TMK Madde 185: Evlilik Birliği ve Eşlerin Yükümlülükleri

TMK 185 ve 186'da düzenlenen görevleri ihlal eden davranışlar evlilik birliğini sarsan kusurlu davranışlardandır; giderlere güçleri oranında katılmama ekonomik şiddettir ve bu yükümlülükler boşanma davası açılmasıyla değil birliğin sona ermesiyle biter

Olay: Kadının açtığı ikinci boşanma davasında ilk derece mahkemesi, erkeğin ağır kusurlu olduğunu kabul ederek davayı kabul etmiştir. Bölge adliye mahkemesi ise ilk boşanma davasının reddiyle kesinleşen kararın "o dava tarihine kadar davalıdan kaynaklanan kusurlu bir davranış bulunmadığına" dair kesin delil teşkil edeceği ve iki dava arasında yeni bir vakıa ileri sürülmediği gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Özel Daire, iki davanın dönem ve tarihlerinin farklı olduğunu, ilk davanın kesin delil teşkil etmeyeceğini belirterek bozmuş; bölge adliye mahkemesi gerekçesini genişleterek direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, evlilik birliğinin hak ve yükümlülükler temeline dayalı bir hayat ortaklığı olduğunu, eşlerin birlik süresince eşit haklara sahip bulunduğunu ve eşlerden biri için hak olanın diğeri için yükümlülük oluşturduğunu belirtmiştir. TMK 185 ile 186/3'ü birlikte değerlendirerek, bu maddelerle eşler arasında bakım, barınma ve geçinme gibi ihtiyaçların karşılanmasına yönelik malî görevlerin eşitlik ilkesi gözetilerek yüklendiğini saptamıştır. Ardından bu görevleri ihlal eden davranışların evlilik birliğini sarsan kusurlu davranışlardan sayıldığını; birlik görevine aykırı hareketlerin ve giderlere güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılmamanın ekonomik şiddet olarak adlandırıldığını, Yargıtayın ekonomik şiddeti zorunlu ihtiyaçların koşullar el verdiği hâlde karşılanmaması olarak ifade ettiğini belirtmiştir. Kurul, eşlerin tüm hak ve yükümlülüklerinin boşanma davası açılmasıyla değil birliğin sona erme anına kadar devam ettiğini vurgulayarak, uzaklaştırma kararı nedeniyle tarafların bir araya gelmediği gerekçesiyle davalıya kusur yüklenemeyeceği sonucuna varılmasının hukuken mümkün olmadığını belirtmiş ve direnme kararını Özel Daire bozma kararındaki gerekçelerle, oy çokluğuyla ve kesin olarak bozmuştur.

“eşlerin birlik görevine aykırı hareketleri, güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile birliğin giderlerine katılmamaları "ekonomik şiddet" olarak adlandırılmaktadır. Nitekim Yargıtay, kararlarında ekonomik şiddeti "zorunlu ihtiyaçların, koşullar el verdiği halde karşılanmaması" olarak ifade etmektedir.”

Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA ve KESİN olarak verilmiştir. Görüşmelerde, olayda kesin hüküm değil DERDESTLİK koşullarının bulunduğu ve davanın usulden reddi gerektiği yönündeki görüş ile direnmenin yerinde olduğu yönündeki görüş ileri sürülmüş, ancak bu görüşler KURUL ÇOĞUNLUĞUNCA BENİMSENMEMİŞTİR. Kararın asıl bozma sebebi, reddedilen ilk boşanma davasının sonraki dava bakımından kesin delil teşkil etmeyeceğine ilişkindir; ekonomik şiddet ve yükümlülüğün süresine dair saptamalar bu gerekçenin bir parçasıdır. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

Yıllardır ayrı yaşayan ve konut seçimindeki uyuşmazlığın giderilmesi için hâkimin müdahalesini istemek dahil yeterince çaba sarf etmeyen eşlerin karşılıklı olarak birlik görevlerini yerine getirmedikleri kabul edilerek boşanmaya karar verilmelidir

Olay: Erkek, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle boşanma davası açmıştır. İlk derece mahkemesi davanın ispatlanamadığı gerekçesiyle reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Dosyadan, kadın tarafından daha önce açılan boşanma davasının reddedildiği, erkek tarafından açılan önceki davanın ise takip edilmemesi nedeniyle açılmamış sayıldığı ve tarafların dava tarihi itibarıyla yaklaşık dokuz yıldır ayrı yaşadıkları anlaşılmıştır.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 166/1-2, 185/3, 186 ve 195'i birlikte değerlendirmiştir. TMK 195 uyarınca evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya birliğe ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi hâlinde eşlerin hâkimin müdahalesini isteyebileceğini hatırlatmıştır. Somut olayda tarafların yaklaşık dokuz yıllık ayrılık süresi boyunca yaşayacakları yer ve aile konutunun seçimi konusundaki uyuşmazlığın giderilmesi için, gerektiğinde hâkimin müdahalesini istemek dahil, yeterince çaba sarf etmediklerini saptamıştır. Buna göre birlikte yaşama ve ortak yaşamı sürdürme yükümlülüklerini yıllardır ihlal eden eşlerin karşılıklı olarak birlik görevlerini yerine getirmedikleri, bu sebeplerle evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı ve devamında eşler yönünden yarar kalmadığı sonucuna varmıştır. Eşleri birlikte yaşamaya zorlamanın artık kanunen mümkün görülmemesine göre boşanmaya karar verilmesi gerekirken yetersiz gerekçeyle davanın reddini doğru bulmamış; bölge adliye mahkemesi kararını ortadan kaldırıp ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“birlikte yaşama ve ortak yaşamı sürdürme yükümlülüklerini (4721 sayılı Kanun m. 185/3) yıllardır ihlal eden eşlerin, karşılıklı olarak ... görevlerini yerine getirmedikleri (4721 sayılı Kanun m. 186), bu sebeplerle evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir. Kararın vurgusu yalnız ayrılık SÜRESİ değil, eşlerin uyuşmazlığı gidermek için TMK 186/1 ve 195 yoluna BAŞVURMAMIŞ olmasıdır. Bu karar, aynı Dairenin 24.03.2025 tarihli ONAMA kararıyla birlikte okunmalıdır; iki dosyanın sonuçları farklıdır. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

Haklı bir sebep olmaksızın eşlerden birinin tek taraflı iradesiyle birlikte yaşamaya ara vermesi, evliliğin genel hükümlerinde düzenlenen hak ve yükümlülükleri ortadan kaldırmaz; ayrı yaşamak zorunda kalan eşin TMK 197 uyarınca parasal katkı isteme hakkı vardır

Olay: Fiilî ayrılık, erkek eşin ortak konutu terk etmesiyle başlamıştır. Kadın bağımsız tedbir nafakası davası açmış, erkek buna karşı boşanma davası açmıştır. İlk derece mahkemesi tedbir nafakasını yalnız ortak çocuk yararına kabul etmiş, kadının kendi nafaka talebini geliri bulunduğu gerekçesiyle reddetmiş ve boşanma davasını da reddetmiştir. Özel Daire kadının nafaka talebi yönünden bozmuş, mahkeme direnmiştir. Erkeğin eşi ve çocuklarıyla ilgilenmediği ve güven sarsıcı davranışları nedeniyle tam kusurlu olduğu, Özel Dairenin onamasıyla kesinleşmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, evliliğin temel normunun TMK 185 ile düzenlendiğini ve evliliğin genel hükümleri kapsamında eşlerin kendi arasındaki ilişkilerden doğan hakların ihlalinin aynı zamanda boşanma davasının konusunu oluşturduğunu belirtmiştir. Eşlerin, varsa çocukları ile birlikte barınma amacıyla kullandıkları konutta birlikte yaşamak, birbirlerine sadık kalmak, yardımcı olmak ve birliğin giderlerine güçleri oranında katılmak zorunda olduklarını; bu yükümlülüklerini haklı bir sebep olmaksızın yerine getirmekten kaçınan eşin hâkim müdahalesiyle yasal yaptırıma maruz kalacağını vurgulamıştır. Kurul, haklı bir sebep olmaksızın tek taraflı iradeyle birlikte yaşamaya ara verilmesinin bu hak ve yükümlülükleri ortadan kaldırmadığını saptamış; erkeğin haklı sebebi olmaksızın ortak konuttan ayrılarak yasal yükümlülüklerine aykırı davrandığını belirlemiştir. Buna göre ayrı yaşamak zorunda kalan kadının TMK 197 uyarınca eşine karşı birliğe parasal katkı isteme hakkı bulunduğu gözetilmeksizin bağımsız tedbir nafakası talebinin reddine karar verilmesini bozma sebebi saymış ve direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.

“Haklı bir sebep olmaksızın eşlerden birinin tek taraflı iradesi ile birlikte yaşamaya ara vermesi evliliğin genel hükümleri ile düzenleme altına alınan ve eşlerin birbirlerine karşı evlilik birliğinin kurulması ile üstlendikleri hak ve yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.”

Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA ve BOZMA biçiminde verilmiştir. Kararda eşlerin hakları sayılırken geçen "kadının önceki soyadını kullanma" ibaresi, o tarihte yürürlükte olan TMK 187'ye dayanır; TMK 187 22.02.2023 tarihli Anayasa Mahkemesi kararıyla İPTAL EDİLMİŞTİR. Ayrı yaşamakta haklı eşin gelirinin bulunmasının TMK 197'ye göre nafakaya engel olmadığı yönündeki değerlendirme ÖZEL DAİRENİN bozma gerekçesinde yer almakta olup Kurul aynı sonuca ulaşmıştır. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

Daire çoğunluğu, on beş yıla yakın fiilî ayrılığa dayanan boşanma davasının reddine ilişkin kararı oy çokluğuyla onamıştır; çok uzun süreli eylemli ayrılığın TMK 166/1 sebebi sayılması ve üç yıllık ölçüt görüşü karşı oyda savunulmuştur

Olay: Erkek, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle boşanma davası açmıştır. İlk derece mahkemesi, davacının dava dilekçesindeki iddiaları kanıtlayamadığı ve terke dayalı bir dava olmadıkça fiilî ayrılığın boşanma sebebi olamayacağı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi istinaf istemini esastan reddetmiştir. Dosyadan tarafların en az on beş yıldır eylemli olarak ayrı yaşadıkları belirlenmiştir.

Karar: Daire çoğunluğu, temyizen incelenen kararı tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılama ve ispat kurallarına ve kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun bulmuş; temyiz dilekçesindeki nedenleri bozmayı gerektirecek nitelikte görmeyerek bölge adliye mahkemesi kararını HMK 370/1 uyarınca oy çokluğuyla ONAMIŞTIR. Böylece uzun süreli fiilî ayrılığa dayanan boşanma davasının reddi kesinleşmiştir. Karara yazılan karşı oyda ise çok uzun süreli eylemli ayrılıkların TMK 166/1 kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, eylemli ayrılık sırasında da TMK 185, 186, 322 ve 327'deki yükümlülüklerin devam ettiği, bu gibi durumlarda eşlerin eşit kusurlu kabul edilmesi gerektiği, çözümün terk sebebine ilişkin TMK 164'ü işlevsiz kılmayacağı ve TMK 171'deki en fazla üç yıllık ayrılık süresinden hareketle üç yıl ve daha uzun süreli ayrılıkların çok uzun süreli eylemli ayrılık sayılması gerektiği savunulmuştur.

Not: ⚠️ ÖNEMLİ: Karar OY ÇOKLUĞUYLA ve ONAMA biçiminde verilmiştir. Kararda yer alan "çok uzun süreli eylemli ayrılık", "üç yıl ve daha uzun süreli ayrılıklar", "eşler eşit kusurludur" ve "TMK 164 işlevsiz kalmaz" değerlendirmelerinin TAMAMI KARŞI OYA AİTTİR; DAİRE ÇOĞUNLUĞUNUN GÖRÜŞÜ DEĞİLDİR. Karşı oyda ayrıca Anayasa Mahkemesinin TMK 166/4'e ilişkin 22.02.2024 tarihli ve E. 2023/116, K. 2024/56 sayılı iptal kararına ve bu fıkradaki sürenin sonradan bir yıla indirilmesine atıf yapılmıştır. Bu kart, aynı Dairenin 30.03.2026 tarihli BOZMA kararıyla birlikte okunmalıdır. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.