TMK Madde 285: Babalık Karinesi ve Soybağının Reddi

Çocuğun kendisinden olmadığı yönündeki şüphe öğrenme sayılmaz; DNA incelemesi yapılmayan boşanma davası sırasında öğrenmenin gerçekleştiği kabul edilemez, DNA incelemesi yaptırılmadan davanın süreden reddi hatalıdır

Olay: Kayden baba görünen kişi ile kayden çocuğu görünen kişi ayrı ayrı soybağının reddi davası açmış, davalar birleştirilmiştir. Mahkeme, bozmadan sonra yaptığı yargılamada davacının daha önceki boşanma davasında çocuğun kendisinden olmadığını öğrendiğini kabul ederek her iki davayı hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığı gerekçesiyle reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, doğal ve hukuki soybağı kavramlarını, babalık karinesine dayanan soybağının ancak soybağının reddiyle ortadan kalkabileceğini ve Anayasa Mahkemesinin 2009 kararında belirtildiği gibi kişinin genetik-biyolojik kökeni kendisine ait olmayan çocuğu reddetme hakkının en temel haklarından biri olduğunu açıklamıştır. Yerleşik uygulamaya göre sürenin yargılama dışı babalık testiyle öğrenme anında başladığını, çocuğun kendisinden olmadığı yönündeki şüphenin öğrenme için yeterli olmadığını belirtmiştir. Boşanma davasında DNA incelemesi yapılmadığından öğrenmenin henüz gerçekleşmediğini, asıl davanın süresinde açıldığını, birleşen davacının ise derdest dava bulunduğu için haklı sebeple dava açmadığının kabulü gerektiğini belirterek DNA incelemesi yapılmadan verilen ret kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Sonuç olarak, bir çocuğun kendisinden olmadığı yönündeki şüphe öğrenme açısından yeterli kabul edilemeyecektir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir BOZMA kararıdır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Öğrenmenin duraksamaya yer bırakmayacak şekilde gerçekleşmesi için DNA incelemesi zorunludur; boşanma dava dilekçesine eklenen nüfus kaydından öğrenmenin gerçekleştiği kabul edilemez ve DNA incelemesi yapılmadan dava süreden reddedilemez

Olay: Kayden baba olan davacının açtığı soybağının reddi davası, davacının DNA raporu için gerekli masrafı yatırmadığı gerekçesiyle reddedilmiş; Yargıtay bu kararı, gider avansı karşılanmazsa incelemenin Hazineden karşılanarak yaptırılması gerektiği gerekçesiyle bozmuştur. Bozmadan sonra mahkeme, davacının yıllar önceki boşanma davasının dilekçesine eklenen nüfus kaydından çocuktan haberdar olduğunu kabul ederek davayı süreden reddetmiştir. Kararı, yargılama sırasında ölen davacının mirasçısı temyiz etmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, soybağının reddi davasında belirleyici olan öğrenmenin ne zaman gerçekleştiğinin ve şüphenin öğrenme için yeterli olup olmadığının incelenmesi gerektiğini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının kural olarak geriye yürümediğini, ancak devam eden davalarda uygulanacağını hatırlatmıştır. Avukatın boşanma dava dilekçesine eklediği nüfus kayıt örneğinden davacının belge içeriğini bildiğinin ve öğrenmenin duraksamaya yer bırakmayacak şekilde gerçekleştiğinin kabul edilemeyeceğini, bunun için DNA incelemesinin zorunlu olduğunu açıklamıştır. Dosyada hiç DNA incelemesi yapılmadığından davanın süresinde açıldığının kabulüyle esasa girilmesi gerekirken verilen usulden ret kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Öğrenmenin duraksamaya yer bırakmayacak şekilde gerçekleşmesi için DNA testinin yapılması zorunludur.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir BOZMA kararıdır. Davacı yargılama sırasında ölmüş, kararı mirasçısı temyiz etmiştir. Aynı dosyada daha önce verilen Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 06.05.2019 tarihli bozma kararı, taraflar gider avansını karşılamazsa DNA incelemesinin, masrafı haksız çıkan taraftan alınmak üzere Hazineden karşılanarak yaptırılması gerektiğini belirtmişti. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa TMK 289/3 kocanın hem bir yıllık hem de o dönemde yürürlükte olan beş yıllık süreyi kaçırdığı hâllerde uygulanır; hangi sebebin haklı olduğunu hâkim takdir eder (oy çokluğu)

Olay: Boşandıktan sonra çocuğun velayeti anneye bırakılmış, baba yıllarca çocukla görüştürülmediğini ileri sürmüştür. Davacı baba, sonradan çocuğu teslim alıp yaptırdığı DNA incelemesiyle baba olmadığını öğrendiğini ileri sürerek soybağının reddi davası açmıştır. Mahkeme yalnız beş yıllık hak düşürücü sürenin geçtiği gerekçesiyle davayı reddetmiş, Özel Daire kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, TMK 289'daki sürelerin hak düşürücü nitelikte olduğunu, maddenin son fıkrasındaki haklı sebep kuralının bir ve beş yıllık sürelerin geçirilmesinden sonra da uygulanabileceğini belirtmiştir. Babanın ağır hastalığı, ayırt etme gücünü belli bir dönem yitirmesi, hapiste bulunması, çocuğu olamayacağını daha sonra öğrenmesi, savaş nedeniyle esir kalması veya uzun süreli yolculuk gibi sebeplerle sürelerin kaçırılmasının haklı sebep sayılabileceğini, hangi sebeplerin gecikmeyi haklı kıldığının hâkimin takdirinde olduğunu açıklamıştır. Yerel mahkemenin haklı sebep iddiasını incelemeden yalnız beş yıllık sürenin geçtiği gerekçesiyle davayı reddetmesini hatalı bularak direnme kararını ikinci oylamada oy çokluğuyla bozmuştur.

“Hangi sebeplerin gecikmeyi haklı kıldığı hususu ise, madde gerekçesinde de vurgulandığı üzere, hakimin takdir yetkisine mevdudur.”

Not: ⚠️ Karar ilk oylamada çoğunluk sağlanamadığından ikinci oylamada OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir. Karar Anayasa Mahkemesinin 2009 iptalinden önce, beş yıllık üst sınırın yürürlükte olduğu döneme aittir; bu sınır artık yoktur. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.

Çocuk ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka kanıt getirmesi ve genetik inceleme yaptırması istenemez; ayrı yaşama dönemindeki gebeliğin kanıtlanması yeterlidir

Olay: Çocuk, eşlerin boşanma kararının kesinleşmesinden sonra üç yüz günlük süre içinde doğmuş ve kocanın hanesine kaydedilmiştir. Eşler boşanma davasının açıldığı yıldan beri fiilen ayrı yaşamış, koca bu dönemde yurt dışında bulunmuştur. Koca soybağının reddi davası açmış, mahkeme davayı reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, toplanan delillerden eşlerin fiilen ayrı yaşadığının, kocanın yurt dışında olduğunun ve çocuğun ayrı yaşama sırasında ana rahmine düştüğünün anlaşıldığını belirtmiştir. Bu durumda TMK 288/1 uyarınca davacının başka bir kanıt getirmesinin gerekmediğini, başka kanıt getirmesi gerekmeyen davacıdan genetik inceleme yaptırmasının da istenemeyeceğini, çocuğun davada kayyımla temsil edildiğini açıklamıştır. Davacının ayrı yaşama sırasında gebe kalındığını kanıtlamasının yeterli olduğunu belirterek davanın reddini oy birliğiyle bozmuştur.

“O halde, başka kanıt getirmesi yasal olarak gerekmeyen davacıdan, çocukla arasında soybağı olup olmadığının tespiti yönünde genetik inceleme yaptırması da istenemez.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. TMK 288/2'ye göre gebe kalma döneminde eşlerin cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıt varsa karine korunur. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Anayasa Mahkemesinin 2023 iptal kararı karşısında annenin daha önce sıfat yokluğundan reddedilen soybağının reddi davası yeni dava için kesin hüküm oluşturmaz; anne bu davayı açabilir ve çocuğa temsil kayyımı atanarak esasa girilmelidir

Olay: Anne, çocuk ile kayden babası arasındaki soybağının reddini istemiştir. Annenin 2019'da açtığı aynı nitelikteki dava sıfat yokluğundan reddedilmişti. İlk derece mahkemesi yeni davayı da sıfat yokluğundan reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Anayasa Mahkemesinin annenin soybağının reddi davası açamayacağını öngören TMK 286/1'i iptal ettiğini belirtmiştir. Usul ekonomisi, adil yargılanma hakkı ve iptal kararı birlikte değerlendirildiğinde annenin daha önce sıfat yokluğundan reddedilen davasının eldeki dava için kesin hüküm oluşturmayacağını ve annenin bu davayı açabileceğini açıklamıştır. Mahkemenin çocuğa temsil kayyımı atanmasını sağlayarak taraf teşkilini tamamlaması ve esasa girmesi gerektiğini belirterek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde 2. Hukuk Dairesinin 23.10.2024 tarihli kararı, henüz kesinleşmemiş bir davada annenin aktif dava ehliyeti yokluğundan ret kararı verilemeyeceğini kabul etmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Babalık karinesini çürütme hakkı münhasıran koca, ana veya çocuğa aittir; TMK 291'deki diğer ilgililerin hakkı tali niteliktedir, mirasçılara geçmez ve kanunda sayılmayan kocanın sonraki eşi bu davayı açamaz; bu durumda dava dava şartı yokluğundan değil sıfat yokluğundan reddedilir (oy çokluğu)

Olay: Çocuk, annesi ile kocanın boşanma kararının kesinleşmesinden sonra üç yüz gün içinde doğmuş ve evlilik içi doğum olarak nüfusa kaydedilmiştir; ana ile koca doğumdan sonra yeniden evlenip tekrar boşanmıştır. Koca daha sonra başka biriyle evlenmiş ve ölmüştür. Kocanın sonraki eşi, kocanın sağlığında çocuğun kendisinden olmadığını ve dava süresini kaçırdığını söylediğini ileri sürerek soybağının reddi davası açmıştır. İlk derece mahkemesi davayı sonradan evlenmeyle kurulan soybağına itiraz sayarak kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını reddetmiş, Özel Daire kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, çocuğun boşanmadan sonraki üç yüz gün içinde doğduğunu ve soybağının babalık karinesiyle kurulduğunu, bu nedenle davanın sonradan evlenmeyle kurulan soybağına itiraz değil soybağının reddi davası olduğunu belirtmiştir. Kanun koyucunun babalık karinesini çürütme hakkını münhasıran koca, ana veya çocuğa tanıdığını, TMK 291'deki diğer ilgililerin hakkının tali nitelikte olduğunu, ancak koca süre dolmadan ölür, gaip olur veya ayırt etme gücünü kaybederse baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası tarafından kullanılabileceğini ve mirasçılara geçmediğini açıklamıştır. Davacının bu kişilerden olmadığını, bunun dava şartı değil sıfat meselesi olduğunu belirterek davanın sıfat yokluğundan reddi gerektiğine karar vermiş ve direnme kararını oy çokluğuyla kesin olarak bozmuştur.

“Bu hak mirasçılara geçmeyen bir dava hakkıdır. Dolayısıyla diğer ilgililerin de soybağının reddi davasını açmadan ölmüş olmaları hâlinde dava hakkı mirasçılara geçmez.”

Not: ⚠️ Karar OY ÇOKLUĞUYLA ve KESİN olarak verilmiştir. Görüşmeler sırasında, Adli Tıp raporuna göre ölen kocanın biyolojik babalığı reddedildiğinden davacının hukuki yararı ve aktif husumet ehliyeti bulunduğu, direnme kararının değişik gerekçeyle onanması gerektiği görüşü ileri sürülmüş; bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Evlilik içinde doğan çocuk nüfusa tescil edilmemiş olsa bile kocayla soybağı vardır; babalık davası ana ve çocuğa tanındığından biyolojik baba babalık davası açamaz, soybağının reddini ancak TMK 291'deki hâllerde isteyebilir

Olay: Çocuk, annesi evliyken doğmuş ve henüz nüfusa tescil edilmemiştir; annesi sonradan kocasından boşanmıştır. Baba olduğunu iddia eden kişi babalığın tespiti davası açmış, mahkeme davayı reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, çocuğun evlilik içinde doğması sebebiyle bir başka erkekle soybağı ilişkisi bulunduğunu (TMK 285) ve çocuğun nüfusa tescil edilmemiş olmasının bunu değiştirmediğini belirtmiştir. Babalık davası açma hakkının anaya ve çocuğa tanındığını (TMK 301/1), baba olduğunu iddia eden kişinin babalık davası açma hakkı bulunmadığını, onun ancak TMK 291'de sayılan hâllerde soybağının reddi davası açabileceğini açıklamıştır. Bu hâller bulunmadığından davanın reddinin sonucu itibarıyla doğru olduğunu belirterek kararı oy birliğiyle onamıştır.

“Babalık davası açma hakkı anaya ve çocuğa tanınmış (TMK. m. 301/1) olup, baba olduğunu iddia eden kişinin "babalık davası" açma hakkı bulunmamaktadır. O, ancak Türk Medeni Kanununun 291. maddesinde sayılan hallerde "soybağının reddi" davası açabilir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Tanıma yolu da bu durumda kapalıdır: başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz (TMK 295/3). Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Soybağının reddi davasında ergin olmayan çocuk ile ana ve babası arasında yarar çatışması bulunduğundan çocuğa temsil kayyımı atanması ve kayyımın davaya katılması zorunludur; taraf teşkili mahkemece kendiliğinden gözetilir

Olay: Davacı, ana ve ergin olmayan çocuk aleyhine soybağının reddi davası açmıştır. Mahkeme çocuğa temsil kayyımı atanmasını sağlamadan davayı reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, soybağının reddi davasının kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalardan olduğunu (TMK 284/1) ve kocanın açtığı davanın çocuk ile ana aleyhine açılacağını belirtmiştir. Çocuğun ergin olmadığını ve ana ve babasıyla arasında bu dava nedeniyle yarar çatışması bulunduğunu, bu nedenle çocuğun temsili için TMK 426/2 uyarınca temsil kayyımı atanması ve kayyımın davaya katılımının sağlanmasının zorunlu olduğunu açıklamıştır. Bunun taraf teşkiliyle ilgili olduğunu ve mahkemece kendiliğinden gözetilmesi gerektiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“Dava, çocuk ve ana aleyhine açılmışsa da; çocuğun ergin olmadığı ve ana/babası ile bu dava nedeniyle yarar çatışması bulunduğundan çocuğun davada temsili için, temsil kayyımı (TMK.md.426/2) atanması ve kayyımın davaya katılımının sağlanması zorunludur.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Karar, davanın ana ve çocuğa karşı açıldığı eski TMK 286 döneminde verilmiştir; bugün dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Soybağının reddi davasında çocuğa temsil kayyımını vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi atar; davaya bakan aile mahkemesinin ara kararla kayyım ataması usule aykırıdır

Olay: Soybağının reddi davasına aile mahkemesi sıfatıyla bakan asliye hukuk mahkemesi, bir oturumda verdiği ara kararla çocuklara kendisi kayyım atamıştır.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün menfaati çatışıyorsa vesayet makamınca temsil kayyımı atanacağını (TMK 426/2) ve vesayet makamının sulh hukuk mahkemesi olduğunu (TMK 397/2) belirtmiştir. Davaya bakan mahkemenin ara kararla kayyım atamasını usul ve kanuna aykırı bulmuş; vesayet makamınca usulüne uygun biçimde kayyım atanması sağlanarak delillerin toplanması gerektiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“Bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün menfaati çatışıyorsa vesayet makamı tarafından temsil kayyımı atanır. ( TMK. md. 426/b.2) Vesayet makamı Sulh Hukuk Mahkemesidir. ( TMK. md. 397/2)”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Çocuğun başka bir erkekle soybağı kaldırılmadıkça babalık davası açılamaz; iki istem birlikte ileri sürülmüşse soybağının reddi istemi tefrik edilip bekletici sorun yapılır, ret kararı kesinleşince dava babalık davası olarak sürdürülür

Olay: Davacı, nüfusta babası görünen kişinin biyolojik babası olmadığını, gerçek babasının annesinin ilk eşi olduğunu ileri sürerek onunla arasında soybağı kurulmasını istemiştir. Mahkeme kayden babaya karşı soybağının reddi davası açılması için verdiği kesin süreye uyulmadığı gerekçesiyle davayı usulden reddetmiş, Özel Daire kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir. Yargılama sırasında kayden babanın açtığı soybağının reddi davası kabul edilerek kesinleşmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, ana ile soybağının doğumla, baba ile soybağının evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulduğunu; babalık karinesinin ancak soybağının reddi davasıyla çürütülebileceğini ve Anayasa Mahkemesinin 2023 kararıyla annenin bu davayı açamamasının etkili başvuru hakkını ihlal ettiğinin belirlendiğini açıklamıştır. Çocuğun bir başka erkekle soybağı kurulmuşsa bu soybağı kaldırılmadıkça babalık davası açılamayacağını, bu nedenle kayden babaya karşı soybağının reddi isteminin tefrik edilip bekletici sorun yapılması gerektiğini belirtmiştir. Kayden babanın açtığı davada soybağı reddedilip karar kesinleştiğinden, davanın TMK 301 uyarınca babalık davası olarak sürdürülmesi gerektiğine karar vermiş ve direnme kararını değişik gerekçeyle oy birliğiyle bozmuştur.

“Çocuğun herhangi bir yolla bir başka erkek ile soybağı kurulmuş ise bu soybağı ortadan kaldırılmadıkça babalık davası açılamaz.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda soybağı davalarında görevli mahkemenin aile mahkemesi olduğu da belirtilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.