Kısa cevap · FSEK 27
FSEK 27, telif hakkı korumasının ne kadar süreceğini belirler. Koruma süresi eser sahibinin <strong>yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren yetmiş yıl</strong> devam eder. Eser sahibi birden fazlaysa süre, hayatta kalan <strong>son eser sahibinin</strong> ölümünden itibaren yetmiş yıl geçmekle son bulur. Sahibinin ölümünden sonra alenileşen eserlerde süre ölüm tarihinden sonra yetmiş yıldır. Eser sahibinin adı belirtilmeyen eserlerde (FSEK 12/1) ve ilk eser sahibinin tüzel kişi olduğu hâllerde ise süre <strong>aleniyet tarihinden</strong> itibaren yetmiş yıldır. Sürenin nasıl hesaplanacağını FSEK 26 düzenler. Madde 1951'den beri iki kez değişmiştir: süre önce elli yıldı, 1995'te yetmiş yıla çıkarıldı; sinema eserlerine özgü yirmi yıllık süre ise 2001'de kaldırıldı.
Bu sayfada neler var? (11 bölüm)
- FSEK 27 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Telif Hakkı Koruma Süresi Kaç Yıldır?
- Elli Yıldan Yetmiş Yıla: Sürenin Tarihçesi
- Süre Uzatıldığında Eski Kullanımlar Ne Olur?
- Bağlantılı Haklar ve Sinema Eserlerinde Ayrı Süreler
- FSEK 27 Yargıtay kararları
- FSEK 27 Anayasa Mahkemesi kararları
- FSEK 27 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Yaşam + 70 yıl
- Temel kural: koruma süresi eser sahibi yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren yetmiş yıl devam eder (FSEK 27/1).
- Son sağ kalan
- Eser sahibi birden fazlaysa sürenin, hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl geçmekle son bulması (FSEK 27/1, 4630 s.K. ile eklenen cümle).
- Ölümden sonra alenileşme
- Eser sahibinin ölümünden sonra alenileşen eserlerde sürenin ölüm tarihinden sonra yetmiş yıl olması (FSEK 27/2).
- Adı belirtilmeyen eser
- FSEK 12/1 hâllerinde sürenin aleniyet tarihinden sonra yetmiş yıl olması; eser sahibi süre bitmeden adını açıklarsa genel kurala dönülür (FSEK 27/3).
- Tüzel kişi eser sahipliği
- İlk eser sahibi tüzel kişiyse koruma süresinin aleniyet tarihinden itibaren yetmiş yıl olması (FSEK 27/4).
- Sürenin hesabı
- Aleniyet veya ölüm yılından sonraki senenin ilk gününden başlama kuralı; FSEK 26'da düzenlenir.
- FSEK 51/2 güvencesi
- İleride çıkarılacak mevzuatla koruma süresinin uzatılmasından doğacak salahiyetlerden vazgeçmeyi veya bunların devrini içeren sözleşmelerin batıl olması.
- Yeknesaklaşma
- 4630 sayılı Kanunla FSEK 28 ve 29'un ilgası sonucu tüm eser türleri için koruma sürelerinin FSEK 27'de tek elden düzenlenmesi.
Bir bakışta FSEK 27
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Temel süre | Eser sahibi yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren yetmiş yıl. | FSEK m. 27/1 |
| Birden fazla eser sahibi | Hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl geçmekle son bulur. | FSEK m. 27/1 (4630 s.K. ek cümle) |
| Ölümden sonra alenileşme | Koruma süresi ölüm tarihinden sonra yetmiş yıldır. | FSEK m. 27/2 |
| Adı belirtilmeyen eser | Aleniyet tarihinden sonra yetmiş yıl; eser sahibi süre bitmeden adını açıklarsa genel kural uygulanır. | FSEK m. 27/3 |
| Tüzel kişi | İlk eser sahibi tüzel kişiyse süre aleniyet tarihinden itibaren yetmiş yıldır. | FSEK m. 27/4 |
| Sürenin başlangıcı | Aleniyet veya ölüm yılından sonraki senenin ilk günü esas alınır. | FSEK m. 26/5, 26/6 |
| 1995 öncesi | Koruma süresi eser sahibinin ölümünden itibaren elli yıldı. | AYM, B. No: 2018/25857, § 10 |
| Mülga FSEK 29 | El işleri, küçük sanat eserleri, fotoğraf ve sinema eserlerinde süre aleniyet tarihinden itibaren yirmi yıldı. | 11. HD 2023/297 |
| Süre uzatımından yararlanma | Mali hakların koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahipleri yararlanır. | FSEK m. 51/2; 11. HD 2023/297 |
| Uzatmanın geriye etkisi | Süre dolmuşken hukuka uygun oluşturulan işleme eser, sürenin uzatılmasıyla kendiliğinden hukuka aykırı hâle gelmez. | AYM, B. No: 2018/25857, §§ 68-71 |
| Eski devir sözleşmesi | Eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devri hukuken mümkün değildir. | 11. HD 2025/4186 |
| Bağlantılı haklar | Tespit edilmiş icralar ilk tespit tarihinden itibaren yetmiş yıl korunur. | FSEK m. 82/5; HGK 2022/1638 |
FSEK 27 madde metni
Üçüncü Bölüm: Fikrî Haklar · 3. Süreler
Sürelerin devamı — Madde 27
- (1)(Değişik: 7/6/1995 - 4110/10 md.) — İkinci cümle: (Ek cümle: 21/2/2001 - 4630/16 md.)Koruma süresi eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl devam eder. Bu süre, eser sahibinin birden fazla olması durumunda, hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl geçmekle son bulur.
- (2)Sahibinin ölümünden sonra alenileşen eserlerde koruma süresi ölüm tarihinden sonra 70 yıldır.
- (3)12 nci maddenin birinci fıkrasındaki hallerde koruma süresi, eserin aleniyet tarihinden sonra 70 yıldır; meğer ki eser sahibi bu sürenin bitmesinden önce adını açıklamış bulunsun,
- (4)İlk eser sahibi tüzelkişi ise, koruma süresi aleniyet tarihinden itibaren 70 yıldır.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Maddenin ilk hâlinde koruma süresi eser sahibinin ölümünden itibaren <strong>elli yıl</strong> olarak sınırlanmıştı. Anayasa Mahkemesinin tespitine göre "5846 sayılı Kanun'un eser sahibinin mali haklarının koruma süresini ölüm tarihinden itibaren 50 yıl olarak sınırlayan 27. maddesi" 1995'te değiştirilmiştir (<a href="https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2018/25857" target="_blank" rel="noopener nofollow">AYM, Şaban Kurt, B. No: 2018/25857, 14.09.2022</a>, § 10). |
| 07.06.1995 | 4110 sayılı Kanun m. 10 (yürürlük 12.06.1995) | Madde bütünüyle değiştirildi ve koruma süresi eser sahibinin ölümünden itibaren <strong>yetmiş yıla</strong> çıkarıldı. Aynı Kanunla mülga FSEK 29'daki yirmi yıllık süre de aleniyet tarihinden itibaren yetmiş yıla yükseltildi (<a href="https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/906300900" target="_blank" rel="noopener nofollow">Yargıtay 11. HD, 16.01.2023, E. 2021/5117, K. 2023/297</a>). |
| 21.02.2001 | 4630 sayılı Kanun m. 16 ve m. 36 (RG 03.03.2001, S. 24335 Mükerrer) | Birinci fıkraya, eser sahibinin birden fazla olması hâlinde sürenin hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl geçmekle son bulacağına dair ek cümle eklendi. Aynı Kanunun 36. maddesiyle FSEK 28 ve 29 yürürlükten kaldırılarak <strong>tüm eser türleri için koruma süreleri FSEK 27'de yeknesak biçimde</strong> düzenlenmiş oldu (<a href="https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/906300900" target="_blank" rel="noopener nofollow">Yargıtay 11. HD, 16.01.2023, E. 2021/5117, K. 2023/297</a>). |
Telif Hakkı Koruma Süresi Kaç Yıldır?
FSEK 27, dört ayrı hâl için süre belirler ve hepsinde süre yetmiş yıldır; değişen şey sürenin nereden başladığıdır.
- Genel kural (27/1): Koruma süresi eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren yetmiş yıl devam eder. Yargıtay bunu kısaca "yaşam+70 yıl" olarak ifade eder (Yargıtay 11. HD, 16.01.2023, E. 2021/5117, K. 2023/297).
- Birden fazla eser sahibi (27/1, ek cümle): Süre, hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl geçmekle son bulur. Aynı yönde FSEK 26/6, FSEK 10/1 hâllerinde sürenin son sağ kalanın ölümünden sonra başlayacağını belirtir.
- Ölümden sonra alenileşen eser (27/2): Süre ölüm tarihinden sonra yetmiş yıldır. Yani eser sahibi öldükten çok sonra yayımlanan bir eserde süre yayımdan değil ölümden hesaplanır.
- Adı belirtilmeyen eser (27/3): FSEK 12/1 hâllerinde süre aleniyet tarihinden sonra yetmiş yıldır; ancak eser sahibi bu sürenin bitmesinden önce adını açıklamışsa genel kurala dönülür.
- Tüzel kişi (27/4): İlk eser sahibi tüzel kişi ise süre aleniyet tarihinden itibaren yetmiş yıldır. Yargıtay bunu "tüzel kişiler yönünden aleniyet tarihinden itibaren 70 yıl" biçiminde formüle etmiştir (Yargıtay 11. HD, 16.01.2023, E. 2021/5117, K. 2023/297).
Sürenin hesabı ise bu maddede değil FSEK 26'da düzenlenir: süre gün gün değil yıl bazında işler; aleniyet veya ölüm yılından sonraki senenin ilk gününden başlar ve eserin alenileşmesinden önce işlemeye başlamaz.
Manevi haklar bu maddenin dışındadır. FSEK 19/2 uyarınca FSEK 14, 15 ve 16'nın üçüncü fıkralarındaki haklar, kanunda sayılan kişilerce eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıl kendi adlarına kullanılabilir; bu süre bitse bile eser memleketin kültürü bakımından önemli görülürse Kültür ve Turizm Bakanlığı bu hakları kendi adına kullanabilir (FSEK 19/5).
Elli Yıldan Yetmiş Yıla: Sürenin Tarihçesi
FSEK 27 iki kez değişmiştir ve bu değişiklikler bugün hâlâ dava konusu olmaktadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi zinciri şöyle özetler (Yargıtay 11. HD, 16.01.2023, E. 2021/5117, K. 2023/297):
- 1951-1995: Koruma süresi gerçek kişiler için "yaşam+50 yıl"dı. Anayasa Mahkemesi de maddenin ilk hâlinin koruma süresini ölüm tarihinden itibaren elli yıl olarak sınırladığını tespit etmiştir (AYM, Şaban Kurt, B. No: 2018/25857, 14.09.2022, § 10).
- Mülga FSEK 29: Daire, kaldırılan hükmü metniyle aktarır: "El işleri, küçük sanat eserleri, fotoğraf ve sinema eserleri için koruma süresi aleniyet tarihinden itibaren 20 yıldır." Yani bu eser türlerinde süre çok daha kısaydı.
- 1995 (4110 s.K.): FSEK 27'deki süre yetmiş yıla; FSEK 29'daki yirmi yıllık süre de aleniyet tarihinden itibaren yetmiş yıla çıkarıldı.
- 2001 (4630 s.K.): FSEK 29 ilga edilerek eserler yönünden tüm koruma süreleri FSEK 27 ile yeknesak şekilde düzenlendi. FSEK 28 de aynı Kanunla kaldırıldı.
Sürenin uzatılmasının kimin yararına olacağı ayrı bir sorundur. Burada FSEK 51/2 devreye girer: "İleride çıkarılacak mevzuatla mali hakların şümulünün genişletilmesi veya koruma süresinin uzatılmasından doğacak salahiyetlerden vazgeçmeyi yahut bunların devrini ihtiva eden sözleşmeler" batıldır. Daire bunun sonucunu şöyle ifade eder: "eserden doğan mali hakların koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahipleri yararlanacaklardır" (Yargıtay 11. HD, 16.01.2023, E. 2021/5117, K. 2023/297).
Pratik sonucu çarpıcıdır. Anılan dosyada filmlerin 1961-1993 arasındaki aleniyet tarihlerinden yirmi yıl sonra sona ermiş olan koruma süresi, uzatmalarla birlikte tüzel kişiler yönünden 2148 yılına kadar uzamış; senaryo eserlerinde "yaşam+50 yıl"lık süre "yaşam+70 yıl"a yükselmiştir.
Sinema eserlerinde sürenin dolmasının devralanın haklarını sona erdirdiği ve hakların eser sahibine döndüğü yönündeki uygulama için FSEK 26 şerhine bakabilirsiniz (Yargıtay 11. HD, 19.07.2011, E. 2011/5205, K. 2011/9022).
Süre Uzatıldığında Eski Kullanımlar Ne Olur?
Bu, FSEK 27'nin en tartışmalı alanıdır: koruma süresi dolduğu için serbestçe kullanılmaya başlanan bir eser, süre sonradan uzatıldığında yeniden korumaya girer mi ve aradaki dönemde yapılmış kullanımlar hukuka aykırı hâle gelir mi?
Anayasa Mahkemesi bu soruyu Mehmet Âkif Ersoy'un şiirlerine ilişkin bir başvuruda yanıtlamıştır (AYM, Şaban Kurt, B. No: 2018/25857, 14.09.2022). Olayda şair 1936'da ölmüş, elli yıllık süre dolduktan sonra 1987'de şiirlerinin işlenmesiyle yeni bir eser oluşturulmuş, 1995'te ise süre yetmiş yıla çıkarılarak koruma 01.01.2007'ye kadar uzamıştı.
Mahkemenin tespitleri şunlardır:
- Geçici madde 2 uygulanamaz. FSEK'in geçici 2. maddesi 01.01.1952'den önceki dönemde oluşmuş kazanılmış hakları düzenler; uygulama alanı bu tarihten önceki olaylarla sınırlıdır. Bu maddeye dayanarak 1952'den sonra yayımlanmış bir işleme eserin durumunu çözmek öngörülebilir olmayan bir yorumdur (§ 65).
- 4110 sayılı Kanunda geçiş hükmü yoktur. Bu nedenle mesele genel hükümlere ve hukuk devleti ilkesi ışığında çözülmelidir (§ 66).
- Kanunların geriye yürümezliği. Kamu yararı, kazanılmış hakların korunması gibi ayrıksı durumlar dışında kanunlar yürürlük tarihinden sonraki olaylara uygulanmak üzere çıkarılır (§ 67).
- Sonuç. 12.06.1995'ten önce hukuka uygun olarak alenileşen eser FSEK korumasına girer ve mali haklar mülk hâline gelir; sürenin uzaması bu eserleri "kendiliğinden" koruma kapsamı dışına çıkarmaz. Mirasçıların haklarının canlandığından hareketle işleyenin haklarının sona erdiği sonucuna ulaşmak hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz (§§ 68-69).
Karar üzerine yapılan yeniden yargılamada dava reddedilmiş ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu kararı onamıştır (Yargıtay 11. HD, 09.07.2024, E. 2024/1695, K. 2024/5688).
Madalyonun öteki yüzü de vardır: süre uzatıldığında yeni doğan haklar eski devir sözleşmesinin kapsamında sayılmaz. Bir reklam filmi uyuşmazlığında, eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığı ve farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin sonradan tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceği gerekçesiyle kurulan hüküm onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 17.06.2025, E. 2024/6596, K. 2025/4186). Bu, FSEK 51/2 ile aynı yöne işaret eder.
Bağlantılı Haklar ve Sinema Eserlerinde Ayrı Süreler
Bir içeriği kullanmadan önce yalnız FSEK 27'ye bakmak yetmez; aynı ürün üzerinde birbirinden bağımsız birkaç süre işleyebilir.
Asıl eser ve işlenme. FSEK 26/2 uyarınca bir eserin aslı veya işlenmeleri için tanınan koruma süreleri birbirine tabi değildir. Süresi dolmuş bir eserin yeni tercümesi veya derlemesi, işleyenin hakları bakımından kendi süresi içinde korunmaya devam eder.
Bağlantılı haklar. Hukuk Genel Kurulu, tespit edilmiş icraların FSEK 82/5 uyarınca icranın ilk tespit tarihinden itibaren yetmiş yıl koruma altında bulunduğunu belirtmiştir (Yargıtay HGK, 01.12.2022, E. 2020/350, K. 2022/1638). Bu haklar, yapımcının eser sahipliğinden bağımsız olarak aslen kazanılır. Aynı kararda 4110 sayılı Kanunla eklenen Ek m. 2'nin geçiş rejimi de ele alınmıştır.
Ek madde 2'nin son fıkrası. Bu hüküm, Kanunun sinema eseri sahipliğine ilişkin kurallarının 12.06.1995'ten sonra yapımına başlanan sinema eserlerine uygulanacağını söyler. Anayasa Mahkemesi bu fıkrayı diyalog yazarı ve animatörler yönünden iptal etmiştir (AYM, 29.12.2011, E. 2010/73, K. 2011/176). Kararda, kuralın "koruma sürelerine ilişkin hükümlerin zaman bakımından uygulanmasıyla ilgisi olmayıp, bu husus 5846 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinin kuraldan önceki fıkralarında düzenlenmektedir" denilerek eser sahipliği ile koruma süresi ayrımı da netleştirilmiştir.
Yargıtay, senaryo eseri sahipleri bakımından Ek m. 2'nin son fıkrasının uygulama yeri bulunmadığını; çünkü senaryo yazarlarının 4110 sayılı Kanun öncesinde de sonrasında da eser sahibi kabul edildiğini belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 16.01.2023, E. 2021/5117, K. 2023/297). Sinema eserlerinde eser sahipliği için FSEK 8 ve FSEK 5 şerhlerine bakabilirsiniz.
FSEK 27 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 3 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Kartlarda koruma süresinin uzunluğunu ve süre değişikliklerinin geçmişe etkisini mahkemenin kendi gerekçesinde değerlendiren kararlar tercih edildi. Onama kararlarında gerekçenin hangi mahkemeye ait olduğu, oy çokluğuyla verilen kararlarda ise benimsenmeyen görüşün ayıklandığı not alanında belirtildi.
Sürelerin kapsamı ve uzatmadan yararlanma
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Koruma süresi gerçek kişilerde yaşam+70 yıl, tüzel kişilerde aleniyet tarihinden 70 yıldır; süreyi uzatan mevzuat değişikliğinden eser sahipleri yararlanır
Olay: 1961-1993 yılları arasında gösterime giren filmlerin senaryo ve diyalog yazarı olan davacı, filmlerin bir televizyon kanalında yayınlanması nedeniyle telif ücreti alacağı için icra takibi başlatmış; itirazın iptalini istemiştir. Yerel mahkeme ve Bölge Adliye Mahkemesi, 1995 öncesi filmlerde eser sahibinin "imal ettiren" olduğu gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
Karar: Daire, senaryonun FSEK 2 kapsamında bir edebiyat eseri olduğunu; senaryo eserlerinin de FSEK 27 uyarınca gerçek kişiler için yaşam+70 yıl, tüzel kişiler yönünden aleniyet tarihinden itibaren 70 yıl süreyle korunduğunu; bu sürenin 4110 sayılı Kanun öncesinde yaşam+50 yıl olduğunu belirlemiştir. Mülga FSEK 29'un "El işleri, küçük sanat eserleri, fotoğraf ve sinema eserleri için koruma süresi aleniyet tarihinden itibaren 20 yıldır" hükmünün 4110 sayılı Kanunla aleniyet tarihinden itibaren 70 yıla çıkarıldığını, 4630 sayılı Kanunla da bu maddenin ilga edilerek tüm koruma sürelerinin FSEK 27 ile yeknesak düzenlendiğini saptamıştır. FSEK 51/2 uyarınca koruma süresinin uzatılmasından doğacak salahiyetlerden vazgeçmeyi içeren sözleşmelerin batıl olduğunu; dolayısıyla koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahiplerinin yararlanacağını belirtmiştir. Ek m. 2'nin son fıkrasının senaryo yazarları bakımından uygulama yeri bulunmadığını, zira onların 4110 sayılı Kanun öncesinde de eser sahibi kabul edildiğini ekleyerek; mahkemece yapılması gerekenin FSEK 52 kapsamında hakların hangi süre ve ne suretle devredildiğinin incelenmesi olduğunu belirtip kararı davacı yararına oy çokluğuyla bozmuştur.
“Senaryo eserleri de diğer eserler gibi sahiplerine 5846 sayılı Kanun'un 27 nci maddesi uyarınca gerçek kişiler için yaşam+70 yıl (tüzel kişiler yönünden aleniyet tarihinden itibaren 70 yıl) süresince koruma sağlamaktadır. Bu süre ... 4110 sayılı Kanun öncesinde yaşam+50 yıldır.”
Ne anlama geliyor?
Süre tablosunu tek yerde verir: gerçek kişide yaşam+70, tüzel kişide aleniyet+70, 1995 öncesinde yaşam+50, mülga FSEK 29 kapsamındaki eserlerde aleniyet+20. Ayrıca sürenin uzatılmasından doğan hakkın sözleşmeyle önceden devredilemeyeceğini gösterir.
Not: Karar oy çokluğuyla verilmiştir; 1995 öncesi filmlerde senaryo yazarının eser sahibi sayılmadığı yönündeki değerlendirme karşı oydadır ve yukarıdaki özete alınmamıştır.
Sürenin uzatılmasının geriye etkisi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Süre dolmuşken hukuka uygun olarak yayımlanmış işleme eser, koruma süresinin sonradan uzatılmasıyla kendiliğinden hukuka aykırı hâle gelmez
Olay: Mehmet Âkif Ersoy 1936'da ölmüş; şiirlerinin işlenmesiyle oluşturulan bir eser, elli yıllık koruma süresi dolduktan sonra 1987'de yayımlanmıştır. 1995'te süre yetmiş yıla çıkarılınca, şiirlerin mali haklarını mirasçılardan devralan yayınevi, 1997 sözleşmesiyle işleme eseri basan yayıncıya karşı FSEK 68 uyarınca tazminat davası açmıştır. Karar kesinleştikten sonra davalı Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuş ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.
Karar: Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı üzerine yeniden yargılama yapan mahkeme, 4110 sayılı Kanunla yapılan değişikliğin bir sonucu olarak şiirlerin koruma süresinin 01.01.2007'ye kadar uzamış olmasının, şiirlerin işlenmesi suretiyle oluşturulan eserleri Kanunun koruması kapsamı dışına kendiliğinden çıkarmadığını; 4110 sayılı Kanunun yürürlüğünden önce alenileştirilen eserlere ilişkin mali hakları açıkça ortadan kaldıran bir hüküm bulunmadığını; mirasçıların haklarının canlandığından hareketle davalının haklarının sona erdiği sonucuna ulaşılmasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığını belirterek davayı reddetmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, ilgili hukuk olarak FSEK 6, 27 ve geçici 2. maddeleri göstererek kararın gerekçesinde dayanılan delillerin değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığını belirtip kararı onamıştır.
“4110 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten önce alenileştirilen eserlere ilişkin mali hakları açıkça ortadan kaldıran bir hüküm bulunmadığından ... mirasçılarının haklarının canlandığından hareketle davalı tarafın haklarının sona erdiği sonucuna ulaşılması hukuk devleti ilkesiyle bağdaşan bir yorum olmadığı”
Ne anlama geliyor?
Koruma süresi uzatıldığında, süre dolmuş dönemde hukuka uygun biçimde oluşturulmuş ve yayımlanmış işlenmeler korunmaya devam eder. Arşiv ve yeniden basım işlerinde işlemenin ilk yayım tarihi belirleyicidir.
Not: Alıntı, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı üzerine yeniden yargılama yapan ilk derece mahkemesinin gerekçesindendir; Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu kararı onamıştır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devri hukuken mümkün değildir; sonradan tanınan hak eski devir sözleşmesine dahil sayılmaz
Olay: Bir tiyatro ve sinema sanatçısının 1995 öncesi bir filmdeki görüntüleri, hak zincirini üçüncü kişilerden devraldığını savunan bir kurumun reklam filminde kullanılmıştır. Sanatçı, umuma iletime izin vermediğini ileri sürerek tecavüzün ref'i ile FSEK 68 uyarınca tazminat istemiştir.
Karar: İlk derece mahkemesi, davacının filmde icracı sanatçı olduğunu; bu hakkın ilk defa 4110 sayılı Kanunla tanındığını, FSEK'in Ek 2 ve geçici 1. maddeleriyle yürürlük tarihinden önceki icraları da kapsayacak şekilde geriye yürütüldüğünü ve koruma süresinin yetmiş yıla çıkarıldığını belirlemiştir. FSEK 52 kapsamında yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığını; eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığını; farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin yasa değişikliğiyle tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceğini belirterek davayı kısmen kabul etmiş; rayiç bedelin üç katı tazminata hükmetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiş, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde kararda isabetsizlik bulunmadığını belirterek oy birliğiyle onamıştır.
“eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin de hukuken mümkün olmadığı, farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin yasa değişikliği ile tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceği”
Ne anlama geliyor?
Eski hak zincirlerine dayanan kullanımlarda, sonradan kanunla tanınan haklar ve uzatılan süreler devir kapsamına girmez. Arşiv içeriği kullanılırken devir sözleşmesinin tarihi ile hakkın doğum tarihi karşılaştırılmalıdır.
Not: Alıntı, Dairenin uygun bularak onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir. Kararda ayrıca fer'i müdahilin süresinde istinafa başvurmadığı için temyiz hakkı bulunmadığı belirtilmiştir.
FSEK 27 Anayasa Mahkemesi kararları
Anayasa Mahkemesi (Birinci Bölüm)
Koruma süresi dolduktan sonra hukuka uygun olarak oluşturulan işleme eserin, sürenin yetmiş yıla çıkarılmasıyla hukuka aykırı sayılması mülkiyet hakkını ihlal eder
Olay: 1936'da ölen Mehmet Âkif Ersoy'un şiirleri, elli yıllık koruma süresi dolduktan sonra 1987'de işlenerek yayımlanmıştır. Başvurucu bu işleme eserin basım, çoğaltım ve dağıtım haklarını 1997'de devralmış ve eseri yayımlamıştır. Şiirlerin mali haklarını mirasçılardan devralan yayınevi, 1995'te süre yetmiş yıla çıkarıldığı için haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş; mahkeme başvurucu aleyhine 25.000 TL maddi tazminata hükmetmiştir.
Karar: Mahkeme önce usule ilişkin güvenceleri incelemiş ve başvurucunun iddia ve itirazlarını derece mahkemeleri önünde ileri sürmede engelle karşılaşmadığını saptamıştır. Ardından uyuşmazlığın öngörülebilir kurallarla çözülüp çözülmediğini ele alarak: FSEK'in geçici 2. maddesinin 01.01.1952'den önceki döneme ilişkin olduğunu ve bu maddeye dayanılarak 1952'den sonra yayımlanmış bir işleme eserin durumunun çözülmesinin öngörülebilir olmayan bir yorum olduğunu; 4110 sayılı Kanunda önceki dönemde oluşturulmuş işleme eserlerle ilgili geçiş hükmü bulunmadığından meselenin genel hükümlere ve hukuk devleti ilkesine göre çözülmesi gerektiğini; kanunların geriye yürümezliği ilkesi uyarınca kanunların kural olarak yürürlük tarihinden sonraki olaylara uygulanacağını belirtmiştir. 12.06.1995'ten önce hukuka uygun olarak alenileşen eserin Kanunun koruması kapsamına girdiğini ve mali hakların mülk hâline geldiğini; sürenin 01.01.2007'ye uzamasının işlenmeleri koruma kapsamı dışına kendiliğinden çıkarmadığını saptamıştır. Bu yorumun öngörülebilirlik ölçütünü sağlamamasının başvurucuya aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklendiği sonucuna ulaşmak için yeterli olduğunu belirterek mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına oy birliğiyle karar vermiştir.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“4110 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten önce alenileştirilen eserlere ilişkin mali hakları açıkça ortadan kaldıran bir hüküm bulunmadığından Mehmet Âkif Ersoy'un mirasçılarının haklarının canlandığından hareketle başvurucunun haklarının sona erdiği sonucuna ulaşılması hukuk devleti ilkesiyle bağdaşan bir yorum değildir.”
Ne anlama geliyor?
Koruma süresinin uzatılması, süre dolmuş dönemde doğmuş hakları geriye dönük olarak yok saymak için kullanılamaz. Eski işlenmelerin durumu, FSEK'in geçici 2. maddesiyle değil genel hükümler ve kazanılmış hak ilkesiyle çözülür.
Anayasa Mahkemesi
FSEK Ek madde 2'nin son fıkrası diyalog yazarı ve animatörler yönünden iptal edilmiştir; bu fıkra koruma sürelerinin zaman bakımından uygulanmasına ilişkin değildir
Olay: Bir televizyon kuruluşunca yayınlanan sinema eserlerinin sahibi olduğunu ileri süren davacının açtığı eser sahipliğinin tespiti, tecavüzün ref'i ve telif ücreti davasında, İstanbul 4. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi, sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümlerin zaman bakımından uygulanmasını düzenleyen FSEK Ek m. 2'nin son fıkrasının iptalini istemiştir.
Karar: Mahkeme, kuralın amacının değişiklikler nedeniyle doğacak ihtilafların önlenmesi ve imal ettirenin kazanılmış haklarının korunması olduğunu; kuralın koruma sürelerinin zaman bakımından uygulanmasıyla ilgisi bulunmadığını, bu hususun Ek m. 2'nin önceki fıkralarında düzenlendiğini belirtmiştir. Sinema eserlerinde eser sahipliğinin eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğduğunu saptayarak, 12.06.1995'ten önce eser sahibi olan imal ettiren ile bu tarihten itibaren eser sahibi kabul edilen yönetmen, özgün müzik bestecisi ve senaryo yazarı yönünden hükümlerin geriye yürütülmediğini; buna karşılık diyalog yazarı ve animatörün 03.03.2001'de yürürlüğe giren 4630 sayılı Kanunla eser sahipleri arasına eklenmesine rağmen kuralla onlar bakımından da hükümlerin geriye yürütüldüğünü tespit etmiştir. Bunun, daha önce eser sahibi olanların fikrî hakları üzerindeki yetkilerini azalttığını ve kazanılmış hak ile hukuk güvenliği ilkelerini ihlal ederek mülkiyet hakkını zedelediğini belirterek kuralı diyalog yazarı ve animatörler yönünden oy birliğiyle iptal etmiştir.
“Kuralın, başvuru kararında belirtildiğinin aksine koruma sürelerine ilişkin hükümlerin zaman bakımından uygulanmasıyla ilgisi olmayıp, bu husus 5846 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesinin kuraldan önceki fıkralarında düzenlenmektedir.”
Ne anlama geliyor?
Eser sahipliğinin geçiş rejimi ile koruma sürelerinin geçiş rejimi ayrı sorunlardır. 1995 öncesi filmlerde Ek m. 2'nin son fıkrası diyalog yazarı ve animatörlere uygulanamaz; koruma süresi tartışması ise Ek m. 2'nin önceki fıkraları ve FSEK 27 üzerinden yürür.
FSEK 27 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 8 — Eser sahibi: genel olarak
- FSEK m. 10 — Eser sahipleri arasındaki birlik
- FSEK m. 11 — Sahibinin adı belirtilen eserlerde karine
- FSEK m. 12 — Sahibinin adı belirtilmeyen eserlerde
- FSEK m. 19 — Manevi hakları kullanabilecek kimseler
- FSEK m. 26 — Koruma sürelerinin hesabı
- FSEK m. 28 — Mülga madde (4630 s.K. m. 36)
- FSEK m. 29 — Mülga madde (4630 s.K. m. 36)
- FSEK m. 46 — Devletin faydalanma salahiyeti
- FSEK m. 47 — Kamuya maletme
- FSEK m. 51 — İlerideki faydalanma imkânları
- FSEK m. 83 — Eserin ad ve alametlerinin korunması
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Gerçek kişi eser sahibinde süreyi ölüm yılından sonraki 1 Ocak'tan başlatıp yetmiş yıl sayın.
- 2.Eser sahibi birden fazlaysa süreyi hayatta kalan son eser sahibinin ölümünden itibaren hesaplayın.
- 3.Ölümden sonra alenileşen eserde süreyi yayım tarihinden değil ölüm tarihinden başlatın.
- 4.Adı belirtilmeyen eserde aleniyet tarihini esas alın; eser sahibi süre bitmeden adını açıklarsa genel kurala dönün.
- 5.İlk eser sahibi tüzel kişiyse süreyi aleniyet tarihinden itibaren yetmiş yıl olarak hesaplayın.
- 6.1995 öncesi eserlerde eski süreyi tespit edin: gerçek kişilerde yaşam+50 yıl, mülga FSEK 29 kapsamındaki eserlerde aleniyet tarihinden yirmi yıl.
- 7.Süreyi uzatan mevzuat değişikliğinden eser sahibinin yararlandığını, aksini kararlaştıran sözleşmelerin FSEK 51/2 uyarınca batıl olduğunu gözetin.
- 8.Eski devir sözleşmelerinde, sözleşme tarihinde henüz doğmamış hakların devredilmiş sayılamayacağını hatırlayın.
- 9.Süre dolmuş dönemde hukuka uygun olarak yayımlanmış işlenmelerin sonradan hukuka aykırı hâle gelmediğini değerlendirin.
- 10.Bağlantılı hakları ayrıca hesaplayın: tespit edilmiş icralar ilk tespit tarihinden itibaren yetmiş yıl korunur.
- 11.Manevi hakların FSEK 19'daki rejime tabi olduğunu ve Bakanlığın yetkisinin süre bitiminden sonra da işlediğini not edin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.