TMK Madde 282: Soybağının Kurulması

Ana ile soybağı doğumla kendiliğinden kurulur; çocuğun başka bir kadın üzerine kaydedilmesi o kadınla soybağı kurmaz. Yanlış kaydın düzeltilmesi asliye hukukta nüfus kaydının düzeltilmesi davasıyla, evlilik dışında doğan çocuğun biyolojik babaya bağlanması ise tefrik edilerek aile mahkemesinde babalık davasıyla istenir (oy çokluğu)

Olay: Kayden baba görünen kişi, nüfusta kızları olarak kayıtlı iki kişinin kendisinden ve eşinden olmadığını, gerçek annelerinin başka bir kadın, babalarının ise bu kadının evlilik dışı ilişkide bulunduğu kişi olduğunu ileri sürerek nüfus kayıtlarının gerçeğe uygun şekilde düzeltilmesini istemiştir. Asliye hukuk mahkemesi davayı kabul etmiş, Özel Daire kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, ana ile çocuk arasındaki soybağının herhangi bir hükme veya irade açıklamasına gerek olmadan doğumla kendiliğinden kurulduğunu, çocuğun doğuran kadın yerine başka bir kadın üzerine kaydedilmesi hâlinde dahi bu kadınla soybağı kurulmuş olmayacağını belirtmiştir. Anne adının düzeltilmesi davasında kayden annenin, ölmüşse mirasçılarının davaya katılmasının zorunlu olduğunu açıklamıştır. Bir davanın soybağı davası sayılması için soybağı kurması veya kaldırması gerektiğini, yanlış ve yanıltıcı beyanlarla oluşturulan kaydın düzeltilmesinin asliye hukukta görülen ve süreye bağlı olmayan nüfus kaydının düzeltilmesi davası olduğunu, soybağının reddi davasının ise yalnız babalık karinesinden yararlanan çocuklar için söz konusu olduğunu belirtmiştir. Mahkemenin önce gerçek anneyi tespit etmesi, evlilik dışında doğdukları anlaşılırsa biyolojik babaya ilişkin istemin TMK 301 kapsamında babalık davası olarak tefrik edilip aile mahkemesinde görülmesi ve DNA incelemesi yapılması gerektiğini açıklayarak direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.

“Yanlışlıkla veya bilinçli olarak çocuğun anasının, doğuran kadın yerine başka bir kadının gösterilmesi ve onu doğurmamış olan kadının üzerine tescil edilmesi hâlinde dahi kayden anne olarak görünen bu kişi ile çocuk arasında bir soybağı ilişkisi kurulmuş olmaz (4721 sayılı Kanun md. 282/1).”

Not: ⚠️ Karar OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir. Görüşmeler sırasında, iki talebin birlikte ileri sürüldüğü davada gerçek anne ve babanın tespitinin öncelik taşıdığı, çocukların babalık davası açmaya zorlanmaması gerektiği ve görevli mahkemenin asliye hukuk olduğu görüşü ileri sürülmüş; bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Anne adının düzeltilmesi davasında gerçek annenin kim olduğunu ispat yükü davacıya yüklenemez; ancak soybağını ve miras hukukunu ilgilendiren nüfus davalarında sunulan delillerle yetinilmeyip kimliklendirme için DNA incelemesi yapılması zorunludur

Olay: Davacı, nüfusta kayden annesi görünen kadın tarafından doğurulmadığı ileri sürülen kişinin anne adının düzeltilmesini istemiştir. Bölge adliye mahkemesi toplanan delillere göre davayı kabul etmiş, Özel Daire DNA incelemesi de yapılması gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuş, bölge adliye mahkemesi direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, ana ile soybağının doğumla kendiliğinden kurulduğunu ve başka bir kadın üzerine yapılan kaydın soybağı yaratmadığını; mahkeme kararı olmadıkça kişisel durum sicilinde düzeltme yapılamayacağını, nüfus kaydının düzeltilmesi davasının asliye hukuk mahkemesinde açılacağını belirtmiştir. Gerçek annenin kim olduğunun uyuşmazlığın çözümüne etkili olmadığını, bunun ispat yükünün davacıya yüklenemeyeceğini ve gerçek annenin belli olmamasının kaydın düzeltilmesine engel olmadığını açıklamıştır. Kamu düzenine ilişkin bu davalarda hâkimin maddi olguları re'sen araştırması ve bilimin imkânlarından yararlanması gerektiğini, soybağını ve miras hukukunu ilgilendiren nüfus davalarında DNA incelemesinin zorunlu olduğunu belirterek direnme kararını oy birliğiyle kesin olarak bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve KESİN olarak verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Evlilik içinde doğan çocuğun kocanın hanesinden çıkarılması için nüfus kaydının düzeltilmesi adıyla açılan dava gerçekte soybağının reddi davasıdır; TMK 291'de sayılmayan kocanın kardeşinin bu davayı açma ehliyeti yoktur

Olay: Davacı, kardeşi ile eşinin evliliği sırasında doğan ve kardeşinin çocuğu olarak nüfusa kayıtlı kişinin aslında kardeşinin çocuğu olmadığını ileri sürerek nüfus kaydının düzeltilmesini istemiştir. Yapılan DNA incelemesinde kayden babanın çocuğun biyolojik babası olduğu yüksek olasılıkla belirlenmiş ve dava reddedilmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, soybağı kavramında kan bağının yanında hukuki ilişkinin de bulunması gerektiğini, TMK 282'ye göre soybağının anada doğumla, babada evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulduğunu hatırlatmıştır. Nüfus kaydının düzeltilmesi davası ile soybağının reddi ve tanımanın iptali davalarının sonuçları benzer olsa da içerik ve yargılama kuralları bakımından kendi özel hükümlerine bağlı olduğunu belirtmiştir. Çocuk evlilik devam ederken doğduğundan davanın aile mahkemesinin görevine giren soybağının reddi davası olduğunu, TMK 291 uyarınca davacının aktif dava ehliyeti bulunmadığından davanın bu gerekçeyle reddi gerektiğini açıklamış; sonucu doğru bulunan kararı gerekçesini değiştirerek oy birliğiyle onamıştır.

“Soybağının reddi ve tanımanın iptali davaları ile kayıt düzeltme davası, sonuçları (hane dışına çıkarmak) bakımından benzerlik göstermekte ise de, içerik ve yargılama kuralları açısından kendi özel hükümlerine bağlıdır.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş, gerekçesi değiştirilerek ONAMA kararıdır. Bölge adliye mahkemesinin kesin nitelikteki kaldırma kararı nedeniyle asliye hukuk mahkemesinin görevi usulen kesinleşmişti. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Soybağına ilişkin davalarda yetkiyi düzenleyen TMK 283 kesin yetki kuralı değildir; mahkeme yetkiyi re'sen gözetemez ve süresinde yetki itirazı yapılmamışsa yetkisizlik kararı veremez

Olay: Aile mahkemesinde açılan soybağına ilişkin davada davalılar süresinde yetki itirazında bulunmamış, itiraz süre geçtikten sonra yapılmıştır. Mahkeme yetkisizlik kararı vermiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, soybağına ilişkin davalarda yetkiyi düzenleyen TMK 283'ün kesin yetki kuralı getirmediğini, bu nedenle mahkemenin yetki durumunu re'sen gözetemeyeceğini belirtmiştir. Davalıların süresinde yapılmış bir yetki itirazı bulunmadığı ve itiraz süre geçtikten sonra yapıldığı hâlde yetkisizlik kararı verilmesini usul ve kanuna aykırı bularak kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“Soybağına ilişkin davalarda yetkiyi düzenleyen Türk Medeni Kanununun 283. maddesi hükmü kesin yetki kuralı getiren bir düzenleme olmadığından; mahkemece yetki durumu res'en göz önüne alınamaz.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda davanın türü ve olay ayrıntısı yer almamaktadır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

DNA incelemesi için başvurmayan davalı hakkında TMK 284/2 uyarınca sonucun aleyhine doğmuş sayılmasıyla yetinilemez; usul kurallarının derhal uygulanması ilkesi gereği HMK 292 uyarınca yakalama, ihzar ve gözlem altına alma dahil zor kullanma tedbirleri uygulanmalıdır (oy çokluğu)

Olay: Babalık davasında toplanan deliller davacının annesi ile davalı arasında evlilik dışı bir birlikteliğin yaşandığı yönünde güçlü bir kanaat oluşturmuş ve DNA incelemesine karar verilmiştir. Vekille temsil edilen davalı tebligat ve ihzar müzekkerelerine rağmen incelemeye gelmemiştir. Mahkeme TMK 284/2 uyarınca sonucun davalı aleyhine doğmuş sayılmasıyla yetinmiş, Özel Daire kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, çocuk ile baba arasındaki soybağının bir temel hak olduğunu ve kamu düzeniyle ilgili bulunduğunu, hâkimin maddi olguları re'sen araştırıp bilimin bütün imkânlarından yararlanması gerektiğini belirtmiştir. Anayasa'nın vücut bütünlüğüne ilişkin 17. maddesinin kanunda yazılı hâllere istisna tanıdığını, HMK 292/1'in herkesin soybağının tespiti için kan veya doku alınmasına katlanmasını ve haklı sebep yoksa zor kullanılmasını emredici ve özel bir düzenlemeyle öngördüğünü açıklamıştır. Uyuşmazlığın bir usul kuralına ilişkin olduğunu, usul kurallarının derhal uygulanması ilkesi gereği sonraki kanun olan HMK 292'nin uygulanacağını, incelemeden kaçınan davalı hakkında yakalama, ihzar ve gözlem altına alma dahil tüm zor kullanma tedbirlerinin uygulanması ve görevini ihmal eden yetkililer hakkında suç duyurusunda bulunulması gerektiğini belirterek direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.

Not: ⚠️ Karar OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir. Görüşmeler sırasında, iki usul hükmünün aynı anda yürürlükte olması nedeniyle yerel mahkemenin yaklaşımının dayanaksız olmadığı, HMK 292'nin Anayasa'nın 17. maddesi karşısında yetersiz bir düzenleme olduğu ve direnme kararının onanması gerektiği görüşü ileri sürülmüş; bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.

Baba olduğu iddia edilen kişi ölmüşse mezar yeri tanıklar, akrabalar ve komşular aracılığıyla sıkı biçimde araştırılmalı, gerekirse keşif yapılmalı; mezar bulunamazsa aynı babasal soydan erkek akrabalarla DNA incelemesi yapılmadan dava reddedilmemelidir

Olay: Babalığın tespiti davasında baba olduğu iddia edilen kişi ölmüştür. Mahkeme, mezar yerinin bulunamadığını ve sağ kalan akrabalarla yapılacak incelemenin kesin sonuç vermeyeceğine ilişkin Adli Tıp görüşünü gerekçe göstererek davayı ispat edilemediği gerekçesiyle reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, baba olduğu iddia edilen kişinin ölüm tutanağı getirtilip tutanaktaki tanıklar ile mezar yerini bilebilecek akraba, komşu ve aynı yerleşim yerinde oturanlardan sıkı bir araştırma yapılması, gerekirse mezar yerinin tespiti için keşif yapılması ve mezar bulunursa buradan alınacak örneklerle inceleme yapılması gerektiğini belirtmiştir. Mezar bulunamazsa Adli Tıp Kurumunun gösterdiği şekilde ayrıntılı nüfus aile tablosu getirtilerek aynı babasal soydan gelen erkek bireylerin, amca ile erkek amca çocukları ve torunları da dahil olmak üzere tespit edilip DNA incelemesi yaptırılması gerektiğini açıklayarak eksik inceleme sonucu verilen ret kararını oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve duruşmalı inceleme sonucunda verilmiştir. Karar metninde baba olduğu iddia edilen kişinin adı anonimleştirilmemiştir; aktarılmamıştır.

Baba olduğu iddia edilen kişinin mezarı boş çıkmış ve bazı akrabalarla soy bağı tespit edilememişse, onun anne bir baba ayrı kardeşinin hayattaki oğlundan alınacak örneklerle DNA incelemesi yapılmadan dava reddedilemez

Olay: Babalığın tespiti davasında baba olduğu iddia edilen kişinin mezarı boş çıkmış, soyundan geldiği bildirilen bazı kişilerle yapılan karşılaştırma sonuç vermemiştir. Davacılar ölen kardeşlerin mezar yerlerini bilmediklerini bildirince ilk derece mahkemesi davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, DNA araştırmalarının çağın en önemli bilimsel gelişmelerinden biri olduğunu ve günümüz tıp teknolojisiyle bir bireye ait kalıntılar ile muhtemel aile bireylerinin DNA'sı kıyaslanarak kimliklendirme yapılabildiğini belirtmiştir. Baba olduğu iddia edilen kişinin anne bir baba ayrı kardeşi olduğu bildirilen kişinin hayatta olan oğlundan alınacak kan ve doku örnekleriyle DNA incelemesi yaptırılıp tüm deliller birlikte değerlendirilmeden verilen ret kararını eksik inceleme sayarak bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Günümüz tıp teknolojisi ile bir bireye ait kalıntılar ile muhtemel aile bireylerinin DNA'sı kıyaslanarak kimliklendirme gerçekleştirilebilmektedir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Hangi akrabayla inceleme yapılacağı Adli Tıp Kurumunun bilimsel değerlendirmesine göre belirlenir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.