Kısa cevap · TMK 563
Tenkis, mirasbırakanın başka türlü bir arzusu anlaşılmadıkça ölüme bağlı tasarrufla yapılan kazandırmaların tamamında orantılı olarak yapılır (TMK 563). Vasiyetname mutlak surette tenkise tabidir; saklı payı zedeleme amacı araştırılmaz. Sağlararası kazandırmalar ise yalnız TMK 565'te sayılan hâllerde tenkis edilir: mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılanlar, altsoya geri verilmemek kaydıyla yapılan malvarlığı devri ve borçtan kurtarmalar, alışılmışın dışındaki çeyiz ve kuruluş sermayesi, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi, serbestçe dönme hakkı saklı tutulan bağışlamalar ile ölümden önceki son bir yıl içindeki bağışlamalar (âdet üzere hediyeler hariç) koşulsuz; daha eski kazandırmalar ise ancak saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı açıksa tenkise tabidir. Satış ve bakım karşılığı gibi ivazlı işlemler tenkise konu olmaz. Tenkis hesabı mirasbırakanın ölüm günündeki net terekeye göre yapılır ve zedelenen saklı payın kazandırmaya oranı “sabit tenkis oranı” olarak bulunur. Bölünemeyen belirli mal vasiyetinde lehtar ya bedel ödeyerek malı alır ya da malı verip bedelini ister; paylı tescil yapılamaz, bedel karar günündeki değere göre belirlenir. Mirasçı atamasında ise saklı pay oranında tenkis yeterlidir.
Bu sayfada neler var? (12 bölüm)
- TMK 563 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Tenkis Nasıl Yapılır? Orantılı Tenkis ve Vasiyet Borçları (TMK 563)
- Tenkis Hesabı: Net Tereke, Artık Tereke ve Sabit Tenkis Oranı
- Bölünmez Mal Vasiyetinde Tercih Hakkı, Paylı Tescil Yasağı ve Karar Günü Değeri (TMK 564)
- Hangi Bağışlar Tenkise Tabidir? Son Bir Yıl Kuralı ve Saklı Payı Etkisiz Kılma Amacı (TMK 565)
- Geri Verme Borcu, Hayat Sigortası, İntifa Hakkı ve İrat, Artmirasçı (TMK 566-569)
- TMK 563 Yargıtay kararları
- TMK 563 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Orantılı tenkis
- Ölüme bağlı tasarrufla yapılan kazandırmaların, mirasbırakan aksini istemedikçe, aynı oranda indirilmesi (TMK 563).
- Net tereke
- Ölüm günündeki malvarlığına tenkise tabi sağlararası kazandırmalar ve hayat sigortası satın alma değeri eklenip borçlar ve giderler düşülerek bulunan değer (TMK 507-509).
- Sabit tenkis oranı
- Mirasbırakanın ölüm gününe göre zedelenen saklı payın kazandırma tutarına oranı; her davalı için ayrı hesaplanır.
- Artık tereke
- Temlik dışı tereke: kazandırma konusu dışında kalan ve mirasçılara yasal paylarıyla geçen tereke kısmı.
- Tercih hakkı
- Bölünemeyen belirli mal vasiyetinde lehtarın, bedel ödeyip malı almak ile malı verip tasarruf edilebilir kısmın bedelini istemek arasındaki seçimi (TMK 564).
- Mutlak tenkise tabi kazandırma
- Ölüme bağlı tasarruflar ile TMK 565'in ilk üç bendindeki sağlararası kazandırmalar; saklı payı zedeleme amacı aranmaz.
- İvazlı işlem
- Karşılığı olan işlem; gerçek satış veya yerine getirilmiş bakım karşılığı temlik karşılıksız kazandırma olmadığından tenkise tabi değildir.
- Satın alma değeri
- Hayat sigortası sözleşmesi ölüm anında sona erdirilseydi sigortacının ödeyeceği geri satın alma değeri; tenkiste sigorta bedelinin tamamı değil bu değer esas alınır (TMK 509, 567).
Bir bakışta TMK 563
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Orantılılık | Ölüme bağlı kazandırmalar aksi istenmedikçe orantılı tenkis edilir; lehtar vasiyet borçlarının da aynı oranda indirilmesini isteyebilir. | TMK m. 563 |
| Vasiyetname | Mutlak tenkise tabidir; 565/3 uygulanmaz, amaç araştırılmaz. | 7. HD 23.12.2024 |
| Kişisel dava | Her saklı paylı mirasçı tek başına dava açar; mirasçılar arasında müteselsil sorumluluk yoktur. | 7. HD 23.12.2024 |
| Değer tarihi (hesap) | Net tereke ve sabit tenkis oranı ölüm günündeki değerlere göre bulunur. | TMK m. 507; 7. HD 09.01.2025 |
| Sabit tenkis oranı | Zedelenen saklı payın kazandırmaya oranıdır; artık tereke payı düşülür, her davalı için ayrı hesaplanır. | 7. HD 20.05.2026; 7. HD 23.05.2022 |
| Bölünmez mal | Önce sabit oranda bölünebilirlik araştırılır; bölünemiyorsa lehtar tercih hakkını kullanır. | TMK m. 564; 7. HD 09.01.2025 |
| Paylı tescil | Tercih hâlinde malın tamamı taraflardan birine tescil edilir; paylı tescil yapılmaz. | 7. HD 05.03.2024 |
| Mirasçı atama | TMK 564 uygulanmaz; saklı pay oranında tenkis yeterlidir. | HGK 21.01.2026 |
| Değer tarihi (ödeme) | Bölünmez malda ödenecek bedel karar günündeki değere göre bulunur; faiz karar tarihinden işler. | TMK m. 564/2; 7. HD 20.10.2025 |
| Son bir yıl | Ölümden önceki bir yıl içindeki bağışlamalar (âdet üzere hediyeler hariç) koşulsuz tenkise tabidir. | TMK m. 565/3; 7. HD 10.12.2024 |
| Daha eski bağış | Saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının açık olması gerekir. | TMK m. 565/4; 7. HD 28.11.2024 |
| İvazlı işlem | Gerçek satış ve yerine getirilmiş bakım karşılığı temlik tenkise tabi değildir. | HGK 13.04.2011 |
| Para bağışı | Verilen paranın mirasın açıldığı tarihte ulaştığı değer tenkise esas alınır. | 7. HD 12.06.2024 |
| Geri verme | İyiniyetli lehtar yalnız mirasın geçtiği anda elinde kalanı geri verir. | TMK m. 566/1 |
| Hayat sigortası | Sigorta alacağının ölüm zamanındaki satın alma değeri tenkise tabidir. | TMK m. 509, 567 |
| İntifa ve irat | Mirasçılar tenkis veya tasarruf edilebilir kısmı vererek yükümlülüğün kaldırılmasını isteyebilir. | TMK m. 568 |
| Artmirasçı | Artmirasçıya geçirme yükümlülüğüyle saklı payı zedelenen mirasçı aşan kısmın tenkisini isteyebilir. | TMK m. 569 |
TMK 563 madde metni
Üçüncü Kitap: Miras Hukuku › Birinci Kısım: Mirasçılar › İkinci Bölüm: Ölüme Bağlı Tasarruflar › Altıncı Ayırım: Ölüme Bağlı Tasarrufların İptali ve Tenkisi · B. Tenkis davası › II. Hükümleri: 1. Genel olarak (563) · 2. Bölünmez mal vasiyetinde (564) · 3. Sağlararası kazandırmalar: a. Tenkise tâbi kazandırmalar (565), b. Geri verme borcu (566) · 4. Hayat sigortalarında (567) · 5. İntifa hakkı veya irat bakımından (568) · 6. Artmirasçı bakımından (569)
Tenkisin hükümleri: orantılı tenkis, bölünmez mal vasiyetinde tercih hakkı, tenkise tabi sağlararası kazandırmalar, geri verme borcu, hayat sigortası, intifa hakkı ve irat, artmirasçı (m. 563-569) — Madde 563
- (1)Tenkis, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, mirasçı atanması yoluyla veya diğer bir ölüme bağlı tasarrufla elde edilen kazandırmaların tamamında, orantılı olarak yapılır.
- (2)Ölüme bağlı tasarrufla kazandırma elde eden kimse, bazı vasiyetleri yerine getirmekle yükümlü kılınmışsa, kazandırmanın tenkise tâbi tutulması hâlinde, bu kimse mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça vasiyet borçlarının da aynı oranda tenkis edilmesini isteyebilir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 563-569 bu tarihte kabul edilmiş, 01.01.2002'de yürürlüğe girmiş ve o tarihten bu yana değiştirilmemiştir. 01.01.2002'den önce ölen mirasbırakanların terekesine 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin tenkis hükümleri uygulanır (4722 s.K. m. 17). |
Tenkis Nasıl Yapılır? Orantılı Tenkis ve Vasiyet Borçları (TMK 563)
Ölüme bağlı tasarrufla kazandırma elde eden kimse, bazı vasiyetleri yerine getirmekle yükümlü kılınmışsa, kazandırmanın tenkise tâbi tutulması hâlinde, bu kimse mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça vasiyet borçlarının da aynı oranda tenkis edilmesini isteyebilir.
Orantılılık kuralı. Mirasbırakan birden fazla kişiye ölüme bağlı tasarrufla kazandırma yapmışsa, saklı payı tamamlamak için gereken indirim bu kazandırmaların hepsine, değerleriyle orantılı olarak dağıtılır. Mirasbırakan tasarrufunda örneğin önce belirli bir vasiyetin indirilmesini istemişse bu arzuya uyulur. Kendisine yapılan kazandırma indirilen lehtar, mirasbırakan aksini istemedikçe, üstlendiği vasiyet borçlarının da aynı oranda indirilmesini isteyebilir (TMK 563/2). Kazandırma yapılan kişi saklı paylı mirasçıysa yalnız kendi saklı payını aşan kısım hesaba girer (TMK 561).
Vasiyet kast araştırılmadan tenkis edilir. Yargıtay, vasiyetnameyi sağlararası bir işlem gibi değerlendirip TMK 565/3'e göre tenkis eden kararı bozmuş; vasiyetnamenin ölüme bağlı tasarruf olarak mutlak surette tenkise tabi olduğunu ve saklı payı zedeleme amacı araştırılmadan TMK 563 uyarınca doğrudan tenkis edileceğini belirtmiştir. Aynı kararda tenkisin, mirasçının saklı payını almak için açtığı kişisel bir dava olduğu, her saklı paylı mirasçının tek başına dava açabileceği ve mirasçılar arasında müteselsil sorumluluk bulunmadığı vurgulanmıştır (Yargıtay 7. HD, 23.12.2024, E. 2024/4467, K. 2024/5898).
Tenkis Hesabı: Net Tereke, Artık Tereke ve Sabit Tenkis Oranı
Yargıtay'ın aradığı hesap adımları. Yargıtay kararlarında tekrarlanan ilkelere göre tenkis hesabı şu sırayla yapılır (Yargıtay 7. HD, 09.01.2025, E. 2024/231, K. 2025/133):
- Ölüm günündeki tereke: Mirasbırakanın öldüğü gün bıraktığı mal, hak ve alacaklar belirlenir (TMK 507/1).
- Eklenecekler: Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar (TMK 508, 565), hayat sigortasının satın alma değeri (TMK 509, 567) ve denkleştirmeye tabi kazandırmalar terekeye eklenir. Ölüme bağlı tasarrufla bırakılan mallar ölüm anında terekeden henüz çıkmadığı için ayrıca eklenmez (Yargıtay 7. HD, 10.12.2024, E. 2024/4437, K. 2024/5604).
- Düşülecekler: Mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri, mirasbırakanla birlikte yaşayıp onun tarafından bakılanların üç aylık geçim giderleri indirilir (TMK 507/2).
- Paraya çevirme: Net tereke mirasın açıldığı tarihteki fiyatlarla değerlendirilir (TMK 575); saklı payın zedelenip zedelenmediği bu rakam üzerinden hesaplanır.
- Zedelenen saklı pay: Davacının net tereke üzerinden saklı payına düşen miktardan, temlik dışında kalan (artık) terekeden alacağı miras payı düşülür.
- Sabit tenkis oranı: Zedelenen saklı payın kazandırma tutarına oranıdır ve her davalı için ayrı belirlenir; saklı paylı lehtarda kazandırmadan kendi saklı payı düşülür (Yargıtay 7. HD, 20.05.2026, E. 2026/2401, K. 2026/2809; Yargıtay 7. HD, 23.05.2022, E. 2021/6297, K. 2022/3610).
- Sıra ve bölünebilirlik: Önce ölüme bağlı tasarruflar, sonra sağlararası kazandırmalar yeniden eskiye doğru tenkis edilir (TMK 570); kazandırma konusu malın sabit oranda bölünüp bölünemeyeceği araştırılır (TMK 564).
Sık yapılan hesap hataları. Yargıtay; vasiyet edilen taşınmazın değerinin terekeye iki kez eklenmesini (Yargıtay 7. HD, 14.02.2024, E. 2022/7254, K. 2024/826), mirasbırakanın yıllar önce üçüncü bir kişiye bağışladığı taşınmazın mirasçılardan birine yapılmış kazandırma gibi hesaba katılmasını (Yargıtay 7. HD, 09.01.2025, E. 2024/231, K. 2025/133) ve artık tereke payı düşülmeden sabit oran bulunmasını (Yargıtay 7. HD, 20.05.2026, E. 2026/2401, K. 2026/2809) bozma sebebi saymıştır. Rakamlı bir hesap örneği için tenkis davası rehberimize bakabilirsiniz.
Bölünmez Mal Vasiyetinde Tercih Hakkı, Paylı Tescil Yasağı ve Karar Günü Değeri (TMK 564)
Tasarruf konusu malın vasiyet alacaklısında kalması durumunda, malın tenkis sebebiyle vasiyet borçlusuna verilmesi gereken, aksi hâlde tasarruf oranı içinde kalan kısmının karar günündeki değerinin para olarak ödetilmesine karar verilir.
Bu kurallar, sağlararası kazandırmaların tenkisinde de uygulanır.
Önce bölünebilirlik. Kazandırma konusu mal sabit tenkis oranında, değeri azalmadan bölünebiliyorsa bu kısımlar taraflar adına ayrı ayrı tescil edilir. Bölünemiyorsa lehtarın tercih hakkı doğar; bölünmezlik ortaya çıkmadan ve doğru sabit tenkis oranı bulunmadan yapılan tercih sonuç doğurmaz (Yargıtay 7. HD, 09.01.2025, E. 2024/231, K. 2025/133). Tarım arazilerinde değer gelir yöntemine göre belirlenmeli ve bölünebilirlik tarım il müdürlüğünden sorulmalı; belediye sınırları içindeki taşınmazlarda ifraz olanağı için belediye encümeninin kararı alınmalıdır (Yargıtay 7. HD, 05.03.2024, E. 2023/202, K. 2024/1320; Yargıtay 7. HD, 20.05.2026, E. 2026/2401, K. 2026/2809).
İki seçenek, paylı tescil yok. Lehtar ya zedelenen saklı paya karşılık gelen değeri ödeyerek malın tamamını kendisinde tutar ya da malı verip tasarruf edilebilir kısmın değerini ister. Her iki durumda da malın tamamı taraflardan birine tescil edilir; davacı adına paylı tescile karar verilemez (Yargıtay 7. HD, 05.03.2024, E. 2023/202, K. 2024/1320).
Mirasçı atamasında 564 uygulanmaz. Hukuk Genel Kurulu, TMK 564'ün yalnız belirli mal vasiyetinde uygulanabileceğini; terekenin tamamını veya bir oranını alan atanmış mirasçıya karşı açılan davada davacının saklı payı oranında tenkise karar vermenin yeterli olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 21.01.2026, E. 2025/44, K. 2026/16). Mirasçı atama ile belirli mal bırakma farkı için TMK 514-516 sayfasına bakınız.
Karar günü değeri ve faiz. Kanun, bölünmez malda ödenecek bedelin karar günündeki değere göre belirlenmesini öngörür. Yargıtay, bedelin tercih günündeki değerlere göre hesaplanmasını (Yargıtay 7. HD, 28.11.2024, E. 2024/4052, K. 2024/5349) ve karar tarihindeki değer üzerinden hesaplanan bedele tercih tarihinden faiz işletilmesini hatalı bulmuş; faizin karar tarihinden başlaması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 7. HD, 20.10.2025, E. 2025/2311, K. 2025/4440). Lehtarın malı verip tasarruf edilebilir kısmın bedelini istediği bir dosyada da davacıların ödeyeceği bedele karar tarihinden faiz yürütülmüştür (Yargıtay 7. HD, 17.06.2025, E. 2024/3009, K. 2025/3044). 1994'te ölen bir mirasbırakanın 743 sayılı Kanun dönemindeki dosyasında ise önceki bozma kararı ve 1994 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca tercih tarihinden faize hükmedilmiştir (Yargıtay 7. HD, 22.01.2024, E. 2023/5485, K. 2024/375).
Hangi Bağışlar Tenkise Tabidir? Son Bir Yıl Kuralı ve Saklı Payı Etkisiz Kılma Amacı (TMK 565)
1. Mirasbırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapmış olduğu sağlararası kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi,
2. Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar,
3. Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar,
4. Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.
Sınırlı sayım. Ölüme bağlı tasarruflar tasarruf nisabını aştığı ölçüde tenkise tabiyken, sağlararası kazandırmalar yalnız bu dört gruptan birine girerse tenkis edilir. Hepsinin ortak özelliği, mirasbırakan tarafından yapılmış ve karşılıksız olmalarıdır. İlk üç bentte mirasbırakanın amacı önem taşımaz; son bentte ise saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının açık olması gerekir. Her tasarruf ayrı ayrı incelenmeli, satış yoluyla yapılanlar ve mirasbırakandan değil üçüncü kişiden edinilenler bağıştan ayrılmalıdır (Yargıtay 7. HD, 28.11.2024, E. 2024/4052, K. 2024/5349).
Son bir yıl koşulsuz, daha eskisi amaca bağlı. Mirasbırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı bağışlamalar, âdet üzere verilen hediyeler dışında, koşulsuz tenkise tabidir; daha eski bağışlamalar ancak saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacıyla yapıldığı açıksa tenkis edilir. Tenkis isteyen önce sağlararası bir kazandırma yapıldığını, sonra bunun TMK 565 kapsamında olduğunu ispatlamalıdır (Yargıtay 7. HD, 10.12.2024, E. 2024/4437, K. 2024/5604). Uzun yıllar kendisine bakan çocuğuna minnet duygusuyla ev alınmasını sağlayan mirasbırakan yönünden amaç kanıtlanamadığı için tenkis istemi reddedilmiş ve bu karar onanmıştır (Yargıtay 7. HD, 24.03.2026, E. 2025/4272, K. 2026/1519).
İvazlı işlemler ve muris muvazaası. Tenkis ancak geçerli ve karşılıksız işlemler için istenebilir. Gerçek bir satış ile bakım borcu yerine getirilmiş ölünceye kadar bakma sözleşmesine dayalı temlik ivazlı olduğundan tenkise konu olmaz (Yargıtay HGK, 13.04.2011, E. 2010/1-701, K. 2011/130). Mirasbırakan mirasçılardan mal kaçırmak için bağışı satış gibi göstermişse işlem geçersizdir ve tapu iptali ile tescil istenir; mal kaçırma amacı kanıtlanamazsa ikinci kademede tenkis istenebilir, ancak bunun için devrin gerçekte karşılıksız bir kazandırma (gizli bağış) olduğu kanıtlanmalıdır. Mirasbırakanın parasıyla üçüncü kişiden alınıp lehtar adına tescil edilen taşınmazlarda 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı uygulanmaz; gizli bağış kanıtlanırsa tenkis hükümleri uygulanır (Yargıtay 7. HD, 10.12.2024, E. 2024/4437, K. 2024/5604). Ayrıntılar için muris muvazaası yazımıza bakınız.
Para bağışında değer. Mirasbırakan lehtara para vermiş veya lehtar adına mal alırken bedel ödemişse, tenkise esas alınacak miktar bu paranın mirasın açıldığı tarihte ulaştığı değerdir; paranın satın alma gücündeki değişim bilirkişiyle hesaplanır (Yargıtay 7. HD, 12.06.2024, E. 2024/318, K. 2024/3419).
Geri Verme Borcu, Hayat Sigortası, İntifa Hakkı ve İrat, Artmirasçı (TMK 566-569)
Miras sözleşmesiyle elde ettiği kazandırma tenkise tâbi tutulan kimse, bu kazandırma için mirasbırakana verdiği karşılığın tenkis oranında geri verilmesini isteyebilir.
Geri verme borcu. Tenkis sonucu geri verme yükümlülüğü, lehtarın iyiniyetine göre değişir. İyiniyetli lehtar yalnız mirasın geçtiği anda elinde kalan zenginlikten sorumludur; iyiniyetli değilse iyiniyetli olmayan zilyet gibi, malı haksız alıkoymasından doğan zararlar ile elde ettiği veya elde etmeyi ihmal ettiği ürünlerden de sorumlu olur (TMK 995). Mirasbırakana karşılık vererek miras sözleşmesiyle kazandırma elde eden kişi, verdiği karşılığın tenkis oranında iadesini isteyebilir.
Hayat sigortası. Lehdara ödenen sigorta bedelinin tamamı değil, sigortanın mirasbırakanın öldüğü andaki satın alma değeri tenkise tabidir; bu değer tasarruf edilebilir kısmın hesabında da terekeye eklenir (TMK 509). Yargıtay tenkis hesabının ilkelerini sayarken hayat sigortası satın alma bedelinin terekenin aktifine eklenmesini aramaktadır (Yargıtay 7. HD, 09.01.2025, E. 2024/231, K. 2025/133).
İntifa hakkı ve irat. Örneğin sağ kalan eşe ömür boyu intifa hakkı bırakılmışsa, bu hakkın değeri eşin tahmini yaşam süresine göre sermayeye çevrilir. Değer tasarruf edilebilir kısmı aşıyorsa mirasçılar ya hakkın indirilmesini ya da tasarruf edilebilir kısmı lehtara bırakarak yükümlülüğün kaldırılmasını seçebilir.
Artmirasçı. Mirasbırakan önmirasçı olarak atadığı kişiyi mirası bir artmirasçıya devretmekle yükümlü kılabilir; tasarrufta geçiş anı belirtilmemişse miras önmirasçının ölümüyle artmirasçıya geçer (önmirasçı ve artmirasçı atama, TMK 521-522). Önmirasçı saklı paylı bir mirasçıysa ve bu yükümlülük onun saklı payına da uzanıyorsa, yükümlülüğün saklı payı zedeleyen kısmının tenkisini isteyebilir; böylece saklı payı artmirasçıya geçirme yükümlülüğünden kurtulur.
TMK 563 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 11 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 11 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: tenkisin yapılışı ve hesabı (7. Hukuk Dairesi 2024, 2025 ve 2026), bölünmez mal ve tercih hakkı (Hukuk Genel Kurulu 2026; 7. Hukuk Dairesi 2024 ve 2025) ve tenkise tabi sağlararası kazandırmalar (7. Hukuk Dairesi 2024, 2024, 2026 ve 2024; Hukuk Genel Kurulu 2011). Metinde ayrıca 4 karar anılmıştır. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; oy çokluğu içeren Hukuk Genel Kurulu 2006, 2011, 2023 ve 2024 kararları ile bu son kararın ardından verilen onama kullanılmamıştır. TMK 566, 567, 568 ve 569'u doğrudan uygulayan oy birliğiyle verilmiş bir karar bulunamadığından bu hükümlere ilişkin açıklamalar kanun metnine ve Yargıtay'ın genel tenkis ilkelerine dayanmaktadır. Tenkiste sıra ve süreler TMK 570-571 kapsamındadır. Kişi, kurum, yer bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Tenkisin yapılışı ve hesabı
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Vasiyetname mutlak surette tenkise tabidir, TMK 565/3 uygulanmaz ve saklı payı zedeleme amacı araştırılmadan TMK 563'e göre tenkis edilir; tenkis kişisel bir davadır, mirasçılar arasında müteselsil sorumluluk yoktur
Olay: Mirasbırakan 2006 tarihli vasiyetnameyle malvarlığını davalıya bırakmıştır. Torunları olan davacılar ehliyetsizlik iddiasıyla iptal, olmazsa saklı paylarının tenkisini istemiştir. İlk karar iptal istemini reddetmiş, Yargıtay tenkis yönünden inceleme yapılmadığı için bozmuştur. İlk derece mahkemesi bozmadan sonra vasiyetnameyi TMK 565/3 kapsamında tenkise tabi sayarak davayı kabul etmiş, ancak hükmettiği bedelden davacıların müşterek ve müteselsil sorumluluğuna karar vermiş; davacıların temyiz dilekçesini de ek kararla reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, harç muhtırasının usulsüz olduğunu belirterek ek kararı kaldırmıştır. Esas yönünden, vasiyetnamenin sağlararası değil ölüme bağlı bir tasarruf olarak mutlak surette tenkise tabi olduğunu, TMK 565/3'ün uygulanamayacağını ve vasiyetin saklı payı zedeleme amacı araştırılmadan TMK 563 uyarınca doğrudan tenkis edileceğini belirtmiştir. Tenkisin mirasçının saklı payını almak için açtığı kişisel bir dava olduğunu, her saklı paylı mirasçının tek başına dava açabileceğini ve mirasçılar arasında müteselsil sorumluluk bulunmadığını açıklayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Vasiyetnamelerin tenkisi gerektiğinde, mirasbırakanın TMK 565. maddesinde sayılan işlemleri yönünde saklı pay ihlal kastı olup olmadığına yönelik değerlendirme yapılmaksızın TMK 563. maddesi gereğince doğrudan tenkis edilmelidir”
Ne anlama geliyor?
Vasiyetnameye karşı tenkis davasında mirasbırakanın amacını ispatlamanız gerekmez; birden fazla davacıysanız her biriniz yalnız kendi payınızdan sorumlu olursunuz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Tenkis hesabı ölüm günündeki net terekeye göre yapılır; ölüm gününe göre bulunan orana sabit tenkis oranı denir; yıllar önce üçüncü kişiye bağışlanan taşınmaz bir mirasçıya kazandırma gibi hesaba katılamaz
Olay: Mirasbırakan noterde düzenlettiği vasiyetnameyle bir mirasçısına kazandırmada bulunmuş, sağlığında da bir aracı ve hat hakkını satış yoluyla oğluna devretmiştir. Diğer mirasçılar vasiyetnamenin ve devrin iptalini, olmazsa tenkisi istemiştir. İlk derece mahkemesi iptal ve muvazaa istemlerini reddetmiş, tenkis istemini yalnız bir davacı yönünden kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, iptal ve muvazaaya ilişkin temyiz itirazlarını reddetmiştir. Tenkis hesabının ilkelerini ayrıntılı olarak açıklamış: saklı payın zedelenip zedelenmediğinin mirasın açıldığı tarihteki terekeye göre belirleneceğini, aktife denkleştirmeye ve tenkise tabi sağlararası kazandırmalar ile hayat sigortası satın alma değerinin ekleneceğini, borçların ve giderlerin düşüleceğini, önce ölüme bağlı tasarrufların tenkis edileceğini ve bölünmezlik ortaya çıkmadan tercih hakkının doğmayacağını belirtmiştir. Mirasbırakanın yıllar önce üçüncü bir kişiye bağışladığı taşınmazın davacılardan birine yapılmış kazandırma gibi hesaba katılmasını hatalı bularak bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Uygulamada mirasbırakanın ölüm gününe göre bulunan tenkis oranına, sabit tenkis oranı denilmektedir”
Ne anlama geliyor?
Bilirkişi raporunda yalnız mirasbırakanın gerçekten yaptığı kazandırmaların ve ölüm günündeki değerlerin kullanıldığını kontrol edin.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiştir. Kişi, yer bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Sabit tenkis oranı zedelenen saklı payın kazandırma tutarına oranıdır ve her davalı için ayrı bulunur; davacının artık terekeden alacağı miras payı düşülmeden oran belirlenemez; ifraz olanağı belediye encümeninden sorulmadan tescil kararı verilemez
Olay: Mirasbırakan 2013'te düzenlediği vasiyetnameyle bir taşınmazını davalıya bırakmış, 2017'de ölmüştür. Davacı ehliyetsizlik ve baskı iddiasıyla iptal, olmazsa saklı payı oranında tenkis ile tapu iptali ve tescil istemiştir. Yargıtay önceki bozma kararında iptal isteminin reddini yerinde bulmuş, ancak vasiyet edilen taşınmazın değeri terekeye iki kez eklendiği için yeni rapor alınmasını istemiştir. İlk derece mahkemesi bozmadan sonra tenkise ve tapu iptali ile tescile karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, net terekenin aktif ve pasif kalemlerini ve 1994 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararındaki tanımı hatırlatarak sabit tenkis oranının zedelenen saklı payın kazandırma tutarına oranı olduğunu ve her davalı için ayrı belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Davacının net tereke üzerinden saklı payına düşen miktardan, temlik dışı (artık) terekeden aldığı miras payı düşülmeden oranın hesaplandığını; ayrıca taşınmazın ifrazının mümkün olup olmadığı belediye encümeninden sorulmadan tapu iptali ve tescile hükmedildiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Sabit tenkis oranı, el atılan saklı payın (ihlal edilen saklı pay), tasarrufun değerine (kazandırma tutarı) oranı olup bunun her davalıya yapılan tasarruf tutarları yönünden ayrı ayrı belirlenmesi gerekir”
Ne anlama geliyor?
Size mirasın bir kısmı yasal payla geçmişse, bu pay zedelenen saklı payınızdan düşülerek hesap yapılır; tescil istiyorsanız ifraz olanağını da araştırtın.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiştir. Aynı dosyadaki önceki bozma: 7. HD 14.02.2024, E. 2022/7254, K. 2024/826 (taşınmaz değerinin iki kez hesaba katılması). Sabit oranın tanımı için ayrıca: 7. HD 23.05.2022, E. 2021/6297, K. 2022/3610. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Bölünmez mal ve tercih hakkı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
TMK 564 yalnız belirli mal vasiyetinde uygulanır; terekenin tamamı veya bir oranı için yapılan mirasçı atamasında bölünebilirlik ve tercih hakkı aranmaz, davacının saklı payı oranında tenkis yeterlidir
Olay: Mirasbırakan 2012'de noterde düzenlettiği vasiyetnameyle bütün malvarlığını ikinci eşinden olan iki çocuğuna bırakmış, 2015'te ölmüştür. İlk eşinden olan çocuğu saklı payının zedelendiğini ileri sürerek tenkis istemiştir. İlk derece mahkemesi tasarrufun mirasçı ataması olduğunu belirterek vasiyetnameyi davacının saklı payı olan altıda bir oranında tenkis etmiş, taşınmaz paylarının bu oranda davacı adına tesciline ve banka hesaplarında tahsil yetkisine karar vermiştir. Özel Daire bölünebilirlik araştırılmadan ve tercih hakkı kullandırılmadan tescile karar verildiği gerekçesiyle bozmuş, mahkeme direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, TMK 564'ün yalnız belirli mal vasiyetinde uygulanabileceğini, mirasçı olarak atanan kişinin mirasbırakanın külli halefi olarak terekenin tamamının veya belli bir payının sahibi olduğunu belirtmiştir. Vasiyetnamede terekenin tamamı iki çocuğa bırakıldığından tasarrufun belirli mal vasiyeti değil mirasçı ataması olduğunu, atanmış mirasçıya karşı açılan tenkis davası kabul edildiğinde davacının saklı payı oranında tenkise karar vermenin gerekli ve yeterli olduğunu kabul ederek direnme kararını oy birliğiyle yerinde bulmuş ve diğer temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyayı Özel Daireye göndermiştir.
“Söz konusu madde ancak belirli mal vasiyeti söz konusu olduğunda uygulanabileceğinden mirasçı ataması (nasbı) hâlinde bu maddenin uygulanma olanağı bulunmamaktadır”
Ne anlama geliyor?
Mirasbırakan malvarlığının tamamını veya bir oranını birine bırakmışsa, saklı payınız oranında doğrudan tenkis istenebilir; tercih hakkı tartışması yaşanmaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; karar düzeltme yolu açık olarak verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Tercih hakkında malın tamamı taraflardan birine tescil edilir, paylı tescil yapılamaz; tarım arazisinde değer gelir yöntemiyle bulunur ve bölünebilirlik tarım il müdürlüğünden sorulur; eksik harç tamamlatılmalıdır
Olay: Mirasbırakan 2014'te noterde düzenlettiği vasiyetnameyle taşınmazlarını davalılara bırakmış, 2015'te ölmüştür. Davacı iptal, olmazsa tenkis istemiş; davalıların bir kısmı belirli bir tenkis bedelini kabul etmiş, bir davalı tercih hakkını kullanmak istemediğini bildirmiştir. İlk derece mahkemesi vasiyetnameyi geçerli bularak tenkis istemini kabul etmiş ve davacı adına paylı tescile karar vermiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, iptal istemine ilişkin temyiz itirazlarını reddetmiştir. TMK 564'te iki ihtimal bulunduğunu: ya davacının saklı payı dışındaki kısmın değerini ödeyerek malın tamamının kendi adına ya da davalının davacının saklı payına denk gelen değeri ödeyerek malın tamamının kendi adına tescil edileceğini, her iki durumda da paylı tescile karar verilemeyeceğini belirtmiştir. Ayrıca eksik harcın tamamlatılması, tarım arazilerinin gelir yöntemiyle değerlendirilmesi ve bölünebilirliğin tarım il müdürlüğünden sorulması gerektiğini belirterek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“her iki ihtimalde de paylı/hisseli tescile değil tasarrufa konu malın tamamının tesciline karar verilir”
Ne anlama geliyor?
Tenkis sonunda taşınmazda lehtarla paydaş olmazsınız; ya malın tamamı size geçer ve fark ödenir ya da lehtar size bedel öder.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiştir. Kararda aynı yönde bir Hukuk Genel Kurulu 2010 kararına atıf vardır. Kişi, kurum, yer bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Bölünmez malda tenkis bedeli karar günündeki değere göre belirlendiğinden faiz de karar tarihinden işler; tercih tarihinden faiz yürütülemez
Olay: Davacı, mirasbırakanın ölümünden kısa süre önce bir apartmanını satış gibi göstererek davalıya devrettiğini ileri sürerek muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil, olmazsa tenkis istemiştir. Mahkeme tenkis istemini kabul etmiş; Yargıtay önceki bozma kararında bedelin davalının tercih hakkını kullandığı tarihteki değere göre değil karar tarihindeki değere göre belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Mahkeme bozmaya uyarak bedeli yeniden hesaplamış, ancak faizi yine tercih tarihinden başlatmıştır.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, TMK 564/2 uyarınca malın vasiyet alacaklısında kalması hâlinde tasarruf oranı dışında kalan kısmın karar günündeki değerinin ödetileceğini hatırlatmıştır. Tenkis bedeli karar tarihindeki değere göre belirlendiğinden faizin de karar tarihinden işletilmesi gerektiğini, tercih tarihinden faiz yürütülmesinin doğru olmadığını belirterek hükmü bu yönden düzelterek oy birliğiyle onamıştır.
“4721 sayılı Kanun'un 564/2 hükmü uyarınca karar tarihi esas alınmak suretiyle belirlendiğinden, alacağa karar tarihinden itibaren faiz yürütülmesi gerekirken”
Ne anlama geliyor?
Bölünmez mal nedeniyle hükmedilen tenkis bedeline faiz, bedelin hesaplandığı karar tarihinden işler.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir (düzelterek onama). Aynı yönde, lehtarın malı verip tasarruf edilebilir kısmın bedelini istediği dosyada: 7. HD 17.06.2025, E. 2024/3009, K. 2025/3044. 743 sayılı Kanun döneminde ölen mirasbırakan yönünden tercih tarihinden faiz: 7. HD 22.01.2024, E. 2023/5485, K. 2024/375. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Sağlararası kazandırmalar yalnız TMK 565'te sayılan hâllerde tenkise tabidir; ortak özellikleri mirasbırakanca ve karşılıksız yapılmalarıdır; ilk üç bentte amaç aranmaz, son bentte saklı payı etkisiz kılma amacı açık olmalıdır
Olay: Mirasbırakan 2017'de ölmüştür. Mirasçılar, mirasbırakanın 1994'ten 2013'e uzanan dönemde davalılara yaptığı devirlerin saklı paylarını zedeleme amacıyla yapıldığını ileri sürerek tenkis istemiştir. Devirlerin bir kısmı kayıtsız şartsız bağış, bir kısmı satış olup bir kısmı ise mirasbırakandan üçüncü kişilere, onlardan da davalılara geçmiştir. İlk derece mahkemesi bütün tasarrufların tenkisine karar vermiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, ölüme bağlı tasarrufların tasarruf nisabını aştığı ölçüde tenkise tabi olduğunu, sağlararası tasarrufların ise ancak TMK 565'te sayılan gruplardan birine girerse tenkis edilebileceğini belirtmiştir. Bu kazandırmaların ortak özelliğinin mirasbırakan tarafından karşılıksız yapılmaları olduğunu, ilk üç bentte mirasbırakanın amacının önem taşımadığını, son bentte ise saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının açık olması gerektiğini açıklamıştır. Her tasarrufun ayrı ayrı incelenmesi, davalı tanıklarının dinlenmesi ve bedelin tercih günündeki değil karar günündeki değere göre hesaplanması gerektiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“anılan hükmün son bendi kapsamında bir sağlar arası tasarrufun tenkis edilebilmesi için tasarrufun saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacıyla yapıldığının açık olması gereklidir”
Ne anlama geliyor?
Ölümden bir yıl önceden eski bir bağışa karşı tenkis istiyorsanız mirasbırakanın saklı payınızı ortadan kaldırma amacını somut delillerle ortaya koymalısınız.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve kesin olarak verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Ölümden önceki bir yıl içindeki bağışlamalar koşulsuz, daha eskileri amaç açıksa tenkise tabidir; üçüncü kişiden alınan taşınmazda 1974 İBK uygulanmaz ama gizli bağış kanıtlanırsa tenkis mümkündür; önce kazandırmanın ispatı gerekir
Olay: Davacı, mirasbırakanın vekili olan davalının mirasbırakana ait bir taşınmazı satıp bedeliyle kendisine daire aldığını, ayrıca bedelini mirasbırakanın ödediği taşınmazların davalılar adına tescil ettirildiğini ileri sürerek muris muvazaası, olmazsa tenkis nedeniyle alacak istemiştir. Mahkeme, Yargıtay'ın önceki bozma kararından sonra saklı paya el atılmadığı gerekçesiyle tenkis istemini reddetmiş, muvazaaya dayalı istemi ise bir davalı yönünden kabul etmiştir.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, davalının üçüncü kişilerden edindiği taşınmazlar yönünden 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararının uygulanamayacağını, ancak gizli bağış olgusu kanıtlanırsa tenkis hükümlerinin uygulanacağını belirtmiştir. Tenkis için önce sağlararası kazandırmanın ispatlanması, sonra bunun TMK 565 kapsamında olduğunun netleştirilmesi gerektiğini; ölümden önceki bir yıl içindeki bağışlamaların koşulsuz tenkise tabi olduğunu, daha eski bağışlamalarda saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının açık olması gerektiğini açıklamıştır. Gerekçesiz karar verildiğini ve aynı havalenin hesapta iki kez sayıldığını da belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Murisin ölümünden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar, TMK'nın 565/3 üncü maddesi gereğince koşulsuz tenkise tabi olurken”
Ne anlama geliyor?
Ölümden önceki son bir yıl içindeki bağışlarda amaç tartışılmaz; daha eski devirlerde ise önce devrin gerçekten karşılıksız olduğunu, sonra amacı ispatlamanız gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Ölümden bir yıldan önce yapılan kazandırmada saklı payları ihlal amacı kanıtlanmalıdır; uzun yıllar kendisine bakan çocuğuna minnet duygusuyla kazandırma yapan mirasbırakan yönünden amaç kanıtlanamamıştır
Olay: Davacı, babaları olan mirasbırakanın kardeşi olan davalıya banka hesabından para gönderdiğini ve bu parayla davalı adına bir daire alındığını ileri sürerek denkleştirme, olmazsa tenkis istemiştir. Davalı, paranın mirasbırakana yıllarca baktığı için verildiğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi bakım karşılığı olduğu gerekçesiyle denkleştirme istemini reddetmiş, tenkis istemini kabul etmiştir. Bölge adliye mahkemesi tenkis istemini de reddetmiştir.
Karar: Bölge adliye mahkemesi, mirasbırakanın ölümünden önceki bir yıl içindeki temliklerin mutlak tenkise tabi olduğunu, daha önceki kazandırmalarda ise saklı payları ihlal amacının kanıtlanması gerektiğini; mirasbırakanın uzun yıllar kendisine bakan davalıya minnet duygusuyla hareket ettiğini ve saklı paya tecavüz kastının bulunmadığını belirtmiştir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi bu kararı usul ve kanuna uygun bularak oy birliğiyle onamıştır.
“bir yıldan önceki kazandırmalar bakımından, bu kazandırmaların mirasçıların saklı paylarını ihlal etmek amacıyla yapıldığı kanıtlanması gerektiği”
Ne anlama geliyor?
Mirasbırakana bakan çocuğa yapılan eski bir kazandırmada amaç kanıtlanamazsa tenkis istemi reddedilebilir; tanık ve belgeyle somut amaç gösterilmelidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ONAMA kararıdır; alıntı ve gerekçe bölge adliye mahkemesine aittir. Kişi, yer bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Tenkis yalnız geçerli ve karşılıksız işlemler için istenebilir; gerçek satış ile bakım borcu yerine getirilmiş ölünceye kadar bakma sözleşmesine dayalı temlik ivazlı olduğundan tenkise tabi değildir
Olay: Mirasbırakan bazı taşınmazlarını satış yoluyla, bazılarını ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle, bazılarını da rücu şartıyla bağışlayarak davalılara devretmiş; devralanlar taşınmazların bir kısmını başkalarına satmıştır. Mirasçılar devirlerin mal kaçırma amacıyla muvazaalı yapıldığını ileri sürerek tapu iptali ve tescil, olmazsa tenkis istemiş; bir kısım davacılar istemlerini ıslahla tenkise çevirmiştir. İlk derece mahkemesi Özel Dairenin bozma kararına karşı direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, tenkis davalarının ancak geçerli işlemler için açılabileceğini, muvazaa iddiasının özünde işlemin geçersiz olduğu iddiası bulunduğunu, satış geçerli kabul edilse bile ivazlı bir işlem olduğundan tenkise tabi olmayacağını belirtmiştir. Bakım koşulu yerine getirilmiş ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle yapılan temliklerin ivaz karşılığı olduğundan tenkise konu olmayacağını, rücu şartıyla bağışlanan taşınmazların ise saklı payı zedeleme kastının ispatı hâlinde tenkise tabi olacağını kabul etmiştir. Mirasbırakan 1999'da öldüğü için 743 sayılı Kanunun tenkis hükümlerinin uygulanacağını da belirterek direnme kararını değişik gerekçeyle oy birliğiyle bozmuştur.
“tenkis davaları, özünde geçerli olan işlemler için açılabilir”
Ne anlama geliyor?
Mirasbırakan malını gerçekten sattıysa veya bakım karşılığında devrettiyse tenkis isteyemezsiniz; devrin gerçekte bağış olduğunu kanıtlamanız gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Mirasbırakan 01.01.2002'den önce öldüğünden 743 sayılı Kanun uygulanmıştır; ivazlı işlemlerin tenkise tabi olmadığı ilkesi TMK 565'teki “karşılıksız kazandırma” ölçütüyle de uyumludur. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Para bağışında tenkise esas değer, verilen paranın mirasın açıldığı tarihte ulaştığı değerdir; paranın satın alma gücündeki değişim bilirkişiyle hesaplanır ve bu bedele dava tarihinden faiz işler
Olay: Mirasbırakan 2004'te ölmüştür. Mirasçılar, ölümünden kısa süre önce mirasbırakanın hesaplarındaki para ve hisse senetlerinin davalının hesabına aktarıldığını, bankamatik kartıyla para çekildiğini ve mirasbırakana ödenmesi gereken bir ödeneğin davalıya ödendiğini ileri sürerek önce haksız iktisap nedeniyle alacak, ıslahla da saklı paylarını aşan kısmın tenkisini istemiştir. Mahkeme bozmadan sonra verdiği kararda bu kalemlerin bir kısmını hesaba katmamıştır.
Karar: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, iddia gizli para bağışı niteliğindeyse bağışlanan paranın mirasbırakanın ölüm tarihinde ulaşacağı değerin denkleştirici adalet ilkesine göre, paranın satın alma gücündeki değişim dikkate alınarak belirlenmesi ve tenkis hesabının bu değer üzerinden yapılması gerektiğini, bu bedele taleple bağlılık ilkesi gözetilerek dava tarihinden faiz uygulanacağını belirtmiştir. Bankamatikten çekilen paralar ile ödenek tutarı hesaba katılmadan ve sabit tenkis oranı bulunmadan karar verilmesini hatalı bularak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“tenkise tâbi tutulacak miktar, miras bırakan tarafından davalılara verilen paranın, mirasın açıldığı tarihte ulaştığı değerdir”
Ne anlama geliyor?
Mirasbırakanın yıllar önce verdiği para, bugünkü değil ölüm tarihine taşınan değeriyle tenkis hesabına girer.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, kurum, yer bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
TMK 563 ile ilgili maddeler
- TMK m. 575 — Mirasın açılması: ölüm anı, ölüm günü değerleri, son yerleşim yeri, yurt dışında yaşayan mirasbırakan ve miras davalarında kesin yetkili mahkeme (TMK 575-576)
- TMK m. 572 — Miras sözleşmesinden doğan davalar: sağlıkta mal devri ve resmî defter, feragat edene verilen karşılığın tenkisi ve iade edip paylaşmaya katılma (TMK 572-574)
- TMK m. 570 — Tenkis davası süresi: bir yıl ne zaman başlar, on yıl, açılma kararının kesinleşmesi, iptalden tenkise ıslah, tenkiste sıra ve tenkis def'i (TMK 570-571)
- TMK m. 560 — Tenkis davası: kimler açabilir (kardeş ve yeğen açamaz), paylaştırma kuralı, saklı paylı lehtar, yetkili mahkeme ve alacaklıların hakkı (TMK 560-562)
- TMK m. 505 — Saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım: oranlar, kardeşler (2007), net tereke ve hesaplama (TMK 505-509)
- TMK m. 557 — Ölüme bağlı tasarrufun iptali: sınırlı iptal sebepleri, dava hakkı, kısmi iptal, bir-on-yirmi yıllık süreler ve def'i (TMK 557-559)
- TMK m. 514 — Ölüme bağlı tasarrufların çeşitleri: koşul ve yüklemeler, mirasçı atama ve belirli mal bırakma farkı (TMK 514-516)
- TMK m. 517 — Belirli mal bırakma (vasiyet): tenfiz davası, vasiyet edilen malın satılması, teslim borcu ve zamanaşımı (TMK 517-519)
- TMK m. 520 — Yedek mirasçı, önmirasçı ve artmirasçı atama: artmirasçıya geçiş, güvence ve tapu şerhi, vasiyetle vakıf kurma (TMK 520-526)
- TMK m. 545 — Miras sözleşmesinin şekli ve sona ermesi: noter ve iki tanık, ölünceye kadar bakma sözleşmesi, yazılı anlaşma, dönme ve önce ölme (TMK 545-549)
- TMK m. 527 — Miras sözleşmesi ve mirastan feragat: şekil şartı, ivazlı-ivazsız feragatin çocuklara etkisi, kısmi feragat ve veraset ilamı (TMK 527-530)
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Vasiyetnameye karşı tenkis istiyorsanız mirasbırakanın amacını ispatlamanız gerekmez; sağlararası bağışlarda ise bağışın tarihine göre strateji belirleyin.
- 2.Ölümden önceki son bir yıl içindeki bağışları ayrıca listeleyin; bunlar âdet üzere hediyeler dışında koşulsuz tenkise tabidir.
- 3.Daha eski bağışlar için mirasbırakanın saklı payınızı ortadan kaldırma amacını gösteren tanık, yazışma ve malvarlığı dağılımı gibi somut deliller toplayın.
- 4.Devir satış veya bakım karşılığı görünüyorsa önce bedelin gerçekten ödenip ödenmediğini ve bakımın yapılıp yapılmadığını araştırın; ivazlı işlem tenkise konu olmaz.
- 5.Bilirkişi raporunda ölüm günündeki değerlerin kullanıldığını, artık tereke payınızın düşüldüğünü ve aynı kalemin iki kez sayılmadığını kontrol edin.
- 6.Bölünemeyen taşınmazda paylı tescil istemeyin; lehtarın tercihine göre malın tamamının bir tarafa geçmesi ve bedel ödenmesi söz konusudur.
- 7.Bölünmez mal nedeniyle hükmedilen bedele faizin karar tarihinden işleyeceğini, para bağışında ise dava tarihinden istenebileceğini hesaba katın.
- 8.Hayat sigortası varsa mahkemeden, poliçenin ölüm anındaki satın alma değerinin sigorta şirketinden sorulmasını isteyin; sigorta bedelinin tamamı hesaba girmez.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.