FSEK Madde 2: İlim ve Edebiyat Eserleri

FSEK dört eser türü tanır: ilim ve edebiyat eserleri (m. 2), musiki eserleri (m. 3), güzel sanat eserleri (m. 4) ve sinema eserleri (m. 5). Bu liste sınırlıdır: bir ürün bu gruplardan birine girmiyorsa, ne kadar özgün olursa olsun FSEK korumasından yararlanamaz.

Madde 2 bu dört türün en genişidir ve üç grubu kapsar:

1. Dil ve yazıyla ifade edilen eserler ve bilgisayar programları: kitap, makale, şiir, ders notu, senaryo, dilekçe, konuşma metni; her biçimdeki yazılım ve program sonucu doğuracak hazırlık tasarımları.
2. Dans ve sözsüz sahne eserleri: her nevi dans, yazılı koreografi eserleri, pandomimalar.
3. Teknik ve bilimsel görseller: estetik değer taşımayan teknik ve ilmi fotoğraflar, haritalar, planlar, projeler, krokiler, maketler, mimarlık ve şehircilik tasarımları, endüstri, çevre ve sahne tasarımları.

Bir ürünün bu gruplardan birine girmesi tek başına yetmez. FSEK 1/B-a'daki tanım gereği ürün sahibinin hususiyetini de taşımalıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bunu iki unsurlu ölçüt olarak formüle eder: fikrî ürünün sahibinin özelliğini taşıması ve Kanunda sayılan eser türlerinden birine dâhil olması. Tanımın ayrıntısı için FSEK 1 şerhine bakabilirsiniz.

Telif hukukunun temel ilkesi şudur: fikir değil, fikrin ifadesi korunur. FSEK 2'nin son paragrafı bu ilkeyi bilgisayar programları bakımından açıkça yazar: arayüzüne temel oluşturan düşünce ve ilkeleri de içine almak üzere, bir programın herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler eser sayılmaz.

Bunun pratik sonuçları şunlardır:

• Bir uygulamanın işleyiş mantığı, iş modeli veya çözdüğü problem korunmaz; korunan şey o mantığı gerçekleştiren kod ve somut ifadedir.
• Aynı işi yapan iki program, kodları bağımsız yazılmışsa ihlal oluşturmaz.
• Algoritmanın kendisi fikir düzeyindedir; ancak onun belirli bir dilde yazılmış hâli ile hazırlık tasarımları korunur.
• Arayüzün temelindeki ilkeler korunmadığı için, benzer kullanıcı akışı tek başına ihlal sayılmaz.

Aynı ilke edebi ve bilimsel eserlerde de geçerlidir. Hukuk Genel Kurulu, esinlenme ile ihlal arasındaki çizgiyi şöyle çizer: bir eserden esinlenilerek, esinlenen kişinin hususiyetini taşıyan başka bir eser oluşturulmuşsa ilk eser sahibinin izni gerekmez (Yargıtay HGK, 07.02.2019, E. 2017/63, K. 2019/86). Buna karşılık alıntı veya benzerlik ilk eserin hususiyet taşıyan ve korunabilir kısmıyla ilgiliyse ihlal gündeme gelir.

1995'ten bu yana yazılım, FSEK 2/1-1 uyarınca ilim ve edebiyat eseri olarak korunur. Bu tercih önemlidir: yazılım patentle değil telif hukukuyla korunur; tescil şartı yoktur, koruma eserin yaratılmasıyla doğar.

Korumanın kapsamı üç katmandır: kaynak kod ve nesne kodu, “her biçim altında ifade edilen” hâller ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla hazırlık tasarımları. Buna karşılık programın ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler korumanın dışındadır.

Uygulamada tipik uyuşmazlık, sözleşmeyle geliştirilen yazılımın mali haklarının kime ait olduğudur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bir üniversite bilgi yönetim sistemine ilişkin dosyada yazılımın ve modüllerinin FSEK kapsamında korunması gerekli ilim ve edebiyat eseri niteliğini taşıdığını belirterek, sözleşmede mali hakların davacı kuruma ait olacağının yazılı olması karşısında, aynı yazılımın başka bir üniversiteyle yapılan sözleşme kapsamında izinsiz kullanılmasını çoğaltma ve işleme hakkının ihlali saymıştır (Yargıtay 11. HD, 14.01.2026, E. 2025/1871, K. 2026/166).

Bu nedenle yazılım geliştirme sözleşmelerinde FSEK 52 uyarınca hangi mali hakların devredildiğinin tek tek ve yazılı olarak gösterilmesi zorunludur; genel ifadeler devri sağlamaz.

Evet; FSEK 2/1-3 mimarlık ve şehircilik tasarım ve projelerini, mimari maketleri, haritaları, planları, krokileri ve endüstri, çevre, sahne tasarımlarını açıkça sayar. Tartışma çoğu zaman “hangi aşamadaki proje” sorusunda çıkar.

Hukuk Genel Kurulu bu soruyu avan proje bakımından cevaplamıştır:

❝

“Bu itibarla avan (ön) proje, 5846 sayılı Kanun'un 2/1-3 maddesinde zikredilen mimarlık projesi kapsamında bir fikrî üründür ve sahibinin hususiyetini taşıması kaydıyla 5846 sayılı Kanun anlamında eser niteliğindedir.”

Aynı yönde bir başka Genel Kurul kararı da mimarlık projesinin hususiyet taşıması kaydıyla eser olduğunu kabul eder (Yargıtay HGK, 20.02.2020, E. 2017/128, K. 2020/188). Dikkat edilmesi gereken nokta, kabulün koşullu olmasıdır: proje türüne girmek yetmez, projenin sahibinin hususiyetini taşıdığı da ortaya konmalıdır. Standart, tipleşmiş veya mevzuatın zorunlu kıldığı çözümlerden oluşan projelerde bu unsur tartışmalı hâle gelir.

Uygulamada bu kabul yerleşmiştir: bir restoran yapısının mimari projesinin FSEK 2/3 kapsamında ilim ve edebiyat eseri olduğu yönündeki ilk derece kabulüne karşı yapılan temyiz itirazları, bu yön bakımından yerinde görülmemiştir (Yargıtay 11. HD, 02.12.2025, E. 2025/2279, K. 2025/7208).

Fotoğraflar iki ayrı maddede korunur ve ayrım estetik değere göre yapılır:

• FSEK 2/1-3: “bedii vasfı bulunmayan” yani estetik değer taşımayan teknik ve ilmi mahiyetteki fotoğraflar.
• FSEK 4: estetik değere sahip fotoğrafik eserler (güzel sanat eseri).

Hukuk Genel Kurulu, FSEK 2 kapsamındaki fotoğrafların işlevini şöyle tanımlar: “bu kapsamdaki fotoğraflar sahibinin hususiyetini taşımak kaydıyla bir konuyu öğretici, açıklayıcı veya uygulamayı sağlayıcı bir içeriğe sahiptir” (Yargıtay HGK, 24.06.2020, E. 2017/134, K. 2020/474).

Ayrım sonucu değiştirmez ama doğru hükmü göstermek gerekir: her iki hâlde de koruma süresi, mali haklar ve tecavüz sonuçları aynıdır. Buna karşılık hiçbir hususiyet taşımayan, yalnız belgeleme amacıyla çekilmiş sıradan kareler her iki maddenin de dışında kalabilir.

Dil ve yazıyla ifade edilen eserler maddenin en kalabalık grubudur: kitaplar, makaleler, ders materyalleri, sınav soruları, kılavuzlar, konuşma metinleri. Bu ürünlerde hususiyet ölçütü genellikle anlatım biçiminde, kurguda ve seçim-düzenlemede aranır.

İki sınır çizgisi önemlidir. Birincisi işlenme: başka bir eserden yararlanılarak oluşturulan, ona nispetle bağımsız olmayan ve işleyenin hususiyetini taşıyan ürün işlenme eserdir; asıl eser sahibinin hakları saklı kalır (FSEK 1/B-c, m. 6). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bir kitap uyuşmazlığında işlenme kavramını bu çerçevede uygulamıştır (Yargıtay 11. HD, 26.11.2025, E. 2025/1369, K. 2025/7057).

İkincisi iktibas serbestisi: FSEK 35, belli koşullarla alıntı yapmaya izin verir. Kaynağın gösterilmesi, alıntının amaçla sınırlı kalması ve eserin bütününü ikame etmemesi gerekir. Bu koşullar aşılırsa alıntı, çoğaltma ve yayma haklarının ihlaline dönüşür.

Eser sahipliğini ispat bakımından FSEK 11 önemli bir kolaylık sağlar: eser üzerinde adı bulunan kişi, aksi ispatlanmadıkça eser sahibi sayılır. Bu nedenle kitap, rapor ve materyallerde ad belirtilmesi yalnız manevi hak değil, ispat aracıdır.

Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 6 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.