynen hak sahibi gibi tecavüzün ref'ini isteyebilir

Olay: Avrupa futbol karşılaşmalarının Türkiye'deki yayın lisansını devralan şirketler, maçları şifreli kanalda abonelerine izletmektedir. İnternet üzerinden spor haberi veren bir şirket, sitesinde maçların hangi uydu ve frekanslarda şifresiz izlenebileceğini anlatan bağlantı yayımlamıştır. Lisans sahipleri haksız rekabetin tespiti ile maddi tazminat istemiştir.

Karar: Daire, FSEK 80/1-1-C uyarınca radyo ve televizyon kuruluşlarına yayın için gerekli mali, teknik ve büyük organizasyona dayanan yüksek ve riskli yatırımı gerçekleştirmeleri karşılığı bağlantılı hak sahipliği tanındığını ve bu kuruluşların yayınları üzerinde münhasıran ve mutlak hak sahibi olduklarını belirtmiştir. Yayın kuruluşlarının sahip oldukları umuma iletim haklarını FSEK 52'ye uygun olarak hangi ölçüde kime lisans yoluyla devretmişlerse lisans alanların o ölçüde bu hakkı kullanabileceğini; lisans yoluyla hak devralanların aynen yayıncı kuruluş gibi esere yönelik tecavüzlerin ref'ini talep edebileceğini saptamıştır. Somut olayda davacıların yayın tekelini meşru olarak elinde bulundurduğunu; davalının duyurusunun doğrudan bağlantılı hakkı ihlal etmese bile Türk Ticaret Kanunu'nun 54 ve 55. maddeleri kapsamında haksız rekabet niteliğinde olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“Yayın kuruluşları, sahip oldukları umuma iletim haklarını, FSEK 52.maddesine uygun olarak hangi ölçüde kime lisans yoluyla devretmiş ise lisans alanlar o ölçüde bu hakkı kullanabilirler. Lisans yoluyla bir hakkı devir alanlar ise aynen yayıncı kuruluş gibi o esere yönelik tecavüzlerin ref'ini talep edebilecektir.”

İcracı sanatçının hakları yapımcının eser sahipliğinden bağımsız olarak aslen kazanılır; tasarruf anında mevcut olmayan hakların devri geçersizdir

Olay: 12.06.1995'ten önce çekilmiş filmlerin başrol oyuncusunun mirasçıları, filmlerin sinema salonu dışındaki gösterimleri nedeniyle eser sahibi veya hakları devralan şirketten tazminat istemiştir. Davalı, hakların kendisine devredildiğini savunmuştur.

Karar: Kurul, başrol oyuncusunun filmdeki icrasına dayalı olarak FSEK 80/1-A ve Ek m. 2 uyarınca komşu hak sahibi olduğunu; bu kapsamdaki mali haklarının FSEK 82/5 gereği icralarının ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süreyle koruma altında bulunduğunu belirlemiştir. İcracı sanatçının haklarının yapımcının eser sahipliğinden kaynaklanan haklardan bağımsız olarak aslen kazanıldığını; 4110 sayılı Kanunla eklenen Ek m. 2 uyarınca yetmiş yıllık koruma süresinin 12.06.1995'ten sonra alenileşen eserlere uygulandığını saptamıştır. Tasarruf anında mevcut olmayan mali hakların devrinin geçersiz olduğunu da kabul ederek direnme kararını oy birliğiyle uygun bulmuştur.

“davacıların murisinin bu kapsamdaki mali hakları, FSEK'in 82/V. hükmü gereği eserlerdeki icralarının ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süre ile koruma altındadır.”

Not: Kararın konusu bağlantılı haklar ve koruma sürelerinin geçiş rejimidir; buraya, devir zincirinin aslen kazanılan hakları kapsamadığını göstermesi nedeniyle alınmıştır.

Koruma süresi sona erdikten sonra devralan kişinin sahibi bulunduğu mali haklar da sona erer

Olay: Bir yapım şirketi, mali haklarını sözleşmeyle devrettiği filmlerin koruma süresi dolduktan sonra haklarının kendisine döndüğünü ve davalıların izinsiz gösterime devam ettiğini ileri sürerek tazminat istemiştir.

Karar: Daire, mali hakların devrine ilişkin sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan mülga FSEK 29 uyarınca sinema eserlerinin koruma süresinin aleniyet tarihinden itibaren yirmi yıl olarak belirlendiğini; FSEK 59 uyarınca koruma süresi sona erdikten sonra devralan kişinin sahibi bulunduğu mali hakların sona ereceğini saptamıştır. 4630 sayılı Kanunla koruma süresinin yetmiş yıla çıkarıldığını ve yirmi yıllık sürenin dolmasından sonra filmlerin mali haklarının davacıya döndüğünü; dönüşün 4630 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 03.03.2001 tarihinde gerçekleştiğine göre incelemenin de bu tarihten itibaren yapılması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.

“aynı Yasa'nın 59. maddesi uyarınca koruma süresi sona erdikten sonra devralan kişinin sahibi bulunduğu mali hakların sona ereceği”

Not: Kararın konusu koruma sürelerinin hesabı ve mülga FSEK 29 ile FSEK 59'dur; buraya, devir zincirinin sürenin sona ermesiyle kopabileceğini göstermesi nedeniyle alınmıştır.