Kısa cevap · FSEK 68
FSEK 68, telif davalarının motorudur. Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahiplerinden bu Kanun'a uygun yazılı izni almadan işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya her türlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletenlerden; izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması hâlinde isteyebileceği bedelin veya bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir. Hukuk Genel Kurulu bu bedelin farazi bir bedel olduğunu ve belirlenmesinde iki yöntemin benimsendiğini saptamıştır. İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi imha, maliyet bedeliyle devir veya üç kat bedel arasında seçim yapabilir. Önemli bir sınır vardır: Hukuk Genel Kurulu, taraflar arasında geçerli bir sözleşme bulunduğunda FSEK 68'in uygulanmayacağını belirtmiştir.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Farazi bedel
- Sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek varsayımsal bedel. Hukuk Genel Kurulu FSEK 68/1 bedelinin bu nitelikte olduğunu belirtmiştir.
- Rayiç bedel
- Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek piyasa bedeli. FSEK 68/1'in ikinci ölçütüdür.
- En çok üç kat
- Bedelin üst sınırı. Mahkeme üç katı aşamaz; bu sınır içinde takdir yetkisi kullanır.
- Yazılı izin şartı
- FSEK 68/1 kapsamındaki fiillerin hukuka uygun olması için Kanun'a uygun yazılı izin alınmış olması gerekliliği.
- İmha talebi
- İzinsiz çoğaltılan kopyaların ve çoğaltma araçlarının yok edilmesi talebi (FSEK 68/2).
- Maliyet bedeliyle devir
- Üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında nüshaların hak sahibine verilmesi.
- Farazi sözleşme yetkileri
- Bedel talebinde bulunan kişinin, tecavüz edene karşı sözleşme yapmış olsaydı sahip olacağı bütün hak ve yetkileri ileri sürebilmesi (FSEK 68/6).
- Sözleşme varsa 68 uygulanmaz
- Taraflar arasında geçerli bir sözleşme bulunduğunda FSEK 68'in uygulanmayacağı kuralı.
- El koyma sınırı
- Ceza Muhakemesi Kanunu'nun el koyma hükümlerinin yalnız delil elde etmek amacıyla uygulanabilmesi.
- Zamanaşımı
- FSEK 68 bedel talebinin on yıllık zamanaşımına tabi olması.
Bir bakışta FSEK 68
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kim isteyebilir | İzni alınmamış hak sahipleri. | FSEK m. 68/1 |
| Hangi fiiller | Yazılı izin olmaksızın işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim. | FSEK m. 68/1 |
| Ne kadar | Sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin veya rayiç bedelin en çok üç kat fazlası. | FSEK m. 68/1 |
| Bedelin niteliği | Farazi bir bedeldir; belirlenmesi bakımından iki yöntem benimsenmiştir. | HGK 2020/483 |
| Zamanaşımı | Talep on yıllık zamanaşımına tabidir. | HGK 2020/483 |
| Sözleşme varsa | Taraflar arasında geçerli bir sözleşme bulunduğunda FSEK 68 uygulanmaz. | HGK 2020/26 |
| Satışa çıkarılmamış kopyalar | İmha, maliyet bedeliyle devir veya üç kat bedel arasında seçim yapılır. | FSEK m. 68/2 |
| Satışa çıkarılmış kopyalar | Tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar için aynı seçenekler kullanılır. | FSEK m. 68/3 |
| Diğer hak sahipleri | İmha ve devir talepleri için eser sahibinin FSEK 52'ye uygun yazılı çoğaltma izni aranır. | FSEK m. 68/4 |
| El koyma | CMK'nın el koyma hükümleri delil elde etmek amacı dışında uygulanmaz. | FSEK m. 68/5 |
| Farazi sözleşme | Bedel isteyen, sözleşme yapmış olsaydı sahip olacağı bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir. | FSEK m. 68/6 |
| Bilirkişi raporu | Rapor denetime elverişli olmalı; çelişkili raporlar giderilmeden karar verilemez. | 11. HD 2023/7167; 11. HD 2019/6232 |
FSEK 68 madde metni
Beşinci Bölüm: Hukuk ve Ceza Davaları · A) Hukuk davaları — I – Tecavüzün ref'i davası: 3. Mali haklara tecavüz halinde
Mali haklara tecavüz halinde — Madde 68
- (1)İki alternatif ölçüt: sözleşme yapılmış olması hâlinde istenebilecek bedel veya Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedel. "En çok üç kat" ifadesi bir üst sınırdır.(Değişik: 23/1/2008-5728/137 md.) Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahiplerinden bu Kanuna uygun yazılı izni almadan, işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya hertürlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletenlerden, izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir.
- (2)Üç seçimlik hak: imha, maliyet bedeliyle devir veya üç kat bedel. Seçim hak sahibine aittir ve bu seçim hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmaz.İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi çoğaltılmış kopyaların, çoğaltmaya yarayan film, kalıp ve benzeri araçların imhasını veya üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında kendisine verilmesini ya da sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlasını talep edebilir. Bu husus, izinsiz çoğaltanın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
- (3)Satışa çıkarılmış olsa bile tecavüz edenin elinde kalan nüshalar bakımından ikinci fıkradaki seçenekler kullanılabilir.İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmışsa hak sahibi, tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar hakkında ikinci fıkradaki şıklardan birini kullanabilir.
- (4)Eser sahibi dışındaki hak sahiplerinin imha ve devir taleplerini kullanabilmesi FSEK 52'ye uygun yazılı çoğaltma iznine bağlıdır.İkinci ve üçüncü fıkraların eser sahibinden başka hak sahiplerince uygulanabilmesi için eser sahibinin bu Kanunun 52 nci maddesine uygun yazılı çoğaltma izni aranır.
- (5)El koyma hükümleri yalnız delil elde etmek amacıyla uygulanabilir; hak sahibinin özel hukuk talebini karşılamak için kullanılamaz.Hak sahiplerinden biri, ikinci ve üçüncü fıkralar uyarınca talepte bulunduklarında Ceza Muhakemesi Kanununun el koymaya ilişkin hükümleri delil elde etmek amacı dışında uygulanmaz.
- (6)Farazi sözleşme ilkesi: bedel isteyen kişi, sanki sözleşme yapılmış gibi bütün hak ve yetkilerini ileri sürebilir.Bedel talebinde bulunan kişi, tecavüz edene karşı onunla bir sözleşme yapmış olması halinde haiz olabileceği bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Madde ilk hâliyle kabul edildi. |
| 07.06.1995 | 4110 sayılı Kanun (RG 12.06.1995, S. 22311) | Madde değiştirildi. |
| 21.02.2001 | 4630 sayılı Kanun (RG 03.03.2001, S. 24335) | Madde yeniden düzenlendi. |
| 23.01.2008 | 5728 sayılı Kanun m. 137 (RG 08.02.2008, S. 26781) | Madde bugünkü hâliyle tümüyle yeniden yazıldı. Bu değişiklikle birinci fıkraya "bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedel" ölçütü eklendi; ikinci fıkrada imha, maliyet bedeliyle devir ve üç kat bedel seçenekleri düzenlendi; beşinci fıkrayla Ceza Muhakemesi Kanunu'nun el koymaya ilişkin hükümlerinin delil elde etmek amacı dışında uygulanmayacağı kurala bağlandı. Yargıtay, sözleşme tarihinde yürürlükte bulunan metnin uygulanacağını gözeterek değişiklik tarihlerini önemsemektedir. |
Üç Kat Bedel Nasıl Hesaplanır?
FSEK 68/1 iki alternatif ölçüt sunar ve hak sahibi bunlardan birine dayanabilir:
- Sözleşme yapılmış olması hâlinde isteyebileceği bedel. Hak sahibinin kendi tarifesi, benzer sözleşmelerdeki bedeller veya meslek birliği tarifeleri esas alınır.
- Bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedel. Piyasa koşullarına göre belirlenen bedeldir.
Bu bedelin en çok üç kat fazlası istenebilir. "En çok" ifadesi bir üst sınır koyar: mahkeme üç katı aşamaz ama bu sınır içinde takdir yetkisini kullanır.
Bedel gerçek zarar değildir. Hukuk Genel Kurulu bunu açıkça ifade etmiştir: FSEK 68/1 gereğince belirlenecek bedelin farazi bir bedel olduğu ve bu bedelin belirlenmesi bakımından da iki yöntemin benimsendiği saptanmıştır (Yargıtay HGK, 30.06.2020, E. 2017/71, K. 2020/483). Aynı kararda talebin on yıllık zamanaşımına tabi olduğu ve FSEK 76/2'deki karinenin meslek birliğinin repertuvarının tamamına genişletilemeyeceği de belirtilmiştir.
Farazi bedel olmasının pratik sonucu şudur: hak sahibinin somut bir zarar ispat etmesi gerekmez. FSEK 68/6 bunu tamamlar: bedel talebinde bulunan kişi, tecavüz edene karşı onunla bir sözleşme yapmış olması hâlinde haiz olabileceği bütün hak ve yetkileri ileri sürebilir.
Üç kat otomatik mi? Uygulamada en çok tartışılan nokta budur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bir kıraathanede bireysel abonelik kartıyla yapılan yayın nedeniyle tarife bedelinin üç katına hükmedilmesini oy çokluğuyla onamıştır; karşı oyda ise kusur durumu tartışılmaksızın "üç katı" ibaresinin bir zorunluluk gibi algılanmasına karşı çıkılmıştır (Yargıtay 11. HD, 02.07.2015, E. 2014/19083, K. 2015/8814). Çoğunluk görüşü ilk derece kararını yerinde bulmuş, böylece üç kat uygulamasını onamıştır.
Benzer biçimde Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 1995 öncesi bir filmdeki sanatçı görüntülerinin reklam filminde izinsiz kullanılması nedeniyle rayiç bedelin üç katı tazminata hükmedilmesini onamıştır (Yargıtay 11. HD, 17.06.2025, E. 2024/6596, K. 2025/4186).
Sözleşme Varsa FSEK 68 Uygulanmaz
FSEK 68'in en sık atlanan sınırı budur. Madde, izin alınmaksızın yapılan kullanımları hedefler. Taraflar arasında geçerli bir sözleşme varsa uyuşmazlık sözleşme hukuku çerçevesinde çözülür.
Hukuk Genel Kurulu bu ayrımı açıkça kurmuştur: bir sipariş üzerine yazılım geliştirilen olayda, eserin teslimiyle nüsha üzerindeki mülkiyetin geçtiğini ancak eserden kaynaklanan hakların eser sahibinde kalmaya devam ettiğini; teslim alanın eseri yalnız sipariş amacı kapsamında kullanabileceğini saptamış ve taraflar arasında geçerli bir sözleşme bulunduğunda FSEK 68'in uygulanmayacağını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 16.01.2020, E. 2019/474, K. 2020/26).
Bu, dava stratejisi bakımından belirleyicidir:
- Kullanım sözleşmenin içinde kalıyorsa: tartışma sözleşmeye aykırılık, eksik bedel ve gerekiyorsa cayma üzerinden yürür (FSEK 58).
- Kullanım sözleşmenin kapsamını aşıyorsa: aşan kısım izinsiz kullanım sayılır ve FSEK 68 devreye girer. Kapsamın belirlenmesinde FSEK 55 daraltıcı yorum kuralı uygulanır: aksi kararlaştırılmadıkça devir, eserin tercüme veya sair işlenmelerine şamil değildir (FSEK 55).
- Sözleşme hiç yoksa veya FSEK 52'ye uygun değilse: Yargıtay yazılı izin bulunmamasını doğrudan tecavüz saymaktadır. Bir kararda "somut olayda ise FSEK'in 52. maddesi kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığı" tespitiyle FSEK 68 uygulanmıştır (Yargıtay 11. HD, 17.06.2025, E. 2024/6596, K. 2025/4186). Şekil şartı için FSEK 52 şerhine bakabilirsiniz.
FSEK 70 ile ilişki. FSEK 70/3, tecavüze uğrayan kimsenin tazminattan başka temin edilen kârın kendisine verilmesini de isteyebileceğini; bu hâlde FSEK 68 uyarınca talep edilen bedelin indirileceğini düzenler. Yani bedel ve kâr talepleri birbirinden mahsup edilir (FSEK 70).
İmha, Nüsha Devri ve Bilirkişi Meselesi
FSEK 68/2, para talebinin yanında ayni seçenekler sunar. İzinsiz çoğaltılan kopyalar satışa çıkarılmamışsa hak sahibi şunlardan birini seçebilir:
- İmha: çoğaltılmış kopyaların ve çoğaltmaya yarayan film, kalıp ve benzeri araçların yok edilmesi,
- Maliyet bedeliyle devir: üretim maliyet fiyatını geçmeyecek uygun bir bedel karşılığında bunların kendisine verilmesi,
- Üç kat bedel: sözleşme olması durumunda isteyebileceği miktarın üç kat fazlası.
Seçim hakkı hak sahibindedir ve madde açıkça belirtir: bu husus, izinsiz çoğaltanın hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kopyalar satışa çıkarılmışsa, FSEK 68/3 uyarınca tecavüz edenin elinde bulunan nüshalar hakkında aynı seçenekler kullanılabilir.
Eser sahibi dışındaki hak sahipleri için ek şart. FSEK 68/4, ikinci ve üçüncü fıkraların eser sahibinden başka hak sahiplerince uygulanabilmesi için eser sahibinin FSEK 52'ye uygun yazılı çoğaltma izninin aranacağını söyler. Yani yapımcı veya devralan, imha ve devir taleplerini ancak yazılı çoğaltma izni varsa kullanabilir.
El koyma sınırı. FSEK 68/5 önemli bir güvence getirir: hak sahiplerinden biri ikinci ve üçüncü fıkralar uyarınca talepte bulunduğunda Ceza Muhakemesi Kanunu'nun el koymaya ilişkin hükümleri delil elde etmek amacı dışında uygulanmaz. Yani ceza yargılamasının el koyma yetkisi, özel hukuk talebini karşılamak için kullanılamaz.
Bedelin ispatı: bilirkişi raporu belirleyicidir. FSEK 68 davalarının kaderi çoğu zaman bilirkişi raporuna bağlıdır ve Yargıtay bu konuda titizdir:
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, rayiç bedelin FSEK 41 ve 42/A/3 çerçevesinde belirlenmesi gerektiğini; denetime elverişli olmayan bir rapora dayanılarak karar verilemeyeceğini saptayarak kararı bozmuştur (Yargıtay 11. HD, 07.12.2023, E. 2022/3291, K. 2023/7167).
- Aynı Daire, çelişkili bilirkişi raporları giderilmeden karar verilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 07.10.2019, E. 2018/5067, K. 2019/6232).
Bu nedenle davacı tarafın kendi tarife ve sözleşme örneklerini dosyaya sunması; davalı tarafın ise rapordaki hesap yöntemine somut itirazlar yöneltmesi belirleyici olur.
Zamanaşımı. Hukuk Genel Kurulu, FSEK 68 bedel talebinin on yıllık zamanaşımına tabi olduğunu belirtmiştir (Yargıtay HGK, 30.06.2020, E. 2017/71, K. 2020/483).
FSEK 68 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 6 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Onama kararlarında alıntılar, Dairenin uygun bulduğu alt derece mahkemesi gerekçesinden alınmıştır ve bu durum her kartta gösterildi. Oy çokluğuyla verilen kararlarda karşı oy görüşleri ayıklanmış; benimsenmediği ayrıca belirtilmiştir.
Bedelin niteliği ve zamanaşımı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
FSEK 68/1 gereğince belirlenecek bedel farazi bir bedeldir; belirlenmesi bakımından iki yöntem benimsenmiştir ve talep on yıllık zamanaşımına tabidir
Olay: Bir meslek birliği, repertuvarındaki eserlerin izinsiz kullanımı nedeniyle FSEK 68 uyarınca bedel istemiş; bedelin hesabı, zamanaşımı ve repertuvar karinesinin kapsamı tartışılmıştır.
Karar: Kurul, FSEK 68/1 gereğince belirlenecek bedelin farazi bir bedel olduğunu ve bu bedelin belirlenmesi bakımından iki yöntemin benimsendiğini saptamıştır. Talebin on yıllık zamanaşımına tabi olduğunu; FSEK 76/2'deki karinenin meslek birliğinin repertuvarının tamamına genişletilemeyeceğini belirtmiştir.
“FSEK'in 68/1 maddesi gereğince belirlenecek bedelin, farazi bir bedel olduğu ve bu bedelin belirlenmesi bakımından da iki yöntemin benimsendiği”
Ne anlama geliyor?
FSEK 68 bedeli somut zararın ispatına bağlı değildir. Buna karşılık on yıllık zamanaşımı işler ve meslek birliğinin repertuvar karinesi sınırsız değildir.
Sözleşme varsa FSEK 68 uygulanmaz
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Taraflar arasında geçerli bir sözleşme bulunduğunda FSEK 68 uygulanmaz; teslim alan eseri yalnız sipariş amacı kapsamında kullanabilir
Olay: Bir kurum için sipariş üzerine yazılım geliştirilmiş; teslimden sonra yazılımın geliştirilerek ve üçüncü kişilere kullandırılarak sipariş amacının dışına çıkarıldığı ileri sürülmüştür.
Karar: Kurul, FSEK 48 ile 50 arasındaki ayrımı ortaya koymuş; FSEK 10/4 ve 18/2 ile TBK'nın eser sözleşmesine ilişkin hükümleri çerçevesinde eser sipariş sözleşmesini değerlendirmiştir. Eserin teslimiyle nüsha üzerindeki mülkiyetin geçtiğini ancak eserden kaynaklanan hakların eser sahibinde kalmaya devam ettiğini; teslim alanın eseri yalnız sipariş amacı kapsamında kullanabileceğini, şifre ve kaynak kodun teslimi gerekip gerekmediğinin sözleşmeye göre belirleneceğini saptamıştır. Taraflar arasında geçerli bir sözleşme bulunduğunda FSEK 68'in uygulanmayacağını da belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“taraflar arasında sözleşme ilişkisi olduğu ve davacının sadece eserin sözleşme kapsamındaki bedelini talep edebileceği gözetilmeden eser sahibi ile aralarında sözleşme olmaksızın kullanım hâlini düzenleyen FSEK'in 68. maddesi kapsamında değerlendirilme yapılması doğru olmamıştır.”
Ne anlama geliyor?
FSEK 68 yalnız izinsiz kullanımlar içindir. Sözleşme varsa uyuşmazlık sözleşme hukuku çerçevesinde çözülür; ancak sözleşmeyi aşan kullanım yine FSEK 68 kapsamına girer.
Not: Kararın esas konusu FSEK 48/50 ayrımı ve sipariş üzerine eserdir.
Üç kat uygulaması
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Bireysel abonelik kartının ticari işletmede kullanılmasıyla yapılan umuma iletimde tarife bedelinin üç katına hükmedilmesi onandı
Olay: Bir kıraathanede, başka bir kişi adına bireysel abonelik tesis edilen uydu alıcısıyla yayın yapıldığı tespit edilmiştir. Hak sahibi, umuma iletim hakkının ihlal edildiğini ileri sürerek FSEK 68 uyarınca sözleşme yapılmış olması hâlinde istenebilecek bedelin üç katını istemiştir.
Karar: İlk derece mahkemesi, bireysel abonelik için düzenlenen televizyon yayınına ilişkin hak sahipliğinin kahvehane olarak işletilen yakın adresteki ticari iş yerinde kullanılmasıyla davacının eser niteliğindeki maç yayınından kaynaklanan hakkına tecavüzde bulunulduğunu belirlemiş; bilirkişinin belirlediği ve tutanak tarihi itibarıyla tarife bedeli olan miktarın FSEK 68 gereğince üç katına hükmetmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, dosya kapsamına ve gerekçede dayanılan delillerin değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığını belirterek hükmü oy çokluğuyla onamıştır.
“tutanak tarihi itibariyle tarife bedeli olan miktarın FSK 68. madde gereğince 3 katı miktarı olan 4.050,00 TL tazminatı davacının hak kazandığı”
Ne anlama geliyor?
Bireysel abonelikle alınan yayının ticari mekânda kullanılması umuma iletim hakkının ihlalidir ve üç kat bedel sonucunu doğurabilir.
Not: Alıntı, Dairenin onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir; kararda geçen kısaltma resmî metindeki hâliyle aktarılmıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiştir: karşı oyda, kusur durumu tartışılmaksızın "üç katı" ibaresinin bir zorunluluk gibi algılanmasına karşı çıkılmış olup bu görüş çoğunluk tarafından benimsenmemiştir.
Rayiç bedelin tespiti
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Rayiç bedel FSEK 41 ile 42/A maddesinin üçüncü fıkrasına göre belirlenir; tarifelerden yararlanılabilir ve denetime elverişsiz rapora dayanılarak hüküm kurulamaz
Olay: Bir yapımcı, filmlerinin davalıya ait uydu kanalında izinsiz olarak birden çok kez yayınlandığını ileri sürerek FSEK 68 uyarınca emsal rayiç bedelin üç katı tazminat ile muhtemel tecavüzün men'ini istemiştir. Yargılamada tazminat hesabı için iki ayrı bilirkişi raporu alınmış; mahkeme ikinci rapora dayanarak karar vermiştir.
Karar: Daire, ilk raporun bir meslek birliğinden gelen müzekkere cevabı dikkate alınarak hazırlandığını, ikinci raporda ise filmler ve uydu kanalı kategorize edilerek gösterim bedeli belirlendiğini saptamıştır. Meslek birliğinin bildirdiği bedele aynen uyulması gerekmemekle birlikte ikinci raporun, kategorilerin ve gösterim bedellerinin dayanakları belirtilmeden denetime elverişsiz biçimde oluşturulduğunu belirlemiştir. Tazminata esas alınacak rayiç bedelin FSEK 41 ile bu maddenin on birinci fıkrası yollamasıyla 42/A maddesinin üçüncü fıkrasına göre belirleneceğini; meslek birliklerinin bu esas ve kriterlere göre tarife belirlediğinden rayiç bedel tespitinde tarifelerden yararlanılabileceğini; FSEK 41 ve 43 uyarınca hazırlanan tarifeler ve bu tarifelere göre kurulan sözleşmeler getirtilip değerlendirilerek rayiç bedel belirlendikten sonra tazminat miktarının saptanması gerektiğini belirtmiştir. Aralarında sektörden bir bilirkişinin bulunduğu kuruldan rapor alınması gerekirken denetime elverişsiz rapora dayanılmasını bozma sebebi sayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Tazminata esas alınacak rayiç bedel 5846 sayılı Kanun'un 41 ... maddesi ile bu maddenin 11 ... fıkrası yollaması ile 42/A maddesinin üçüncü fıkrası hükmüne göre belirlenir. ... denetime elverişsiz rapora dayanarak hüküm tesisi bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Bedel talebinin kaderi bilirkişi raporuna bağlıdır. Rapor, kategorilerin ve bedellerin dayanaklarını göstermeli; rayiç bedel tarifeler ve bu tarifelere göre kurulan sözleşmeler üzerinden belirlenmelidir.
Not: Karar FSEK 41, 42/A ve 68 kapsamında rayiç bedelin tespitine ilişkindir. Alıntıda madde numaralarının bir kısmı karar metnindeki hâliyle anonimleştirilmiş olarak aktarılmıştır.
Yazılı izin yoksa üç kat
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
FSEK 52 kapsamında yazılı izin veya mali hak devri bulunmadığı hâlde yapılan kullanım tecavüzdür ve rayiç bedelin üç katı tazminata yol açar
Olay: Bir kurum, 1995 öncesi çekilmiş bir filmdeki sanatçı görüntülerini reklam filminde kullanmış ve telif haklarını silsile yoluyla devralan üçüncü şahıslardan bedeli mukabilinde satın aldığını savunmuştur.
Karar: İlk derece mahkemesi, davacının filmde icracı sanatçı olduğunu ve bu hakkın ilk kez 4110 sayılı Kanunla tanındığını belirlemiştir. Somut olayda FSEK 52 kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığını; eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığını saptamıştır. İzinsiz kullanımı mali haklara tecavüz sayarak FSEK 68 uyarınca rayiç bedelin üç katı tazminata hükmetmiş; Bölge Adliye Mahkemesi istinafı esastan reddetmiş ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararı oy birliğiyle onamıştır.
“somut olayda ise FSEK'in 52. maddesi kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığı”
Ne anlama geliyor?
Hak zinciri iddiası tek başına yeterli değildir. FSEK 52'ye uygun yazılı izin gösterilemezse kullanım tecavüz sayılır ve üç kat bedel gündeme gelir.
Not: Alıntı, Dairenin onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir.
Çelişkili raporlar
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Çelişkili bilirkişi raporları giderilmeden karar verilemez
Olay: Telif hakkı ihlali nedeniyle açılan davada birbiriyle çelişen bilirkişi raporları alınmış; mahkeme çelişkiyi gidermeksizin hüküm kurmuştur.
Karar: Daire, dosyada birbiriyle çelişen bilirkişi raporları bulunduğu hâlde çelişki giderilmeden karar verilmesini usul ve yasaya aykırı bulmuş; çelişkinin yeni bir bilirkişi incelemesiyle giderilmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.
“anılan bilirkişi raporları arasında oluşan çelişki giderilmeksizin karar verildiği anlaşılmaktadır”
Ne anlama geliyor?
Raporlar arasında çelişki varsa mahkeme bunu gidermek zorundadır. Bu, bedel talebinde her iki taraf için de önemli bir savunma aracıdır.
Not: Karar usul hukuku bakımından bilirkişi incelemesine ilişkindir; buraya, FSEK 68 bedelinin ispatındaki rolü nedeniyle alınmıştır.
FSEK 68 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 41 — Umuma açık mahallerde eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanılması
- FSEK m. 42 — Meslek birlikleri
- FSEK m. 42/A — Tarifeler ve sözleşmeler
- FSEK m. 52 — Sözleşmelerde şekil
- FSEK m. 55 — Şümul
- FSEK m. 66 — Tecavüzün ref'i davası
- FSEK m. 67 — Manevi haklara tecavüz halinde
- FSEK m. 69 — Tecavüzün men'i davası
- FSEK m. 70 — Tazminat davası
- FSEK m. 76 — Görev ve delil
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Bedel talebinizi sözleşme bedeli veya rayiç bedel ölçütlerinden birine açıkça dayandırın.
- 2.Kendi tarifenizi, benzer sözleşme örneklerinizi ve varsa meslek birliği tarifesini dosyaya sunun.
- 3."En çok üç kat" ifadesinin bir üst sınır olduğunu; mahkemenin bu sınır içinde takdir yetkisi bulunduğunu gözetin.
- 4.Somut zarar ispat etmeniz gerekmediğini; bedelin farazi nitelikte olduğunu bilin.
- 5.Talebinizin on yıllık zamanaşımına tabi olduğunu gözetin.
- 6.Taraflar arasında geçerli bir sözleşme varsa FSEK 68'in uygulanmayacağını; bu hâlde sözleşmeye aykırılık yoluna başvurmanız gerektiğini bilin.
- 7.Kullanımın sözleşme kapsamını aşan kısmı için FSEK 68'e dayanabileceğinizi gözetin.
- 8.Kopyalar satışa çıkarılmamışsa imha, maliyet bedeliyle devir ve üç kat bedel arasındaki seçiminizi dilekçede belirtin.
- 9.Eser sahibi değilseniz imha ve devir talepleri için FSEK 52'ye uygun yazılı çoğaltma iznini dosyaya koyun.
- 10.El koyma hükümlerinin yalnız delil elde etmek amacıyla uygulanabileceğini gözetin.
- 11.Bilirkişi raporunun hesap yöntemini ve denetlenebilirliğini kontrol edin; eksikse itiraz edin.
- 12.Çelişkili raporlar varsa çelişkinin giderilmesini talep edin.
- 13.FSEK 70/3 uyarınca kâr talebinde bulunursanız FSEK 68 bedelinin indirileceğini hesaba katın.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.