Kısa cevap · TMK 396
Vesayet organları vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır (TMK 396). Kamu vesayetini iki mahkeme yürütür: vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK 397). Vesayet, aile mahkemesinin değil sulh hukuk mahkemesinin görev alanıdır; çünkü Aile Mahkemeleri Kanunu, Medeni Kanunun vesayete ayrılan Üçüncü Kısmını aile mahkemesinin görevinden hariç tutar. Vesayet makamının vasi atama, izin, vasi değişikliği gibi vesayetin yürütülmesine ilişkin kararlarına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edilir ve denetim makamının kararı kesindir; kısıtlama veya kısıtlamanın kaldırılması gibi esasa ilişkin nihai kararlar ise kanun yoluna tabidir. İstisnai olarak vesayet bir aile meclisine verilebilir (özel vesayet, TMK 398-402). Vasi küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korur ve onu temsil eder; kayyım ise belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır (TMK 403).
Bu sayfada neler var? (15 bölüm)
- TMK 396 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- TMK 396-403 Ne Düzenler? Vesayet Organları ve Madde Metni
- Vesayet Makamı ve Denetim Makamı Ne Yapar? (TMK 397)
- Vesayet Davasında Görevli Mahkeme: Neden Aile Mahkemesi Değil?
- Vesayet Makamı Kararına Karşı İtiraz mı, İstinaf mı?
- Vasi Değişikliği, Görev Süresi ve Şahsa İtiraz (TMK 422, 431, 456)
- Özel Vesayet ve Aile Meclisi Nedir? (TMK 398-402)
- Vasi ile Kayyım Arasındaki Fark Nedir? (TMK 403)
- Vasinin Temsil Yetkisi: Dava Açma ve Davada Kısıtlanma
- TMK 396 Yargıtay kararları
- TMK 396 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Vesayet organları
- Vesayet daireleri (vesayet makamı ve denetim makamı) ile vasi ve kayyımlar (TMK 396).
- Vesayet makamı
- Kamu vesayetini yürüten, vasiyi atayan, izin veren, rapor ve hesapları inceleyen sulh hukuk mahkemesi (TMK 397, 413, 462, 464).
- Denetim makamı
- Vesayet makamının kararlarına karşı itirazları kesin olarak karara bağlayan ve bazı işlemlere ikinci izni veren asliye hukuk mahkemesi (TMK 397, 463, 488).
- Özel vesayet
- Vesayetin istisnaen bir aileye verilmesi; vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer (TMK 398).
- Aile meclisi
- Denetim makamınca dört yıl için atanan, vasi olmaya ehil en az üç hısımdan oluşan kurul; eş de üye olabilir (TMK 400).
- Vasi
- Vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini koruyan ve onu hukuki işlemlerde temsil eden kişi (TMK 403/1).
- Kayyım
- Belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanan kişi; aksi belirtilmedikçe vasiye ilişkin hükümler ona da uygulanır (TMK 403/2-3).
- Çekişmesiz yargı
- Vesayet işleri HMK 382/2-b-19'a göre çekişmesiz yargı işidir; görevli mahkeme kural olarak sulh hukuk mahkemesidir (HMK 383).
Bir bakışta TMK 396
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Vesayet organları | Vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlar. | TMK m. 396 |
| Vesayet makamı | Sulh hukuk mahkemesi; vasi atar, izin verir, rapor ve hesapları inceler. | TMK m. 397, 413, 462, 464 |
| Denetim makamı | Asliye hukuk mahkemesi; itirazları kesin karara bağlar, bazı işlemlere ikinci izni verir. | TMK m. 397, 463, 488 |
| Görev | Vesayet (Üçüncü Kısım) aile mahkemesinin görevi dışında; kısıtlamanın kaldırılması da sulh hukukta görülür. | 4787 s. K. m. 4/1; 5. HD 30.11.2020 |
| Velayet altında bırakılan kısıtlı | Kısıtlanıp velayet altında bırakılan ergin çocuğa ilişkin izin istemi velayet hükümlerine göre aile mahkemesinde. | TMK m. 419/3; 5. HD 01.04.2024 |
| Yabancı vasi kararı | Yabancı mahkemenin vasi tayini kararının tanıma ve tenfizinde görevli mahkeme asliye hukuk. | MÖHUK m. 51; HGK 15.10.2019 |
| İdari nitelikteki kararlar | Vesayetin yürütülmesine ilişkin kararlara karşı on gün içinde denetim makamına itiraz; denetim makamı kesin karar verir. | TMK m. 461/2, 488; 2. HD 12.11.2012 |
| İzin kararları | Satış, kat karşılığı inşaat, dava açma gibi izin kararlarına karşı yol itirazdır; onaylanan izin kararı temyiz edilemez. | 2. HD 15.03.2012; 8. HD 26.09.2017 |
| Nihai kararlar | Kısıtlama, kısıtlamanın kaldırılması veya devamı gibi esasa ilişkin kararlar itiraza değil kanun yoluna tabidir. | 2. HD 10.09.2012; 2. HD 28.02.2022 |
| İstinaf düzeni | Vesayet işleri çekişmesiz yargıdır; bölge adliye mahkemesinin çekişmesiz yargıda verdiği kararlar temyiz edilemez. | HMK m. 382/2-b-19, 362/1-ç |
| Vasi değişikliği | Görevden alma ve yeni vasi atama kararına itiraz denetim makamında kesin olarak çözülür. | 8. HD 17.02.2021; 2. HD 03.10.2022 |
| Vasinin görev süresi | Uzatma kararı idaridir, itiraz yoluna tabidir; kanunda süreli kısıtlama veya vesayetin uzatılması yoktur. | TMK m. 456; 8. HD 17.05.2021 |
| Şahsa itiraz | Vasi, kayyım veya yasal danışmanın şahsına itiraz önce vesayet makamında, kabul edilmezse denetim makamında incelenir. | TMK m. 422, 431; 2. HD 26.02.2026 |
| Özel vesayet | İstisnai; iki yakın hısım veya hısım ile eşin istemiyle denetim makamı kurar, güvence şarttır. | TMK m. 398-401 |
| Vasinin görevi | Kişilik ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatleri korumak ve hukuki işlemlerde temsil. | TMK m. 403/1 |
| Kayyımın görevi | Belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek; vasiye ilişkin hükümler kural olarak uygulanır. | TMK m. 403/2-3 |
| Mal memuru kayyım | 3561 s. K. uyarınca kayyım olan mal memurunun işlemleri TMK'ya tabidir; ecrimisil ihbarnamesi idari işlem değildir. | 8. HD 17.06.2019 |
| Dava açma yetkisi | Vasi dava açmak için vesayet makamından izin alır; başka iş için verilen vekaletname yetmez. | TMK m. 462/8; 19. HD 22.12.2015 |
| Davada kısıtlanma | Taraf kısıtlanınca önceki vekâlet sona erer; vasiye bildirim yapılıp izin için süre verilir. | 21. HD 25.03.2010; 12. HD 12.12.2016 |
TMK 396 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Üçüncü Kısım: Vesayet › Birinci Bölüm: Vesayet Düzeni · Birinci Ayırım: Vesayet Organları › A. Genel olarak
Vesayet organları — Genel olarak — Madde 396
- Vesayet organları, vesayet daireleri ile vasi ve kayyımlardır.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 396-403 ilk metinleriyle kabul edildi ve o tarihten bu yana değiştirilmedi. |
| 14.04.2004 | 5133 sayılı Kanun (4787 sayılı Kanunun 4. maddesinin değiştirilmesi) | Aile mahkemelerinin görevi, Medeni Kanunun İkinci Kitabının Üçüncü Kısım hariç olmak üzere aile hukukundan doğan dava ve işleriyle sınırlandırıldı. Böylece vesayet, kayyımlık ve yasal danışmanlığa ilişkin dava ve işler sulh hukuk mahkemesinde kaldı. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin aktardığına göre değişiklik 20.04.2004'te yürürlüğe girdi ve aile mahkemelerindeki vesayet dosyaları görevli mahkemeye devredildi. |
TMK 396-403 Ne Düzenler? Vesayet Organları ve Madde Metni
Medeni Kanunun İkinci Kitabının Üçüncü Kısmı vesayete ayrılmıştır ve vesayet, kayyımlık ile yasal danışmanlığı birlikte düzenler. Bu kısmın ilk ayırımı, vesayeti kimin yürüteceğini belirler: vesayet daireleri (vesayet makamı ve denetim makamı), istisnai olarak aile meclisi ve vesayet altındaki kişi adına hareket eden vasi ile kayyım.
Madde 397 — Kamu vesayeti, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri tarafından yürütülür.
Vesayet makamı, sulh hukuk mahkemesi; denetim makamı, asliye hukuk mahkemesidir.
Madde 398 — Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği, özellikle bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi gerektiği takdirde vesayet istisnaî olarak bir aileye verilebilir.
Bu durumda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu kurulacak aile meclisine geçer.
Madde 399 — Özel vesayet, vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımının veya bir hısımı ile eşinin istemi üzerine denetim makamı tarafından kurulur.
Madde 400 — Aile meclisi, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşur.
Vesayet altına alınanın eşi de aile meclisine üye olabilir.
Madde 401 — Aile meclisi üyeleri, görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorundadırlar.
Güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz.
Madde 402 — Aile meclisi görevini yapmadığı veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirdiği takdirde, denetim makamı her zaman aile meclisini değiştirebileceği gibi özel vesayeti de sona erdirebilir.
Madde 403 — Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukukî işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür.
Kayyım, belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır.
Bu Kanunun vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır.
| Organ | Kim? | Başlıca görevleri |
|---|---|---|
| Vesayet makamı | Sulh hukuk mahkemesi | Vasiyi gecikmeksizin atar (TMK 413, 419), gerektiğinde geçici önlem alır (TMK 420), önemli işlemlere izin verir (TMK 462), vasinin rapor ve hesaplarını inceler (TMK 464) |
| Denetim makamı | Asliye hukuk mahkemesi | Vesayet makamının kararlarına karşı itirazları kesin olarak karara bağlar (TMK 461/2, 488), bazı işlemlere ikinci izni verir (TMK 463), özel vesayeti kurar (TMK 399) |
| Aile meclisi | En az üç hısım (ve eş) | Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunu üstlenir (TMK 398/2) |
| Vasi | Vesayet makamının atadığı ergin | Küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili menfaatlerini korur, onu temsil eder (TMK 403/1) |
| Kayyım | Belirli iş veya yönetim için atanan kişi | Belirli işleri görür veya malvarlığını yönetir (TMK 403/2) |
Velayet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır (TMK 404); küçüğün kişisel ilişkileri ve velayet sisteminin kendisi için TMK 335-338 ve TMK 346-351 şerhlerine bakabilirsiniz.
Vesayet Makamı ve Denetim Makamı Ne Yapar? (TMK 397)
İki kademeli yapı. Kamu vesayetini vesayet makamı ve denetim makamından oluşan vesayet daireleri yürütür (TMK 397/1). Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir (TMK 397/2). Bu ayrım bir hiyerarşi kurar: vesayetin günlük yürütülmesine ilişkin kararları sulh hukuk mahkemesi verir, bu kararlara karşı itirazları ise asliye hukuk mahkemesi kesin olarak çözer.
Vesayet makamının görevleri. Vesayet makamı, bu görevi yapabilecek yetenekte bir ergini vasi olarak atar (TMK 413) ve bunu gecikmeksizin yapmakla yükümlüdür (TMK 419/1). Haklı sebepler engel olmadıkça öncelikle vesayet altına alınacak kişinin eşini veya yakın hısımlarından birini atar (TMK 414). Vasi atanmadan önce de gerektiğinde geçici önlemler alabilir; özellikle kısıtlanması istenen kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırıp ona bir temsilci atayabilir (TMK 420). Taşınmaz satışı, ödünç verme, dava açma, miras paylaştırma sözleşmesi gibi önemli işlemler vesayet makamının iznine bağlıdır (TMK 462). Vasinin belli dönemlerde vereceği rapor ve hesapları inceler, kabul veya reddeder (TMK 464).
Denetim makamının görevleri. Evlat edinme, vatandaşlığa girme veya çıkma, işletme devralma, ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasın kabulü veya reddi, küçüğün ergin kılınması ve vesayet altındaki kişi ile vasi arasında sözleşme yapılması gibi işlemlerde vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni gerekir (TMK 463). Kanunen gereken izin alınmadan yapılan işlemler, vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmaksızın yaptığı işlem hükmündedir (TMK 465).
Vesayet Davasında Görevli Mahkeme: Neden Aile Mahkemesi Değil?
Kanunun açık istisnası. Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanunun 4. maddesi, aile mahkemelerine Medeni Kanunun İkinci Kitabından doğan aile hukuku dava ve işlerini verirken Üçüncü Kısmı hariç tutar. Üçüncü Kısım vesayet, kayyımlık ve yasal danışmanlığı düzenlediğinden bu dava ve işler vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinde görülür. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, kısıtlılığın kaldırılması istemi hakkında sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemelerinin ayrı ayrı görevsizlik kararı verdiği bir dosyada bu hükmü uygulayarak sulh hukuk mahkemesini görevli yargı yeri olarak belirlemiştir (Yargıtay 5. HD, 30.11.2020, E. 2020/10043, K. 2020/10490).
Çekişmesiz yargı. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, aile hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında vesayet işlerini de sayar (HMK 382/2-b-19); çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesidir (HMK 383).
Velayet ile vesayetin sınırı. Aynı çocuk hakkında velayet ve vesayet hükümleri iç içe geçebilir. Kanun, kısıtlanan ergin çocukların kural olarak vesayet altına alınmayıp velayet altında bırakılacağını öngörür (TMK 419/3). Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, kısıtlanarak babasının velayeti altında bırakılan ergin çocuğun bir bakımevine yerleştirilmesi için izin istemine velayet hükümlerinin uygulanacağını belirterek aile mahkemesini görevli saymıştır (Yargıtay 5. HD, 01.04.2024, E. 2023/11961, K. 2024/3933). Velayetin kaldırılması ise aile mahkemesinin, ardından çocuğa vasi atanması sulh hukuk mahkemesinin işidir.
Yabancı mahkemenin vesayet kararı. Yurt dışında verilmiş bir vasi tayini kararının Türkiye'de tanınması veya tenfizi istendiğinde görevli mahkeme vesayet makamı değildir. Hukuk Genel Kurulu, tanıma ve tenfiz davalarında görevli mahkemenin asliye mahkemesi olduğunu belirterek davaya bakan sulh hukuk mahkemesinin direnme kararını bozmuştur (Yargıtay HGK, 15.10.2019, E. 2017/1924, K. 2019/1060).
Vesayet Makamı Kararına Karşı İtiraz mı, İstinaf mı?
Vesayet hukukunun en çok hata yapılan noktası, vesayet makamının kararına karşı hangi yola gidileceğidir. Yargıtay'ın yerleşik ayrımı şudur: vesayet makamının vesayetin esası hakkında verdiği nihai karar kanun yoluna tabidir; vesayetin yürütülmesine ilişkin idari nitelikteki kararlarına karşı ise denetim makamına itiraz edilir (Yargıtay 2. HD, 12.11.2012, E. 2011/12704, K. 2012/26715).
Madde 488 — İlgililer, vesayet makamının kararlarına karşı, tebliğ gününden başlayarak on gün içinde denetim makamına itiraz edebilirler. Denetim makamı, gerektiğinde duruşma da yaparak bu itirazı kesin karara bağlar.
| Karar | Niteliği | Başvuru yolu |
|---|---|---|
| Taşınmaz satışına, kat karşılığı inşaata, dava açmaya izin verilmesi veya verilmemesi | İdari (vesayetin yürütülmesi) | On gün içinde denetim makamına itiraz; denetim makamı kararı kesin |
| Vasinin görevden alınması, vasi değişikliği, vasinin görev süresinin uzatılması | İdari | Denetim makamına itiraz; kesin |
| Vasi, kayyım veya yasal danışmanın şahsına itiraz, vasilikten kaçınma | Atama usulüne ilişkin | Önce vesayet makamı, kabul edilmezse denetim makamı (TMK 422, 431); kesin |
| Kısıtlama, kısıtlamanın kaldırılması, kısıtlılık hâlinin devamı | Esasa ilişkin nihai karar | Kanun yolu (istinaf); itiraz yolu değil |
İzin kararları. Vasinin kat karşılığı inşaat sözleşmesi yapmak için istediği iznin reddine karşı yapılan temyiz başvurusu, idari nitelikteki bu karara karşı itiraz sayılarak denetim makamına gönderilmiştir (Yargıtay 2. HD, 15.03.2012, E. 2011/13354, K. 2012/5898). Denetim makamının onayladığı bir taşınmaz satış izni kararı da kesin olduğundan temyiz edilemez (Yargıtay 8. HD, 26.09.2017, E. 2017/2968, K. 2017/11516).
Esasa ilişkin kararlar. Buna karşılık vesayetin kaldırılmasına ilişkin karar itiraza tabi değildir; bu karara yapılan itirazı inceleyen denetim makamının kararı bozularak kaldırılmış ve dilekçe temyiz dilekçesi olarak incelenmiştir (Yargıtay 2. HD, 10.09.2012, E. 2011/8536, K. 2012/20586). Kısıtlılık hâlinin devamına ilişkin ek karar da kanun yoluna tabidir (Yargıtay 2. HD, 28.02.2022, E. 2021/10904, K. 2022/1820).
İstinaf düzeninde durum. Yukarıdaki kararların bir kısmı istinaf öncesi dönemde temyiz kuralına göre verilmiştir. Bugün vesayet işleri çekişmesiz yargı işi sayıldığından (HMK 382/2-b-19) nihai kararlara karşı istinaf yoluna gidilir; bölge adliye mahkemelerinin çekişmesiz yargı işlerinde verdiği kararlar ise temyiz edilemez (HMK 362/1-ç). İdari nitelikteki kararlar bakımından istinaf yoluna gidilmez; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, vasi değişikliğine ilişkin ek karara karşı verilen istinaf dilekçelerini vasilik görevinden alınmaya itiraz ve vasilikten kaçınma olarak nitelendirip dosyayı vesayet makamına göndermiştir (Yargıtay 2. HD, 03.10.2022, E. 2022/7901, K. 2022/7602).
Vasi Değişikliği, Görev Süresi ve Şahsa İtiraz (TMK 422, 431, 456)
Vasi değişikliği. Vasilik görevini bırakmak isteyen vasinin yerine yeni vasi atanmasına ilişkin kararı önceki vasi temyiz etmiş, dosya denetim makamına gönderilmiş ve denetim makamı kararı onaylamıştır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, önceki vasinin temyizini görevden alınmaya itiraz sayarak denetim makamının kararı kesin olduğu için temyiz istemini reddetmiştir (Yargıtay 8. HD, 17.02.2021, E. 2021/447, K. 2021/1360).
Görev süresi. Vasi kural olarak iki yıl için atanır ve vesayet makamı bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir (TMK 456). Görev süresinin uzatılması vesayetin yönetimi ve yürütülmesiyle ilgili idari bir karardır ve itiraz yoluna tabidir. Aynı kararda Yargıtay, Kanunda vesayetin uzatılmasına ilişkin bir hüküm bulunmadığını, vesayetin kaldırılması ile vasinin görevinin sona ermesinin farklı kavramlar olduğunu belirterek kısıtlılığı zaten devam eden kişi hakkında bir yıl süreli yeni bir kısıtlama kararı verilmesini bozmuştur (Yargıtay 8. HD, 17.05.2021, E. 2021/949, K. 2021/4033).
Şahsa itiraz ve kaçınma. Vasiliğe atanan kişi tebliğden itibaren on gün içinde vasilikten kaçınabilir; ilgili herkes de atamayı öğrendiği günden itibaren on gün içinde atamanın kanuna aykırı olduğunu ileri sürebilir. Vesayet makamı sebebi yerinde görürse yeni vasi atar; görmezse görüşüyle birlikte durumu denetim makamına bildirir (TMK 422). Vasinin atanmasına ilişkin bu kurallar kayyım ve yasal danışman atanmasında da uygulanır (TMK 431). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kayyımın şahsına yönelik itirazı içeren temyiz dilekçesinin önce sulh hukuk mahkemesince, yerinde görülmezse denetim makamınca incelenmesi için dosyayı geri çevirmiştir (Yargıtay 2. HD, 26.02.2026, E. 2026/1043, K. 2026/2270). Aynı yaklaşım vasinin ve yasal danışmanın şahsına itirazlarda da uygulanır (Yargıtay 2. HD, 11.10.2021, E. 2021/5936, K. 2021/7057; Yargıtay 2. HD, 07.12.2021, E. 2021/6039, K. 2021/9216).
Vasiliğe atanan kişi, kaçınmış veya atanmasına itiraz edilmiş olsa bile yerine bir başkası atanıncaya kadar vasilik görevlerini yerine getirmekle yükümlüdür (TMK 423).
Özel Vesayet ve Aile Meclisi Nedir? (TMK 398-402)
İstisnai bir kurum. Vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği, özellikle bir işletmenin, ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi gerektiği durumlarda vesayet istisnaen bir aileye verilebilir; bu durumda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu kurulacak aile meclisine geçer (TMK 398).
Kuruluş. Özel vesayet, vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısımının veya bir hısımı ile eşinin istemi üzerine denetim makamı tarafından kurulur (TMK 399). Aile meclisi, vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanan en az üç hısımdan oluşur; eş de üye olabilir (TMK 400). Üyeler görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorundadır ve güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz (TMK 401).
Sona erme. Aile meclisi görevini yapmazsa veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirirse denetim makamı her zaman aile meclisini değiştirebilir ya da özel vesayeti sona erdirebilir (TMK 402). Aile meclisince yapılan atamalarda vasiliği kabul yükümlülüğü yoktur (TMK 416/2).
Özel vesayet uygulamada çok seyrek başvurulan bir kurumdur; bu kurumu gerekçeli olarak inceleyen yayımlanmış bir Yargıtay kararına rastlanmamıştır.
Vasi ile Kayyım Arasındaki Fark Nedir? (TMK 403)
Vasi: kapsamlı koruma ve temsil. Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür (TMK 403/1). Görev alanı genel ve süreklidir.
Kayyım: belirli iş veya yönetim. Kayyım ise belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır (TMK 403/2). Örneğin yasal temsilci ile küçüğün menfaatinin çatıştığı bir iş için temsil kayyımı, uzun süredir bulunamayan bir kişinin malları için yönetim kayyımı atanabilir. Kanunun vasiye ilişkin hükümleri, aksi belirtilmedikçe kayyım hakkında da uygulanır (TMK 403/3).
Temsil kayyımının etkisi. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, ortaklığın giderilmesi davasında paydaşlardan bazılarının atanan kayyım aracılığıyla usulüne uygun biçimde temsil edildiğini, temsil kayyımının temsil ettiği kişinin tüm hak ve sorumluluklarını yerine getirmekle yükümlü olduğunu belirtmiş; kayyımlık kaldırılmadan önce kesinleşen karara karşı bu paydaşların temyiz dilekçesini sıfat yokluğundan reddetmiştir (Yargıtay 7. HD, 17.02.2025, E. 2025/382, K. 2025/841).
Kayyımın işlemleri de TMK'ya tabidir. Uzun süredir bulunamayan kişilerin malları için 3561 sayılı Kanun uyarınca kayyım atanan mal memurunun düzenlediği ecrimisil ihbarnamesine karşı açılan davada Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, kayyımın işlemlerinin Medeni Kanun hükümlerine ve vesayet makamının denetimine tabi olduğunu, ihbarnamenin idari işlem sayılamayacağını belirterek adli yargının görevli olduğuna karar vermiştir (Yargıtay 8. HD, 17.06.2019, E. 2018/8390, K. 2019/5997).
Kısıtlanması için yeterli sebep bulunmayan ama korunması gereken ergin için üçüncü bir kurum olan yasal danışmanlık öngörülmüştür; yasal danışman, dava açma, taşınmaz satışı, bağışlama, kefil olma gibi işlerde görüşü alınmak üzere atanır (TMK 429).
Vasinin Temsil Yetkisi: Dava Açma ve Davada Kısıtlanma
Dava açmak için izin. Vasi, vesayet altındaki kişiyi temsil eder; ancak acele hâllerde geçici önlem alma yetkisi saklı kalmak üzere dava açma, sulh olma, tahkim ve konkordato için vesayet makamının izni gerekir (TMK 462/8). Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, vasinin bir ceza davasının takibi için avukata verdiği vekaletnamenin menfi tespit ve istirdat davası açmaya yetmeyeceğini, önce vesayet makamından dava açma izni alınıp bu izne dayalı vekaletname verilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur (Yargıtay 19. HD, 22.12.2015, E. 2015/2514, K. 2015/17413).
Dava sürerken taraf kısıtlanırsa. Vekâlet ilişkisi müvekkilin fiil ehliyetini kaybetmesiyle sona erer. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, dava sürerken davacının vesayet altına alındığının öğrenildiği bir dosyada davaya önceki avukat nezdinde devam edilmesini doğru bulmamış; vasiye meşruhatlı davetiye çıkarılarak davaya devam edip etmeyeceğinin ve önceki işlemlere muvafakat edip etmediğinin sorulması, vesayet makamından izin alması için süre verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 21. HD, 25.03.2010, E. 2008/20756, K. 2010/3364).
Fiil ehliyeti kendiliğinden gözetilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de takip borçlusunun kısıtlandığı anlaşılan bir icra şikâyetinde, fiil ehliyetinin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve mahkemece kendiliğinden gözetileceğini belirtmiş; önce vasinin icazetinin bulunup bulunmadığının saptanması ve vasiye izin alması için süre verilmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 12. HD, 12.12.2016, E. 2016/7049, K. 2016/25227).
Vasinin sorumluluğu, izin gerektiren işlemler ve vesayetin sona ermesi ayrı şerhlerde ele alınacaktır. Fiil ehliyeti ve kısıtlıların işlemleri için TMK 16 ve TMK 14 şerhlerine bakabilirsiniz.
TMK 396 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 17 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 17 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: görevli mahkeme (5. Hukuk Dairesinin 2020 ve 2024 tarihli kararları, Hukuk Genel Kurulu 2019), vesayet makamı kararlarına karşı kanun yolu (2. Hukuk Dairesinin 2012 tarihli üç kararı ve 2022 tarihli kararı, 8. Hukuk Dairesi 2017), vasi değişikliği, görev süresi ve şahsa itiraz (8. Hukuk Dairesinin 2021 tarihli iki kararı, 2. Hukuk Dairesinin 2022 ve 2026 tarihli kararları), vasi ve kayyımın konumu (7. Hukuk Dairesi 2025, 8. Hukuk Dairesi 2019) ve vasinin temsil yetkisi (19. Hukuk Dairesi 2015, 21. Hukuk Dairesi 2010, 12. Hukuk Dairesi 2016). Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. ATIF NOTLARI: 2012-2021 tarihli kararların bir kısmı istinaf öncesi temyiz düzenine aittir; istinaf düzenindeki durum ayrıca HMK 382 ve 362/1-ç ile anlatılmıştır. Aile mahkemesinin vasi atamasına ilişkin 2015 tarihli bir 2. Hukuk Dairesi kararı, olgusunda ağır bir suç bulunduğundan karta alınmamıştır. Özel vesayeti gerekçeli olarak inceleyen yayımlanmış bir karara rastlanmamıştır.
Görevli mahkeme
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi
Kısıtlılığın kaldırılması istemi vesayete ilişkindir; Medeni Kanunun Üçüncü Kısmı aile mahkemesinin görevinden hariç tutulduğundan dava vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinde görülür
Olay: Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan kişi, kısıtlılığın kaldırılmasını istemiştir. Sulh hukuk mahkemesi, kısıtlanan ergin çocukların kural olarak velayet altında bırakılacağından hareketle görevsizlik kararı vermiş; asliye hukuk mahkemesi de kısıtlılığın kaldırılmasında görevin vesayet makamına ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş ve dosya yargı yeri belirlenmesi için gönderilmiştir.
Karar: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığın vesayete ilişkin olduğunu belirtmiş; 4787 sayılı Kanunun 4. maddesinin Medeni Kanunun İkinci Kitabının Üçüncü Kısmını aile mahkemelerinin görevinden hariç tuttuğunu, bu kısımda vesayet, kayyımlık ve yasal danışmanlık hükümlerinin yer aldığını ve TMK 397/2 uyarınca vesayet makamının sulh hukuk mahkemesi olduğunu açıklayarak sulh hukuk mahkemesini oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir.
“Medeni Yasanın sözü edilen İkinci Kitabının Üçüncü Kısmında vesayet, kayyımlık ve yasal danışmanlıkla ilgili hükümler bulunmaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlamanın kaldırılmasını sulh hukuk mahkemesinden isteyin; aile mahkemesi veya asliye hukuk görevli değildir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 5. Hukuk Dairesi
Kısıtlanarak babasının velayeti altında bırakılan ergin çocuğun bakımevine yerleştirilmesi için izin istemine velayet hükümleri uygulanır ve uyuşmazlık aile mahkemesinin görevine girer
Olay: Kısıtlanarak babasının velayeti altında bırakılan ergin bir çocuğun bir bakımevine yerleştirilmesi için izin istenmiştir. Sulh hukuk mahkemesi velinin talebinin aile mahkemesinin görevine girdiği, aile mahkemesi çocuk koruma hükümlerinin uygulanacağı, çocuk mahkemesi de kişinin 18 yaşından büyük olduğu gerekçesiyle görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermiştir.
Karar: Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 18 yaşından büyük çocuğun kısıtlanıp babasının velayeti altına alındığı için Medeni Kanunun velayet hükümlerinin uygulanması gerektiğini ve TMK 335 ve devamı maddelerinde düzenlenen uyuşmazlığın 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemelerinin görev alanında olduğunu belirterek aile mahkemesini oy birliğiyle yargı yeri olarak belirlemiştir.
“18 yaşından büyük çocuğun kısıtlanıp babasının velayeti altına alındığına göre 4721 sayılı Kanun'un 2 nci kitabında düzenlenen velayet hükümlerinin uygulanması gerektiği”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlı ergin çocuk velayet altında bırakıldıysa, bakıma ilişkin izinlerde aile mahkemesine başvurulur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kısıtlanan ergin çocukların kural olarak velayet altında bırakılması için TMK 419/3'e bakınız. Kişi, yer ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Yabancı mahkemenin verdiği vasi tayini kararının tanınması ve tenfizi davasında görevli mahkeme vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi değil, asliye hukuk mahkemesidir
Olay: Yurt dışında bir mahkemenin verdiği vasi tayini kararının Türkiye'de tanınması ve tenfizi istenmiş, davaya sulh hukuk mahkemesi bakmış ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, işin esasını incelemeden önce görev sorununu ele almış; MÖHUK'un tanıma usulünü tenfiz hükümlerine bağladığını, tenfiz kararları hakkında görevli mahkemenin asliye mahkemesi olduğunu (MÖHUK 51) ve bunun yabancı kararı veren mahkemenin türüne bakılmaksızın uygulandığını belirterek direnme kararını görev yönünden oy birliğiyle bozmuştur.
“Buna göre, yabancı mahkeme kararlarının tanıması ve tenfizi davasında görevli mahkeme asliye mahkemesidir.”
Ne anlama geliyor?
Yurt dışında atanan vasinin Türkiye'de tanınması için sulh hukuka değil asliye hukuk mahkemesine başvurun.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiştir. Kişi, ülke ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
Kanun yolu: itiraz mı, istinaf mı?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vesayet makamının vesayetin esası hakkındaki nihai kararı kanun yoluna tabidir; vesayetin yürütülmesine ilişkin idari nitelikteki kararlarına karşı ise on gün içinde denetim makamına itiraz edilir
Olay: Vasi, vesayet altındaki kişi adına dava açmak için TMK 462/8 uyarınca vesayet makamından izin istemiş, verilen karar temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, vesayet makamının vesayetin esası hakkında verdiği nihai kararın temyize tabi olduğunu, vesayetin yürütülmesi için idari nitelikteki kararlarına karşı ise ilgililerin tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edebileceğini ve denetim makamının bu itirazı kesin olarak karara bağlayacağını belirtmiştir. Dava açma izni vesayetin idaresine ilişkin olduğundan temyiz dilekçesini görev yönünden oy birliğiyle reddetmiş ve dosyayı denetim makamınca incelenmek üzere geri çevirmiştir.
“Vesayet makamının vesayetin esası hakkında verdiği nihai kararın temyizi kabildir.”
Ne anlama geliyor?
İzin ve yönetim kararlarına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edin; temyiz dilekçesi geri çevrilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. İstinaf öncesi döneme aittir; ayrım bugün de aynı mantıkla uygulanmaktadır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vasinin kat karşılığı inşaat sözleşmesi yapma izni isteminin reddi, vesayetle ilgili idari bir karardır ve buna karşı denetim makamına itiraz edilir
Olay: Vasi, TMK 462 uyarınca vesayet makamından kat karşılığı inşaat sözleşmesi yapmak için izin istemiş, istek reddedilmiş ve karar temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, vesayet organlarını ve vesayet dairelerini düzenleyen TMK 396-397 ile itirazı düzenleyen TMK 488'i aktarmış; izin isteminin reddinin vesayetle ilgili idari bir karar olduğunu ve buna karşı denetim makamına itiraz olunabileceğini belirterek dilekçeyi görev yönünden oy birliğiyle reddetmiş ve dosyayı geri çevirmiştir.
“Vesayet makamının, vesayetle ilgili bu idari kararına karşı denetim makamına itiraz olunabilir.”
Ne anlama geliyor?
İzin reddedildiyse on gün içinde asliye hukuk mahkemesine (denetim makamı) itiraz edin.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Vesayet altındaki kişiye ait taşınmazın satışına izin veren ve denetim makamınca onaylanan karar kesindir, temyiz edilemez
Olay: Vesayet altındaki kişiye ait bir taşınmazın satışına izin verilmiş, izin kararı denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesince onaylanmış ve karar temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, TMK 488 uyarınca denetim makamının itirazı kesin karara bağlayacağını belirterek denetim makamı kararının temyiz kabiliyeti bulunmadığı gerekçesiyle temyiz istemini oy birliğiyle reddetmiştir.
“Açıklanan yasa hükmü uyarınca denetim makamı kararı kesin olduğundan, temyiz kabiliyeti bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Satış izni denetim makamınca onaylandıysa artık Yargıtay yolu kapalıdır; itirazlar denetim aşamasında ileri sürülmelidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vesayetin kaldırılmasına ilişkin karar itiraza değil kanun yoluna tabidir; itirazı inceleyen denetim makamının kararı kaldırılır ve dilekçe kanun yolu başvurusu olarak incelenir
Olay: Vesayetin kaldırılmasına ilişkin karara karşı denetim makamına itiraz edilmiş ve denetim makamı itirazı reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, vesayetin kaldırılması kararının itiraza tabi olmadığını ve temyiz yoluna başvurulması gerektiğini belirterek denetim makamının itirazın reddine dair kararını bozarak kaldırmış; itiraz dilekçesini temyiz dilekçesi olarak incelemiş ve Adli Tıp Kurumu Genel Kurulu raporuna göre sonucu itibarıyla doğru bulduğu hükmü oy birliğiyle onamıştır.
“vesayetin kaldırılması kararı itiraza tabi olmayıp temyiz yoluna başvurulması gerektiğinden itirazın reddine dair denetim makamı kararının bozularak kaldırılmasına”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlamanın kaldırılması gibi esasa ilişkin kararlara karşı denetim makamına itiraz değil kanun yolu kullanılır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. İstinaf öncesi döneme aittir; bugün nihai kararlar için istinaf yolu söz konusudur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Kısıtlılık hâlinin devamına ilişkin ek karar kanun yoluna tabidir; vasi adayının şahsına yönelik itirazı denetim makamı kesin olarak karara bağlar
Olay: Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan kişinin vasisi görevden çekilmek istemiş; mahkeme yeniden rapor almadan kısıtlılık hâlinin devamına karar vermiş, vasi adayının şahsına yönelik itirazı ise denetim makamı reddetmiştir. Karar vasi adayı tarafından temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kısıtlılık hâlinin devamına ilişkin ek kararın temyize tabi olduğunu belirtmiş; vasi adayının şahsına ilişkin itirazı denetim makamı kesin olarak karara bağladığından temyiz dilekçesinin bu kısmını reddetmiştir. Kısıtlama sebebinin ortadan kalkıp kalkmadığı konusunda resmî sağlık kurulu raporu alınmadan kısıtlılığın devamına karar verilmesini eksik inceleme sayarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Açıklanan Kanun hükmü uyarınca denetim makamı kararı kesin olduğundan, temyiz kabiliyeti bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlılığın devamına karar verilirken güncel sağlık kurulu raporu şarttır; bu karara karşı kanun yolu açıktır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Vasi değişikliği ve şahsa itiraz
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Vasinin görevden alınıp yerine yenisinin atanmasına karşı önceki vasinin başvurusu görevden alınmaya itiraz niteliğindedir; denetim makamının bu konudaki kararı kesin olduğundan temyiz edilemez
Olay: Vasi, sağlık sorunları nedeniyle görevini bırakmak istediğini bildirmiş; vesayet makamı talebi yerinde görerek vasinin görevine son vermiş ve yeni vasi atamıştır. Önceki vasinin başvurusu üzerine dosya denetim makamına gönderilmiş, denetim makamı kararı onaylamış, önceki vasi kararı temyiz etmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, önceki vasinin temyizinin vasilik görevinden alınmaya itiraz niteliğinde olduğunu, TMK 488 uyarınca vesayet makamının kararına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edilebileceğini ve bu itiraz üzerine verilen denetim makamı kararının kesin olduğunu belirterek temyiz istemini oy birliğiyle reddetmiştir.
“Önceki vasinin temyizi, vasilik görevinden alınmaya itiraz niteliğindedir.”
Ne anlama geliyor?
Vasi değişikliğine itiraz denetim makamında biter; Yargıtay'a taşınamaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Vasinin görev süresinin uzatılması idari bir karardır ve denetim makamına itiraz yoluna tabidir; Kanunda vesayetin uzatılması bulunmadığından kısıtlılığı devam eden kişi hakkında süreli yeni kısıtlama kararı verilemez
Olay: Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanmış kişinin vesayetin kaldırılması istemi üzerine mahkeme, tıbbi rapora dayanarak kişinin bir yıl süreyle kısıtlanmasına ve vasinin görev süresinin uzatılmasına karar vermiş; karar kısıtlı ve vasi tarafından temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, vasinin görev süresinin uzatılmasının vesayetin yönetim ve yürütülmesiyle ilgili olduğunu, buna ilişkin itirazın önce vesayet makamınca, yerinde görülmezse denetim makamınca kesin olarak karara bağlanması gerektiğini belirtmiştir. Kısıtlama yönünden ise Kanunda vesayetin uzatılmasına ilişkin hüküm bulunmadığını, TMK 456'daki iki yıllık sürenin vasinin görev süresiyle ilgili olduğunu, vesayetin kaldırılması ile vasinin görevinin sona ermesinin farklı kavramlar olduğunu belirterek mükerrer ve süreli kısıtlama kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Vesayetin kaldırılması ile vasinin görevinin sona ermesi farklı kavramlar olup, vasinin görevinin sona ermesi kısıtlanmayı ortadan kaldırmaz, ancak yeni vasi atanmasını gerektirir.”
Ne anlama geliyor?
Vasinin süresinin dolması kısıtlamayı bitirmez; yalnız yeni vasi atanmasını veya sürenin uzatılmasını gerektirir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Vasi değişikliğine ilişkin ek karara karşı istinaf dilekçesi adıyla yapılan başvurular, vasilik görevinden alınmaya itiraz ve vasilikten kaçınma niteliğindedir; önce vesayet makamı, sonra denetim makamı karar verir
Olay: Vesayet makamının vasi değişikliğine ilişkin ek kararına karşı görevden alınan vasi ile yeni atanan kişi istinaf dilekçesi vermiştir. Bölge adliye mahkemesi, bu karara karşı istinaf yolunun kapalı olduğunu belirterek başvuruları usulden reddetmiş ve dosya Yargıtay'a gönderilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 422 ve 488'i aktararak dilekçelerin vasilik görevinden alınmaya itiraz ve vasilikten kaçınma niteliğinde olduğunu, bunlar hakkında Dairece yapılacak bir işlem bulunmadığını; dilekçelerin önce vesayet makamınca incelenmesi, sebepler yerinde görülmezse denetim makamınca kesin olarak karara bağlanması için dosyanın mahkemesine iadesine oy birliğiyle karar vermiştir.
“Türk Medeni Kanunu'nun 422. ve 488. maddeleri nazara alındığında ilgililerin istinaf dilekçesi adı altında sundukları vasilik görevinden alınmaya itiraz ve vasilikten kaçınma niteliğindeki dilekçeler hakkında Dairemizce yapılacak bir işlem bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Vasi değişikliğine karşı istinaf değil, on gün içinde vesayet makamına itiraz ve kaçınma yolu kullanılır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. İstinaf düzeninde verilmiş bir karardır. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Kayyımın şahsına yönelik itirazı önce vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesi, yerinde görmezse denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi inceler; temyiz dilekçesi bu yönden geri çevrilir
Olay: Bozma sonrası verilen kayyım atamasına ilişkin karar davacı vekilince hem esas hem de atanan kayyımın şahsı yönünden temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 431 uyarınca vasinin atanmasına ilişkin kuralların kayyım atanmasında da uygulanacağını, TMK 422 ve 431 gereğince kayyımın şahsına yönelik itirazları inceleme görevinin önce vesayet makamına, onun kabul etmemesi hâlinde denetim makamına ait olduğunu belirterek temyiz dilekçesinin bu kısmı yönünden dosyayı geri çevirmiş; esasa yönelik temyiz itirazlarını ise bozmaya uygun bulduğu hüküm yönünden oy birliğiyle reddetmiştir.
“Türk Medeni Kanunu’nun 431. maddesine göre, vasinin atanması usulüne ilişkin kurallar, kayyım ve yasal danışmanın atanmasında da uygulanır.”
Ne anlama geliyor?
Atanan kayyıma itirazınızı Yargıtay'a değil, önce atamayı yapan sulh hukuk mahkemesine yöneltin.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Bozma sonrası doğrudan temyize gelen bir dosyadır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Vasi ve kayyım
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Temsil kayyımı, temsil ettiği kişinin tüm hak ve sorumluluklarını yerine getirmekle yükümlüdür; kayyım aracılığıyla temsil edilen paydaşlar, kayyımlık kaldırılmadan kesinleşen karara karşı kendileri temyiz yoluna gidemez
Olay: Ortaklığın giderilmesi davasında paydaşlardan bazılarına sulh hukuk mahkemesince kayyım atanmış, karar kayyıma tebliğ edilerek kesinleşmiştir. Kayyımlık yıllar sonra kaldırılmış; bu paydaşlar kesinleşen karar hakkında yargılamanın yenilenmesini istemiş, istemin reddine ilişkin karar temyiz incelemesine gelmiştir.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, TMK 426-428, 403 ve 459'u aktarmış; temsil kayyımının temsil ettiği kişinin tüm hak ve sorumluluklarını yerine getirmekle yükümlü olduğunu, paydaşların davada kayyım aracılığıyla usulüne uygun biçimde temsil edildiğini ve sıfatlarının ancak kayyımlığın kaldırılmasıyla oluşacağını belirterek temyiz dilekçesini sıfat yokluğundan oy birliğiyle reddetmiştir.
“Temsil kayyımı, temsil ettiği gerçek ve tüzel kişinin tüm hak ve sorumluluklarını yerine getirmekle yükümlüdür.”
Ne anlama geliyor?
Kayyım görevdeyken yapılan tebligat ve işlemler temsil edilen kişiyi bağlar.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Uzun süredir bulunamayan kişilerin malları için kayyım atanan mal memurunun işlemleri Medeni Kanuna ve vesayet makamının denetimine tabidir; düzenlediği ecrimisil ihbarnamesi idari işlem değildir ve uyuşmazlık adli yargıda çözülür
Olay: 3561 sayılı Kanun uyarınca bir taşınmazdaki bazı payların yönetimi için kayyım atanan mal memuru, taşınmazda faaliyet gösteren davacıya ecrimisil ihbarnamesi göndermiştir. Davacı ihbarnamenin iptalini istemiş, mahkeme ihbarnamenin idari işlem olduğu gerekçesiyle yargı yolu yönünden davayı reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 3561 sayılı Kanun ve Mal Memurlarının Kayyımlığı Hakkında Yönetmeliğin Medeni Kanuna yaptığı atıfları, TMK 397, 403 ve 461'i aktarmış; vasiye ilişkin hükümlerin kayyım için de geçerli olduğunu ve kayyımın işlemlerine karşı vesayet makamına başvurulabileceğini belirtmiştir. İhbarnamenin idari işlem niteliğinde olmadığını, borçlu olmadığının tespiti isteminin adli yargıda çözülmesi gerektiğini belirterek hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“3561 sayılı Kanun ve 27230 Sayılı Yönetmelikte yapılan atıflar gereğince 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümlerine tabi olup, bu niteliği itibariyle kayyımın ihbarname çıkarmasının idari işlem niteliğinde olmadığının kabulü gerekir.”
Ne anlama geliyor?
Kayyım olarak atanan kamu görevlisinin işlemleri de Medeni Kanuna tabidir; itiraz yeri adli yargıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde 8. Hukuk Dairesinin 17.04.2019 tarihli kararı da vardır. Kişi, kurum, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.
Vasinin temsil yetkisi
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi
Vasi, kısıtlıyı temsil eder; ancak dava açmak için vesayet makamının izni gerekir ve başka bir iş için verilen vekaletname yeni bir dava açmaya yetmez
Olay: Kısıtlı adına, bir bono nedeniyle borçlu olunmadığının tespiti ve ödenen paranın geri alınması için dava açılmıştır. Davayı açan avukata vasinin verdiği vekaletname, görülmekte olan bir ceza davasının takibi için verilmiştir. Mahkeme davayı esastan reddetmiş, hüküm temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korumanın ve onu hukuki işlemlerde temsil etmenin TMK 403 gereği vasiye ait olduğunu, ancak acele hâller saklı kalmak üzere dava açmak için TMK 462/8 uyarınca izin gerektiğini belirtmiştir. Ceza davası için verilen yetkinin bu dava için geçerli olmadığını, vesayet makamından dava açma izni alınıp buna dayalı vekaletname verilmesi gerektiğini belirterek hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Açılan menfi tespit ve istirdat davası için bu yetki geçerli değildir.”
Ne anlama geliyor?
Vasi olarak dava açacaksanız önce sulh hukuktan izin alın ve vekaletnameyi bu izne dayandırın.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kısıtlamanın sebebine ve olaylara ilişkin kişisel ayrıntılar ile kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi
Dava sürerken taraf vesayet altına alınırsa önceki avukatın vekâleti sona erer; vasiye bildirim yapılarak davaya devam edip etmeyeceği sorulur ve izin alması için süre verilir
Olay: Davacı adına avukat tarafından açılan istihkak davası sürerken davacı akıl hastalığı nedeniyle vesayet altına alınmış ve vasi atanmıştır. Mahkeme vasiye usulüne uygun bildirim yapmadan davayı önceki avukat nezdinde sürdürüp sonuçlandırmıştır.
Karar: Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, TMK 403'ü aktararak vekâlet ilişkisinin müvekkilin fiil ehliyetini kaybetmesiyle son bulduğunu belirtmiştir. Vasiye meşruhatlı davetiye çıkarılması, davaya devam edip etmeyeceğinin ve avukatın yaptığı işlemlere muvafakat edip etmediğinin sorulması, vesayet makamından izin alması için süre verilmesi gerektiği gerekçesiyle hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Öte yandan, vekalet ilişkisi müvekkilin medeni hakları kullanma(fiil,eylem) ehliyetini kaybetmesi ile son bulur.”
Ne anlama geliyor?
Taraflardan biri dava sürerken kısıtlanırsa dava vasi üzerinden ve izinle yürütülmelidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Hastalığa ilişkin ayrıntılar ile kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi
Fiil ehliyeti kamu düzenine ilişkindir ve kendiliğinden gözetilir; kısıtlandığı anlaşılan borçlunun icra şikâyetinde önce vasinin icazeti araştırılır ve izin alması için süre verilir
Olay: Takip kesinleştikten sonra borçlu, icra müdürlüğünce hesaplanan kalan borç miktarını icra mahkemesinde şikâyet konusu yapmıştır. Takip dosyasında borçlunun şikâyetten önce akıl hastalığı nedeniyle kısıtlandığına dair karar bulunmaktadır.
Karar: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, fiil ehliyetine ilişkin TMK 9-16 ile vasinin görevine ilişkin TMK 403'ü aktarmış; fiil ehliyetinin kamu düzenine ilişkin olduğu için mahkemece kendiliğinden gözetileceğini belirtmiştir. İcra mahkemesinin önce vasinin icazetinin bulunup bulunmadığını saptaması, icazet varsa TMK 462/8 uyarınca izin alması için vasiye süre verip bunu bekletici mesele yapması gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Hukuki işlemlerde tarafların fiil ehliyeti kamu düzenine ilişkin olduğu için mahkeme tarafından re'sen gözönüne alınmak zorundadır.”
Ne anlama geliyor?
Kısıtlı kişinin icra dosyasında işlemler vasi eliyle ve izinle yürütülür; mahkeme bunu kendiliğinden araştırır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 396 ile ilgili maddeler
- TMK m. 372 — Aile malları: aile vakfı, aile malları ortaklığı ve aile yurdu (TMK 372-395)
- TMK m. 404 — Küçüğe vasi atanması: velayet altında bulunmayan küçük (TMK 404)
- TMK m. 405 — Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlama, sağlık kurulu raporu ve ilan (TMK 405, 409-410)
- TMK m. 335 — Velayet kimdedir? (TMK 335-338)
- TMK m. 346 — Çocuğun korunması ve velayetin kaldırılması (TMK 346-351)
- TMK m. 339 — Velayetin kapsamı ve çocuğun temsili (TMK 339-345)
- TMK m. 352 — Çocuk malları (TMK 352-363)
- TMK m. 16 — Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar
- TMK m. 14 — Fiil ehliyetinin yokluğu
- TMK m. 11 — Erginlik
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Vesayet, kısıtlama veya vasi atanması istemlerini aile mahkemesine değil, ilgilinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yöneltin.
- 2.Vesayet makamının izin, vasi değişikliği, görev süresi gibi kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına (asliye hukuk mahkemesi) itiraz edin; denetim makamının kararı kesindir.
- 3.Kısıtlama, kısıtlamanın kaldırılması veya devamı gibi esasa ilişkin kararlara karşı ise itiraz değil kanun yolu (istinaf) kullanılır.
- 4.Atanan vasiye, kayyıma veya yasal danışmana itiraz ediyorsanız atamayı öğrendiğiniz günden itibaren on gün içinde vesayet makamına başvurun.
- 5.Vasi olarak dava açacak veya sulh olacaksanız önce vesayet makamından izin alın; avukata verilecek vekaletnameyi bu izne dayandırın.
- 6.Dava sürerken karşı taraf veya müvekkil kısıtlanırsa mahkemeye bildirip vasinin davaya katılmasını ve izin için süre verilmesini isteyin.
- 7.Taşınmaz satışı gibi önemli işlemlerde TMK 462 ve 463'teki izinlerin eksiksiz alındığından emin olun; izinsiz işlem vesayet altındaki kişiyi bağlamaz.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.