TMK Madde 271: Mal Ortaklığının Tasfiyesi

Boşanmada mal ortaklığı dava tarihinde sona erer; ortaklık malları tasfiye anındaki değerleriyle hesaplanır ve edinmeden doğan borç düşüldükten sonra yarı yarıya paylaşılır; boşanma davasından hemen önce çekilen ortaklık parası alacağı azaltma kastıyla çekilmiş sayılarak hesaba katılır

Olay: 1992 yılında evlenen eşler, 13.12.2002 tarihinde 4722 sayılı Kanunun öngördüğü bir yıllık süre içinde noterde mal ortaklığı sözleşmesi yapmışlardır. 2009 yılında açılan dava sonunda boşanmışlardır. Davacı eş, 2002 yılında davalı eş adına alınan üç katlı bina ile 2009 yılında alınan aracın değerinin yarısını istemiştir. Davalı eş binanın babasının evinin satış parasıyla alındığını savunmuş ve davacı adına bankaya yatırdığını ileri sürdüğü paranın da ortaklığa dahil edilerek takas edilmesini istemiştir.

Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, sözleşmenin bir yıllık süre içinde yapıldığını, 4722 sayılı Kanunun 10/3. maddesi uyarınca mal ortaklığının 01.01.2002'den sonra edinilen mallar bakımından geçerli olduğunu, 1992-2002 arasında edinilen malların ise mal ayrılığı hükümlerine göre tasfiye edileceğini belirtmiştir. TMK 257 ve 261 uyarınca kişisel mal dışındaki malların ortaklık malı sayıldığını, davalının taşınmazın kişisel malıyla alındığını kanıtlayamadığını, taşınmaz ve aracın tasfiye tarihindeki değerlerinin (TMK 275) belirlenip aracın kredi borcu düşüldükten sonra yarısına (TMK 277) hükmedilmesinin doğru olduğunu açıklayarak bu bölümü onamıştır. Davacının annesinden gelen para ile faizinin sözleşme gereğince ortaklığa girmediğini, sonradan hesaba yatırılan kısmın ise ortaklık malı olduğunu; rejim dava tarihinde sona erdiğinden (TMK 271/2) o tarihte mevcut malların hesaba katılacağını, ancak boşanma davasından bir hafta önce çekilen paranın diğer eşin alacağını azaltma kastıyla çekildiğini (TMK 229) belirterek bu kısmın yarısının takas edilmesi gerektiğinden hükmü bu yönden oy birliğiyle bozmuştur.

“TMK'nun 271/3.ve 275 maddelerine göre mal ortaklığı rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan malların tasfiye anındaki değerlerinin hesaba katılacağı kuşkusuzdur.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş; taşınmaz ve araç yönünden ONAMA, banka parası yönünden BOZMA kararıdır. ⚠️ Daire, davadan hemen önce çekilen para için edinilmiş mallara katılmaya ilişkin TMK 229'a atıf yapmıştır. Takas def'inin TMK 236/1 uyarınca emredici olduğunu da belirtmiştir. Kişi, banka ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Ölümle sona eren mal ortaklığında ortaklık mallarının yarısı sağ kalan eşe, kalan yarısı sağ kalan eşin miras hakkı saklı kalmak üzere mirasçılara geçer; sözleşmede ortaklık malı olduğu açıkça kabul edilen aile konutu ortaklık malı sayılır ve değer bozmadan sonraki karara en yakın tarihe göre belirlenir

Olay: 1973 yılında evlenen eşler, 27.12.2002 tarihinde noterde düzenleme şeklinde mal ortaklığı sözleşmesi yapmışlardır. Sözleşmenin bir maddesinde ortaklık mallarına dahil olan birlikte yaşanan konut ile ev eşyasının, eşlerden birinin ölümünde sağ kalanın payına mahsuben ona verilebileceği kararlaştırılmıştır. Eşlerden biri 2006 yılında ölmüştür. Sağ kalan eş, ortaklık mallarının tasfiyesini ve aile konutu ile iki taşınmazın kendisine verilmesini istemiştir. Mahkeme, sözleşmeden önce edinilen taşınmazları ortaklık dışında sayarak yalnız bir dükkân ile banka parasının yarısını sağ kalan eşe vermiş; miras payına dayalı özgüleme yönünden ise görevsizlik kararı vermiştir.

Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, mal ortaklığının seyrek uygulanan bir rejim olduğunu, ortaklık mallarında elbirliği mülkiyetinin geçerli olduğunu ve eşlerin ortaklığa koydukları malların miktarı ne olursa olsun ortaklık malları üzerinde yarı paya sahip olduğunu açıklamıştır. Ölümde tasfiyede kural olarak ortaklık mallarının yarısının sağ kalan eşe, kalan yarısının ise sağ kalan eşin miras hakkı saklı kalmak üzere ölenin mirasçılarına geçeceğini (TMK 276) belirtmiştir. Eşler arasında evlilikten 2002'ye kadar mal ayrılığı, sözleşmeye kadar edinilmiş mallara katılma, sözleşmeden ölüme kadar mal ortaklığı geçerli olduğunu; eşlerin sözleşmede birlikte yaşadıkları konutun ortaklık malı olduğunu açıkça kabul ettiklerini, bu nedenle konutun ortaklık malı sayılması gerektiğini açıklamıştır. Konutun sürüm değeri ile paranın reel değerinin bozmadan sonra verilecek karara en yakın tarihe göre belirlenmesini, sağ kalan eşin tasfiye payının mirasçılara kalacak diğer yarıyı karşılayıp karşılamadığının değerlendirilmesini istemiş; sağ kalan eşin miras payına dayalı bir özgüleme istemi bulunmadığı hâlde görevsizlik kararı verilmesini de hatalı bularak kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“Ölüm halinde tasfiye yapılırken kural olarak, ortaklık malların yarısı sağ eşe, kalan yarısı da sağ kalan eşin miras hakkı saklı kalmak üzere ölenin mirasçılarına geçer. (743 TKM m. 221, 222, TMK. m.276)”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Bozmaya uyularak verilen kararda aile konutunun tamamı sağ kalan eş adına tescil edilmiş; 8. Hukuk Dairesi 06.04.2021 tarihli kararında esasa yönelik temyiz itirazlarını reddetmiş, kararı yalnız yargılama giderleri yönünden bozmuştur. Sözleşmedeki konut hükmü TMK 279/1'in sözlerini tekrarlamaktadır. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.

Eşlerin sözleşmede ortaklık malı olduğunu açıkça kabul ettikleri aile konutu bakımından ölen eş adına kayıtlı tapunun yarısı iptal edilerek tasfiye payına mahsuben sağ kalan eş adına tescil edilmelidir; sözleşmeden önce mal ayrılığı döneminde edinilen diğer taşınmazlar için ayni istem kabul edilemez

Olay: 1959 yılında evlenen eşler, 25.12.2002 tarihinde noterde düzenleme şeklinde mal ortaklığı sözleşmesi yapmışlardır. Eşlerden biri 2004 yılında ölmüştür. Sağ kalan eş, ortaklık mallarının tasfiyesini ve TMK 279 uyarınca birlikte yaşadıkları konut ile ev eşyasının payına mahsuben mülkiyetinin, olmazsa ölünceye kadar intifa hakkının kendisine verilmesini istemiştir. Mahkeme konutun tamamının ve diğer taşınmazların yarısının sağ kalan eş adına tesciline karar vermiştir. Daire 2016'da bu kararı, sözleşmenin geçmişe etkili olamayacağı ve taşınmazların mal ayrılığı döneminde edinildiği gerekçesiyle bozmuş; sağ kalan eş karar düzeltme istemiştir.

Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, karar düzeltme incelemesinde sözleşmenin geçmişe etkili olamayacağını ve evlilikten sözleşme tarihine kadar mal ayrılığı, sonrasında mal ortaklığı geçerli olduğunu yinelemiştir. Mal ortaklığında eşlerin ortaklık mallarına elbirliğiyle ve yarı payla sahip olduğunu, ölümde ortaklık mallarının yarısının sağ kalan eşe, kalan yarısının mirasçılara geçeceğini açıklamıştır. Sözleşmede eşlerin birlikte yaşadıkları konutun ortaklık malı olduğunu ve ölüm hâlinde sağ kalanın payına mahsuben mülkiyetini isteyebileceğini açıkça kabul ettiklerini belirterek, konutun ortaklık malı sayılması ve ölen eş adına kayıtlı tapunun yalnız yarısının iptaliyle belirlenecek tasfiye payına mahsuben sağ kalan eş adına tescili gerektiğini açıklamıştır. Önceki bozma kararının bu konut yönünden gerekçesini kaldırarak kararı değişik gerekçeyle bozmuş, diğer karar düzeltme istemlerini oy birliğiyle reddetmiştir.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Bozmaya uyularak verilen kararda konutun yarısı sağ kalan eş adına tescil edilmiş, diğer taşınmazlara ilişkin istem reddedilmiş; bu karar 8. Hukuk Dairesinin 17.09.2019 tarihli kararıyla onanmış ve 16.12.2019'da yalnız vekâlet ücreti yönünden düzeltilmiştir. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.

743 sayılı Kanun döneminde yapılan mal ortaklığı sözleşmesindeki eşlerden birinin ölümünde ortaklık mallarının tamamının sağ kalan eşe ait olacağına ilişkin hüküm, rejim 2002'de edinilmiş mallara katılmaya dönüşmüş olsa da resmî vasiyetname şeklinde yapılmış olumlu bir miras sözleşmesi olarak geçerlidir (oy çokluğu)

Olay: 1955 yılında evlenen eşler, 1971 yılında noterde iki tanık katılımıyla re'sen düzenlenen bir sözleşmeyle genel mal ortaklığını seçmişlerdir. Sözleşmenin bir maddesinde eşlerden birinin diğerinden önce ölümü hâlinde, altsoyun hakları saklı kalmak üzere ortaklık malları ile bütün hakların sağ kalan eşe ait olacağı kararlaştırılmıştır. Eşler 01.01.2002'den sonra başka bir rejim seçmemiş, koca 2003 yılında ölmüştür. Sağ kalan kadın eş, mal ortaklığı döneminde edinilen konut ile aracın kendisine ait olduğunun tespitini ve adına tescilini istemiş; mahkeme davayı kabul etmiştir. Özel Daire kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, eşler başka bir rejim seçmediğinden 01.01.2002'den itibaren aralarında edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğunun tartışmasız olduğunu, uyuşmazlığın sözleşmedeki ölüm hükmünün yeni rejime rağmen bağlayıcı olup olmadığında toplandığını belirtmiştir. Mal rejimi sözleşmesinin konusunun kanunla sınırlı olduğunu, bir rejim seçmek, bazı malları kişisel mal olarak paylaşım dışında bırakmak veya katılma oranını değiştirmek gibi konuları kapsadığını; eşlerin ölüme bağlı olarak terekeleri hakkında yaptıkları düzenlemenin artık mal rejimi sözleşmesi sayılamayacağını açıklamıştır. Söz konusu hükmün içerik itibarıyla bir eşin diğerini mirasçı atadığı olumlu bir miras sözleşmesi olduğunu, sözleşmenin iki tanık katılımıyla noterce düzenlendiğinden resmî vasiyetname şeklini taşıdığını ve mirasbırakanın son arzularının mümkün olduğunca ayakta tutulması gerektiğini belirterek hükmün geçerli ve bağlayıcı olduğunu kabul etmiştir. Yerel mahkemenin direnme kararını değişik gerekçeyle oy çokluğuyla onamıştır.

“Eldeki olayda “eşlerden birisinin diğerinden önce vefatı halinde, ortaklığa ait mallar ile bilcümle maddi ve manevi haklarının tamamının, sağ kalan eşe ait olacağına” yönelik sözleşmedeki kabulleri bir olumlu miras sözleşmesi olarak ayaktadır ve eşler açısından geçerli/bağlayıcıdır.”

Not: ⚠️ Karar OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir. Görüşmeler sırasında bir kısım üyeler, mal ortaklığının ölümle değil yasal rejime dönüşme sebebiyle sona erdiğini, sözleşmenin ortadan kalktığını ve 2. Hukuk Dairesinin 03.12.2007 tarihli kararının da bu yönde olduğunu ileri sürmüş; bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. KARŞI OYA göre ayrıca usulüne uygun bir direnme kararı yoktu ve mal ortaklığı mukavelesi başlıklı iki taraflı sözleşme ölüme bağlı tasarruf olarak kabul edilemezdi. Özel Daire de (8. HD 02.05.2012, oy çokluğu) hükmün uygulanamayacağı görüşündeydi. Kişi, yer ve araç bilgileri aktarılmamıştır.

743 sayılı Kanun döneminde kurulan mal ortaklığı 4721 sayılı Kanunla yasal rejime dönüştüğünden, sonradan gerçekleşen ölümde sözleşmedeki ölüm hükmüne göre karar verilemez (sonradan Hukuk Genel Kurulunda azınlıkta kalan görüş)

Olay: Eşler 1971 yılında noterde re'sen düzenlenen bir sözleşmeyle mal ortaklığını kabul etmiş ve eşlerden birinin ölümü hâlinde ortaklığa dahil malların tamamının sağ kalan eşe ait olacağını kararlaştırmışlardır. Koca 2003 yılında ölmüştür. Sağ kalan eş, bu sözleşme gereğince mirasçılık belgesi verilmesini istemiş; mahkeme sözleşmeye göre karar vermiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, istemin 743 sayılı Kanunun 221-222. maddelerine dayandığını, eşler arasındaki mal ortaklığının 4721 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle yeni kanundaki yasal rejime, yani edinilmiş mallara katılmaya dönüştüğünü (4722 sayılı Kanun m. 10) belirtmiştir. Sözleşmeyle kabul edilen mal ortaklığının eşlerden birinin ölümüyle değil yasal rejime dönüşme sebebiyle sona erdiği gözetilmeden karar verilmesini doğru bulmamış ve kararı oy birliğiyle bozmuştur.

“Sözleşme ile kabul edilen mal ortaklığı rejiminin, eşlerden birinin ölümüyle değil, yeni yasadaki yasal rejime dönüşmüş olması sebebiyle sona erdiği gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. ⚠️ Aynı eşlerin aynı sözleşmesindeki ölüm hükmü hakkında Hukuk Genel Kurulu 14.05.2014 tarihinde oy çokluğuyla farklı sonuca varmış ve hükmü miras sözleşmesi olarak geçerli saymıştır; Kurulda bu kararı dayanak gösteren görüş azınlıkta kalmıştır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.

Onanan bölge adliye mahkemesi kararına göre noterde düzenlenen ve sulh hukuk mahkemesince onaylanan mal ortaklığı sözleşmesi bir mal rejimi sözleşmesidir, vasiyetname değildir; bu nedenle vasiyetnamenin iptali davası reddedilir

Olay: Mirasbırakan ile eşi 1990 yılında noterde düzenleme şeklinde bir mal ortaklığı evlenme sözleşmesi yapmış, sözleşme aynı yıl sulh hukuk mahkemesince onaylanmıştır. Mirasçılar, belgenin resmî vasiyetname niteliğinde olduğunu ve şekle aykırı düzenlendiğini ileri sürerek iptalini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi uyuşmazlığın eşler arasında noterde düzenlenen mal ortaklığı sözleşmesinin iptali istemine ilişkin olduğunu belirtmiş, ilgili hukuk olarak 743 sayılı Kanunun 222. maddesini ve karşılığı olan TMK 276'yı göstermiştir. Bölge adliye mahkemesi kararının usul ve kanuna uygun olduğunu belirterek oy birliğiyle onamıştır. Onanan bölge adliye mahkemesi kararında, belgenin eşler arasında düzenlenen ve 743 sayılı Kanunun 173. maddesi uyarınca sulh hukuk mahkemesince onaylanan bir mal rejimi sözleşmesi olduğu, vasiyetname niteliği taşımadığı ve vasiyetnamenin iptali davasının reddi gerektiği belirtilmişti.

“Uyuşmazlık; eşler arasında noterde düzenlenen mal ortaklığı şeklindeki mal rejimi sözleşmesinin iptali istemine ilişkindir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir ONAMA kararıdır. ⚠️ Belgenin vasiyetname değil mal rejimi sözleşmesi olduğu gerekçesi BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİNE aittir. Mirasçılar temyizde sözleşmenin 2002'de sona erdiğini ve mirasçı atamaya ilişkin hükmün geçersiz olduğunu da ileri sürmüş; Daire bu konuda ayrıca gerekçe yazmamıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.