Kısa cevap · FSEK 88
FSEK 88, yabancılık unsuru taşıyan telif uyuşmazlıklarında uygulanacak hukuku gösteren kanunlar ihtilafı hükmüydü. Madde, 27.11.2007 tarihli ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 64. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır (yürürlük: 12.12.2007). Boşluk bırakılmamış, konu MÖHUK'un 23. maddesine taşınmıştır. Yürürlükteki kurala göre fikrî mülkiyete ilişkin haklar, hangi ülkenin hukukuna göre koruma talep ediliyorsa o hukuka tâbidir. Ayrıca taraflar, fikrî mülkiyet hakkının ihlâlinden doğan talepler hakkında, ihlâlden sonra mahkemenin hukukunun uygulanmasını kararlaştırabilirler. Yani bugün bir yabancılık unsuru taşıyan telif uyuşmazlığında dayanılacak hüküm FSEK 88 değil, MÖHUK 23'tür.
Bu sayfada neler var? (7 bölüm)
Temel kavramlar
- Kanunlar ihtilafı
- Yabancılık unsuru taşıyan bir uyuşmazlıkta hangi ülkenin hukukunun uygulanacağını belirleyen kurallar bütünü.
- Mülga hüküm
- Yürürlükten kaldırılmış hüküm. FSEK 88 bu durumdadır ve artık uygulanmaz.
- MÖHUK
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun. FSEK 88'i kaldıran ve yerine geçen düzenlemeyi içeren kanun.
- Koruma ülkesi hukuku
- Fikrî mülkiyete ilişkin hakların, korumanın talep edildiği ülke hukukuna tâbi olması esası.
- İhlâlden sonra hukuk seçimi
- Tarafların, fikrî mülkiyet hakkının ihlâlinden doğan talepler hakkında ihlâlden sonra mahkemenin hukukunun uygulanmasını kararlaştırabilmesi.
- Mahkemenin hukuku
- Davaya bakan mahkemenin kendi ülkesinin hukuku. MÖHUK 23/2 uyarınca seçilebilecek hukuktur.
- Ülkesellik ilkesi
- Fikrî mülkiyet haklarının kural olarak tanındığı ülke sınırları içinde korunması esası. MÖHUK 23/1 bu esasla uyumludur.
- Yabancılık unsuru
- Uyuşmazlığın taraf, konu veya olay bakımından birden çok ülkeyle bağlantı taşıması.
- Yürürlük tarihi
- FSEK 88'in mülga olmasının yürürlüğe girdiği gün: 12.12.2007.
- Uluslararası sözleşmeler
- Türkiye'nin taraf olduğu telif sözleşmeleri. FSEK 'in yabancı eserlere ilişkin hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Bir bakışta FSEK 88
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Maddenin durumu | Mülga. Yürürlükte değildir ve dayanak olarak gösterilemez. | FSEK m. 88 |
| Kaldıran hüküm | 5718 sayılı Kanun m. 64/(3). | 5718 s.K. m. 64 |
| Kaldırma tarihi | Kanun 27.11.2007 tarihlidir; kaldırmanın yürürlüğü 12.12.2007'dir. | FSEK yürürlük listesi |
| Yerine geçen kural | Fikrî mülkiyete ilişkin haklar, hangi ülkenin hukukuna göre koruma talep ediliyorsa o hukuka tâbidir. | MÖHUK m. 23/1 |
| Hukuk seçimi imkânı | Taraflar, ihlâlden doğan talepler hakkında ihlâlden sonra mahkemenin hukukunun uygulanmasını kararlaştırabilir. | MÖHUK m. 23/2 |
| Seçimin zamanı | Hukuk seçimi ancak ihlâlden sonra yapılabilir; önceden yapılan seçim bu fıkraya dayanamaz. | MÖHUK m. 23/2 |
| Seçimin konusu | Seçim yalnız ihlâlden doğan taleplere ilişkindir; hakkın doğumu ve kapsamı koruma ülkesi hukukuna tâbidir. | MÖHUK m. 23 |
| Aynı maddeyle kaldırılan diğer hükümler | Mülga 2675 sayılı Kanun ve mülga 6762 sayılı TTK m. 866/2. | 5718 s.K. m. 64/(1)-(2) |
| Görev | Uyuşmazlık FSEK'ten doğuyorsa görev bakımından ihtisas mahkemeleri yetkilidir. | FSEK m. 76 |
| Yabancı eserler | Yabancı eserlerin korunmasına ilişkin esaslar FSEK'in kendi hükümleri ve Türkiye'nin taraf olduğu sözleşmeler çerçevesinde değerlendirilir. | FSEK m. 88 (mülga); MÖHUK m. 23 |
FSEK 88 madde metni
Altıncı Bölüm: Çeşitli Hükümler · E) Kanunlar ihtilafı
Kanunlar ihtilafı (mülga) — Madde 88
- Madde, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 64. maddesinin (3) numaralı bendiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Anılan madde ayrıca mülga 2675 sayılı Kanun'u ve mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 866. maddesinin ikinci fıkrasını da kaldırmıştır.(Mülga: 27/11/2007-5718/64 md.)
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 05.12.1951 | 5846 sayılı Kanun (ilk metin) | Madde, kanunun ilk metninde "E) Kanunlar ihtilafı" başlığı altında yer aldı ve telif uyuşmazlıklarında uygulanacak hukuka ilişkin düzenlemeyi içerdi. |
| 27.11.2007 | 5718 sayılı Kanun m. 64 (yürürlük: 12.12.2007) | Madde yürürlükten kaldırıldı. Kaldırma, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 64. maddesinin (3) numaralı bendiyle yapıldı. Aynı madde, mülga 2675 sayılı Kanun'u ve mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 866. maddesinin ikinci fıkrasını da kaldırdı. Konu, aynı Kanun'un 23. maddesinde yeniden düzenlendi; böylece bir hukuksal boşluk doğmadı. |
Madde Neden Kaldırıldı ve Yerine Ne Geldi?
FSEK 88, 1951 tarihli kanunun kendi içinde bir kanunlar ihtilafı hükmü barındırmasının sonucuydu. Türk hukukunda milletlerarası özel hukuk kuralları 1982'de 2675 sayılı Kanun, 2007'de ise 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile sistematik biçimde toplandı.
2007 düzenlemesi, dağınık kanunlar ihtilafı hükümlerini tek bir metinde birleştirme yaklaşımını benimsedi. MÖHUK'un 64. maddesi "Yürürlükten kaldırılan hükümler" başlığını taşır ve üç hükmü birlikte kaldırır:
- (1) 20/5/1982 tarihli ve 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun,
- (2) 29/6/1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 866. maddesinin ikinci fıkrası,
- (3) 5/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 88 inci maddesi.
Boşluk doğmadı. Kaldırma, korumasız bir alan bırakmak için değil, konuyu kendi kanununa taşımak için yapıldı. Aynı Kanun'un 23. maddesi "Fikrî mülkiyete ilişkin haklara uygulanacak hukuk" başlığını taşır ve iki fıkradan oluşur.
MÖHUK 23/1 — koruma ülkesi hukuku. Kural nettir: "Fikrî mülkiyete ilişkin haklar, hangi ülkenin hukukuna göre koruma talep ediliyorsa o hukuka tâbidir." Bu, fikrî mülkiyette yerleşik ülkesellik anlayışının kanunlar ihtilafı alanındaki karşılığıdır. Türkiye'de koruma talep ediliyorsa Türk hukuku; başka bir ülkede koruma talep ediliyorsa o ülkenin hukuku uygulanır.
MÖHUK 23/2 — sınırlı bir hukuk seçimi. İkinci fıkra taraflara bir imkân tanır: "Taraflar, fikrî mülkiyet hakkının ihlâlinden doğan talepler hakkında, ihlâlden sonra mahkemenin hukukunun uygulanmasını kararlaştırabilirler."
Bu fıkranın üç sınırı vardır ve hepsi önemlidir:
- Konu sınırı: seçim yalnız ihlâlden doğan talepler hakkındadır. Hakkın doğumu, sahipliği, kapsamı ve süresi birinci fıkra uyarınca koruma ülkesi hukukuna tâbi kalır.
- Zaman sınırı: seçim ancak ihlâlden sonra yapılabilir. Sözleşmeye önceden konulan bir kayıt bu fıkraya dayanamaz.
- Seçilebilecek hukuk sınırı: seçilebilecek olan mahkemenin hukukudur; taraflar üçüncü bir ülkenin hukukunu bu fıkraya dayanarak seçemez.
Yabancılık Unsuru Taşıyan Telif Uyuşmazlığında Yol Haritası
1. FSEK 88'e dayanmayın. Madde mülgadır. Eski dilekçe örneklerinde veya kaynaklarda FSEK 88 atfı görülebilir; bugün bu atıf geçersizdir. Dayanak MÖHUK 23'tür.
2. Talebinizi ikiye ayırın. Uygulanacak hukuk sorusu, talebin niteliğine göre değişir:
- Hakkın varlığı ve kapsamı (eser midir, sahibi kimdir, koruma süresi ne kadardır): korumanın talep edildiği ülke hukuku, yani MÖHUK 23/1.
- İhlâlden doğan talepler (tecavüzün ref'i, önlenmesi, tazminat): kural olarak yine MÖHUK 23/1; ancak taraflar ihlâlden sonra mahkemenin hukukunu kararlaştırabilir (MÖHUK 23/2).
3. Türkiye'de koruma talep ediyorsanız Türk hukuku uygulanır. Bu durumda FSEK'in esasa ilişkin hükümleri devreye girer: eser türleri (FSEK 2 vd.), koruma süreleri (FSEK 27), tecavüz davaları (FSEK 66, FSEK 68, FSEK 70).
4. Uluslararası sözleşmeleri gözden kaçırmayın. Yabancı eserlerin Türkiye'de korunması, FSEK'in kendi hükümleri yanında Türkiye'nin taraf olduğu telif sözleşmeleri çerçevesinde değerlendirilir. MÖHUK 23 uygulanacak hukuku gösterir; sözleşmeler ise korumanın asgari çerçevesini belirler.
5. Görev ve yetki ayrı sorulardır. MÖHUK 23 uygulanacak hukuku belirler; hangi mahkemenin bakacağı ise görev ve yetki kurallarına tâbidir. FSEK'ten doğan uyuşmazlıklarda görev bakımından ihtisas mahkemeleri yetkilidir (FSEK 76). Milletlerarası yetki ise MÖHUK'un kendi hükümlerine göre belirlenir.
6. Zaman bakımından uygulama. Kaldırma 12.12.2007'de yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önceki dönemde doğmuş ve o dönemin hukukuna göre değerlendirilmesi gereken ilişkilerde, mülga hükmün o tarihteki metni önem taşıyabilir; bugün doğan uyuşmazlıklarda ise doğrudan MÖHUK 23 uygulanır.
Benzer bir yapı FSEK içinde de var. FSEK'te mülga olmuş başka hükümler de bulunur ve bunların yerini alan düzenlemeler farklı kanunlardadır; örneğin FSEK Ek 5, 6279 sayılı Kanun ile kaldırılmıştır (FSEK Ek 7 sayfasında ele alınmıştır). Bir hükmün mülga olması, düzenlenen konunun hukuken serbest kaldığı anlamına gelmez; çoğu kez kural başka bir metne taşınmıştır.
FSEK 88 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 2 — İlim ve edebiyat eserleri
- FSEK m. 27 — Sürelerin devamı
- FSEK m. 66 — Tecavüzün ref'i davası
- FSEK m. 68 — Mali haklara tecavüz halinde
- FSEK m. 70 — Tazminat davası
- FSEK m. 76 — Görev, usul ve deliller
- FSEK m. 87 — Sipariş üzerine yapılan resim ve portreler
- FSEK m. 89 — Kaldırılan hükümler
- MÖHUK m. 23 — Fikrî mülkiyete ilişkin haklara uygulanacak hukuk
- MÖHUK m. 64 — Yürürlükten kaldırılan hükümler
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.FSEK 88'e dayanmayın; madde 12.12.2007'den bu yana yürürlükte değildir.
- 2.Yabancılık unsuru taşıyan telif uyuşmazlığında uygulanacak hukuk için MÖHUK 23'e dayanın.
- 3.Hakkın varlığı, sahipliği, kapsamı ve süresi bakımından korumanın talep edildiği ülke hukukunun uygulandığını gözetin.
- 4.İhlâlden doğan talepler bakımından tarafların mahkemenin hukukunu kararlaştırabileceğini bilin.
- 5.Hukuk seçiminin ancak ihlâlden sonra yapılabileceğini; sözleşmeye önceden konulan kaydın bu fıkraya dayanamayacağını gözetin.
- 6.Seçilebilecek hukukun yalnız mahkemenin hukuku olduğunu; üçüncü bir ülke hukukunun bu fıkraya dayanılarak seçilemeyeceğini dikkate alın.
- 7.Türkiye'de koruma talep ediliyorsa FSEK'in esasa ilişkin hükümlerinin uygulandığını gözetin.
- 8.Yabancı eserlerde Türkiye'nin taraf olduğu telif sözleşmelerini ayrıca değerlendirin.
- 9.Uygulanacak hukuk ile görev ve yetkiyi birbirine karıştırmayın; bunlar ayrı sorulardır.
- 10.FSEK'ten doğan uyuşmazlıklarda görev bakımından ihtisas mahkemelerinin yetkili olduğunu unutmayın.
- 11.Kaldırmanın yürürlük tarihini (12.12.2007) hesaplayın; bu tarihten önceki ilişkilerde o dönemin hukuku önem taşıyabilir.
- 12.Bir hükmün mülga olmasının, konunun hukuken serbest kaldığı anlamına gelmediğini; kuralın başka bir metne taşınmış olabileceğini gözetin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.