FSEK Madde 51: İlerideki Faydalanma İmkânları

FSEK 51/2 uyarınca eserden doğan mali hakların koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahipleri yararlanır

Olay: 1961-1993 yılları arasında gösterime giren filmlerin senaryo ve diyalog yazarı olan davacı, filmlerin bir televizyon kanalında yayınlanması nedeniyle telif ücreti alacağı için icra takibi başlatmış ve itirazın iptalini istemiştir. Yerel mahkeme ve Bölge Adliye Mahkemesi, 1995 öncesi filmlerde koruma süresinin uzatılmasından sonra senaryodan doğan hakların ileri sürülemeyeceği gerekçesiyle davayı reddetmiştir.

Karar: Daire, senaryonun FSEK 2 kapsamında bir edebiyat eseri olduğunu; FSEK 27 uyarınca koruma süresinin gerçek kişilerde yaşam artı yetmiş yıl, tüzel kişilerde aleniyet tarihinden itibaren yetmiş yıl olduğunu ve bu sürenin 4110 sayılı Kanun öncesinde yaşam artı elli yıl bulunduğunu saptamıştır. Mülga FSEK 29'daki yirmi yıllık sürenin 4110 sayılı Kanunla aleniyet tarihinden itibaren yetmiş yıla çıkarıldığını, 4630 sayılı Kanunla bu maddenin ilga edilerek tüm koruma sürelerinin FSEK 27 ile yeknesak düzenlendiğini belirtmiştir. FSEK 51/2 uyarınca ileride çıkarılacak mevzuatla mali hakların şümulünün genişletilmesi veya koruma süresinin uzatılmasından doğacak salahiyetlerden vazgeçmeyi yahut bunların devrini içeren sözleşmelerin batıl olduğunu; dolayısıyla eserden doğan mali hakların koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahiplerinin yararlanacağını saptamıştır. Filmlerin aleniyet tarihinden yirmi yıl sonra sona eren koruma süresinin, uzatmalarla tüzel kişiler yönünden 2148 yılına kadar uzadığını; senaryo eserlerindeki sürenin ise yaşam artı yetmiş yıla yükseldiğini belirlemiştir. Mahkemece yapılması gerekenin FSEK 52 kapsamında hakların hangi süre ile ve ne suretle devredildiğinin incelenmesi olduğunu belirterek kararı davacı yararına oy çokluğuyla bozmuştur.

“Diğer bir anlatımla, eserden doğan mali hakların koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahipleri yararlanacaklardır.”

Not: Karar oy çokluğuyla verilmiştir; 1995 öncesi filmlerde senaryo yazarının eser sahibi sayılmadığı yönündeki değerlendirme karşı oydadır ve özete alınmamıştır.

Koruma süresi sona erdiğinde devralanın mali hakları sona erer; süre kanunla uzatıldığında haklar eser sahibine döner

Olay: Bir yapım şirketi, mali haklarını sözleşmeyle devrettiği filmlerin koruma süresi dolduktan sonra haklarının kendisine döndüğünü ve davalıların izinsiz gösterime devam ettiğini ileri sürerek tazminat istemiştir. Davalılar, hakların dönüp dönmediğinin çekişmeli olduğu bir süreçte gösterim yaptıklarını savunmuştur.

Karar: Daire, mali hakların devrine ilişkin sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan mülga FSEK 29 uyarınca sinema eserlerinin koruma süresinin aleniyet tarihinden itibaren yirmi yıl olarak belirlendiğini; FSEK 59 uyarınca koruma süresi sona erdikten sonra devralan kişinin sahibi bulunduğu mali hakların sona ereceğini saptamıştır. 4630 sayılı Kanunla koruma süresinin yetmiş yıla çıkarıldığını ve yirmi yıllık sürenin dolmasından sonra filmlerin mali haklarının davacıya döndüğü hâlde izinsiz gösterime devam edildiğini belirlemiştir. Mali hakların 4630 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 03.03.2001 tarihinde davacıya döndüğüne göre incelemenin bu tarihten itibaren yapılması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. Kararda ayrıca hakların dönüp dönmediğinin çekişmeli olduğu ve gösterimlerin devir sözleşmesine dayandığı zannıyla yapıldığı gözetildiğinde FSEK 68'deki üç kat uygulamasının hakkaniyete aykırı olacağı değerlendirmesi yer almaktadır.

“20 yıllık koruma süresinin dolmasından sonra da dava konusu 48 adet filmin mali haklarının davacıya döndüğü halde davalılarca davacıdan izin alınmadan gösterimine devam edildiği”

Tasarruf anında mevcut olmayan mali hakların devri geçersizdir; icracı sanatçı hakları aslen kazanılır

Olay: 12.06.1995'ten önce çekilmiş filmlerin başrol oyuncusunun mirasçıları, filmlerin sinema salonu dışındaki gösterimleri nedeniyle eser sahibi veya hakları devralan şirketten tazminat istemiştir. Davalı, hakların kendisine devredildiğini savunmuştur.

Karar: Kurul, başrol oyuncusunun filmdeki icrasına dayalı olarak FSEK 80/1-A ve Ek m. 2 uyarınca komşu hak sahibi olduğunu; bu kapsamdaki mali haklarının FSEK 82/5 gereği icralarının ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süreyle koruma altında bulunduğunu belirlemiştir. İcracı sanatçının haklarının yapımcının eser sahipliğinden kaynaklanan haklardan bağımsız olarak aslen kazanıldığını; 4110 sayılı Kanunla eklenen Ek m. 2 uyarınca yetmiş yıllık koruma süresinin 12.06.1995'ten sonra alenileşen eserlere uygulandığını ve bu tarihten önce yapımına başlanan sinema eserlerinde eseri imal ettiren yapımcının aleniyet tarihinden itibaren yirmi yıl süreyle koruma altına alındığını saptamıştır. Tasarruf anında mevcut olmayan mali hakların devrinin geçersiz olduğunu da kabul ederek direnme kararını oy birliğiyle uygun bulmuştur.

“davacıların murisinin bu kapsamdaki mali hakları, FSEK'in 82/V. hükmü gereği eserlerdeki icralarının ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süre ile koruma altındadır.”

Not: Kararın konusu bağlantılı haklar ve koruma sürelerinin geçiş rejimidir; buraya, FSEK 51'in yasakladığı türden bir devrin içtihattaki karşılığını göstermesi nedeniyle alınmıştır.

Eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devri hukuken mümkün değildir; farazi devir sözleşmesi sonradan tanınan bağlantılı hakkı içermez

Olay: Bir tiyatro ve sinema sanatçısının 1995 öncesi bir filmdeki görüntüleri, hak zincirini üçüncü kişilerden devraldığını savunan bir kurumun reklam filminde kullanılmıştır. Sanatçı, umuma iletime izin vermediğini ileri sürerek tecavüzün ref'i ile FSEK 68 uyarınca tazminat istemiştir.

Karar: İlk derece mahkemesi, davacının filmde icracı sanatçı olduğunu ve bu hakkın ilk defa 4110 sayılı Kanunla tanındığını; FSEK'in Ek 2 ve geçici 1. maddeleriyle bu hakkın yürürlük tarihinden önceki icraları da kapsayacak şekilde geriye yürütüldüğünü belirlemiştir. FSEK 52 kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığını; eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığını ve farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin yasa değişikliğiyle tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceğini saptamıştır. Davacının yapımcıyla sinema filmi için sözleşme yaptığını ancak görüntülerinin reklam filmlerinde kullanılmasına dair muvafakatının bulunmadığını belirleyerek izinsiz kullanımı mali haklara tecavüz saymış ve FSEK 68 uyarınca rayiç bedelin üç katı tazminata hükmetmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararda isabetsizlik bulunmadığını belirterek oy birliğiyle onamıştır.

“eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin de hukuken mümkün olmadığı, farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin yasa değişikliği ile tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceği”

Not: Alıntı, Dairenin uygun bularak onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir.