Kısa cevap · TMK 572
Mirasbırakan, mirastan feragat eden mirasçıya sağlığında terekenin tasarruf edilebilir kısmını aşan edimlerde bulunmuşsa, diğer mirasçılar bunun tenkisini isteyebilir; ancak yalnız feragat edenin saklı payını aşan miktar tenkise tabidir ve değerler denkleştirme kurallarına göre mahsup edilir (TMK 573). Tenkis sebebiyle geri verme yükümlülüğü doğan feragat eden, ya tenkise tabi değeri geri verir ya da aldıklarının tamamını terekeye iade ederek feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılır (TMK 574). Bu seçim, diğer mirasçıların açtığı bir tenkis davası üzerine doğar; feragat eden kendiliğinden aldığını iade edip mirasçılığa dönmeyi veya tenkis istemeyi talep edemez. Mirasbırakan sağlığında bütün malvarlığını miras sözleşmesiyle atadığı mirasçıya devretmişse bu mirasçı resmî defter tutulmasını isteyebilir; sözleşme aksini öngörmedikçe yalnız devredilen malları kapsar ve sözleşmeden doğan hak ve borçlar atanmış mirasçının mirasçılarına geçer (TMK 572).
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- TMK 572 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Mirasbırakanın Sağlığında Mallarını Devretmesi: Resmî Defter ve Sözleşmenin Kapsamı (TMK 572)
- Mirastan Feragat Edene Verilen Karşılığın Tenkisi (TMK 573)
- Feragat Edenin Seçimi: Tenkise Tabi Değeri Vermek veya Her Şeyi İade Edip Paylaşmaya Katılmak (TMK 574)
- TMK 572 Yargıtay kararları
- TMK 572 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Sağlıkta devir
- Mirasbırakanın miras sözleşmesiyle atadığı mirasçıya malvarlığını ölümünü beklemeden, sağlığında devretmesi (TMK 572).
- Resmî defter
- Sulh hâkimi tarafından tutulan tereke defteri; defter sonucu kabul edilen mirasta mirasçı yalnız deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur (TMK 619, 628).
- İvazlı feragat
- Mirasçının bir karşılık alarak mirastan feragat etmesi; sözleşmede aksi öngörülmedikçe altsoyu da bağlar (TMK 528/3).
- Edim
- Mirasbırakanın feragat karşılığı olarak sağlığında verdiği para, mal veya başka değer.
- Denkleştirme kuralları
- Mirasçılara sağlıkta yapılan karşılıksız kazandırmaların paylaşmada hesaba katılma usulü; feragat karşılığının mahsubu da bu kurallara göre yapılır (TMK 573/2, 669 vd.).
- Geri verme seçimi
- Tenkis sebebiyle geri verme yükümlülüğü doğan feragat edenin, yalnız tenkise tabi değeri iade etmek ile her şeyi iade edip feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılmak arasındaki tercihi (TMK 574).
Bir bakışta TMK 572
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Sağlıkta tüm malların devri | Atanmış mirasçı resmî defter tutulmasını isteyebilir. | TMK m. 572/1 |
| Kısmi devir veya yeni mallar | Sözleşme aksini öngörmedikçe yalnız sağlıkta devredilen malları kapsar. | TMK m. 572/2 |
| Atanmış mirasçının ölümü | Sağlıkta devir hâlinde, aksi kararlaştırılmadıkça hak ve borçlar onun mirasçılarına geçer. | TMK m. 572/3; karş. TMK m. 548 |
| Feragat karşılığının tenkisi | Tasarruf edilebilir kısmı aşan edimlerin tenkisini diğer mirasçılar isteyebilir. | TMK m. 573/1 |
| Tenkisin sınırı | Yalnız feragat edenin saklı payını aşan miktar tenkis edilir. | TMK m. 573/1 |
| Mahsup | Edimlerin değeri denkleştirme kurallarına göre hesaba katılır. | TMK m. 573/2, 669 |
| Geri verme seçimi | Feragat eden tenkise tabi değeri iade eder ya da her şeyi iade edip paylaşmaya katılır. | TMK m. 574 |
| Seçimin koşulu | Diğer mirasçıların feragat edene karşı açtığı bir tenkis davası gerekir. | 7. HD 24.04.2025 |
| Feragat edenin tenkis istemi | Mirasçılık sıfatı sona erdiğinden kendisi tenkis isteyemez. | TMK m. 528/2; 7. HD 24.04.2025 |
| Mirasçılık belgesi | İvazlı feragat eden belgede gösterilir ve payının kime geçtiği kararda belirtilir. | 7. HD 12.07.2023 |
TMK 572 madde metni
Üçüncü Kitap: Miras Hukuku › Birinci Kısım: Mirasçılar › İkinci Bölüm: Ölüme Bağlı Tasarruflar › Yedinci Ayırım: Miras Sözleşmesinden Doğan Davalar · A. Mirasbırakanın sağlığında mallarını vermesi durumunda (572) · B. Mirastan feragat durumunda: I. Tenkis (573) · II. Geri verme (574)
Miras sözleşmesinden doğan davalar: mirasbırakanın sağlığında mallarını devretmesi ve resmî defter, mirastan feragat edene yapılan edimlerin tenkisi, feragat edenin geri verme veya paylaşmaya katılma seçimi (m. 572-574) — Madde 572
- (1)Mirasbırakan, sağlığında bütün malvarlığını miras sözleşmesiyle atadığı mirasçıya devretmişse, bu mirasçı resmî defter düzenlenmesini isteyebilir.
- (2)Mirasbırakan, malvarlığının tamamını devretmemişse veya tamamını devrettikten sonra yeni mallar edinmişse; miras sözleşmesi, aksine bir kural içermedikçe, yalnız sağlıkta devredilmiş olan malları kapsar.
- (3)Mirasbırakanın sağlığında malvarlığını devretmesi hâlinde, miras sözleşmesinde başka türlü bir kural yoksa, miras sözleşmesinden doğan hak ve borçlar atanmış mirasçının mirasçılarına geçer.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 572-574 bu tarihte kabul edilmiş, 01.01.2002'de yürürlüğe girmiş ve o tarihten bu yana değiştirilmemiştir. |
Mirasbırakanın Sağlığında Mallarını Devretmesi: Resmî Defter ve Sözleşmenin Kapsamı (TMK 572)
Mirasbırakan, malvarlığının tamamını devretmemişse veya tamamını devrettikten sonra yeni mallar edinmişse; miras sözleşmesi, aksine bir kural içermedikçe, yalnız sağlıkta devredilmiş olan malları kapsar.
Mirasbırakanın sağlığında malvarlığını devretmesi hâlinde, miras sözleşmesinde başka türlü bir kural yoksa, miras sözleşmesinden doğan hak ve borçlar atanmış mirasçının mirasçılarına geçer.
Resmî defter. Miras sözleşmesiyle atanan mirasçı, mirasbırakanın bütün malvarlığını ölümünü beklemeden devralmışsa, mirasbırakanın ölümünde terekenin borçlarını da üstlenmiş olur. Kanun bu mirasçıya resmî defter tutulmasını isteme olanağı tanır. Resmî deftere göre kabul edilen mirasta mirasçı yalnız deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur (TMK 628); defter istemi mirasın reddine ilişkin usule uyularak sulh hâkiminden yapılır (TMK 619).
Sözleşmenin kapsamı. Mirasbırakan malvarlığının yalnız bir kısmını devretmişse veya her şeyi devrettikten sonra yeni mallar edinmişse, miras sözleşmesi aksini öngörmedikçe yalnız sağlıkta devredilen malları kapsar. Sonradan edinilen mallar ve devredilmeyen kısım yasal mirasçılara veya varsa başka ölüme bağlı tasarruflara göre paylaşılır.
Atanmış mirasçı önce ölürse. Kural olarak miras sözleşmesiyle mirasçı atanan kişi mirasbırakanın ölümünde sağ değilse sözleşme kendiliğinden ortadan kalkar (TMK 548). Mallar sağlıkta devredilmişse ise, sözleşmede başka türlü bir kural yoksa sözleşmeden doğan hak ve borçlar atanmış mirasçının kendi mirasçılarına geçer (TMK 572/3). Bu nedenle sağlıkta devir içeren miras sözleşmelerinde, lehtarın önce ölmesi hâlinde ne olacağının sözleşmede açıkça düzenlenmesi önemlidir.
Miras sözleşmesinin şekli ve sona ermesi için TMK 545-549, olumlu miras sözleşmesi ile mirastan feragatin genel kuralları için TMK 527-530 sayfalarına bakınız.
Mirastan Feragat Edene Verilen Karşılığın Tenkisi (TMK 573)
Edimlerin değerlerinin mahsubu, mirasta denkleştirme kurallarına göre yapılır.
Kimi korur? İvazlı feragat eden mirasçı, miras payını mirasbırakan hayattayken almış olur. Mirasbırakan feragat karşılığında çok değerli mallar vermişse, geriye kalan terekeden diğer mirasçıların saklı payları karşılanamayabilir. Kanun bu durumda diğer mirasçılara, feragat edene yapılan edimlerin tenkisini isteme hakkı tanır.
Tenkisin sınırı. Feragat eden, feragat etmeseydi kendisi de saklı paylı bir mirasçı olacaktı. Bu nedenle ona verilenin tamamı değil, yalnız onun saklı payını aşan kısım tenkise tabidir. Edimlerin değeri, mirasta denkleştirme kurallarına göre (TMK 669 vd.) hesaba katılır. Tenkis davasının genel koşulları için TMK 560-562, hesap yöntemi için TMK 563-569, sıra ve süreler için TMK 570-571 sayfalarına bakınız.
Feragat eden tenkis isteyemez. Mirastan feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder (TMK 528/2). Bu nedenle feragat edenin, feragat ettiği mirasa karşı saklı payının zedelendiği iddiasıyla tenkis istemesi mümkün değildir; Yargıtay bu yöndeki istemin reddini onamıştır (Yargıtay 7. HD, 24.04.2025, E. 2024/3916, K. 2025/2236).
Feragat Edenin Seçimi: Tenkise Tabi Değeri Vermek veya Her Şeyi İade Edip Paylaşmaya Katılmak (TMK 574)
İki seçenek. Diğer mirasçıların tenkis istemi kabul edilir ve feragat eden terekeye bir değer geri vermekle yükümlü olursa, ya yalnız tenkise tabi kısmı geri verip feragatin sonuçlarını korur ya da feragat karşılığında aldıklarının tamamını terekeye iade ederek feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılır. İkinci seçenek, terekenin feragat anındakinden çok daha değerli hâle geldiği durumlarda feragat eden için daha avantajlı olabilir.
Seçim ancak tenkis davası üzerine doğar. Bu seçimlik hak feragat edene karşı diğer mirasçılar tarafından açılmış bir tenkis davasını gerektirir. Feragat karşılığının sembolik olduğunu ve iade etmeye hazır olduğunu ileri sürerek kendiliğinden paylaşmaya katılmak isteyen mirasçının istemi reddedilmiş ve karar onanmıştır (Yargıtay 7. HD, 24.04.2025, E. 2024/3916, K. 2025/2236). Feragat sözleşmesini irade sakatlığı nedeniyle ortadan kaldırmak isteyen mirasçı ise yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan itibaren bir yıl içinde harekete geçmelidir (TBK 39).
Mirasçılık belgesinde gösterim. Yargıtay, ivazlı feragat eden mirasçının mirasçılık belgesinde gösterilmesi ve payının kime geçtiğinin kararda belirtilmesi gerektiğine karar vermiştir. Gerekçede, feragat edenin tenkis davasından kurtulmak için aldığını geri vererek paylaşmaya katılabilmesi ve tereke alacaklılarının TMK 530 uyarınca ona başvurabilmesi nedeniyle yasal payının bilinmesinin hukuki öngörülebilirlik sağlayacağı vurgulanmıştır (Yargıtay 7. HD, 12.07.2023, E. 2023/2198, K. 2023/3745).
Mirastan feragat sözleşmesinin şartları ve sonuçları için mirastan feragat sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.
TMK 572 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 2 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 2 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır (7. Hukuk Dairesi 2025 ve 2023). Kararlar tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; oy çokluğu içeren Hukuk Genel Kurulu 2016 ve 2025 kararları kullanılmamıştır. TMK 572'yi ve diğer mirasçıların feragat edene karşı açtığı TMK 573 tenkis davalarını doğrudan uygulayan oy birliğiyle verilmiş bir karar bulunamadığından bu hükümlere ilişkin açıklamalar kanun metnine dayanmaktadır. Mirastan feragat sözleşmesinin şekli, altsoya etkisi ve hükümden düşmesine ilişkin kararlar TMK 527-530 sayfasında yer almaktadır. Kişi, yer bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Mirastan feragat ve tenkis
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
TMK 573-574 ancak diğer mirasçıların feragat edene karşı açtığı tenkis davasında uygulanır; feragat eden kendiliğinden karşılığı iade ederek paylaşmaya katılamaz ve mirasçılık sıfatı sona erdiğinden tenkis de isteyemez
Olay: Kardeş olan taraflardan davacı, annelerinin sağlığında düzenleme şeklinde yapılan sözleşmeyle kardeşi lehine annesinin mirasından karşılık alarak feragat etmiştir. Annenin ölümünden sonra davacı, sözleşmeyi hastalığı sırasında o dönemki eşiyle ilgili kaygılar nedeniyle ve baskı altında yaptığını, karşılığın sembolik olduğunu ileri sürerek sözleşmenin iptalini, olmazsa saklı payının tenkisini ya da feragat karşılığını terekeye iade ederek paylaşmaya katılmayı; ayrıca annenin kardeşine yaptığı bir bağışın muvazaa nedeniyle iptalini istemiştir.
Karar: İlk derece mahkemesi, irade sakatlığına dayalı istemi hak düşürücü süreden, kesin hükümsüzlük istemini esastan reddetmiştir. TMK 573-574'ün uygulanabilmesi için feragat edene mirasbırakanca bir mal veya değer verilmiş olması ve diğer mirasçıların feragat edene karşı açtığı bir tenkis davasının bulunması gerektiğini, davacının mirastan feragat ettiğini belirterek tenkis ve paylaşmaya katılma istemlerini de reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi, irade sakatlığının etkisinin boşanmayla ortadan kalktığını ve bir yıllık sürenin dolduğunu, sözleşmenin yasal koşullara uygun olduğunu belirterek istinaf başvurusunu reddetmiş; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararı oy birliğiyle onamıştır.
“belirtilen madde hükümlerinin uygulanabilmesi için mirastan feragat edene karşı diğer mirasçılar tarafından açılmış bir tenkis davasının bulunması”
Ne anlama geliyor?
Mirastan feragat ettiyseniz, sonradan aldığınızı iade edip mirasa ortak olmayı tek başınıza isteyemezsiniz; bu seçim ancak diğer mirasçılar size karşı tenkis davası açarsa doğar.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ONAMA kararıdır; alıntı ve gerekçe ilk derece mahkemesine aittir. Kişi, yer bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
İvazlı feragat eden mirasçı mirasçılık belgesinde gösterilmeli ve payının kime geçtiği kararda belirtilmelidir; feragat edenin geri vererek paylaşmaya katılma olanağı ve tereke alacaklılarının hakları bunu gerektirir
Olay: Bölge adliye mahkemelerinin bazı daireleri ivazlı feragat eden mirasçıyı mirasçılık belgesinde göstermeyip payının kime verildiğinin kararda belirtilmesi gerektiğine, bazı daireleri ise feragat edenin de belgede gösterilip feragatin infaz aşamasında dikkate alınması gerektiğine karar vermiştir. Bölge adliye mahkemesi başkanlar kurulu uyuşmazlığın giderilmesini istemiştir.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 5235 sayılı Kanunun 35. maddesi uyarınca uyuşmazlığı gidermiştir. İvazlı feragat edenin mirasçılık sıfatı sona erse de tereke alacaklılarının TMK 530 uyarınca ona başvurabileceğini ve feragat edenin tenkis davasından kurtulmak için aldığını geri vererek feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılabileceğini, bu nedenle yasal payının bilinmesinin hukuki öngörülebilirlik sağlayacağını belirtmiştir. Feragatin hukuki sonuçlarını belirlemenin hâkimin görevi olduğunu, bunun infaza bırakılmasının tereddüt yaratacağını açıklayarak ivazlı feragat edenin belgede gösterilmesi ve payının kime verildiğinin kararda belirtilmesi gerektiğine oy birliğiyle karar vermiştir.
“mirastan ivazlı feragat eden mirasçıların mirasçılık belgesinde gösterilerek, feragat eden mirasçının miras payının akıbetinin belirlenmesi suretiyle miras payının kime verildiğinin kararda gösterilmesi gerektiği”
Ne anlama geliyor?
Mirastan ivazlı feragat edilmişse mirasçılık belgesi alınırken feragat eden de gösterilir ve onun payının kime geçtiği aynı kararda belirlenir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; bölge adliye mahkemesi daireleri arasındaki uyuşmazlığı gideren karardır. Gerekçede TMK 574 “575” olarak yazılmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 572 ile ilgili maddeler
- TMK m. 527 — Miras sözleşmesi ve mirastan feragat: şekil şartı, ivazlı-ivazsız feragatin çocuklara etkisi, kısmi feragat ve veraset ilamı (TMK 527-530)
- TMK m. 545 — Miras sözleşmesinin şekli ve sona ermesi: noter ve iki tanık, ölünceye kadar bakma sözleşmesi, yazılı anlaşma, dönme ve önce ölme (TMK 545-549)
- TMK m. 560 — Tenkis davası: kimler açabilir (kardeş ve yeğen açamaz), paylaştırma kuralı, saklı paylı lehtar, yetkili mahkeme ve alacaklıların hakkı (TMK 560-562)
- TMK m. 563 — Tenkis nasıl yapılır: tenkise tabi bağışlar ve son bir yıl kuralı, sabit tenkis oranı, bölünmez malda tercih hakkı, karar günü değeri ve faiz (TMK 563-569)
- TMK m. 570 — Tenkis davası süresi: bir yıl ne zaman başlar, on yıl, açılma kararının kesinleşmesi, iptalden tenkise ıslah, tenkiste sıra ve tenkis def'i (TMK 570-571)
- TMK m. 505 — Saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım: oranlar, kardeşler (2007), net tereke ve hesaplama (TMK 505-509)
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Sağlığında malvarlığını miras sözleşmesiyle atanan mirasçıya devretmeyi düşünüyorsanız, lehtarın sizden önce ölmesi ve sonradan edinilecek mallar hâlinde ne olacağını sözleşmede açıkça yazın.
- 2.Sağlıkta bütün malvarlığını devralan atanmış mirasçıysanız, mirasbırakanın borçlarından sorumluluğunuzu sınırlamak için resmî defter tutulmasını isteyebileceğinizi unutmayın.
- 3.Mirasbırakan bir mirasçıya feragat karşılığı çok değerli mallar verdiyse, saklı payınızı korumak için ona karşı tenkis davası açabilirsiniz; tenkis yalnız onun saklı payını aşan kısımla sınırlıdır.
- 4.Feragat karşılığının değerini denkleştirme kurallarına göre hesaplatın; bilirkişi raporunda bu mahsubun yapıldığını kontrol edin.
- 5.Mirastan feragat ettiyseniz ve size karşı tenkis davası açılırsa, yalnız tenkise tabi değeri iade etmek ile her şeyi iade edip paylaşmaya katılmak arasında terekenin güncel değerine göre karar verin.
- 6.Feragat sözleşmesini yanılma, aldatma veya korkutma nedeniyle ortadan kaldırmak istiyorsanız bir yıllık süreyi kaçırmayın; bu süre korkunun etkisinin ortadan kalkmasından veya yanılmanın öğrenilmesinden başlar.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.