Kısa cevap · TMK 134
TMK 134, evlenmenin ilk adımını düzenler: evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur. Evlendirme memuru belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya görevlendireceği memur, köylerde muhtardır. Başvuru yazılı veya sözlü yapılabilir (TMK 135); istenen belgeler TMK 136'da sayılmıştır. Memur başvuruyu inceler, noksanlığı tamamlattırır; ehliyet yokluğu veya yasal engel varsa başvuruyu reddeder (TMK 137) ve bu karara karşı mahkemeye başvurulabilir (TMK 138). Koşullar varsa memur gün bildirir ya da altı ay geçerli evlenme izni belgesi verir (TMK 139-140). Tören, ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde açık olarak yapılır (TMK 141) ve evlenme, tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur (TMK 142). Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre evlenmenin üç kurucu unsuru vardır ve biri eksikse yokluk doğar; nüfusa tescil bu sonucu değiştirmez. Buna karşılık yıllarca evli yaşadıktan sonra ileri sürülen yokluk iddiası hakkın kötüye kullanılması sayılabilir.
Bu sayfada neler var? (11 bölüm)
- TMK 134 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Başvuru: Nereye, Nasıl, Hangi Belgelerle?
- İnceleme, Ret, İtiraz ve Altı Aylık İzin Belgesi
- TMK 141-143: Tören, İki Tanık ve Evlenmenin Oluşma Anı
- Kurucu Unsur Eksikse: Evlenmenin Yokluğu
- TMK 134 Yargıtay kararları
- TMK 134 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Evlendirme memuru
- TMK 134/2: belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya görevlendireceği memur, köylerde muhtar.
- Başvuru yeri
- TMK 134/1: evlenecek erkek ve kadından birinin oturduğu yer evlendirme memurluğu.
- Başvurunun şekli
- TMK 135: başvuru evlenecekler tarafından yazılı veya sözlü olarak yapılır.
- Sağlık raporu
- TMK 136: evlenmeye engel hastalığın bulunmadığını gösteren ve başvuruya eklenmesi zorunlu belge.
- Başvurunun reddi
- TMK 137/2: usulsüzlük, ehliyetsizlik veya yasal engel hâlinde memurun verdiği karar; evleneceklere yazıyla hemen bildirilir.
- Redde itiraz
- TMK 138/1: ret kararına karşı mahkemeye başvuru. Evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır.
- Evlenme izni belgesi
- TMK 139/2: verildiği tarihten başlayarak altı ay içinde herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenme hakkı sağlayan belge.
- Altı aylık süre
- TMK 139/2 ve 140: belgenin geçerlilik süresi. Süre geçerse memur töreni yapamaz.
- Tören tanığı
- TMK 141: ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanık. Törenin geçerlilik koşuludur.
- Evlenmenin oluşma anı
- TMK 142: tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri an.
- Aile cüzdanı
- TMK 143/1: tören biter bitmez evlendirme memurunun eşlere verdiği belge.
- Evlenmenin yokluğu
- Kurucu unsurlardan birinin bulunmaması hâli. Süre geçmekle düzelmez, nüfusa tescil sonucu değiştirmez.
Bir bakışta TMK 134
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Başvuru | Evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur. | TMK m. 134/1 |
| Yetkili memur | Belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtar. | TMK m. 134/2 |
| Şekil | Başvuru, evlenecekler tarafından yazılı veya sözlü olarak yapılır. | TMK m. 135 |
| Belgeler | Nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği, önceki evlilik sona ermişse buna ilişkin belge, küçük veya kısıtlıda imzası onaylanmış yazılı izin belgesi ve evlenmeye engel hastalık bulunmadığını gösteren sağlık raporu. | TMK m. 136 |
| İnceleme | Memur başvuruyu ve belgeleri inceler; noksanlık görürse bunu tamamlar veya tamamlattırır. | TMK m. 137/1 |
| Ret | Başvuru usulüne uygun değilse, evleneceklerden biri evlenmeye ehil değilse ya da yasal engel varsa başvuru reddolunur ve durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir. | TMK m. 137/2 |
| İtiraz | Evleneceklerden her biri ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir; itiraz evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır. | TMK m. 138/1 |
| Mutlak butlan gerekçeli ret | Mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna ilişkin ret kararlarına karşı açılan davalar basit yargılama usulüyle görülür. | TMK m. 138/2 |
| İzin belgesi | Koşullar varsa veya ret kararı mahkemece kaldırılırsa memur gün ve saat bildirir; isterlerse evlenme izni belgesi verir. | TMK m. 139/1 |
| Altı ay | Evlenme izni belgesi, verildiği tarihten başlayarak altı ay içinde herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenme hakkı sağlar; süre geçerse tören yapılamaz. | TMK m. 139/2; 140 |
| Tören | Tören, evlendirme dairesinde memurun ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde açık olarak yapılır; evleneceklerin istemi üzerine memurun uygun bulacağı diğer yerlerde de yapılabilir. | TMK m. 141 |
| Oluşma anı | Memur her birine evlenmek isteyip istemediğini sorar; evlenme, tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur. | TMK m. 142 |
| Aile cüzdanı | Tören biter bitmez memur eşlere aile cüzdanı verir; cüzdan gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz ve evlenmenin geçerliliği dinî törene bağlı değildir. | TMK m. 143 |
| Yokluk | Kurucu unsurlardan biri gerçekleşmemişse evlenme hiç gerçekleşmemiş gibi sonuç doğurur; süre geçmekle düzelmez ve nüfusa tescil sonucu değiştirmez. | HGK 22.11.2022 |
TMK 134 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Birinci Kısım: Evlilik Hukuku · Birinci Bölüm: Evlenme — Üçüncü Ayırım: Evlenme Başvurusu ve Töreni
Evlenme başvurusu — Madde 134
- (1)İki unsur vardır: yetkili makam (içlerinden birinin oturduğu yer) ve başvurunun birlikte yapılması. Oturma yeri ölçütü, yerleşim yerinden daha geniştir.Birbiriyle evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvururlar.
- (2)Fıkra asıl yetkilileri sayar. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 22/2 ayrıca Bakanlığa, belirli birimlere evlendirme memurluğu yetkisi ve görevi verme imkânı tanır.Evlendirme memuru, belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtardır.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 31.03.2011 | 6217 sayılı Kanun m. 31 (RG 14.04.2011, S. 27905) | Bu sayfanın kapsadığı TMK 138'in ikinci fıkrasında yer alan "ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla" ibaresi, 31.03.2011 tarihli ve 6217 sayılı Kanunun 31. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Değişiklikten önce, mutlak butlan sebebine dayanan ret kararlarına karşı açılan davaların basit yargılama usulüyle ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla görülmesi öngörülmüştü. Bugün fıkra yalnızca basit yargılama usulüne yollama yapar; savcının duruşmada hazır bulunması zorunluluğu kalkmıştır. |
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | Madde, "Üçüncü Ayırım: Evlenme Başvurusu ve Töreni" başlığı altında yer alır. TMK 134, 135, 136, 137, 139, 140, 141, 142, 143 ve 144 Kanunun ilk metninden bu yana hiç değiştirilmemiştir. Evlendirme memurluğu yetkisinin kapsamı ise TMK dışında, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 22 ile genişletilmiştir. |
Başvuru: Nereye, Nasıl, Hangi Belgelerle?
Evlenme, bir başvuru ile başlar ve başvurunun makamı, şekli ile eklerinin tamamı kanunda gösterilmiştir.
Evlendirme memuru, belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtardır.
Madde 135 — Başvuru, evlenecekler tarafından yazılı veya sözlü olarak yapılır.
Ölçüt "oturduğu yer"dir. Kanun yerleşim yeri değil oturma yeri demiştir; bu, fiilen bulunulan yeri de kapsayan daha geniş bir ölçüttür. Eşlerden birinin oturduğu yer yeterlidir.
Başvuru birlikte yapılır. Tek taraflı başvuru hükme uygun değildir. Buna karşılık başvurunun şekli serbesttir: TMK 135 uyarınca yazılı veya sözlü olabilir.
| Belge | Kim için |
|---|---|
| Nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği | Her ikisi için |
| Önceki evliliğin sona erdiğine ilişkin belge | Daha önce evlenmiş olan için |
| İmzası onaylanmış yazılı izin belgesi | Küçük veya kısıtlı için |
| Evlenmeye engel hastalık bulunmadığına dair sağlık raporu | Her ikisi için |
Yetkili makam TMK dışında da belirlenebilir. TMK 134/2 asıl yetkilileri sayar; 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 22. maddesinin ikinci fıkrası ise Bakanlığa, il nüfus ve vatandaşlık müdürlükleri, nüfus müdürlükleri, dış temsilcilikler ile il ve ilçe müftülüklerine evlendirme memurluğu yetkisi ve görevi verme imkânı tanır. Aynı fıkra uyarınca eşlerden birinin yabancı olması hâlinde evlendirmeye belediye evlendirme memurlukları ile nüfus müdürleri yetkilidir. Bu yetkilendirmenin iptali istemi Anayasa Mahkemesi tarafından reddedilmiştir (AYM 06.12.2018, E. 2017/180, K. 2018/109, RG 23.01.2019, S. 30664).
İnceleme, Ret, İtiraz ve Altı Aylık İzin Belgesi
Memurun görevi belgeleri teslim almakla bitmez; kanun ona inceleme ve gerektiğinde ret yetkisi verir.
Başvurunun usulüne uygun olarak yapılmadığı veya evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa, evlenme başvurusu reddolunur ve durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir.
Birinci fıkra ile ikinci fıkra arasındaki ayrım pratikte belirleyicidir: noksanlık tamamlattırılır, ehliyetsizlik veya yasal engel ise reddi gerektirir. Ret kararı yazıyla ve hemen bildirilmelidir.
Ancak, mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna ilişkin ret kararlarına karşı açılan davalar, basit yargılama usulüyle görülür.
Bu fıkrada eskiden yer alan "ve Cumhuriyet savcısının hazır bulunmasıyla" ibaresi 6217 sayılı Kanunun 31. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır; savcının duruşmada bulunması artık zorunlu değildir.
Evlenme izni belgesi, verildiği tarihten başlayarak altı ay içinde evleneceklere herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenebilme hakkı sağlar.
Madde 140 — Evlenme koşullarının bulunmadığının anlaşılması veya belgelerin verilmesinden başlayarak altı ayın geçmesi hâlinde, evlendirme memuru evlenme törenini yapamaz.
İzin belgesi taşınabilir bir haktır. Belge, başvurunun yapıldığı memurlukla sınırlı değildir: herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenme hakkı sağlar. Ancak süresi altı aydır ve TMK 140 uyarınca süre geçerse memur töreni yapamaz.
TMK 141-143: Tören, İki Tanık ve Evlenmenin Oluşma Anı
Evlenmenin hukuken doğduğu an, törenin şekline sıkı biçimde bağlanmıştır.
Tanıklarda iki nitelik birlikte aranır: ayırt etme gücüne sahip olmak ve ergin olmak. Sayı ikidir. Tören kural olarak evlendirme dairesinde ve açık olarak yapılır; evleneceklerin istemi ve memurun uygun bulması hâlinde başka yerlerde de yapılabilir.
Aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz.
Evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına bağlı değildir.
Maddenin üçüncü fıkrası, hukuki sonuç bakımından belirleyicidir: evlenmenin geçerliliği dinî törenin yapılmasına bağlı değildir. Buna karşılık ikinci fıkra, dinî törenin aile cüzdanı gösterilmeden yapılamayacağını düzenler; yani kanun resmî töreni önce gelen işlem olarak kurgulamıştır.
Ayrıntılar yönetmeliğe bırakılmıştır. TMK 144 uyarınca evlenme işlemi, evlenme kütüğü, evlenmeye ilişkin yazışma ve evlenmeyle ilgili diğer konular yönetmelikle düzenlenir.
Kurucu Unsur Eksikse: Evlenmenin Yokluğu
Tören kurallarının asıl yaptırımı burada ortaya çıkar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, evlenmenin geçersizliğini iki ayrı kategoriye ayırmıştır.
Hukuk Genel Kurulu, evlenmenin TMK 142 uyarınca karşı cinsten iki insanın evlendirmeye yetkili memur önünde karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarını açıklaması ile oluştuğunu belirterek üç kurucu unsur saymıştır: evlenmenin ayrı cinsten kişiler arasında yapılmış olması, evlendirme memuru önünde yapılması ve tarafların karşılıklı ve sözlü iradelerini açıklamaları. Bunlardan birinin gerçekleşmemesi hâlinde evlilik hiç gerçekleşmemiş gibi sonuç doğurur (Yargıtay HGK, 22.11.2022, E. 2021/670, K. 2022/1571, oy birliğiyle ve kesin olarak).
Yoklukla sakat olan bir evlenme aradan ne kadar süre geçerse geçsin düzelmeyeceği gibi, evlenmenin nüfus kayıtlarına işlenmesi de sonucu değiştirmeyecektir.
| Yokluk | Butlan | |
|---|---|---|
| Eksik olan | Kurucu unsur | Taraflarda veya iradede aranan nitelik |
| Evlilik doğar mı | Doğmaz | Doğar |
| Hâkim kararı | Tespit niteliğinde | İptal için zorunlu (TMK 156) |
| Süre geçmesi | Düzeltmez | Belirli hâllerde dava hakkını etkiler |
| Nüfusa tescil | Sonucu değiştirmez | Kayıt geçerli evlilik gibi işler |
Hukuk Genel Kurulu, butlanla sakat evlenmede evlenme sözleşmesinin bütün esaslı ve kurucu unsurlarının mevcut olduğunu, yalnız kanunun taraflarda ya da iradelerinde aradığı bazı niteliklerin gerçekleşmediğini; bu nedenle batıl evlenmelerin hâkimin hükmüyle iptal edilinceye kadar geçerli bir evliliğin bütün hüküm ve sonuçlarını doğurduğunu belirtmiştir. Mutlak butlan sebepleri TMK 145'te, nisbî butlan sebepleri TMK 148, 151 ve 153'te sınırlı sayıda gösterilmiştir.
Yokluk iddiasının sınırı: hakkın kötüye kullanılması. Bir dosyada davacı, resmî nikâh sırasında memur huzurunda bulunmadığını, imza atmadığını ve evlenme iradesini açıklamadığını ileri sürerek evlenmenin yokluğunu istemişti. Mahkemeler talebi kabul etmişti. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ise tarafların düğün yaptığını, iki ortak çocuk sahibi olduklarını, davacının evlilik birliği içinde düzenli çalışma kaydı bulunduğunu, resmî kurumlara evli ve çocuklu olarak yansıdığını ve tüm sosyal ile ekonomik haklardan yararlandığını, eşinin boşanma davası açtığı tarihe kadar on altı yıl boyunca evliliği fiilen sürdürdüğünü ve yokluk yönünde hiçbir iddia ileri sürmediğini saptamıştır. Bu süreçten sonra ileri sürülen beyana itibar edilmesinin TMK 2 uyarınca açıkça hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğunu belirterek davanın reddi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 2. HD, 03.11.2025, E. 2024/7587, K. 2025/9307, oy birliğiyle).
İspat ölçütü. Başka bir dosyada, murisin evlilik belgelerinde imzasının bulunmadığı ileri sürülerek evliliğin yokluğunun tespiti istenmiş; mahkemeler davayı reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi gerekçesinde resmî evrak ve kayıtların aksinin yine aynı nitelikte belgelerle ispat edilebileceği belirtilmiş, Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de kararda yazılı gerekçelere göre temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek hükmü onamıştır (Yargıtay 2. HD, 01.04.2024, E. 2024/2636, K. 2024/2245, oy birliğiyle).
TMK 134 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 3 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 134-144'ü doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Kartlar, tören kurallarının yaptırımı ekseninde seçilmiştir: Hukuk Genel Kurulunun 2022 tarihli kararı evlenmenin üç kurucu unsurunu ve yokluk ile butlan ayrımını ortaya koyar; Dairenin 2025 tarihli kararı yokluk iddiasının dürüstlük kuralıyla sınırlı olduğunu gösterir; 2024 tarihli karar ise resmî kayıtların aksinin ispatına ilişkin ölçütü verir. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve üçü de oy birliğiyle alınmıştır. Hukuk Genel Kurulu kararında çözülen uyuşmazlığın hukukî nitelendirmeye ilişkin olduğu, 2025 tarihli kararda imza tespitinin ilk derece mahkemesine, 2024 tarihli kararda ispat ölçütünün bölge adliye mahkemesine ait olduğu kart notlarında ayrıca belirtilmiştir. Evlendirme memurluğu yetkisinin 5490 sayılı Kanunla genişletilmesine ilişkin Anayasa Mahkemesi kararı ise konu metninde yalnızca sonucu ve künyesiyle aktarılmıştır.
TMK 134/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 134/1 · Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Evlenme, karşı cinsten iki insanın evlendirmeye yetkili memur önünde karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarını açıklamasıyla oluşur; ayrı cinsten olma, memur önünde yapılma ve karşılıklı sözlü irade açıklaması kurucu unsurlardır ve birinin eksikliği yokluk doğurur
Olay: Davacı, öncelikle evliliğin kurucu unsurlarının bulunmaması nedeniyle evlenmenin yokluğunu, olmadığı takdirde eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun bulunması sebebiyle evliliğin iptalini ve davalının mirastan yoksunluğunun tespitini istemiştir. İlk derece mahkemesi ön inceleme duruşmasında uyuşmazlığı bu çerçevede tespit ederek karar vermiş; bölge adliye mahkemesi ise davanın TMK 148'deki evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olma sebebine dayalı olarak açıldığı gerekçesiyle kararın gerekçesini düzelterek istinaf itirazını reddetmiştir. Özel Dairenin bozma kararına karşı direnilmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, boşanma ile butlan arasındaki farkı ortaya koyduktan sonra evlenmenin TMK 142 uyarınca karşı cinsten iki insanın evlendirmeye yetkili memur önünde karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarını açıklaması ile oluştuğunu belirtmiştir. Evliliğin kurucu unsurlarını ayrı cinsten kişiler arasında yapılmış olması, evlendirme memuru önünde yapılması ve tarafların karşılıklı ve sözlü iradelerini açıklamaları olarak saymış; birinin gerçekleşmemesi hâlinde evliliğin hiç gerçekleşmemiş gibi sonuç doğuracağını, yani yokluğun söz konusu olacağını açıklamıştır. Buna karşılık şeklen meydana gelmiş bir evlilikte kanunun taraflarda ya da iradelerinde aradığı niteliklerin eksikliği hâlinde butlandan söz edileceğini, batıl evlenmelerin hâkimin hükmüyle iptal edilinceye kadar geçerli bir evliliğin bütün hüküm ve sonuçlarını doğuracağını ve butlan sebeplerinin kanunda sınırlı sayıda gösterildiğini belirtmiştir. Somut olayda HMK 33 uyarınca hukukî nitelendirmenin hâkime ait olduğunu ve ilk derece mahkemesinin uyuşmazlığı doğru saptadığını tespit ederek, bölge adliye mahkemesinin davayı ileri sürülmemiş bir hükme dayalı sayarak gerekçe düzeltmesini doğru bulmamış; direnme kararını oy birliğiyle ve kesin olarak bozmuştur.
“Evliliğin kurucu unsurları olarak sayılan "evlenmenin ayrı cinsten kişiler arasında yapılmış olması", "evlendirme memuru önünde yapılması", "tarafların karşılıklı ve sözlü iradelerini açıklamaları" hususlarından birinin gerçekleşmemesi hâlinde evlilik hiç gerçekleşmemiş gibi sonuç doğuracaktır.”
Ne anlama geliyor?
Kurucu unsur eksikse evlilik hiç doğmaz; nitelik eksikse doğar ama iptal edilebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiştir. Hukuk Genel Kurulu önündeki uyuşmazlık HUKUKÎ NİTELENDİRMEYE ilişkindi; yokluk ile butlan ayrımına dair açıklamalar kararın gerekçesinin 17-21. paragraflarında yer alır. Kararda öğretiye de atıf yapılmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 134/1 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Uzun yıllar evliliği fiilen sürdüren, ortak çocuk sahibi olan ve evlilikten doğan tüm sosyal ve ekonomik haklardan yararlanan kişinin, eşinin boşanma davası açması üzerine resmî nikâhta hazır bulunmadığını ileri sürerek evlenmenin yokluğunu istemesi TMK 2 uyarınca açıkça hakkın kötüye kullanılmasıdır
Olay: Davacı, resmî nikâh sırasında evlendirme memuru huzurunda bulunmadığını, imza atmadığını ve evlenme iradesini açıklamadığını ileri sürerek evlenmenin kurucu unsurlarının bulunmaması sebebiyle yokluğuna karar verilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi, evlenme defterini onun yerine başka bir kişinin imzaladığı gerekçesiyle davayı kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Dosyaya göre taraflar 2003 yılında evlenmiş, düğün yapmış, iki ortak çocuk sahibi olmuş; davacının evlilik birliği içinde sürekli ve düzenli çalışma kaydı bulunmuş, resmî kurumlara evli ve çocuklu olarak yansımış ve tüm sosyal ile ekonomik haklardan yararlanmıştır. Kadının 2019 yılında açtığı boşanma davasından hemen sonra bu dava açılmıştır.
Karar: Daire, TMK 2'yi metniyle aktararak bir hakkın tanınmasındaki amaca aykırı kullanılması ve bu kullanımda meşru menfaat bulunmaması hâlinde hakkın kötüye kullanılmasının söz konusu olacağını; hükmün amacının hâkime özel ve istisnai hâllerde adalete uygun düşecek biçimde karar verme olanağı sağlamak olduğunu belirtmiştir. Somut olayda davacının resmî nüfus kayıtlarında evli görünmesinin başından beri bilgisi dâhilinde olduğunu, eşinin boşanma davası açtığı tarihe kadar on altı yıl boyunca evliliği fiilen sürdürdüğünü ve yokluk yönünde bir iddia ileri sürmediğini saptamıştır. Bu süreçten sonra resmî nikâha ilişkin bilgisinin olmadığı yönündeki beyanına itibar edilmesinin hukuken mümkün olmadığını, bunun açıkça hakkın kötüye kullanılması niteliğinde bulunduğunu; hakkın bir kimseyi zor duruma sokmak veya kanundan doğan yükümlülüklerden kaçınmak amacıyla kullanılmasının dürüstlük kuralına tamamen aykırı olduğunu belirtmiştir. Davanın reddi gerekirken kabulünü doğru bulmayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“eşinin boşanma davası açması üzerine resmî nikaha ilişkin bilgisinin olmadığı yönündeki beyanına itibar edilmesi hukuken mümkün olmayıp açıkça hakkın kötüye kullanılması niteliğindedir.”
Ne anlama geliyor?
Yokluk süre geçmekle düzelmez ama iddia dürüstlük kuralıyla sınırlıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Evlenme defterinin başka bir kişi tarafından imzalandığı tespiti İLK DERECE MAHKEMESİ gerekçesine aittir; Daire bu tespiti tartışmaksızın sonucu TMK 2 çerçevesinde değerlendirmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 134/1 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Evlilik akdinin varlığına ilişkin resmî evrak ve kayıtların aksi, yine aynı nitelikte belgelerle ispat edilebilir; imza bulunmadığı iddiasıyla açılan yokluk davasında bu ölçüte göre karar verilir
Olay: Davacı, murisin evlilikle ilgili belgelerde imzasının bulunmadığını ileri sürerek evliliğin yokluğunun tespitini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş; bölge adliye mahkemesi kararı kaldırıp dosyayı göndermiş, gönderme kararı sonrasında yapılan yargılama sonunda dava yeniden reddedilmiştir. Davacı, eksik inceleme yapıldığını, imza incelemesinin gerçekleştirilmediğini ve gerekli evrakların toplanmadığını ileri sürerek istinaf ve ardından temyiz yoluna başvurmuştur.
Karar: Bölge adliye mahkemesi, resmî evrak ve kayıtların aksinin yine aynı nitelikte belgelerle ispat edilebileceği ve ilk derece mahkemesi kararının usul ile esas yönünden hukuka uygun bulunduğu gerekçesiyle istinaf taleplerini esastan reddetmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığı davalı ile muris arasında evlilik akdinin var olup olmadığı ve yapılan incelemenin eksik olup olmadığı noktasında toplamış; ilgili hukuk olarak HMK 190 ile TMK 6, 136 ve devamı maddelerini göstermiştir. Tarafların iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uygulanması gereken hukuk kurallarına, ispat kurallarına ve kararda belirtilen gerekçelere göre kararı usul ve kanuna uygun bulmuş; temyiz itirazlarını yerinde görmeyerek hükmü oy birliğiyle onamıştır.
“resmi evrak ve kayıtların aksinin yine aynı nitelikte belgelerle ispat edilebileceği”
Ne anlama geliyor?
Nüfus kaydının aksini iddia eden, aynı güçte belge sunmak zorundadır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE alınmıştır. Alıntılanan ispat ölçütü kararda aktarılan BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ gerekçesine aittir; Daire bu gerekçeye göre hükmü onamıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 134 ile ilgili maddeler
- TMK m. 124 — Evlenme yaşı ve evlenme engelleri
- TMK m. 118 — Nişanlanma ve nişanın bozulması
- TMK m. 2 — Dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması
- TMK m. 13 — Ayırt etme gücü
- TMK m. 11 — Erginlik
- TMK m. 6 — İspat yükü
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Başvuruyu eşlerden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte yapın.
- 2.Köylerde yetkili makamın muhtar olduğunu gözetin.
- 3.Eşlerden biri yabancıysa yetkinin belediye evlendirme memurlukları ile nüfus müdürlerinde olduğunu kontrol edin.
- 4.TMK 136'daki dört belge grubunu eksiksiz hazırlayın; sağlık raporunu atlamayın.
- 5.Küçük veya kısıtlıda izin belgesinin imzasının onaylanmış olmasına dikkat edin.
- 6.Noksanlık ile yasal engel ayrımını bilin: birincisi tamamlattırılır, ikincisi reddi gerektirir.
- 7.Ret kararının yazılı olarak bildirilmesini isteyin; itiraz süresi bu bildirime bağlıdır.
- 8.Olağan ret kararına itirazın evrak üzerinde ve kesin olarak karara bağlandığını müvekkile anlatın.
- 9.Ret mutlak butlan sebebine dayanıyorsa davanın basit yargılama usulüyle görüleceğini gözetin.
- 10.Evlenme izni belgesinin altı ay geçerli olduğunu ve herhangi bir memur önünde kullanılabileceğini hatırlatın.
- 11.Altı aylık sürenin belgelerin verilmesinden işlediğini hesaba katın; süre dolarsa tören yapılamaz.
- 12.Törende iki tanığın ayırt etme gücüne sahip ve ergin olması gerektiğini önceden söyleyin.
- 13.Evlenmenin imzayla değil olumlu sözlü cevapla oluştuğunu bilin; yokluk iddialarında bu belirleyicidir.
- 14.Yokluk davasında hangi kurucu unsurun eksik olduğunu somut biçimde ortaya koyun.
- 15.Uzun süre evliliğin haklarından yararlandıktan sonra açılan yokluk davasında TMK 2 savunmasına hazırlıklı olun.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.