TMK Madde 182: Boşanmada Çocuklar Bakımından Düzenleme

TMK 183 velayetin değiştirilmesi sebeplerini hüküm altına almıştır; velayetin değiştirilmesi davalarında çocuk ile yasal temsilcisi arasında menfaat çatışması bulunduğu kabul edilerek TMK 426/2 uyarınca temsil kayyımı atanması için vesayet makamına ihbarda bulunulması gerekir

Olay: Anlaşmalı boşanma sırasında ortak çocuğun velayeti babaya verilmiştir. Baba bir süre sonra yeniden evlenmiş ve bu evlilikten iki çocuğu olmuştur. Anne, çocuğun babaanne ve dedenin yanında bırakıldığını, babanın velayet hakkından doğan yükümlülükleri yerine getirmediğini ve kendisiyle görüşmesini engellediğini ileri sürerek velayetin değiştirilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, Özel Daire tanık deliline ilişkin usul gerekçesiyle bozmuş, mahkeme direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, işin esasını incelemeden önce çocuk ile velayet sorumluluğuna sahip kişiler arasındaki çıkar çatışmasını ele almıştır. TMK 183'ün velayetin değiştirilmesi sebeplerini hüküm altına aldığını belirterek bu sebepleri saymıştır: çocukla kişisel ilişki kurulmasının engellenmesi, çocuğun fiilen velayet hakkı olmayan tarafta veya üçüncü kişinin yanında bırakılması, çocuğun menfaatinin gerektirdiği nedenler, velayet sahibinin yeniden evlenmesi, başka bir yere gitmesi, ölüm ve velayet görevinin kullanılmasının engellenmesi. Velayetin değiştirilmesi için bir olayın gerçekleşmesi ve bu durumun velayet görevini aksatmış olması gerektiğini; kaldırma için ise görevin ağır biçimde kötüye kullanılması veya aşırı biçimde ihmal edilmesinin arandığını vurgulamıştır. Velayetin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve çocuğun üstün yararının temel ilke olduğunu belirtmiştir. Ardından TMK 426/2'yi değerlendirerek, velayetin değiştirilmesi davalarının çocuğun güvenliğini doğrudan ilgilendirdiğini, velayet hakkı sahibi ananın ya da babanın her zaman çocuğun yararına davranmayabileceğini ve bu tür davaların açılış amacının zaten diğer tarafın çocuğun menfaatine aykırı davrandığı iddiası olduğunu saptamıştır. Buna göre çocuğa temsil kayyımı atanması için yetkili vesayet makamına ihbarda bulunulması, atanacak kayyımın duruşmaya çağrılması ve delillerinin toplanması gerektiğini belirterek direnme kararını bu değişik gerekçeyle oy birliğiyle bozmuştur.

“O hâlde çocuk ile yasal temsilcisi arasında bir menfaat çatışmasının olduğu kabul edilerek TMK'nın 426. maddesinin ikinci fıkrası gereğince küçüğe bir temsil kayyımı atanması gerekmektedir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve DEĞİŞİK GEREKÇEYLE BOZMA biçiminde verilmiştir; Özel Dairenin tanık deliline ilişkin bozma gerekçesi esas alınmamıştır. Kararda ayrıca temsil kayyımı atanmaksızın menfaat çatışması içerisinde yapılan hukuki işlemlerin kesin hükümsüz olduğu ve iştirak nafakasının velayetin değiştirilmesi kararının kesinleşme tarihinden itibaren hükmedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kararda geçen "velayetin değiştirilmesi davalarında yetkili mahkeme davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesidir" saptaması İLK DERECE MAHKEMESİNİN temyiz edilmeksizin kesinleşen yetkisizlik kararına ait olup Kurulun hükmü DEĞİLDİR. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

TMK 184/1-3'teki ikrarın hâkimi bağlamaması kuralı, ikrarın delil olma özelliğini ortadan kaldırmaz ve ikrarın mahkemece hükme esas alınamayacağı sonucunu doğurmaz; hâkim dosyanın bütününü serbestçe değerlendirmek zorundadır

Olay: Kadının açtığı boşanma davasında kadın, erkeğe ait olduğunu ileri sürdüğü bir ceza yargılamasına ilişkin gerekçeli kararı dosyaya sunmuştur. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Kadın vekili kusur belirlemesi ve davanın reddi yönünden temyiz etmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, HMK 145 uyarınca sonradan delil gösterilmesine izin verilebileceği hâlleri hatırlatmış; ardından TMK 184/1-3'ü yorumlamıştır. Bu hükmün, tarafın boşanmayı kabul etmesinin ya da vakıayı ikrar etmesinin tek başına hâkimi bağlamayacağı şeklinde anlaşılması gerektiğini belirtmiştir. Zira aynı fıkranın ilk bendinde hâkimin olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamayacağı, dördüncü bendinde ise kanıtları serbestçe takdir edeceği düzenlenmiştir. Madde bir bütün olarak değerlendirildiğinde ikrarın delil olma özelliğini ortadan kaldırmadığı gibi hâkime dosyanın bütününü serbestçe değerlendirme hak ve yetkisi sunduğunun sabit olduğunu saptamıştır. Somut olayda sunulan gerekçeli karar ve içindeki beyanlardan dosyanın dava dilekçesinde belirtilen ceza yargılamasına ait olduğu anlaşıldığından, ilgili ceza dosyası getirtilip HMK 145 ve bu yönler değerlendirilmeden TMK 184 yönünden değerlendirme yapılarak davanın reddine karar verilmesini doğru görmemiş; bölge adliye mahkemesi kararını kaldırıp ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“boşanma davasında ikrarın hakimi bağlamayacağı şeklindeki yasal düzenleme, ikrarın mahkemece hükme esas alınamayacağı sonucunu doğurmaz.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir. Bozma sebebine göre sair temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Bu karar, aynı Dairenin 03.06.2024 tarihli kararıyla BİRLİKTE okunmalıdır: orada aynı ilke ikrarın tek başına yetmediği yönünde uygulanmıştır. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

TMK 184/1-3 gereğince ikrar tek başına hâkimi bağlamadığı gibi, kızgınlıkla söylendiği belirtilen ve sebep ile saiki tam olarak açıklanamayan bir söz kusur olarak kabul edilemez; bu sözün ikrarı davacının iddialarını ispatlamış saymaz

Olay: Kadın, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle boşanma davası açmıştır. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş; bölge adliye mahkemesi, erkeğin cevap dilekçesinde bir tartışma sonrasında eşine sevgi ve saygısının kalmadığı yönündeki sözün ağzından istem dışı çıktığını belirtmesini maddî vakıa ikrarı sayarak istinaf başvurusunu kabul etmiş, hükmü kaldırıp boşanmaya ve fer'îlerine karar vermiştir. Erkek vekili temyiz etmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığı hâkimin maddî vakıa ikrarıyla davanın kabulüne karar vermesinin Kanunun temel prensiplerine uygun olup olmadığı noktasında belirlemiştir. HMK 188 ve 190 ile TMK 184'ü birlikte değerlendirmiş; TMK 184/1-3'ün tarafın boşanmayı kabul etmesi ya da vakıayı ikrar etmesinin tek başına hâkimi bağlamayacağı şeklinde anlaşılması gerektiğini, ikrarın delil olma özelliğini yitirmediğini ve hâkimin dosyanın bütününü serbestçe değerlendirebileceğini belirtmiştir. Somut olayda bölge adliye mahkemesi, erkeğin cevap dilekçesindeki beyanı nedeniyle maddî vakıanın ikrar edildiğini ve iddiaların ispatlandığını kabul etmişti. Daire, TMK 184/3 gereğince boşanma davalarında her türlü ikrarın hâkimi bağlamayacağı gibi, kızgınlıkla söylendiği belirtilen ve sebep ile saiki tam olarak açıklanamayan bir sözün kusur olarak kabul edilemeyeceğini; bu nedenle davacının iddialarının ispatlanmış sayılamayacağını saptamıştır. Davacının iddialarını başka delillerle de ispatlamadığını belirterek ret kararının kaldırılıp davanın kabulüne karar verilmesini doğru görmemiş ve hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“TMK m. 184/3 gereğince tarafların boşanma davalarında her türlü ikrarlarının hakimi bağlamayacağı gibi kızgınlıkla söylendiği belirtilen, sebep ve saiki tam olarak açıklanamayan bir sözün kusur olarak kabul edilemeyeceğinden davacının iddiaları ispatlanmış sayılamaz.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir; bozulan karar BOŞANMAYA HÜKMEDEN bölge adliye mahkemesi kararıdır. Daire, ikrarın delil olma özelliğini yitirmediğine ilişkin genel açıklamayı burada da yapmış, ancak somut sözün kusur oluşturmaması nedeniyle sonuca varmıştır. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

Anlaşmalı boşanma görüşmeleri sırasında düzenlenen protokol hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz ve taraflar için bağlayıcı değildir; protokoldeki edimlerin yerine getirilmiş olması tazminat hakkından feragat veya hakkın kötüye kullanılması sayılamaz

Olay: Eşler karşılıklı boşanma davası açmıştır. Mahkeme erkeğin ağır kusurlu olduğunu belirterek erkeğin davasını reddetmiş, kadının davasını kabul ederek tarafların boşanmalarına karar vermiştir. Kadının maddî ve manevî tazminat talebini ise, daha önceki anlaşmalı boşanma davasında erkeğin protokol gereği çocukların hesabına yatırdığı paranın tazminat niteliğinde olduğu ve yeniden talep edilmesinin hakkın kötüye kullanılması sayıldığı gerekçesiyle reddetmiştir. Anlaşmalı boşanma davası daha önce reddedilmişti.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 174/1 ve 174/2 uyarınca istenen maddî ve manevî tazminatın boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle verildiğini; olayda tarafların boşanmalarına dair kesinleşmiş bir hüküm bulunmadığını saptamıştır. Anlaşmalı boşanma görüşmeleri sırasında tarafların düzenledikleri protokolün hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmayacağını ve bu şekilde onaylanmamış bir protokolün taraflar için bağlayıcı olmadığını belirtmiştir. Bu nedenle onaylanmamış protokolde yer alan tazminata ilişkin beyanın ve bu beyandaki edimlerin yerine getirilmiş olmasının, bu haktan feragat veya hakkın kötüye kullanılması niteliğinde kabul edilemeyeceğini vurgulamıştır. Erkeğin temyiz etmeyerek kesinleşen kusurlu davranışlarına göre boşanmaya sebebiyet veren olaylarda erkeğin tamamen kusurlu olduğunu, bu davranışların kadının kişilik haklarına saldırı niteliği taşıdığını ve kadın yararına TMK 174/1-2 koşullarının oluştuğunu belirterek, tarafların sosyal ve ekonomik durumları ile kusurun ağırlığı ve hakkaniyet ilkesi gözetilerek uygun tazminat takdir edilmek üzere hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“Anlaşmalı boşanma görüşmeleri sırasında, tarafların aralarında düzenlemiş oldukları protokol hakim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz, bu şekilde onaylanmamış bir protokol taraflar için bağlayıcı değildir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir. Karar TMK 184/1-5 ile TMK 174'ü birlikte uygulamaktadır. Erkeğin kusuruna ilişkin belirleme, erkek tarafından TEMYİZ EDİLMEYEREK kesinleşmiş olduğu için Dairenin incelemesi dışında kalmıştır. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

Kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde velayetin değiştirilebileceğinin taraflara ihtar edilmemiş olması bozmayı gerektirir; ancak yeniden yargılama gerektirmediğinden karar, hüküm fıkrasına ihtar ibaresi eklenmek suretiyle düzeltilerek onanır

Olay: Boşanmadan sonra baba, ortak çocukla kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi için dava açmıştır. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; tarafların istinafı üzerine bölge adliye mahkemesi kişisel ilişki hükmünü kaldırıp yeniden hüküm kurmuştur. Baba, kararda taraflara çocuğun durumu hakkında bilgi verme yükümlülüğüne hükmedilmediğini ve kişisel ilişki hükümlerine uyulmaması hâlinde velayetin değiştirilebileceğinin ihtar edilmediğini ileri sürerek temyiz etmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığı kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesini gerektirecek koşulların bulunup bulunmadığı ve düzenlemenin çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığı noktasında belirlemiş; ilgili hukuk olarak TMK 182, 323 ve 324 ile Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi ve çocuklara ilişkin Avrupa sözleşmelerini göstermiştir. Babanın kişisel ilişki sürelerinin yetersizliğine yönelik temyiz itirazlarını yerinde görmemiştir. Buna karşılık kararda, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde TMK 182'nin ikinci ve TMK 324'ün üçüncü fıkrası uyarınca çocuğun menfaatlerine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğine karar verilebileceğinin taraflara ihtar edilmemiş olmasını bozma sebebi saymıştır. Bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden HMK 370/2 uyarınca kararı bozmak yerine, hüküm fıkrasının ilgili bendinin sonuna ihtar ibaresinin yazılması suretiyle düzeltilerek onamıştır.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve DÜZELTİLEREK ONAMA biçiminde verilmiştir; sonuç itibarıyla BOZMA DEĞİLDİR. Kararda TMK 182/2 ile TMK 324/3 BİRLİKTE dayanak gösterilmiştir. Babanın kişisel ilişki sürelerine ve telefonla iletişime yönelik diğer temyiz itirazları REDDEDİLMİŞTİR. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.