Kısa cevap · TMK 489
Görevi sona eren vasi, yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına verir ve malvarlığını vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilmek üzere hazır bulundurur (TMK 489). Vesayet makamı rapor ve hesabı inceler; onaylar veya reddeder, malvarlığı teslim edildikten sonra vasinin görevinin sona erdiğine karar verir ve kesin hesabı ilgililere tazminat davası açma haklarını da bildirerek tebliğ eder (TMK 490-491). Vasiye veya kayyıma karşı tazminat davası kesin hesabın tebliğinden itibaren bir yılda, bilinmesi mümkün olmayan hesap yanlışlıklarında öğrenmeden itibaren bir yılda ve her hâlde tebliğden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar (TMK 492-493); kısıtlının vasiye ve Devlete karşı alacakları imtiyazlıdır (TMK 494). Yargıtay'a göre vesayet erginlik veya ölümle bitse de vasinin sorumluluğu vesayet makamı görevine son verinceye kadar sürer; kesin hesap tebliğ edilmedikçe zamanaşımı işlemez; vasiyi ibra kararı kesin hesabın onayı niteliğindedir ve tazminat hakkını ortadan kaldırmaz; kesin hesabın onayı veya reddine karşı yol temyiz değil denetim makamına itirazdır.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 489 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Vesayet Bitince Vasi Ne Yapmalı? Son Rapor, Kesin Hesap ve Malların Teslimi (TMK 489-490)
- Vasinin Görevine Son Verilmesi ve İbra: Onay, Ret, Tebliğ ve İtiraz (TMK 491)
- Vasiye Karşı Tazminat Davası Ne Zaman Zamanaşımına Uğrar? 1 Yıl ve 10 Yıl (TMK 492-493)
- Kısıtlının Vasiden Alacağı İmtiyazlı mı? (TMK 494)
- TMK 489 Yargıtay kararları
- TMK 489 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Son rapor
- Görevi sona eren vasinin, malvarlığı ile gelir ve giderin her kalemini ayrı ayrı gösteren, son onaylı rapordan sonraki dönemi kapsayan raporu (TMK 489; Tüzük m. 31).
- Kesin hesap
- Son rapora ek olarak vasinin atandığı ve görevinin bittiği tarihler itibarıyla gelir ve gider toplamlarını ve aradaki farkı gösteren hesap (Tüzük m. 31/3).
- Görevine son verme kararı
- Son rapor ve kesin hesap onaylanıp malvarlığı teslim edildikten sonra vesayet makamının vasinin görevinin sona erdiğine ilişkin kararı (TMK 491/1).
- İbra
- Uygulamada vasinin ibra edilmesi olarak yazılan karar; Yargıtay'a göre son rapor ve kesin hesabın onayı niteliğindedir ve tazminat davası hakkını ortadan kaldırmaz.
- Olağan zamanaşımı
- Vasiye ve kayyıma karşı tazminat davası için kesin hesabın tebliğinden itibaren bir yıllık süre (TMK 492/1).
- Olağanüstü zamanaşımı
- Bilinmesi mümkün olmayan hesap yanlışlığı veya sorumluluk sebebinde öğrenmeden itibaren bir yıl; her hâlde kesin hesabın tebliğinden itibaren on yıl (TMK 493).
- İmtiyazlı alacak
- Vesayet altındaki kişinin vasiye veya Devlete karşı alacağı; vasinin iflasında sıra cetvelinde ikinci sıraya yazılır (TMK 494; İİK 206/4).
Bir bakışta TMK 489
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Son rapor ve kesin hesap | Görevi biten vasi on beş gün içinde son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına verir. | TMK m. 489; Tüzük m. 31 |
| Teslim | Vasi malvarlığını kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilmek üzere hazır bulundurur. | TMK m. 489 |
| Ölüm ve erginlik | Vesayet bitse de vasinin görevi ve sorumluluğu vesayet makamı görevine son verinceye kadar sürer. | 8. HD 24.09.2018; 18. HD 18.12.2014 |
| İnceleme | Vesayet makamı hesabı inceler, eksikleri tamamlatır; onaylar veya reddeder. | TMK m. 490; Tüzük m. 31/4-5 |
| Bilirkişi raporu | Vasi hesap vermezse vesayet makamının aldırdığı bilirkişi raporu kesin hesap niteliği taşıyabilir. | 18. HD 03.05.2016 |
| Görevine son verme | Onay ve teslimden sonra vesayet makamı vasinin görevinin sona erdiğine karar verir. | TMK m. 491/1 |
| Tebliğ | Kesin hesap, tazminat davası hakkı ve görevin sona erdiği belirtilerek ilgililere tebliğ edilir. | TMK m. 491/2 |
| İbra | Vasinin ibrası kesin hesabın onayı niteliğindedir; mirasçıların tazminat davası hakkı saklıdır. | 2. HD 16.12.2010 |
| Kanun yolu | Kesin hesabın onayı veya reddine karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edilir; temyiz edilmez. | TMK m. 488; 18. HD 04.04.2013 |
| Görev | Vesayetin sona ermesinin sonuçlarına ilişkin istemlere vesayet makamı bakar. | 2. HD 02.05.2011 |
| Olağan zamanaşımı | Vasiye veya kayyıma karşı tazminat davası kesin hesabın tebliğinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar. | TMK m. 492/1 |
| Olağanüstü zamanaşımı | Bilinemeyen yanlışlıkta öğrenmeden itibaren bir yıl; her hâlde tebliğden itibaren on yıl. | TMK m. 493 |
| Tebliğ yoksa | Kesin hesap tebliğ edilmedikçe zamanaşımı başlamaz; erginlikten itibaren süre işletilemez. | 18. HD 18.12.2014 |
| Vasinin alacağı | Vasinin masraf alacağında da zamanaşımı kesin hesap süreci incelenmeden belirlenemez. | 3. HD 12.06.2012 |
| Devlete karşı dava | Vasiden alınamayan zarar için bir yıl; görevlilerin hukuka aykırılığında genel hükümler; rücu bir yıl. | TMK m. 492/2-4 |
| İmtiyaz | Kısıtlının vasiye ve Devlete karşı alacakları imtiyazlıdır; iflasta ikinci sıradadır. | TMK m. 494; İİK 206/4 |
TMK 489 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Üçüncü Kısım: Vesayet › Üçüncü Bölüm: Vesayetin Sona Ermesi · Üçüncü Ayırım: Vesayetin Sona Ermesinin Sonuçları (489 kesin hesap ve teslim · 490 inceleme · 491 görevine son verme · 492-493 zamanaşımı · 494 imtiyazlı alacak)
Vesayetin sona ermesinin sonuçları: kesin hesap ve malvarlığının teslimi, vasinin görevine son verilmesi, zamanaşımı ve imtiyazlı alacak (m. 489-494) — Madde 489
- Görevi sona eren vasi, yönetimle ilgili son raporu ve kesin hesabı vesayet makamına vermekle yükümlü olduğu gibi; malvarlığını vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye teslim edilmek üzere hazır bulundurmak zorundadır.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 489-494 bu tarihte yürürlüğe girmiş ve o tarihten bu yana değiştirilmemiştir. |
Vesayet Bitince Vasi Ne Yapmalı? Son Rapor, Kesin Hesap ve Malların Teslimi (TMK 489-490)
On beş gün içinde son rapor ve kesin hesap. Vasilik görevi hangi nedenle sona ererse ersin, örneğin küçüğün ergin olması, kısıtlılığın kaldırılması, kısıtlının ölümü, vasinin görevden alınması veya süresinin dolmasıyla (TMK 470-478 ve TMK 479-488), vasi görevinin bitiminden itibaren on beş gün içinde son raporunu ve kesin hesabını verir. Son raporda malvarlığı ile gelir ve giderin her kalemi ayrı ayrı gösterilir; daha önce onaylanmış rapor varsa sonraki dönem yazılır; hâkimin istediği belgeler eklenir, kişinin durumuna uygun yol, yiyecek ve giyecek giderleri için belge istenmez. Kesin hesapta ayrıca atanma ve görevin bittiği tarihler itibarıyla gelir ve gider toplamları ile aradaki fark gösterilir (Tüzük m. 31). Dönemsel hesap yükümlülüğü için TMK 454-457 şerhine bakınız.
Ölümle vasilik kendiliğinden bitmez. Kısıtlı ölünce vesayet sona erer; ancak vasilik görevi kendiliğinden değil, kesin hesabın kabulü üzerine vesayet makamının kararıyla son bulur. Yargıtay, kısıtlının uzatılmış vasilik süresi içinde öldüğü ve vasinin sonradan sunduğu kesin hesabın reddedildiği dosyada, vasinin görevinin iki yıllık ilk süreyle sona erdiğini kabul eden kararı bozmuş; vasinin hesabı ile mirasçının iddialarının hesap uzmanı bir bilirkişiyle karşılaştırılmasını istemiştir (Yargıtay 8. HD, 24.09.2018, E. 2018/10247, K. 2018/16097; aynı yönde Yargıtay 18. HD, 24.05.2012, E. 2012/3840, K. 2012/6213). Kısıtlı ölmüş olsa da vasinin TMK 489 vd. uyarınca görevi sürdüğünden görevden alınmasına ilişkin istemler de incelenir (Yargıtay 2. HD, 01.05.2008, E. 2008/994, K. 2008/6144).
Vasi hesap vermezse. Vasi süresinde rapor vermezse vesayet makamı kesin hesabı reddeder ve bunu ilgililere tazminat davası açma haklarını da belirterek tebliğ eder (Tüzük m. 31/5). Yargıtay, kısıtlının ölümünden sonra vesayet makamınca bilirkişiden alınan raporun son rapor ve kesin hesap niteliğinde olduğunu ve TMK 491/2'ye göre ilgililere tebliğ edildiğini belirterek bu rapora dayanan kararı onamıştır (Yargıtay 18. HD, 03.05.2016, E. 2015/21503, K. 2016/7173). Ergin olan kişinin kendisine bilgi verilmediğini ileri sürerek vasiden tahsil ettiği paraları istediği davada, ne kadar talep edebileceğini bilmesi beklenemeyeceğinden davanın belirsiz alacak davası olarak görülmesi gerektiği de kabul edilmiştir (Yargıtay 18. HD, 26.11.2015, E. 2015/4097, K. 2015/17257).
Vasinin Görevine Son Verilmesi ve İbra: Onay, Ret, Tebliğ ve İtiraz (TMK 491)
Vesayet makamı, son rapor ve kesin hesabın onaylanması veya reddi konusundaki kararı ile birlikte kesin hesabı vesayet altındaki kişiye, mirasçılarına veya yeni vasiye, tazminat davası açma hakları bulunduğunu da belirtmek suretiyle tebliğ eder. Bu tebliğde vasinin görevine son verildiği de belirtilir.
Onay veya ret. Vesayet makamı son rapor ve kesin hesabı on beş gün içinde inceler; uygun bulursa onaylar, eksiklik varsa tamamlanması için vasiye süre verir. Eksiklik tamamlanmazsa, rapor süresinde verilmezse veya vesayet makamı vasinin sorumlu olması gerektiği kanısına varırsa hesabı reddeder. Ret kararı vasiye ve tazminat davası açma hakları belirtilerek ergin olan kişiye, mirasçılara veya yeni vasiye tebliğ edilir; yeni vasi bu tebligat üzerine eski vasiye karşı tazminat davası açar (Tüzük m. 31/4-5).
İbra tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. Uygulamada vesayet makamlarının vasiyi ibra ettiği yazılsa da Yargıtay bu kararı son rapor ve kesin hesabın onayı niteliğinde saymakta ve mirasçıların TMK 491/2 uyarınca tazminat davası açma haklarını kullanabileceğini belirtmektedir (Yargıtay 2. HD, 16.12.2010, E. 2010/7931, K. 2010/21294; aynı yönde Yargıtay 2. HD, 21.01.2009, E. 2008/13981, K. 2009/428).
Kanun yolu itirazdır. Kesin hesabın onayı veya reddine ilişkin vesayet makamı kararına karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesine itiraz edilir ve bu karar kesindir (TMK 488). Yargıtay, kesin hesabı reddeden karara karşı vasinin (Yargıtay 18. HD, 04.04.2013, E. 2013/2528, K. 2013/5542) ve kesin hesabı kabul eden karara karşı mirasçıların (Yargıtay 8. HD, 16.03.2017, E. 2017/1119, K. 2017/3770) verdiği temyiz dilekçelerini itiraz sayarak dosyayı denetim makamına göndermiştir. İtiraz usulü için TMK 479-488 şerhine bakınız.
Görevli makam. Vesayetin sona ermesinin sonuçlarına ilişkin istemleri vesayet dosyasını yürüten vesayet makamı inceler; Yargıtay, bu konuda görevsizlik kararı verip dosyayı vesayet makamına göndermek yerine istemi reddeden kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 02.05.2011, E. 2010/5594, K. 2011/7464).
Vasiye Karşı Tazminat Davası Ne Zaman Zamanaşımına Uğrar? 1 Yıl ve 10 Yıl (TMK 492-493)
Tazmin ettirilemeyen zararlar için Devlete karşı açılacak tazminat davasının zamanaşımı süresi, zararın vasi, kayyım ve yasal danışmana tazmin ettirilemeyeceğinin anlaşılmasından başlayarak bir yıldır.
Vesayet dairelerinde görevli olanların sebebiyet verdikleri zararlardan dolayı Devlete karşı açılacak davaların zamanaşımı genel hükümlere tâbidir.
Devletin rücu davası, rücu hakkının doğumunun üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Vesayetten doğan tazminat davaları, her hâlde kesin hesabın tebliğinin üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
Süre kesin hesabın tebliğiyle başlar. Vasiye veya kayyıma karşı tazminat davasında olağan süre, kesin hesabın ilgiliye tebliğinden itibaren bir yıldır. Olağan süre işlemeye başlamadan önce bilinmesi mümkün olmayan bir hesap yanlışlığı veya sorumluluk sebebi varsa dava öğrenmeden itibaren bir yıl içinde açılabilir; ancak her hâlde kesin hesabın tebliğinden itibaren on yıl geçince dava zamanaşımına uğrar.
Tebliğ yoksa süre işlemez. Yargıtay, küçükken vesayet altına alınan kişilerin ergin olduktan yıllar sonra vasiye karşı açtığı tazminat davasını erginlikten itibaren on yıllık sürenin dolduğu gerekçesiyle reddeden kararı bozmuştur. Daireye göre vesayet erginlikle kendiliğinden sona erse de vasinin sorumluluğu vesayet makamı görevine son verinceye kadar sürer; kesin hesap verilip tebliğ edilmedikçe zamanaşımı koşulları oluşmaz (Yargıtay 18. HD, 18.12.2014, E. 2014/10634, K. 2014/18506). Aynı çizgide Yargıtay, sulh hukuk mahkemesinde kesin hesap süreci tamamlanmadan asliye hukuk mahkemesince tazminata hükmedilmesini de doğru bulmamış; hesapta vasinin teslim ettiği değerlerin, kişi adına alınan malların ve vasinin hak ettiği ücretin gözetilmesini istemiştir (Yargıtay 18. HD, 31.05.2012, E. 2012/3880, K. 2012/6573).
Vasinin kendi alacağı. Vasinin kısıtlı için yaptığı masraflar nedeniyle diğer mirasçılara karşı açtığı davada da kesin hesabın verilip verilmediği ve kabul edilip edilmediği incelenmeden eski Borçlar Kanununun sebepsiz zenginleşmeye ilişkin bir yıllık süresine göre davanın reddedilmesi bozulmuştur (Yargıtay 3. HD, 12.06.2012, E. 2012/10643, K. 2012/14828).
Devlete karşı dava. Vasiden tahsil edilemeyen zarar için Devlete karşı dava, zararın vasi, kayyım veya yasal danışmana ödetilemeyeceğinin anlaşılmasından itibaren bir yıl içinde açılır; vesayet dairelerinde görevli olanların hukuka aykırı davranışlarından doğan zarar için genel zamanaşımı hükümleri uygulanır; Devletin rücu davası rücu hakkının doğumundan itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar (TMK 492/2-4). Sorumluluğun şartları ve görevli mahkeme için TMK 466-469 şerhine bakınız.
Kısıtlının Vasiden Alacağı İmtiyazlı mı? (TMK 494)
İflasta ikinci sıra. Vasinin iflası hâlinde, velayet ve vesayet nedeniyle malları borçlunun yönetimine bırakılan kişilerin bu ilişkiden doğan tüm alacakları sıra cetvelinde ikinci sıraya yazılır. Bu imtiyaz için iflasın vesayet veya velayet sürerken ya da bunların bitmesini izleyen yıl içinde açılması gerekir; bir davanın veya takibin devam ettiği süre hesaba katılmaz (İİK 206/4). Bu nedenle vasiye karşı tazminat alacağını gecikmeden dava ve takip konusu yapmak, imtiyazın korunması bakımından önemlidir.
TMK 489 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 9 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 9 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: zamanaşımının başlangıcı (18. Hukuk Dairesi 2014; 3. Hukuk Dairesi 2012), kesin hesap süreci (8. Hukuk Dairesi 2018; 18. Hukuk Dairesi 2012 ve 2016), ibra ve itiraz (2. Hukuk Dairesi 2010; 18. Hukuk Dairesi 2013), görevli makam (2. Hukuk Dairesi 2011) ve belirsiz alacak davası (18. Hukuk Dairesi 2015). Metinde ayrıca aynı yöndeki kararlar anılmıştır. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. ATIF NOTLARI: Bazı kararlar 743 sayılı eski Medeni Kanuna ve 818 sayılı eski Borçlar Kanununa atıf yapar; bir kararda dava iznine ilişkin hüküm 461/8 olarak gösterilmiştir (doğrusu TMK 462/8). 18. Hukuk Dairesi 2016 kararı onama kararıdır ve gerekçe Yargıtay dairesine aittir. Kişi, yer, işletme bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Zamanaşımı
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Küçük ergin olunca vesayet kendiliğinden biter; ancak vasinin sorumluluğu vesayet makamı görevine son verinceye kadar sürer ve kesin hesap tebliğ edilmedikçe tazminat davasında zamanaşımı koşulları oluşmaz
Olay: Anne ve babaları ölen küçüklere vasi atanmıştır. Küçükler ergin olduktan yıllar sonra, vasinin bir işletmenin işlerini yürüttüğünü, kendilerine bilgi vermediğini ve ödeme yapmadığını, işletmeyi kendi adına kaydettirdiğini ileri sürerek vasiye karşı tazminat davası açmışlardır. Asliye hukuk mahkemesi, erginlik tarihlerinden itibaren on yıllık sürenin dolduğu gerekçesiyle davayı zamanaşımından reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, küçük üzerindeki vesayet erginlikle kendiliğinden sona erse de vasinin sorumluluğunun vesayet makamı görevinin sona erdiğine karar verinceye kadar devam ettiğini belirtmiştir. TMK 489-491'deki son rapor, kesin hesap, onay, teslim ve tazminat hakkını bildiren tebliğ sürecini; TMK 492'deki kesin hesabın tebliğinden itibaren bir yıllık ve TMK 493/2'deki on yıllık süreleri açıklamıştır. Vesayet dosyasında bu hükümlerin gereği yerine getirilmediğinden vasinin sorumluluğunun sürdüğünü ve zamanaşımı koşullarının oluşmadığını belirterek ret kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 470. maddesi uyarınca küçük üzerindeki vesayet onun ergin olması ile kendiliğinden sona ermiş ise de; vasinin sorumluluğu vesayet makamınca görevinin sona erdiğine karar verilinceye kadar devam eder.”
Ne anlama geliyor?
Vasiye karşı tazminat davasında süre kesin hesabın size tebliğinden başlar; vesayet dosyasında kesin hesap hiç tebliğ edilmemişse erginlikten itibaren sürenin dolduğu savunmasına itiraz edin.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı dosyada bozmadan sonra verilen karar 2. HD 22.02.2024 tarihli kararla onanmıştır. Kişi, yer, işletme bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Vasinin vesayet sırasında ve kısıtlının ölümünden sonra yaptığı masraflar için açtığı davada zamanaşımı, kesin hesabın verilip verilmediği ve onaylanıp onaylanmadığı incelenmeden belirlenemez
Olay: Diğer kardeşlerinin muvafakatiyle babalarına vasi atanan davacı, babanın hastane masraflarını ve ölümünden sonraki vesayet giderlerini kendisinin karşıladığını ileri sürerek bu masrafların diğer kardeşlerden tahsilini istemiştir. Sulh hukuk mahkemesi, talebin sebepsiz zenginleşmeye dayandığını ve kısıtlının ölümünden itibaren bir yıl içinde açılmadığını belirterek davayı zamanaşımı nedeniyle reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, vasiye veya kayyıma karşı tazminat davasının kesin hesabın tebliğinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğradığını (TMK 492/1), görevi sona eren vasinin on beş gün içinde son rapor ve kesin hesabı vermesi gerektiğini (Tüzük m. 31) belirtmiştir. Vasinin kendi yaptığı harcamalar bakımından da zamanaşımının başlangıcının kesin hesap sürecine göre belirleneceğini, kısıtlının ölümüyle vesayet sona erse de TMK 489-491'e göre işlem yapılacağını açıklamıştır. Kesin hesap ve raporun verilip verilmediği ve kabul edilip edilmediği incelenmeden eski Borçlar Kanununun bir yıllık süresine göre davanın reddini doğru bulmayarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Mahkemece, bu belirlemeler yapılmadan kesin hesabın ve raporun verilip verilmediği ve kabul edilip edilmediği tartışılmadan ve incelenmeden B.K.61-62.maddelerine göre zamanaşımının bir yıl olduğunu belirtmek suretiyle davanın reddi doğru görülmemiştir.”
Ne anlama geliyor?
Vasi olarak kısıtlı için yaptığınız harcamaları kesin hesapta belgeleriyle gösterin; alacağınızın zamanaşımı bu sürece göre değerlendirilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda anılan BK 61-62, 818 sayılı eski Borçlar Kanununa aittir; dava iznine ilişkin hüküm kararda 461/8 olarak gösterilmiştir (doğrusu TMK 462/8). Kişi ve yer bilgileri ile tutarlar aktarılmamıştır.
Kesin hesap
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Kısıtlının ölümüyle vasilik görevi kendiliğinden bitmez; kesin hesabın kabulü üzerine vesayet makamının kararıyla sona erer; kesin hesap reddedilmişse vasinin hesabı hesap uzmanı bilirkişiyle incelenmelidir
Olay: Kısıtlıya torunu vasi atanmış, vasilik süresi iki yıl uzatılmış ve kısıtlı bu süre içinde ölmüştür. Vasinin yıllar sonra sunduğu kesin hesap vesayet makamınca kabule elverişli bulunmayarak reddedilmiştir. Kısıtlının çocuğu, kira sözleşmelerinin usulsüz olduğunu, harcamaların bir kısmının yersiz olduğunu ve kesin hesabın süresinde verilmediğini ileri sürerek vasiden alacak istemiş; asliye hukuk mahkemesi vasilik görevinin iki yıllık ilk sürenin sonunda sona erdiğini ve bu dönemde zarar bulunmadığını kabul ederek davayı reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 467 ve 489-491'i aktarmıştır. Vasinin görev süresinin uzatıldığını ve kısıtlının öldüğü tarihte vasilik görevinin sürdüğünü, kısıtlının ölümüyle vasiliğin kendiliğinden değil kesin hesabın kabulüyle vesayet makamının kararıyla son bulacağını, kesin hesap reddedildiğinden görevin ilk süreyle sona ermediğini belirtmiştir. Vesayet dosyası getirtilerek vasinin hesap raporu ile davacının iddialarının hesap uzmanı bir bilirkişiyle karşılaştırmalı olarak incelenmesi gerektiğini açıklayarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“kısıtlının ölümü ile vasiliğin kendiliğinden değil, kesin hesabın kabulü ile vesayet makamının kararı ile son bulacağı”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlı öldükten sonra da vasi kesin hesap vermek zorundadır; hesap reddedildiyse mirasçı olarak vasinin sorumluluğunu hesap uzmanı bilirkişi incelemesiyle ortaya koyabilirsiniz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde 18. HD 24.05.2012 kararı metinde anılmıştır. Kişi ve yer bilgileri ile tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Sulh hukuk mahkemesinde kesin hesap süreci tamamlanmadan vasiye karşı tazminata hükmedilemez; hesapta vasinin teslim ettiği değerler, kişi adına alınan mallar ve vasi ücreti gözetilmelidir
Olay: Yaş küçüklüğü nedeniyle vesayet altına alınan davacı, ergin olduktan sonra kendisine bağlanan aylığın vasi tarafından alınıp kendisi için harcanmadığını, vasinin defter tutmadığını ve kesin hesap vermediğini ileri sürerek tazminat istemiş; asliye hukuk mahkemesi davayı kabul etmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, küçük üzerindeki vesayet erginlikle kendiliğinden sona erse de vasinin sorumluluğunun vesayet makamı görevine son verinceye kadar sürdüğünü, son rapor ve kesin hesabın sulh hukuk mahkemesince incelenip onaylanması ve tazminat hakkı belirtilerek tebliğ edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu süreç beklenmeden hüküm kurulmasını doğru bulmamış; bilirkişinin vasinin teslim ettiği döviz ve ziynetin davacının gelirinden fazla olduğunu gözetmediğini, davacı adına gelirle alınan meskeni ve vasinin alması gereken ücreti dikkate almadığını açıklayarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Mahkemece sulh mahkemesi tarafından yukarıda belirtilen yasa hükümleri gereğinin yerine getirilmesi beklenmeden hüküm kurulması doğru olmadığı gibi; hükme esas alınan bilirkişi raporu da hatalıdır.”
Ne anlama geliyor?
Vasiye karşı tazminat davası açmadan önce sulh hukuk mahkemesinden kesin hesabın alınmasını ve size tebliğini isteyin; tazminat hesabında vasinin teslim ettikleri de dikkate alınır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Karar 743 sayılı eski Kanunun 433 vd. maddelerine atıf yapar; bugünkü karşılıkları TMK 489-491'dir. Kişi ve yer bilgileri ile tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Kısıtlının ölümünden sonra vesayet makamınca bilirkişiden alınan rapor son rapor ve kesin hesap niteliğindedir; TMK 491/2'ye göre ilgililere tebliğ edilmişse bu rapora dayanılabilir
Olay: Kısıtlının ölümüyle vesayet sona ermiştir. Vesayet makamı ölümden sonra bilirkişiden rapor almış ve raporu ilgililere tebliğ etmiştir. Davacının vasiye karşı açtığı alacak davasında asliye hukuk mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş, karar davacı tarafından temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, vesayetin kısıtlının ölümüyle sona erdiğini, bu tarihten sonra vesayet makamınca bilirkişiden alınan raporun son rapor ve kesin hesap niteliğinde olduğunu ve TMK 491/2 uyarınca ilgililere tebliğ edildiğini belirterek temyiz itirazlarını reddetmiş ve hükmü oy birliğiyle onamıştır.
“bu tarihten sonra vesayet makamınca bilirkişiden alınan 15.02.2014 tarihli raporun son rapor ve kesin hesap niteliğinde olmasına ve Türk Medeni Kanunu’nun 491/2.maddesi gereğince burada gösterilen ilgililere tebliğ edilmiş bulunmasına göre,”
Ne anlama geliyor?
Vasi kesin hesap vermezse vesayet makamından bilirkişi incelemesi yaptırmasını isteyin; bu rapor kesin hesap yerine geçebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Onama gerekçesi Yargıtay dairesine aittir. Kişi ve yer bilgileri ile tutarlar aktarılmamıştır.
Onay ve ibra
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vesayet makamının vasiyi ibra etmesi son rapor ve kesin hesabın onayı niteliğindedir; mirasçıların tazminat davası açma hakkı saklıdır
Olay: Sulh hukuk mahkemesi, vesayetin sona ermesi üzerine verdiği kararda vasinin ibra edilmesine hükmetmiştir. Karar temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, hükümde vasinin ibrasına karar verilmiş olsa da bunun son rapor ve kesin hesabın onaylanması niteliğinde bulunduğunu (TMK 491), ibra şeklinde yazılmasının sonuca etkili olmadığını ve mirasçıların TMK 491/2 uyarınca tazminat davası açma haklarını kullanabileceklerini belirterek temyiz itirazlarını reddetmiş ve hükmü oy birliğiyle onamıştır.
“hükümde vasinin ibra edilmesine karar verilmiş ise de; bu hususun son rapor ve kesin hesabın onaylanması niteliğinde bulunmasına (TMK.md.491) vasinin ibra edilmesi şeklinde yazılmasının sonuca etkili bulunmamasına,”
Ne anlama geliyor?
Vasinin ibra edilmesi, sizin vasiye karşı tazminat davası açma hakkınızı ortadan kaldırmaz; tebliğden itibaren süreleri takip edin.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde 2. HD 21.01.2009 kararı metinde anılmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Kesin hesabın reddine ilişkin vesayet makamı kararına karşı yol temyiz değil, denetim makamına itirazdır
Olay: Kısıtlanan kişiye kızı vasi atanmış ve kısıtlı kısa süre sonra ölmüştür. Vasinin verdiği son rapor ve kesin hesap, bilirkişi incelemesi yaptırıldıktan sonra vesayet makamınca kabul edilmemiş; vasi bu kararı temyiz etmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, vasinin hesap tutma ve yılda en az bir kez hesap verme yükümlülüğünü (TMK 454), görevi sona eren vasinin son rapor ve kesin hesap verme yükümlülüğünü (TMK 489) ve bunların vesayet makamınca incelenip onaylanacağını (TMK 490) aktarmıştır. Vasinin harcamalarının kabul edilmemesi nedeniyle kesin hesabın reddine ilişkin karara yönelik temyiz dilekçesinin itiraz niteliğinde olduğunu belirterek denetim makamınca TMK 488'e göre kesin karar verilmesi için dosyayı oy birliğiyle mahkemesine iade etmiştir.
“Vasinin kısıtlı adına vasilik görevinin devamı süresince yaptığı harcamaların kabul edilmemesi nedeniyle kesin hesabın reddi hakkında vesayet makamının vermiş olduğu karara yönelik temiz dilekçesi, vesayet makamının kararına itiraz niteliğindedir.”
Ne anlama geliyor?
Kesin hesabınız reddedildiyse veya mirasçı olarak onaylanan hesaba karşı çıkıyorsanız, tebliğden itibaren on gün içinde asliye hukuk mahkemesine itiraz edin.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Alıntıdaki yazım karardaki gibidir. Kesin hesabın kabulüne karşı mirasçıların başvurusu için aynı yönde 8. HD 16.03.2017 kararı metinde anılmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Görev
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vesayetin ölümle sona ermesinin sonuçlarına ilişkin istemleri TMK 489 vd. uyarınca vesayet makamı inceler; başka bir mahkeme görevsizlik kararı verip dosyayı vesayet makamına göndermelidir
Olay: Kısıtlının ölümünden sonra davacı, sulh hukuk mahkemesinde terekenin korunmasına ve vesayete ilişkin isteklerde bulunmuştur. Mahkeme vesayetin sona ermesinin sonuçlarına ilişkin istemi de reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, terekenin korunmasına ilişkin temyiz itirazlarını yersiz bulmuştur. Vesayetin ölümle sona erdiğini (TMK 479), görevi sona eren vasinin son rapor ve kesin hesabı vesayet makamına vermek ve malvarlığını mirasçılara teslim edilmek üzere hazır bulundurmakla yükümlü olduğunu (TMK 489) belirterek TMK 489 vd. uyarınca inceleme görevinin vesayet makamına ait olduğunu açıklamıştır. Görevsizlik kararı verilerek dosyanın görevli vesayet makamına gönderilmesi gerekirken ret hükmü kurulmasını doğru bulmayarak bu kısmı oy birliğiyle bozmuştur.
“Açıklanan bu nedenlerle Türk Medeni Kanunun 489 ve devamı maddeleri uyarınca inceleme yapma görevi vesayet makamına aittir.”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlı öldükten sonra vasiden hesap ve teslim istemlerinizi vesayet dosyasının bulunduğu sulh hukuk mahkemesine (vesayet makamına) yöneltin.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Tazminat davası
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi
Vesayet sona erdikten sonra vasiden tahsil ettiği paraları isteyen ergin kişi, kendisine bilgi verilmediği için miktarı bilemiyorsa belirsiz alacak davası açabilir
Olay: Küçük yaşta bir kazada anne, baba ve kardeşini kaybeden davacıya dayısı vasi atanmış, davacı adına yapılan tüm ödemeler vasiye yapılmıştır. Davacı ergin olduktan sonra vasiden tahsil ettiği paraları istemiş, bilgi verilmediğini belirterek dava açmıştır. Mahkeme, davacının ödenen miktarları araştırmadan soyut beyanlarla dava açtığını belirterek hukuki yarar yokluğundan davayı reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, davanın vasi tarafından kısıtlı adına tahsil edilen gelirden doğan alacak istemine ilişkin olduğunu ve görevi sona eren vasinin son rapor ile kesin hesabı vermek ve malvarlığını teslime hazır bulundurmakla yükümlü olduğunu (TMK 489) belirtmiştir. Davacının ergin olup vesayetin sona erdiğini ve ihtara rağmen vasinin bilgi vermediğini açıkladığını, bu durumda talep edebileceği miktarı bilmesinin beklenemeyeceğini belirterek belirsiz alacak olarak açılan davanın incelenmesi gerektiğini açıklamış ve ret kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“davacının talep edebileceği miktarı bilmesinin beklenemeyeceği dikkate alınarak belirsiz alacak olarak açılan davaya bakılarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken”
Ne anlama geliyor?
Vasi size hesap vermiyorsa miktarı belirsiz bırakarak dava açabilirsiniz; ancak önce ihtarla bilgi isteyin ve vesayet dosyasındaki kayıtları getirtin.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri ile tutarlar aktarılmamıştır.
TMK 489 ile ilgili maddeler
- TMK m. 454 — Vasinin hesap yükümlülüğü, serbest mallar, vasilik süresi ve vasi ücreti (TMK 454-457)
- TMK m. 466 — Vasinin ve Devletin sorumluluğu: tazminat davası, ikincil sorumluluk, rücu ve görevli mahkeme (TMK 466-469)
- TMK m. 479 — Vasilik görevinin sona ermesi: vasinin ölümü, süre, vasi değiştirme (görevden alma) ve itiraz (TMK 479-488)
- TMK m. 470 — Vesayetin sona ermesi: erginlik, tahliye, kısıtlılığın, kayyımlığın ve yasal danışmanlığın kaldırılması (TMK 470-478)
- TMK m. 438 — Vasinin görevleri: malvarlığı defteri, paranın yatırılması, kısıtlının taşınmazının satışı ve pazarlık (TMK 438-444)
- TMK m. 461 — İzin gereken işlemler: sulh hukuk ve asliye hukuk izni, dava izni, kısıtlı adına mirasın reddi, evlat edinme (TMK 461-465)
- TMK m. 396 — Vesayet organları: vesayet makamı, denetim makamı, vasi ve kayyım (TMK 396-403)
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Vasiyseniz görevinizin sona ermesinden itibaren on beş gün içinde son raporu ve kesin hesabı belgeleriyle birlikte vesayet makamına verin.
- 2.Vesayet altındaki kişi ergin olduysa veya kısıtlı öldüyse, vesayet makamından vasinin kesin hesap vermesini ve malvarlığını teslim etmesini isteyin.
- 3.Kesin hesap size tebliğ edildiğinde tarihi not edin; vasiye karşı tazminat davası kural olarak bu tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
- 4.Kesin hesap hiç tebliğ edilmemişse zamanaşımı başlamamış olabilir; vasinin erginlik veya ölüm tarihinden itibaren süre işletme savunmasına itiraz edin.
- 5.Kesin hesabın onayına veya reddine karşı tebliğden itibaren on gün içinde asliye hukuk mahkemesine itiraz edin; temyiz yoluna gitmeyin.
- 6.Vasinin ibra edilmesi tazminat hakkınızı ortadan kaldırmaz; hesaptaki yanlışlıkları öğrendiğiniz tarihi belgeleyin ve her hâlde on yıllık üst sınırı gözetin.
- 7.Vasi bilgi vermiyorsa ihtar çekin, vesayet dosyasını inceleyin ve gerekirse belirsiz alacak davası açın.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.