TMK Madde 165: Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma

Raporda iyileşmezlik açıklaması yoksa karar verilemez

Kadın önce evlilik birliğinin sarsılmasına dayanmış, sonra davasını 165'e göre ıslah etmişti. Mahkeme, üniversite adli tıp bilirkişi kurulundan alınan raporla boşanmaya karar vermişti. Daire, raporda erkeğin akıl hastalığının geçmesine olanak bulunmadığı yönünde bir açıklama olmadığını belirtti; tam teşekküllü devlet hastanesi veya üniversite hastanesinden akıl hastalığı, çekilmezlik ve iyileşme olanağı konularında rapor alınması için kararı bozdu.

“Bu durumda alınan rapor Türk Medeni Kanununun 165. maddesi kapsamı karşısında yetersiz olup hüküm vermeye elverişli değildir.”

Vesayet dosyasındaki rapor 165 için yetmez

Mahkeme, erkeğin vesayet dosyasındaki ruh sağlığı hastanesi raporunu yeterli görerek 165'e göre boşanmaya karar vermişti. Daire, bu raporun 165 karşısında yetersiz olduğunu; erkeğin akıl hastası olup olmadığı, hastalığın geçmesine olanak bulunup bulunmadığı ve hastalık nedeniyle ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelip gelmeyeceği konularında sağlık kurulundan rapor alınması gerektiğini belirterek kararı bozdu.

“Bu durumda mevcut rapor Türk Medeni Kanununun 165. maddesi kapsamı karşısında yetersiz olup hüküm kurmaya elverişli değildir.”

Tedaviyle nüksleri önlenebilen hastalıkta iyileşmezlik kanıtlanmış sayılmaz

Boşanma kararına dayanak yapılan raporda kadının hastalığının sürekli olduğu, alevlenme dönemlerinde evliliği çekilmez kılabileceği, ancak düzenli tedavi ve sosyal destekle nükslerin önlenebileceği belirtilmişti. Sonraki bir sağlık kurulu raporunda vasi tayini gerekmediği bildirilmiş, sulh hukuk mahkemesi vesayeti kaldırmıştı. Daire, bu durumda hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının söylenemeyeceğini belirterek raporlar arasındaki çelişkinin Adli Tıp Kurumundan alınacak raporla giderilmesi için kararı bozdu.

‘Kısmen çekilmez’ diyen rapor ve anksiyete raporları yetersizdir

Erkeğin 165'e dayanan davası reddedilmişti. Dosyada kadının sınır seviyede mental kapasitesi olduğunu, tedavisinin mümkün olmadığını ve hastalığın diğer eş yönünden kısmen çekilmez hâle geldiğini belirten bir heyet raporu ile anksiyete bozukluğu teşhisli raporlar vardı. Daire, sosyal inceleme raporu ve tanık beyanlarıyla birlikte değerlendirildiğinde bu raporların hüküm vermeye yetmediğini, kadının Adli Tıp Kurumuna sevk edilerek 165 kapsamında akıl hastası olup olmadığı ve hastalığın geçmesine olanak bulunup bulunmadığı yönünde rapor alınması gerektiğini belirterek kararı bozdu.

“özellikle dosya kapsamında mevcut sosyal inceleme raporu ve tanık beyanları da birlikte değerlendirildiğinde, alınan raporlar hüküm vermeye yeter düzeyde değildir.”

Yirmi yıldır süren, iyileşemez bipolar bozuklukta boşanma onandı

Kadın, eşinin akıl hastalığına dayanarak dava açmıştı. İlk derece mahkemesi, alınan sağlık raporunda erkekte 20 yıldır süren bipolar bozukluk bulunduğunun, hastalığın iyileşemez durumda ve evlilik birliğini yürütmeye engel nitelikte olduğunun belirlendiğini belirterek 165'e göre boşanmaya ve kadın yararına tedbir-yoksulluk nafakasına karar verdi. Bölge adliye mahkemesi, nafaka yükümlüsünün kusurunun aranmayacağını da belirterek erkek vasisinin istinafını reddetti; Daire kararı onadı.

Tedaviyle geçmesi mümkün olmayan zihinsel yetersizlikte boşanma onandı

Erkek, eşinin iyileşme imkânı olmayan akıl hastalığına dayanarak dava açmıştı. İlk derece mahkemesi, üniversite hastanesinden alınan raporda kadında hafif düzey mental retardasyon tanısı bulunduğunu ve mevcut hastalığın tedavi ile geçmesine imkân olmadığını belirterek 165'e göre boşanmaya karar verdi. Bölge adliye mahkemesi raporu hüküm kurmaya elverişli buldu; özel sebebe dayalı davada sebebin gerçekleşmesinin yeterli olduğunu, karşı dava bulunmadıkça kusur değerlendirmesine girilemeyeceğini belirtti. Adli Tıp raporu alınması talebinin reddi dahil kadının itirazlarını yerinde görmeyen Daire kararı onadı.

Çekilmezlik yalnız tanıkla tespit edilemez; tıbbi tanıya bağlıdır

Davacı, eşine sanrısal bozukluk tanısı konulduğunu ve bu rahatsızlık yüzünden evliliğin çekilmez hâle geldiğini ileri sürmüştü; davalı dava sırasında atipik psikoz tanısıyla kısıtlanmıştı. Daire, bu açıklamalar karşısında talebin akıl hastalığı sebebine de dayandığını, hastalığın ve iyileşme olanağının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi gerektiğini, çekilmezliğin hastalığın türü ve derecesiyle ilgili olduğu için yalnız tanık beyanlarıyla belirlenemeyeceğini belirterek kararı bozdu.

“Akıl hastalığının evlilik birliğini diğer eş bakımından çekilmez hale getirip getirmeyeceği hastalığın türü ve derecesiyle de yakından ilgilidir. Bu bakımdan ‘çekilmezlik’ olgusu tıbbi tanıya da bağlıdır.”

Sağlık kurulu raporuna dayanan çekilmezlik kabulü onandı

Erkek, eşinin akıl hastalığına dayanmıştı. İlk derece mahkemesi, ruh sağlığı hastanesinden alınan ve kadının hastalığının sürekli olduğunu, evlilik hayatını sürdüremeyeceğini ve ortak hayatı çekilmez hâle getirebileceğini belirten sağlık kurulu raporu ile dosya kapsamına dayanarak 165'e göre boşanmaya, kadın yararına tedbir ve yoksulluk nafakasına karar verdi; evlilik tarihinde akıl sağlığının yerinde olmadığı yönündeki geç ileri sürülen iddiayı davayı uzatmaya yönelik buldu. Kadın, çekilmezliğin tanıkla ispatlanması gerektiğini ileri sürmüştü; bölge adliye mahkemesi ve Daire kararı onadı.

Önce davalının dava ehliyeti ve vesayet ihtiyacı araştırılır

165'e dayanan dava reddedilmişti. Daire, 165'in koşullarından önce akıl hastası olduğu ileri sürülen davalının davada kendisini temsil yeteneğinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerektiğini, taraf ve dava ehliyetinin kamu düzenine ilişkin bir dava şartı olduğunu belirtti. Davalının vesayet altına alınması gerekip gerekmediğinin Adli Tıp Kurumu raporuyla araştırılmasını, bu hususun ön sorun sayılarak sonucuna kadar yargılamanın bekletilmesini istedi.

“Türk Medeni Kanununun 165. maddesinin koşullarının bulunup bulunmadığının tespitinden önce, akıl hastası olduğu iddia edilen davalının, davada kendisini temsil yeteneğinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi zorunludur.”

Vasi, vesayet makamının izni olmadan dava açamaz

Vesayet altındaki eş adına dava vasi tarafından açılmış, vasinin elindeki izin kararı ise başka bir dosyaya ilişkindi. Daire, vasinin vesayeti altındaki kişi adına dava açabilmesi için vesayet makamından dava açma izni alması gerektiğini, izin alınmadan yapılan işlemin vesayet altındaki kişiyi bağlamadığını belirterek kararı bozdu.

“Vasinin, vesayeti altındaki kişi adına dava açması için vesayet makamından ‘Dava açma izni’ kararı alması zorunludur (TMK m. 462/8).”

Dava sırasında kısıtlanan eşin vasisine izin için süre verilmelidir

Karşılıklı boşanma davalarında kadının ruhsal rahatsızlığı ileri sürülmüş, karşı davacı koca ise yargılama sırasında akıl hastalığı sebebiyle kısıtlanmıştı. Daire, kadının vesayet ihtiyacının ön sorun olarak araştırılması ve kocanın vasisine vesayet makamından izin alması için süre verilmesi gerektiğini belirtti. Ayrıca hükme dayanak raporda hastalığın geçmesine olanak bulunmadığına dair açıklama bulunmadığından yeniden rapor alınmasını istedi.

Vasiye usulsüz tebligatla savunma hakkı kısıtlanamaz

165'e dayanan davada dava dilekçesi davalının vasisine usulsüz tebliğ edilmiş ve yokluğunda hüküm kurulmuştu. Daire, bunun savunma hakkını kısıtlayan önemli bir usul hatası olduğunu belirtti. Kabule göre de, davalının vesayet dosyasındaki hafif düzeyde zekâ geriliği tanılı raporun hastalığın ortak hayatı çekilmez kılıp kılmadığını ve geçip geçmeyeceğini göstermediğini, resmî sağlık kurulu raporu alınması gerektiğini belirterek kararı bozdu.

165 davasını yalnız akıl hastası olmayan eş açabilir

Akıl hastası kadının vasisi, kadının akıl hastalığına dayanarak sağlıklı eşe karşı boşanma davası açmış, mahkeme davayı kabul etmişti. Daire, madde metninden akıl hastalığına dayanan davanın ancak akıl hastası olmayan eş tarafından akıl hastası eşe karşı açılabileceğinin anlaşıldığını, vasinin kadının kendi hastalığına dayanarak boşanma istemesinin hukuken mümkün olmadığını belirterek kararı bozdu.

“akıl hastalığı hukuki sebebine dayalı boşanma davası, akıl hastası olmayan eş tarafından akıl hastası olan eşe karşı açılabilir.”

165 davasında kusur boşanmanın sonuçları için önemlidir

Hukuk Genel Kurulu, gerekçenin kesin hüküm etkisini incelediği kararında özel boşanma sebeplerini karşılaştırdı. Akıl hastalığına dayanan davalarda boşanma kararı için eşin akıl hastası olmasının, bu yüzden ortak hayatın diğer eş için çekilmez hâle gelmesinin ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının tespitinin yeterli olduğunu; mahkemenin kusur konusunda ulaştığı sonucun boşanma kararı için değil, boşanmanın sonuçlarının düzenlenmesi için önem taşıdığını belirtti.

“bu davalarda mahkemenin kusur konusunda ulaştığı sonuç, boşanma kararı verilebilmesi için değil, boşanmanın sonuçlarının düzenlenmesinde önem taşır.”

Evlenme sırasındaki akıl hastalığı mutlak butlan yönünden araştırılmalıdır

Kadın, 1979'dan beri evli olduğu ve evlilikten sonra akıl hastalığı sebebiyle kısıtlanan eşine karşı mutlak butlan, olmadığı takdirde boşanma davası açmıştı. Yerel mahkeme, otuz yıllık evlilikte butlan davasını iyiniyetle bağdaşmaz bulmuş ve Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmesi'ne dayanarak davayı reddetmişti. Hukuk Genel Kurulu, sözleşmenin butlan hükümlerini bertaraf etmediğini, davalının evlenme tarihinde sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olup olmadığının veya evlenmeye engel derecede akıl hastası olup olmadığının Adli Tıp Kurumu ihtisas kurulundan alınacak raporla araştırılması gerektiğini belirterek direnme kararını oy çokluğuyla bozdu.

“mutlak butlan sebebi mevcutsa kamu düzeni düşüncesi ile herhangi bir süreye tabi olmayan bu davanın kabulü, aksi hâlde davacının ikinci kademe isteği olan boşanma davası yönünden delillerin değerlendirilmesi olmalıdır.”

Karşı dava yoksa davacının kusuru araştırılmaz; tazminat yok, nafaka mümkün

Erkeğin 165'e dayanan davası kabul edilmiş; bölge adliye mahkemesi, akıl hastası kadına kusur yüklenemeyeceğini, erkeğin ise tamamen kusurlu olduğunu kabul ederek kadın yararına maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakasına hükmetmişti. Daire, özel sebebe dayalı davada kusur kıyaslaması yapılamayacağını, kadın usulünce karşı dava açmadığından erkeğin kusuruna bakılamayacağını ve kusursuz eş aleyhine tazminata hükmedilemeyeceğini belirtti. Yoksulluk nafakasında yükümlünün kusurunun aranmadığını hatırlatarak, yaklaşık üç ay süren evlilik gözetilip nafakanın toptan ödenmesinin tartışılmasını istedi.

“somut olayda Türk Medeni Kanunu'nun 165. maddesinde düzenlenen özel boşanma sebebiyle boşanmaya karar verildiğine ve kadın tarafından usulünce açılmış bir karşı dava bulunmadığına göre artık davacı erkeğin kusurlu olup olmadığına bakılamaz.”

Kısıtlı eşe evlilik birliğinin sarsılması davasında kusur yüklenemez

Erkek evlilik birliğinin sarsılmasına dayanmış, ilk derece mahkemesi akıl hastalığı sebebiyle kısıtlanmış kadını tam kusurlu sayarak boşanmaya karar vermişti. Bölge adliye mahkemesi, erkeğin 165'e dayanan bir davası bulunmadığını, kadının hareketleri iradi olmadığından ona kusur yüklenemeyeceğini ve 166/1'e göre boşanmaya karar verilemeyeceğini belirterek davayı reddetti. Erkeğin, kadının davranışlarının iradi olduğunu ileri süren temyizi üzerine Daire kararı onadı.

Kronik şizofreni tanılı eşe karşı kusura dayalı dava reddedilir

Kadın önce 165'e dayanmış, sonra davasını evlilik birliğinin sarsılmasına dayandırmıştı. İlk derece mahkemesi, erkeğe kronik şizofreni tanısı konulduğunu ve akıl hastalığı sebebiyle kısıtlandığını, bu nedenle ona yüklenen davranışların iradi olmadığını ve kusur olarak esas alınamayacağını belirterek davayı reddetti. Bölge adliye mahkemesi kararı yerinde buldu; kadının temyizi üzerine Daire kararı onadı.