FSEK Madde 12: Sahibinin Adı Belirtilmeyen Eserlerde

FSEK 12, FSEK 11'in devamıdır ve onun boş bıraktığı alanı doldurur. Sıra şöyledir:

1. FSEK 8: Eserin sahibi onu meydana getirendir. Gerçek eser sahibi biliniyorsa başka hükme ihtiyaç yoktur.
2. FSEK 11: Eser sahibi bilinmiyorsa, yayımlanmış nüshada veya güzel sanat eserinin aslında adını kullanan kişi lehine karine doğar.
3. FSEK 12: Bu karineler de işlemiyorsa — yani eserde hiç ad yoksa veya adın kime ait olduğu belirlenemiyorsa — hak ve yetkileri kullanma sırası devreye girer.

Maddenin iki uygulama alanı vardır:

• Yayımlanmış eserler (12/1): Hak ve yetkileri önce yayımlayan, o da belli değilse çoğaltan kullanabilir. Sıra kanunda kesin olarak belirlenmiştir; yayımlayan biliniyorsa çoğaltana geçilmez.
• Konferans ve temsiller (12/2): FSEK 11/2'deki karine ile eser sahibi belli olmayan hâllerde yetki, konferansı verene veya temsili icra ettirene aittir.

Hükmün amacı, sahipsiz görünen bir eserin korumasız kalmasını önlemektir. Ad belirtilmemişse eser üzerindeki hakları kullanacak, izin verecek ve gerektiğinde dava açacak birinin bulunması gerekir; kanun bu kişiyi belirlemiştir.

Önemli bir ayrıntı metnin ifadesinde saklıdır: yetkili kişi hakları "kendi namına" kullanır. Yani temsilci olarak değil, kendi adına hareket eder. Bu, dava açma ehliyeti bakımından sonuç doğurur; yetkili kişi eser sahibinden vekâletname almaksızın hakları ileri sürebilir.

Hukuk Genel Kurulu iki maddeyi birlikte ele alarak niteliklerini belirlemiştir (Yargıtay HGK, 21.06.2023, E. 2021/930, K. 2023/639). Kurula göre FSEK 11 ve 12'de eser sahipliğinin belirlenmesi ve eser üzerindeki hak ve yetkilerin kullanılması için iki ayrı kanuni karine düzenlenmiştir:

• Birincisi FSEK 11'deki, sahibinin adı belirtilen eserlerle ilgili karinedir.
• İkincisi FSEK 12 ile düzenlenen, sahibinin adı belirtilmeden alenileşen eserler üzerindeki hak sahipliği karinesidir.

Kurul her iki karinenin de aksi ispat edilebilen adi kanuni karine olduğunu ve adi kanuni karinelerin ancak aksi ispat edilinceye kadar delil teşkil ettiğini vurgulamıştır. Aksinin nasıl ispatlanacağı ise karinenin konusuna bağlıdır: karineye konu iddia hukuki işlem niteliğinde değilse aksi tanık dahil her türlü delille ispatlanabilir.

Uygulamada iki madde birlikte anılır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bir tekstil tasarımı uyuşmazlığında eser sahipliği karinesini değerlendirirken FSEK 11 ve 12 hükümlerini birlikte aktarmış; davacının sunduğu dijital delillerden hareketle karinenin doğduğunun kabul edilmesi gerektiğine karar vermiş ve mahkemenin bu karine gereği davacının esere ilişkin hak ve yetkileri kullanabileceğini kabul ederek değerlendirme yapması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 24.03.2026, E. 2025/4482, K. 2026/1635).

Ayrımı akılda tutmak için: FSEK 11 "bu eserin sahibi kim?" sorusuna cevap verir; FSEK 12 "sahibi bilinmiyorsa hakları kim kullanır?" sorusuna.

FSEK 12/3 bu ilişkiyi tanımlar: bu maddeye göre salahiyetli kimselerle asıl hak sahipleri arasındaki münasebetlere, aksi kararlaştırılmamışsa adi vekâlet hükümleri uygulanır.

Bunun pratik sonuçları şunlardır:

• Hesap verme. Yetkiyi kullanan kişi, eser üzerinden elde ettiklerini asıl hak sahibine hesabını vermek ve devretmek durumundadır. Yayımlayan, eserden elde ettiği geliri kendi malı gibi tutamaz.
• Özenle hareket. Vekâlet ilişkisinin gereği olarak yetki, hak sahibinin menfaatine uygun biçimde kullanılmalıdır.
• Sona erme. Gerçek eser sahibi belirlendiğinde FSEK 12'deki yetki dayanağını yitirir; haklar eser sahibine aittir (FSEK 8).
• Sözleşme serbestisi. "Aksi kararlaştırılmamışsa" kaydı nedeniyle taraflar farklı bir düzen kurabilir; bu nedenle yayın sözleşmelerinde ilişkinin niteliği açıkça yazılmalıdır.

Bir ayrım önemlidir: FSEK 12 mali hak ve yetkilerin kullanılmasına ilişkindir. Manevi haklar bakımından ayrı bir düzen vardır. FSEK 19, eser sahibinin FSEK 14 ve 15'teki yetkilerini kullanış tarzını belirlememesi ya da bu hususu bir kimseye bırakmaması hâlinde, ölümünden sonra bu yetkilerin kimler tarafından ve hangi sırayla kullanılacağını düzenler; maddenin üçüncü fıkrası ise eser sahibinden mali hak iktisap eden kimseye, meşru menfaati bulunduğunu ispat şartıyla belirli manevi hakları kendi adına kullanma imkânı tanır.

Koruma süresi normalde eser sahibinin ölümüne bağlanır: FSEK 27/1 uyarınca süre eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren yetmiş yıl devam eder. Eser sahibi belli değilse bu hesap yapılamaz; bu nedenle kanun ayrı bir ölçüt getirmiştir.

FSEK 27/3'e göre FSEK 12'nin birinci fıkrasındaki hâllerde koruma süresi, eserin aleniyet tarihinden sonra yetmiş yıldır. Ancak hükmün sonunda önemli bir kayıt vardır: meğer ki eser sahibi bu sürenin bitmesinden önce adını açıklamış bulunsun. Yani eser sahibi kimliğini süre içinde açıklarsa, hesap genel kurala döner ve süre onun ölümünden itibaren işlemeye başlar.

Sürelerin hesabında FSEK 26 uygulanır: koruma süresi eserin alenileşmesinden önce işlemeye başlamaz ve aleniyet tarihinden başlayan süreler, eserin ilk defa alenileştiği yıldan sonraki senenin ilk gününden itibaren hesaplanır. Alenileşme ve yayımlanma kavramlarının ayrıntısı için FSEK 7 şerhine bakabilirsiniz.

Bir karşılaştırma daha yararlıdır: FSEK 27/4 uyarınca ilk eser sahibi tüzel kişi ise koruma süresi de aleniyet tarihinden itibaren yetmiş yıldır. Dolayısıyla kanun, ölüm tarihine bağlanamayan iki hâlde — sahibi belli olmayan eserler ve tüzel kişi eser sahipliği — aynı ölçüte başvurmuştur.

Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 2 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.