Kısa cevap · FSEK 18
FSEK 18 üç cümlede uygulamanın en çok tartışılan sorununu düzenler. Kural: mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir. İkinci fıkra bir istisna getirir: aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça, memur, hizmetli ve işçilerin <em>işlerini görürken</em> meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır. Üçüncü fıkra ise yapımcı ve yayımcıyı bağlar: bunlar mali hakları ancak eser sahibiyle yapacakları sözleşmeye göre kullanabilir. Yargıtay'a göre FSEK 18/2'deki hak kanundan doğar ve <strong>aslen iktisap</strong> edilir; ayrı bir devir sözleşmesine ihtiyaç yoktur.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- FSEK 18 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Çalışanın Ürettiği Eserin Hakları Kimde?
- Eser Sipariş Sözleşmesi ile Çalışanın Eseri Nasıl Ayrılır?
- Sözleşme Varsa Üç Kat Bedel İstenebilir mi?
- Yapımcı ve Yayımcı Mali Hakları Nasıl Kullanır?
- FSEK 18 Yargıtay kararları
- FSEK 18 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Mali hakları kullanma yetkisi
- Eserden ekonomik olarak yararlanma ve bunun şeklini tayin etme olanağı. Kural olarak münhasıran eser sahibine aittir (FSEK 18/1).
- Çalışanın eseri
- Memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler. Aksi anlaşılmadıkça haklar çalıştıran veya tayin edence kullanılır (FSEK 18/2).
- "İşlerini görürken" şartı
- İstisnanın kapsam sınırı. Çalışanın iş dışında ürettiği eser bu hükme girmez.
- Aslen iktisap
- Hakkın kanundan doğması ve herkese karşı ileri sürülebilmesi. Yargıtay'a göre FSEK 10/4 ve 18/2'deki kimseler mali hakları aslen iktisap eder; ayrı devir sözleşmesi gerekmez.
- Eser sipariş sözleşmesi
- Eserin konusu, içeriği, şekli ve hatta malzemesi iş sahibi tarafından belirlenerek bir bedel karşılığı meydana getirilmesinin taahhüt edildiği sözleşme. FSEK 18/2'den farklıdır.
- Bağlılık ilişkisi
- FSEK 18/2 ile sipariş sözleşmesini ayıran ölçüt. Sipariş sözleşmesinde eser, iş sahibinin emir ve talimatı altında sıkı bağlılık içinde değil bağımsız olarak meydana getirilir.
- Tüzel kişinin uzuvları
- Tüzel kişinin organları. FSEK 18/2'nin son cümlesi aynı kuralın bunlar hakkında da uygulanacağını belirtir.
- Yapımcı ve yayımcı
- Mali hakları ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabilen kişiler (FSEK 18/3).
Bir bakışta FSEK 18
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kural | Mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir. | FSEK m. 18/1 |
| İstisna | Aksi anlaşılmadıkça çalışanların işlerini görürken ürettiği eserlerde haklar çalıştıran veya tayin edence kullanılır. | FSEK m. 18/2 |
| Kapsam sınırı | İstisna yalnız "işlerini görürken" meydana getirilen eserleri kapsar. | FSEK m. 18/2 |
| Aksi kaydı | Özel sözleşme veya işin mahiyeti aksini gösteriyorsa istisna uygulanmaz. | FSEK m. 18/2 |
| Tüzel kişi | Aynı kural tüzel kişilerin uzuvları hakkında da uygulanır. | FSEK m. 18/2 |
| Aslen iktisap | FSEK 10/4 ve 18/2 kapsamındaki kimseler mali hakları kanundan aslen iktisap eder; ayrı devir sözleşmesi gerekmez. | HGK 2020/26 |
| Eser sahipliği değişmez | Eser sahibi yine eseri meydana getirendir; değişen yalnız kullanma yetkisidir. | FSEK m. 8/1; 11. HD 2020/4837 |
| Manevi haklar | Devredilemez; mali hak sahibi şirket manevi tazminat isteyemez. | 11. HD 2020/4837 (ilk derece tespiti, onandı) |
| Sipariş sözleşmesi | Eseri meydana getiren mali ve manevi hakların sahibi kalır; iş sahibi yalnız maliktir ve sözleşme kapsamında kullanır. | HGK 2020/26 |
| Ayırt edici ölçüt | Sipariş sözleşmesinde eser, iş sahibinin emir ve talimatı altında sıkı bağlılık içinde değil bağımsız olarak meydana getirilir. | HGK 2020/26 |
| Sözleşme varsa FSEK 68 | FSEK 68, eser sahibiyle arasında sözleşme olmaksızın kullanım hâlini düzenler; sözleşme ilişkisi varsa uygulanmaz. | HGK 2020/26 |
| Rıza | Teslimden sonra talep ve ihtar yoksa kullanıma rıza gösterildiği kabul edilebilir; aksi iddia TMK 2'ye aykırı görülebilir. | HGK 2020/26 |
| Yapımcı ve yayımcı | Mali hakları ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabilir. | FSEK m. 18/3; HGK 2022/1638 |
| Bedelin belirlenmesi | Sipariş sözleşmesinde bedel net belirlenemiyorsa eserin yapımı ve kullanım şekli gözetilerek takdir edilebilir. | 11. HD 2025/6446 (ilk derece tespiti, onandı) |
FSEK 18 madde metni
Üçüncü Bölüm: Fikrî Haklar · B) Hakların kullanılması
Hakların kullanılması — Madde 18
- (1)(Değişik: 21/2/2001 - 4630/11 md.)Mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir.
- (2)Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır. Tüzel kişilerin uzuvları hakkında da bu kural uygulanır.
- (3)Bir eserin yapımcısı veya yayımcısı, ancak eserin sahibi ile yapacağı sözleşmeye göre mali hakları kullanabilir.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 21.02.2001 | 4630 sayılı Kanun m. 11 (RG 03.03.2001, S. 24335 Mükerrer) | Madde bütünüyle değiştirildi ve bugünkü üç fıkralı yapısına kavuştu. Birinci fıkraya "Mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir" kuralı konuldu; üçüncü fıkrayla yapımcı ve yayımcının mali hakları ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabileceği düzenlendi. Bu değişiklik özellikle sinema eserlerinde yapımcının konumunu kökten etkilemiştir. |
| 07.06.1995 | 4110 sayılı Kanun (RG 12.06.1995, S. 22311) | Hukuk Genel Kurulunun tespitine göre bu Kanunla yapılan değişiklik sonrasında yapımcı, mali hakları ancak eserin sahipleriyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabilir hâle gelmiştir. Aynı Kanunla eklenen Ek m. 2, sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümlerin 12.06.1995'ten sonra yapımına başlanan eserlere uygulanacağını düzenlemiştir. |
Çalışanın Ürettiği Eserin Hakları Kimde?
Ayrımı doğru kurmak gerekir: eser sahipliği değişmez, mali hakları kullanma yetkisi değişir.
FSEK 8/1 uyarınca eserin sahibi onu meydana getirendir; çalışan eseri üretmişse eser sahibi odur. FSEK 18/2 ise kullanma yetkisini düzenler: aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılır.
Hükmün üç sınırı vardır:
- "İşlerini görürken": Çalışanın iş dışında, kendi zamanında ürettiği eser bu hükme girmez.
- "Aksi anlaşılmadıkça": Sözleşme veya işin mahiyeti farklı bir düzen kuruyorsa istisna uygulanmaz. Bu nedenle kapsam sözleşmeyle netleştirilmelidir.
- Yalnız mali haklar: Manevi haklar eser sahibine sıkı sıkıya bağlıdır ve devredilemez.
Bu son nokta bir mimari proje uyuşmazlığında somutlaşmıştır (Yargıtay 11. HD, 09.11.2020, E. 2020/1850, K. 2020/4837). Mahkeme, eser sahibinin davacı şirketin çalışanı olması ve projenin şirket için çizilmiş olması nedeniyle mali hakkın şirkette bulunduğunu saptamış; izinsiz kullanım nedeniyle FSEK 68/1 uyarınca rayiç bedelin üç katına hükmetmiştir. Buna karşılık şirketin işleme üzerinde sadece mali hak sahibi olduğu, manevi hakkın devredilemeyeceği ve eser sahibine sıkı sıkıya bağlı olduğu gerekçesiyle şirketin manevi tazminat talep hakkı bulunmadığına karar vermiştir. Karar temyizde onanmıştır.
Hakkın niteliği bakımından Hukuk Genel Kurulu önemli bir tespit yapmıştır: FSEK 10/4 ve 18/2 kapsamında meydana getirilen eserlerde bu maddelerde sayılan kimselerin — çalıştıran, bir araya getiren ve yayımcı — aslen iktisap ettikleri eser üzerindeki mali haklar kanundan doğar ve herkese karşı ileri sürülebilir; bu nedenle eser sahibinin kullanım yetkilerini bu kişilere ayrı bir sözleşme ile devretmesine lüzum yoktur (Yargıtay HGK, 16.01.2020, E. 2019/474, K. 2020/26).
Eser Sipariş Sözleşmesi ile Çalışanın Eseri Nasıl Ayrılır?
Bu ayrım, FSEK 18 uygulamasının kalbidir ve Hukuk Genel Kurulu ölçütü net biçimde koymuştur (Yargıtay HGK, 16.01.2020, E. 2019/474, K. 2020/26).
Eser sipariş sözleşmesinin tanımlayıcı unsuru Kurulun ifadesiyle şudur: eserin konusunun, içeriğinin, şeklinin hatta kullanılacak malzemenin iş sahibi (sipariş veren) tarafından belirlenmesi ve bir bedel karşılığı eserin meydana getirilmesinin taahhüt edilmesi.
Sonuçları FSEK 18/2'den bütünüyle farklıdır:
- Eseri meydana getiren, manevi hakların — hatta kullanmasa dahi mali hakların da — sahibidir.
- İş sahibi eserin sadece malikidir; eser üzerinde bu sıfatla tasarruf eder ve eseri sözleşme kapsamında kullanım hakkına sahip olur.
- Eser üzerindeki haklar iş sahibine geçmez; eseri meydana getiren yalnız mülkiyeti devretmek zorundadır.
Ayırt edici ölçüt bağlılık ilişkisidir. Kurula göre eser sipariş sözleşmesinde sipariş edilen eser, iş sahibinin iş yerinde, onun emir ve talimatı altında yani sıkı bir bağlılık ilişkisi içinde çalışan bir kişi tarafından yaratılmaz; bilakis eser bağımsız olarak serbestçe meydana getirilir.
Ancak Kurul bir denge de kurar: iş sahibinin eseri, mali hakların devrine dair bir tasarruf işlemi yapılmasa da sözleşmenin amacı kapsamında kullanabilmesi gerekir. Yani sipariş veren, sipariş ettiği amaç için eseri kullanabilir; ancak bu amacın dışına çıkamaz.
Somut olayda davacı, çalıştığı grup şirketinin siparişi üzerine satın alma işlerini kolaylaştıran bir bilgisayar programı hazırlamıştı. Birleşen davada FSEK 18/2'ye dayanarak hakların işverene ait olduğunun tespiti istenmiş; ancak bu dava reddedilmiş ve karar kesinleşmişti. Kurul bu nedenle programın davacı tarafından meydana getirildiğinin ve mali ile manevi hakların davacıda olduğunun kabulü gerektiğini; taraflar arasında eser sipariş sözleşmesi bulunduğunu saptamıştır.
Sözleşme Varsa Üç Kat Bedel İstenebilir mi?
Hayır. Bu, Hukuk Genel Kurulunun aynı kararda getirdiği ve uygulamada çok işe yarayan sonuçtur (Yargıtay HGK, 16.01.2020, E. 2019/474, K. 2020/26).
Kurulun gerekçesi şu adımlardan geçer:
- FSEK 68'de düzenlenen mali haklara tecavüz hâlinde hak sahibine bedelin üç kat fazlasının ödenmesine karar verilmesi, mütecavizi caydırmaya yönelik kanuni bir ceza hükmüdür.
- Somut olayda bilgisayar programı, davalıların siparişi üzerine ve onların ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanarak teslim edilmiştir; taraflar arasında eser sipariş sözleşmesi bulunduğu açıktır.
- Teslimden sonra davacı tarafından mali haklara dair herhangi bir talepte bulunulmamış ve ihtarname gönderilmemiştir; başka bir deyişle kullanıma rıza gösterilmiştir. Kurula göre bu durumda mali hakların ihlal edildiğini ileri sürmek TMK 2 uyarınca dürüstlük kuralına ve hakkın kötüye kullanılması yasağına aykırıdır.
- Sonuç: taraflar arasında sözleşme ilişkisi olduğu ve davacının yalnız eserin sözleşme kapsamındaki bedelini talep edebileceği gözetilmeden, eser sahibi ile aralarında sözleşme olmaksızın kullanım hâlini düzenleyen FSEK 68 kapsamında değerlendirme yapılması doğru olmamıştır.
Kurul bedelin nasıl belirleneceğini de göstermiştir: davacının iki ayrı şirketle iki ayrı eser sipariş sözleşmesi yaptığı gözetilip, bilgisayar programının yapımı ile kullanım şekli de göz önünde bulundurularak hakkaniyete uygun bir bedele hükmedilmesi gerekir.
Bu yönlendirmenin uygulamadaki sonucu görülebilir: bozmaya uyularak yapılan yargılamada mahkeme, davacının iki ayrı şirketle iki ayrı eser sipariş sözleşmesi yaptığını kabul etmiş; bilirkişi raporlarında tazminat miktarı net olarak belirlenemediğinden bilgisayar programının yapımı ile kullanım şekli dikkate alınarak takdiren 60.000 TL maddi tazminata hükmetmiş ve karar onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 22.10.2025, E. 2025/2984, K. 2025/6446).
Yapımcı ve Yayımcı Mali Hakları Nasıl Kullanır?
FSEK 18/3 tek cümledir: bir eserin yapımcısı veya yayımcısı, ancak eserin sahibi ile yapacağı sözleşmeye göre mali hakları kullanabilir. Yani yapımcı veya yayımcı sıfatı, kendiliğinden mali hak kullanma yetkisi vermez; dayanak sözleşmedir.
Bu fıkranın tarihsel önemi sinema eserlerinde görülür. Hukuk Genel Kurulunun aktardığı zincir şöyledir (Yargıtay HGK, 01.12.2022, E. 2020/350, K. 2022/1638):
- 1952-1995: FSEK 8'in ilk hâli "Bir sinema eserinin sahibi onu imâl ettirendir" diyordu; yapımcı tek başına eser sahibiydi.
- 1995 sonrası: 4110 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle yapımcı, mali hakları ancak eserin sahipleriyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabilir hâle geldi.
- 2001 sonrası: FSEK 8/3 ile sinema eserlerinde birlikte eser sahipliği düzenlendi; FSEK 18 de bugünkü hâline getirildi.
Kurul, FSEK 18 ile 12.06.1995'ten önce eser sahibi sayılan yapımcının ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre eser üzerindeki mali hakları kullanabileceğinin kabul edildiğini belirtmiştir. Ayrıntı için FSEK 5 ve FSEK 8 şerhlerine bakabilirsiniz.
Sözleşmenin şekli de serbest değildir. FSEK 52 uyarınca mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konu olan mali hakların ayrı ayrı gösterilmesi zorunludur. FSEK 51 ise ileride çıkarılacak mevzuatın hak sahibine tanıması muhtemel haklara ilişkin taahhütleri sınırlar. Bu nedenle Hukuk Genel Kurulu, tasarruf anında mevcut olmayan mali hakların devrine dair sözleşme ve tasarrufların geçersiz olduğunu kabul etmiştir.
FSEK 18 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Kartlara mali hakları kullanma yetkisini mahkemenin kendi gerekçesinde değerlendiren kararlar alındı. Onama ile kesinleşen kararlarda gerekçenin hangi mahkemeye ait olduğu kart notunda belirtildi.
Sipariş sözleşmesi ile çalışan eseri ayrımı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
FSEK 18/2'deki hak kanundan aslen iktisap edilir; eser sipariş sözleşmesinde ise haklar iş sahibine geçmez ve FSEK 68 uygulanmaz
Olay: Davacı, davalılarla aynı grup şirketinde satın alma müdürü olarak çalışırken, davalıların siparişi üzerine satın alma işlerini kolaylaştıran bir bilgisayar programı hazırlamış ve programı davalıların bilgisayarlarına bizzat kurmuştur. Davalıların programı kullanmaya devam etmesi üzerine FSEK 68 kapsamında tazminat istemiştir. Birleşen davada işveren, FSEK 18/2 uyarınca haklarının kendisine ait olduğunun tespitini istemiş; bu dava reddedilerek kesinleşmiştir.
Karar: Kurul, FSEK 10/4 ve 18/2 ile Borçlar Kanunu hükümleri kapsamında meydana getirilen eserlerde çalıştıran, bir araya getiren ve yayımcı konumundaki kimselerin aslen iktisap ettikleri mali hakların kanundan doğduğunu ve herkese karşı ileri sürülebildiğini; bu nedenle ayrı bir devir sözleşmesine lüzum bulunmadığını belirtmiştir. Eser sipariş sözleşmesini ise ayrı değerlendirmiş: tanımlayıcı unsurunun eserin konusu, içeriği, şekli ve malzemesinin iş sahibi tarafından belirlenmesi ve bedel karşılığı meydana getirilmesinin taahhüt edilmesi olduğunu; eseri meydana getirenin manevi ve mali hakların sahibi kaldığını, iş sahibinin yalnız malik olduğunu ve eseri sözleşme kapsamında kullanabileceğini saptamıştır. Ayırt edici ölçüt olarak, sipariş sözleşmesinde eserin iş sahibinin emir ve talimatı altında sıkı bağlılık ilişkisi içinde değil bağımsız olarak meydana getirildiğini göstermiştir. Somut olayda taraflar arasında sipariş sözleşmesi bulunduğunu, teslimden sonra davacının talepte bulunmaması ve ihtarname göndermemesi nedeniyle kullanıma rıza gösterildiğini, mali hakların ihlal edildiği iddiasının TMK 2'ye aykırı olduğunu belirterek; sözleşme ilişkisi varken FSEK 68 kapsamında değerlendirme yapılmasını doğru bulmamış ve direnme kararını bozmuştur.
“taraflar arasında sözleşme ilişkisi olduğu ve davacının sadece eserin sözleşme kapsamındaki bedelini talep edebileceği gözetilmeden eser sahibi ile aralarında sözleşme olmaksızın kullanım hâlini düzenleyen FSEK'in 68. maddesi kapsamında değerlendirilme yapılması doğru olmamıştır.”
Ne anlama geliyor?
Taraflar arasında bir sözleşme varsa talep üç kat bedel değil sözleşme bedelidir. Bu nedenle dava kurulurken ilişkinin niteliği — iş sözleşmesi, sipariş sözleşmesi veya sözleşmesiz kullanım — önce belirlenmelidir.
Çalışanın eserinde mali ve manevi hakkın ayrılması
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Çalışanın ürettiği eserde mali hak işverende olabilir; manevi hak devredilemediği için şirket manevi tazminat isteyemez
Olay: Bir mimarlık şirketi, market zinciri için hazırladığı mağaza projesinin izinsiz olarak başka bir mağaza inşaatında kullanıldığını ileri sürerek maddi ve manevi tazminat istemiştir. Projeyi çizen kişi şirketin çalışanıdır.
Karar: Mahkeme, projenin FSEK 6/1 kapsamında işlenme eser olduğunu ve işleme eserin müellifinin projeyi çizen kişi bulunduğunu saptamıştır. Eser sahibinin davacı şirketin çalışanı olması ve projenin şirket için çizilmiş olması nedeniyle mali hakkın şirkette bulunduğunu; projenin eser sahibinden ya da mali hak sahibinden izin alınmadan ve telif bedeli ödenmeden kullanılması nedeniyle FSEK 68/1 uyarınca rayiç bedelin üç katına hükmedilmesi gerektiğini belirlemiştir. Buna karşılık davacının işleme üzerinde sadece mali hak sahibi olduğu, manevi hakkın devredilemeyeceği ve eser sahibine sıkı sıkıya bağlı olduğu gerekçesiyle şirketin manevi tazminat talep hakkı bulunmadığına karar vermiştir. Karar temyizde onanmıştır.
“eser sahibinin davacının çalışanı olmasından dolayı ve projenin davacı şirket için çizilmiş olması sebebiyle mali hakkın davacıda olduğu”
Ne anlama geliyor?
İşveren FSEK 18/2'ye dayanarak mali hak talebinde bulunabilir; manevi tazminat ise eser sahibi gerçek kişinin kendi adına açacağı davanın konusudur.
Not: Eser niteliği, hak sahipliği ve tazminata ilişkin tespitler bozma ilamına uyularak verilen yerel mahkeme kararının gerekçesindedir; karar temyizde onanmıştır.
Yapımcının mali hakları kullanması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Yapımcı mali hakları ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabilir; mevcut olmayan hakkın devri geçersizdir
Olay: 12.06.1995'ten önce çekilmiş filmlerin başrol oyuncusunun mirasçıları, filmlerin sinema salonu dışındaki gösterimleri nedeniyle eser sahibi/devralan şirketten tazminat istemiştir.
Karar: Kurul, sinema eserlerinde eser sahipliğinin tarihsel seyrini ortaya koymuş; 4110 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonrasında yapımcının mali hakları ancak eserin sahipleriyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabileceğini belirtmiştir. FSEK 18 ile 12.06.1995'ten önce eser sahibi sayılan yapımcının da ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre eser üzerindeki mali hakları kullanabileceğinin kabul edildiğini saptamıştır. İcracı sanatçının mali haklarının yapımcının haklarından bağımsız olarak aslen kazanıldığını; FSEK 51 ve 52'nin kıyasen uygulanması gereğince tasarruf anında mevcut olmayan mali hakların devrine ilişkin sözleşme ve tasarrufların geçersiz olduğunu belirterek direnme kararını oy birliğiyle uygun bulmuştur.
“Bunun yanında FSEK'in 18. maddesi ile 12.06.1995 tarihinden önce eser sahibi sayılan yapımcının, ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre eser üzerindeki mali hakları kullanabileceği kabul edilmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Yapımcı sıfatı mali hak kullanma yetkisi vermez; dayanak sözleşmedir. Arşiv içeriği kullanacak kuruluşlar devir zincirini sözleşmeler üzerinden kurmalıdır.
Sipariş sözleşmesinde bedelin belirlenmesi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Bedel net belirlenemiyorsa eserin yapımı ve kullanım şekli gözetilerek takdir edilebilir
Olay: Hukuk Genel Kurulunun 16.01.2020 tarihli bozma kararı sonrasında, bilgisayar programına ilişkin eser sipariş sözleşmesi uyuşmazlığında bedelin belirlenmesi gerekmiştir. Bu arada davalı şirketler tek bir unvan altında birleşmiştir.
Karar: Mahkeme, bozma ilamına uyarak Hukuk Genel Kurulunun kararını dikkate almış; her davanın açıldığı tarihteki şartlara göre değerlendirilmesi gerektiğinden davacının iki ayrı şirketle iki ayrı eser sipariş sözleşmesi yaptığının kabulü gerektiğini belirlemiştir. Yargılama boyunca alınan bilirkişi raporlarında tazminat miktarı net olarak belirlenemediğinden, bilgisayar programının yapımı ile kullanım şekli dikkate alınarak takdiren 60.000 TL maddi tazminata karar vermiş; birleşen davada daha önce verilen ret kararı kesinleştiğinden karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiştir. Daire kararı onamıştır.
“yargılama boyunca alınan bilirkişi raporlarında tazminat miktarı net olarak belirlenemediğinden, bilgisayar programının yapımı ile kullanım şekli dikkate alınarak takdiren 60.000,00 TL maddi tazminata karar vermek gerektiği”
Ne anlama geliyor?
Sipariş sözleşmesinde bedel ispatlanamıyorsa mahkeme takdir yetkisini kullanabilir. Bu nedenle sözleşmede bedelin ve kullanım kapsamının açıkça yazılması, sonradan yaşanacak belirsizliği azaltır.
Not: Bedelin takdirine ilişkin tespitler bozmaya uyularak verilen yerel mahkeme kararının gerekçesindedir; karar temyizde onanmıştır.
FSEK 18 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 8 — Eser sahibi: eseri meydana getiren
- FSEK m. 10 — Eser sahipleri arasındaki birlik
- FSEK m. 13 — Fikrî hakların korunması
- FSEK m. 14 — Umuma arz salahiyeti
- FSEK m. 15 — Adın belirtilmesi salahiyeti
- FSEK m. 16 — Eserde değişiklik yapılmasını menetmek
- FSEK m. 19 — Manevi hakların ölümden sonra kullanılması
- FSEK m. 20 — Mali haklar genel olarak
- FSEK m. 21 — İşleme hakkı
- FSEK m. 52 — Mali hak sözleşmelerinde yazılı şekil
- FSEK m. 68 — Mali haklara tecavüzde üç kat bedel
- FSEK m. 70 — Maddi ve manevi tazminat
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.İlişkinin niteliğini önce belirleyin: iş sözleşmesi (FSEK 18/2), eser sipariş sözleşmesi veya sözleşmesiz kullanım. Talep buna göre değişir.
- 2.İş sözleşmesinde eserlerin kapsamını ve hakların kullanımını açıkça yazın; FSEK 18/2 yalnız "aksi anlaşılmadıkça" uygulanır.
- 3.FSEK 18/2'ye dayanacaksanız eserin "işlerini görürken" meydana getirildiğini ortaya koyun; iş dışı üretim bu hükme girmez.
- 4.İşveren olarak mali hak talebinde bulunurken manevi tazminat istemeyin; bu talep eser sahibi gerçek kişiye aittir.
- 5.Sipariş veren olarak eseri kullanacağınız amacı sözleşmeye yazın; kullanım sözleşmenin amacı kapsamıyla sınırlıdır.
- 6.Sipariş sözleşmesinde bedeli ve kullanım kapsamını açıkça belirleyin; aksi hâlde mahkeme takdir yetkisini kullanır.
- 7.Sözleşme ilişkisi varsa FSEK 68 üzerinden üç kat bedel istemeyin; talep sözleşme bedeli üzerinden kurulur.
- 8.Eseri teslim ettikten sonra kullanıma itirazınız varsa ihtarname gönderin; sessiz kalmak rıza olarak değerlendirilebilir.
- 9.Yapımcı veya yayımcı olarak mali hakları kullanacaksanız eser sahibiyle yazılı sözleşme yapın ve hakları tek tek gösterin (FSEK 52).
- 10.Tasarruf anında mevcut olmayan hakların devrine dayanmayın; bu tür sözleşme ve tasarruflar geçersiz sayılmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.