Kısa cevap · TMK 505
Altsoyu, anası, babası veya eşi bulunan mirasbırakan malvarlığının yalnız saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir; bu mirasçılardan hiçbiri yoksa malvarlığının tamamını dilediğine bırakabilir (TMK 505). Saklı pay altsoy için yasal payın yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikteyse yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür (TMK 506). Kardeşlerin saklı payı 5650 sayılı Kanunla kaldırılmıştır; 10.05.2007'den sonraki ölümlerde kardeşler, vasiyetname daha önce yapılmış olsa bile tenkis davası açamaz. Tasarruf edilebilir kısım ölüm günündeki terekeye göre hesaplanır: borçlar, cenaze, mühürleme ve yazım giderleri ile mirasbırakanla yaşayıp onun bakımındaki kişilerin üç aylık geçimi indirilir; tenkise tabi sağlararası bağışlar ve üçüncü kişi lehine hayat sigortasının satın alma değeri eklenir (TMK 507-509). Yargıtay'a göre tereke resen ve eksiksiz belirlenmeli, mirasbırakana ait olmayan değerler hesaba katılmamalı ve saklı pay oranları mirasbırakanın ölüm tarihindeki kanuna göre uygulanmalıdır.
Bu sayfada neler var? (12 bölüm)
- TMK 505 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Kimlerin Saklı Payı Var? Tasarruf Özgürlüğünün Sınırı (TMK 505)
- Saklı Pay Oranları ve Hesap Örnekleri (TMK 506)
- Kardeşlerin Saklı Payı Var mı? 2007 Değişikliği ve Ölüm Tarihinin Önemi
- Tasarruf Edilebilir Kısım Nasıl Hesaplanır? Net Tereke ve İndirilecek Giderler (TMK 507)
- Sağlararası Bağışlar ve Hayat Sigortası Hesaba Nasıl Katılır? (TMK 508-509)
- TMK 505 Yargıtay kararları
- TMK 505 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Saklı pay
- Yasal mirasçının, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ve belirli sağlararası kazandırmalarıyla ortadan kaldırılamayan asgari miras hakkı (TMK 506).
- Saklı paylı mirasçı
- Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş; 10.05.2007'den sonraki ölümlerde kardeşler bu grupta değildir (TMK 505/1).
- Tasarruf edilebilir kısım
- Net terekeden saklı payların toplamı çıkarıldıktan sonra kalan ve mirasbırakanın dilediğine bırakabileceği bölüm (TMK 505-507).
- Net tereke
- Ölüm günündeki malvarlığı ile terekeye eklenmesi gereken kazandırmalardan borçlar ve TMK 507/2'deki giderler indirildikten sonra kalan değer.
- Tenkis
- Saklı payı zedeleyen tasarrufların yasal sınıra indirilmesi; saklı paylı mirasçı tenkis davası açabilir (TMK 560 vd.).
- Satın alma değeri
- Hayat sigortası sözleşmesinin mirasbırakanın ölümü zamanındaki geri satın alma bedeli; tasarruf edilebilir kısmın hesabında terekeye eklenir (TMK 509).
Bir bakışta TMK 505
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Saklı paylı mirasçılar | Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş; bunlardan hiçbiri yoksa mirasbırakan malvarlığının tamamında tasarruf edebilir. | TMK m. 505 |
| Altsoy | Yasal miras payının yarısı. | TMK m. 506/1 |
| Ana ve baba | Her biri için yasal miras payının dörtte biri. | TMK m. 506/2 |
| Sağ kalan eş | Altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü. | TMK m. 506/4 |
| Kardeşler | 10.05.2007'den sonraki ölümlerde saklı payları yoktur; tenkis davası açamazlar. | 5650 s.K.; 1. HD 17.12.2012 |
| Belirleyici tarih | Saklı pay, vasiyetname tarihine göre değil mirasbırakanın ölüm tarihindeki kanuna göre belirlenir. | 4722 s.K. m. 17; 3. HD 01.07.2013; 1. HD 10.09.2018 |
| Eski hukuk | 743 sayılı Kanunda altsoyun saklı payı yasal payın dörtte üçü, kardeşlerinki dörtte biri idi. | 3. HD 01.07.2013; 2. HD 09.07.2007 |
| Değer tarihi | Tasarruf edilebilir kısım terekenin ölüm günündeki durumuna ve değerine göre hesaplanır. | TMK m. 507/1; HGK 07.07.2010 |
| İndirilecekler | Borçlar, cenaze giderleri, mühürleme ve yazım giderleri, birlikte yaşanan ve bakılan kişilerin üç aylık geçimi. | TMK m. 507/2 |
| Eklenecekler | Tenkise tabi sağlararası karşılıksız kazandırmalar ve üçüncü kişi lehine hayat sigortasının satın alma değeri. | TMK m. 508, 509 |
| Terekenin tespiti | Tereke resen ve eksiksiz araştırılır; mirasbırakana ait olmayan değer hesaba katılmaz. | 2. HD 14.01.2010 |
| Eşin saklı payı hesapta | Tasarruf edilebilir kısım bulunurken sağ kalan eşin saklı payı da terekeden düşülür. | 2. HD 16.04.2007 |
| İspat yükü | Tenkis isteyen, saklı paylı mirasçı olduğunu ve saklı payının zedelendiğini ispatlar. | HGK 07.07.2010 |
TMK 505 madde metni
Üçüncü Kitap: Miras Hukuku › Birinci Kısım: Mirasçılar › İkinci Bölüm: Ölüme Bağlı Tasarruflar › İkinci Ayırım: Tasarruf Özgürlüğü · A. Tasarruf edilebilir kısım (505 kapsamı · 506 saklı pay · 507-509 hesap)
Tasarruf edilebilir kısım ve saklı pay: kimlerin saklı payı vardır, oranlar, kardeşler (2007), net tereke ve hesaplama (m. 505-509) — Madde 505
- (1)Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan miras bırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir.
- (2)Bu mirasçılardan hiç biri yoksa, mirasbırakan mirasının tamamında tasarruf edebilir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 04.05.2007 | 5650 sayılı Türk Medenî Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m. 1-3 (RG 10.05.2007, S. 26518; yürürlük: yayımı tarihi) | TMK 505'in birinci fıkrası değiştirilerek saklı paylı mirasçılar arasından kardeşler çıkarılmış; kardeşlerin saklı payını düzenleyen 506/3. bent madde metninden çıkarılmıştır. Değişiklikten önce kardeşlerden her birinin saklı payı yasal miras payının sekizde biriydi. Mirasçılık ölüm tarihindeki hükümlere göre belirlendiğinden (4722 sayılı Kanun m. 17) kanunun yürürlüğünden sonraki ölümlerde kardeşlerin saklı payı yoktur. |
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 505-509 bu tarihte kabul edilmiştir. 743 sayılı Kanun döneminde saklı pay altsoy için yasal payın dörtte üçü, kardeşler için dörtte biri idi; 01.01.2002'den önceki ölümlerde eski oranlar uygulanır. |
Kimlerin Saklı Payı Var? Tasarruf Özgürlüğünün Sınırı (TMK 505)
Bu mirasçılardan hiç biri yoksa, mirasbırakan mirasının tamamında tasarruf edebilir.
Üç grup saklı paylıdır. Mirasbırakanın altsoyu (çocukları, önce ölmüş çocuklarının yerine geçen torunları, evlatlığı ve onun altsoyu), anası ve babası ile sağ kalan eşi saklı paylı mirasçıdır. Bu kişilerden en az biri mirasçıysa mirasbırakan vasiyetname veya miras sözleşmesiyle ancak saklı paylar dışında kalan kısım üzerinde serbestçe tasarruf edebilir (TMK 514). Kardeşler, yeğenler, büyükanne ve büyükbabalar, amca, hala, dayı, teyze ve onların çocukları yasal mirasçı olabilseler de saklı paylı değildir; Devletin de saklı payı yoktur (TMK 501). Yasal mirasçıların sırası için TMK 495-498, eşin payı için TMK 499 şerhlerine bakınız.
Saklı paylı mirasçı yoksa sınır yoktur. Altsoyu, anası, babası ve eşi bulunmayan mirasbırakan malvarlığının tamamını vasiyetle dilediğine bırakabilir (TMK 505/2). Hukuk Genel Kurulu da saklı paylı mirasçı bulunmadığında mirasbırakanın net terekenin tamamında dilediği gibi tasarruf edebileceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 07.07.2010, E. 2010/1-360, K. 2010/372).
Saklı pay, mirasçılık sıfatına bağlıdır. Saklı pay, kişinin somut olayda yasal mirasçı olmasını gerektirir. Örneğin mirasbırakanın çocuğu varsa anası ve babası mirasçı olmadığından onların saklı payı da doğmaz. Mirasçılıktan çıkarılan, mirastan feragat eden, mirası reddeden veya mirastan yoksun kalan kişi de saklı pay isteyemez (TMK 511, 528, 578, 611).
Saklı Pay Oranları ve Hesap Örnekleri (TMK 506)
1. Altsoy için yasal miras payının yarısı,
2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri,
3. (Mülga: 4/5/2007-5650/2 md.)
4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.
Saklı pay yasal paydan hesaplanır. Önce kişinin yasal miras payı bulunur, sonra 506'daki oran uygulanır. Sık karşılaşılan durumlar şöyledir:
- Eş ve iki çocuk: eşin yasal payı dörtte bir, saklı payı da dörtte birdir; her çocuğun yasal payı sekizde üç, saklı payı on altıda üçtür. Saklı payların toplamı sekizde beş olduğundan mirasbırakan mirasının sekizde üçünü dilediğine bırakabilir.
- Eş, ana ve baba: eşin yasal payı yarı, saklı payı da yarıdır; ana ve babanın yasal payı dörtte birer, saklı payları on altıda birerdir. Tasarruf edilebilir kısım sekizde üçtür.
- Eş ve kardeşler: eşin yasal payı yarı ve saklı payı yarıdır; kardeşlerin saklı payı bulunmadığından mirasbırakan mirasın yarısını dilediğine bırakabilir.
- Yalnız iki çocuk: her birinin saklı payı dörtte birdir; tasarruf edilebilir kısım yarıdır.
- Yalnız ana ve baba: her birinin saklı payı sekizde birdir; tasarruf edilebilir kısım dörtte üçtür.
- Eş ve büyükanne-büyükbaba zümresi: eşin yasal payı dörtte üç, saklı payı on altıda dokuzdur; üçüncü zümrenin saklı payı yoktur, tasarruf edilebilir kısım on altıda yedidir.
- Yalnız eş: eşin yasal payı mirasın tamamı, saklı payı dörtte üçtür; tasarruf edilebilir kısım dörtte birdir.
Ölüm tarihindeki kanun uygulanır. 743 sayılı Kanun döneminde altsoyun saklı payı yasal payın dörtte üçüydü. 1994'te yapılan ve mirasçıya mahfuz payı oranında pay bırakan vasiyetnamenin 2009'daki ölümden sonra yorumlanmasında Yargıtay, mirasçılığın ölüm tarihindeki hükümlere tabi olduğunu belirterek saklı payın TMK'ya göre yasal payın yarısı olarak uygulanmasını istemiştir (Yargıtay 3. HD, 01.07.2013, E. 2013/9138, K. 2013/11282). Aynı kararda, kanun değişikliğiyle kaldırılan bir saklı paya göre düzenlenmiş vasiyetnamelerde mirasbırakanın farazi iradesinin tamamlayıcı yorumla belirleneceği de açıklanmıştır.
Kardeşlerin Saklı Payı Var mı? 2007 Değişikliği ve Ölüm Tarihinin Önemi
10.05.2007'den sonraki ölümlerde yoktur. 5650 sayılı Kanun, kardeşlerin yasal miras payının sekizde biri olan saklı payını kaldırmış ve Resmî Gazete'de yayımlandığı 10.05.2007 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yargıtay, bu değişiklikten sonra kardeşlerin saklı payı bulunmadığını belirterek tenkis istemini kabul eden kararı bozmuştur (Yargıtay 1. HD, 17.12.2012, E. 2012/11560, K. 2012/15265). Kardeşlerin açtığı tenkis davaları dava şartı veya aktif husumet yokluğundan usulden reddedilmektedir (Yargıtay 1. HD, 28.04.2021, E. 2020/2264, K. 2021/2672; Yargıtay 1. HD, 30.09.2025, E. 2024/4229, K. 2025/4104).
Vasiyetnamenin tarihi değil ölüm tarihi esastır. Mirasbırakan tüm malvarlığını 2005'te düzenlediği vasiyetnameyle eşine bırakmış olsa da ölüm ve vasiyetnamenin açılması 2007 değişikliğinden sonra gerçekleşmişse kardeşlerin tenkis istemi reddedilir (Yargıtay 1. HD, 10.09.2018, E. 2015/14184, K. 2018/12139). Buna karşılık 01.01.2002 ile 09.05.2007 arasındaki ölümlerde kardeşler yasal paylarının sekizde biri oranında, 743 sayılı Kanun döneminde ise dörtte biri oranında saklı paylıdır (Yargıtay 2. HD, 09.07.2007, E. 2007/10196, K. 2007/10844).
Kardeşlerin kullanabileceği diğer yollar. Saklı payı bulunmayan kardeş yine de yasal mirasçı olduğundan vasiyetnamenin ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekle aykırılık nedeniyle iptalini isteyebilir (TMK 502-504); bu davalar reddedildiğinde terditli tenkis istemi de saklı pay yokluğundan reddedilir (Yargıtay 7. HD, 18.12.2023, E. 2022/4757, K. 2023/6311; Yargıtay 7. HD, 15.05.2024, E. 2022/6462, K. 2024/2644). Satış gibi gösterilen gizli bağışlar için muris muvazaası davası, saklı payı olsun olmasın miras hakkı çiğnenen bütün mirasçılara açıktır (Yargıtay 1. HD, 11.03.2019, E. 2016/6514, K. 2019/1735). Ancak mirasbırakanın tapuda açıkça bağışladığı taşınmaz için bu yol işlemez; bağışlanan taşınmaza ilişkin muvazaa ve tenkis istemlerinin reddi onanmıştır (Yargıtay 1. HD, 30.09.2025, E. 2024/4229, K. 2025/4104). Bedeli mirasbırakanca ödenerek üçüncü kişiden başkası adına alınan taşınmazlarda da 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı uygulanmaz (Yargıtay 1. HD, 17.12.2012, E. 2012/11560, K. 2012/15265).
Tasarruf Edilebilir Kısım Nasıl Hesaplanır? Net Tereke ve İndirilecek Giderler (TMK 507)
Hesap yapılırken, mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri, mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir.
Adım adım hesap. Önce mirasbırakanın ölüm günündeki bütün malvarlığı belirlenir ve TMK 508-509 uyarınca eklenecek değerler bu aktife katılır. Sonra borçlar ve 507/2'deki giderler indirilerek net tereke bulunur. Her saklı paylı mirasçının saklı payı net tereke üzerinden hesaplanır; net terekeden saklı payların toplamı çıkarıldığında tasarruf edilebilir kısım ortaya çıkar. Hukuk Genel Kurulu, terekeyi oluşturan unsurların mirasbırakanın ölüm tarihindeki rayiç (sürüm) değerlerinin esas alınacağını, tenkis isteyen davacının saklı paylı mirasçı olduğunu, mirasbırakanın ölümünü ve saklı payına el atıldığını ispatlamakla yükümlü olduğunu belirtmiştir; taraflar tenkis hesap tutanağına itiraz etmemiş ve başka mal bulunmadığını beyan etmişse yeni araştırma gerekmez (Yargıtay HGK, 07.07.2010, E. 2010/1-360, K. 2010/372).
Tereke eksiksiz ve doğru belirlenmelidir. Tereke mahkemece resen araştırılır ve tasarruf sınırının aşılıp aşılmadığı terekenin tamamı üzerinden hesaplanır. Mirasbırakanın yalnız tahsis belgesiyle kullandığı ve mülkiyeti belediyeye ait olan arsanın değeri tereke hesabına alınamaz; mirasbırakanın başka taşınmazları ve davacılara yaptığı kazandırmalar da araştırılmalıdır (Yargıtay 2. HD, 14.01.2010, E. 2008/15811, K. 2010/547).
Eşin saklı payı da düşülür. Tasarruf edilebilir kısım bulunurken yalnız davacının değil, diğer saklı paylı mirasçıların, özellikle sağ kalan eşin saklı payı da hesaba katılır. Yargıtay, sağ kalan eşin saklı payı terekeden indirilmeden yapılan tenkis hesabını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 16.04.2007, E. 2007/2934, K. 2007/6357). Tenkis davasının usulü ve tenkis oranının bulunması ayrıca incelenecek TMK 560-571'in konusudur.
Sağlararası Bağışlar ve Hayat Sigortası Hesaba Nasıl Katılır? (TMK 508-509)
Hesap terekesi. Mirasbırakan ölmeden önce malvarlığını bağışlarla eritmişse, yalnız ölüm günündeki malvarlığına bakmak saklı payı korumaz. Bu nedenle TMK 565'te sayılan tenkise tabi kazandırmalar hesaba eklenir: mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoya yapılan malvarlığı devirleri ile alışılmışın dışındaki çeyiz ve kuruluş sermayesi; miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar; dönme hakkı saklı tutulan bağışlamalar ile ölümden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışındaki bağışlamalar; saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar. Âdet üzere verilen hediyeler hesaba katılmaz. Davalının mirasbırakanın davacılara da kazandırmalar yaptığını ileri sürdüğü dosyada bu iddianın araştırılmadan hesap yapılması bozma sebebi sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 14.01.2010, E. 2008/15811, K. 2010/547).
Hayat sigortası. Lehtara ödenen sigorta tazminatı lehtarın kendi hakkıdır; Yargıtay, mirasbırakanın ölümü nedeniyle ödenen hayat sigortası tazminatının hak sahipliği sıfatından doğduğunu ve terekeye dahil olmadığını belirtmektedir (Yargıtay 7. HD, 12.06.2023, E. 2023/2479, K. 2023/3258). Ancak saklı payların korunması için tenkis hesabında tazminatın tamamı değil, sözleşmenin mirasbırakanın ölümü zamanındaki satın alma (geri alım) değeri terekeye eklenir.
TMK 505 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 7 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 7 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: hesaplama (Hukuk Genel Kurulu 2010; 2. Hukuk Dairesi 2007 ve 2010), oranlar ve geçiş (3. Hukuk Dairesi 2013) ve kardeşlerin saklı payı (1. Hukuk Dairesi 2012, 2018 ve 2025). Metinde ayrıca aynı yöndeki kararlar anılmıştır. Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; oy çokluğu içeren Hukuk Genel Kurulu kararları kullanılmamıştır. ATIF NOTLARI: 5650 sayılı Kanunun Resmî Gazete'de yayımlanma ve yürürlük tarihi 10.05.2007'dir; kararlarda kabul tarihi olan 04.05.2007 anılmaktadır. Onama kararlarında aktarılan gerekçe ilk derece veya bölge adliye mahkemesine aittir. Tenkis davasının usulü TMK 560-571 şerhine bırakılmıştır. Kişi, yer, kurum bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Hesaplama
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Tasarruf edilebilir kısım, ölüm tarihindeki rayiç değerlerle bulunan net terekeden saklı payların çıkarılmasıyla kalan değerdir; saklı paylı mirasçı yoksa mirasbırakan tamamında tasarruf eder; ispat yükü tenkis isteyendedir
Olay: Mirasbırakan 1987'de dokuz taşınmazının intifa hakkını kendisinde bırakarak çıplak mülkiyetini bir kuruma bağışlamıştır. Mirasçıları, bağışın saklı paylarını zedelediğini ileri sürerek tenkis istemiştir. Davalı, mirasbırakanın sağlığında davacılardan birine konut, diğerinin eşine araç aldığını ve banka mevduatını bıraktığını ileri sürmüştür. Yerel mahkeme davayı kısmen kabul etmiş ve bu hususların araştırılmasını isteyen Özel Dairenin bozmasına direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, terekenin mirasbırakanın ölüm tarihinde bıraktığı değerler ile denkleştirme ve tenkise tabi kazandırmalardan oluşan aktif ile borçlar, cenaze, mühürleme ve yazım giderleri ve üç aylık geçim gibi pasiften meydana geldiğini, tasarruf edilebilir kısmın net terekeden saklı paylar çıkarıldıktan sonra kalan değer olduğunu, saklı paylı mirasçı yoksa mirasbırakanın tamamında tasarruf edebileceğini ve değerlerin ölüm tarihindeki rayiç değerle belirleneceğini açıklamıştır. İspat yükünün davacıda olduğunu, saklı payı zedeleme kastının her türlü delille ispatlanabileceğini belirtmiş; tarafların tenkis hesap tutanağına itiraz etmediği ve başka malvarlığı bulunmadığını duruşmada beyan ettiği dosyada yeni araştırma gerekmediği gerekçesiyle direnme kararını oy birliğiyle onamıştır.
“Terekenin tasarruf edilebilir kısmı, net terekeden, yani terekenin aktifinden, pasifleri çıktıktan sonra kalan kısmından saklı payların toplamının çıkarılması sonucu geriye kalan değerlerdir.”
Ne anlama geliyor?
Tasarruf edilebilir kısım net tereke üzerinden bulunur; taraflar hesaba itiraz etmezse ve başka mal olmadığını kabul ederse mahkeme yeni araştırmaya zorlanmaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Tereke resen ve eksiksiz araştırılır; mirasbırakanın yalnız tahsis belgesiyle kullandığı ve mülkiyeti başkasına ait arsanın değeri tereke hesabına alınamaz; tenkise tabi sağlararası kazandırmalar da araştırılmalıdır
Olay: Mirasbırakan, mülkiyeti belediyeye ait arsa üzerinde bulunan ve tapu tahsis belgesiyle kullandığı gecekonduyu 2002'de davalıya satmıştır. Tenkis davasında mahkeme arsanın değerini de tereke hesabına katarak hüküm kurmuştur. Davalı, mirasbırakanın davacılara da karşılıksız kazandırmalar yaptığını, tanıklar ise mirasbırakanın başka gecekondularının ve başka bir ilde evinin bulunduğunu beyan etmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, terekenin resen araştırılacağını, tasarruf sınırının aşılıp aşılmadığının terekenin tamamı üzerinden hesaplanacağını ve sağlararası karşılıksız kazandırmaların tenkise tabi oldukları ölçüde terekeye ekleneceğini (TMK 508) hatırlatmıştır. Tapu tahsis belgesinin mülkiyet değil yalnız kullanmayı gösteren bir zilyetlik belgesi olduğunu, satışın arsayı kapsadığının kabul edilemeyeceğini belirterek tereke tam ve doğru belirlenmeden arsa değeri de hesaba katılarak yapılan tenkis hesabını doğru bulmamış ve hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Tapu tahsis belgesi bir mülkiyet belgesi değil yalnızca fiili kullanmayı belirleyen zilyetlik belgesidir.”
Ne anlama geliyor?
Hesaba yalnız mirasbırakana ait değerler girer; tereke ve yapılan bütün kazandırmalar mahkemece eksiksiz araştırılmalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Tasarruf edilebilir kısım hesaplanırken sağ kalan eşin saklı payı terekeden indirilmelidir; bu yapılmadan bulunan tenkis oranı hatalıdır
Olay: Tenkis davasında mahkeme, mirasbırakanın sağ kalan eşinin saklı payını terekeden indirmeden tenkis oranını belirlemiş ve faizi dava tarihinden başlatmıştır. Hüküm davalı tarafından temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, mirasçılığın ve mirasın geçişinin ölüm tarihindeki hükümlere göre belirleneceğini hatırlatarak 743 sayılı Kanunun 453/4. maddesine göre sağ kalan eşin saklı payının onun miras payı kadar olduğunu, bu miktar terekeden indirildikten sonra değişmez tenkis oranının bulunması gerektiğini belirtmiştir. Faizin dava tarihi yerine tercih tarihinden işletilmesi gerektiğini de açıklayarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Sağ kalan eşin saklı payı, onun miras payı kadardır.”
Ne anlama geliyor?
Tenkis hesabında yalnız davacının değil eşin de saklı payı düşülür; aksi hâlde tasarruf edilebilir kısım olduğundan büyük görünür.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Olay 743 sayılı Kanun dönemine ilişkindir; bugün eşin saklı payı TMK 506/4'e göre altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikteyse yasal payın tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Oranlar ve geçiş
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Saklı pay oranı vasiyetname tarihine göre değil ölüm tarihindeki kanuna göre belirlenir; 1994 vasiyetnamesindeki mahfuz pay, 2009'daki ölümde TMK'ya göre yasal payın yarısıdır
Olay: Mirasbırakan 1994'te düzenlediği vasiyetnamede davacının mahfuz payı oranında miras alacağını belirtmiş ve 2009'da ölmüştür. Davacı, vasiyetnamenin yapıldığı tarihteki 743 sayılı Kanuna göre saklı payının yasal payın dörtte üçü olarak kabul edilmesini ve vasiyetnamenin buna göre tenfizini istemiş; mahkeme, mirasbırakanın uzun süre iradesini değiştirmediğini gözeterek eski orana göre tenfize karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, mirasçılık ve mirasın geçişinin mirasbırakanın ölüm tarihindeki hükümlere göre belirleneceğini (4722 sayılı Kanun m. 17), 2009'da ölen mirasbırakan bakımından TMK 506'nın uygulanacağını ve altsoyun saklı payının yasal payın yarısı olduğunu belirtmiştir. Vasiyetnameyle ölüm arasındaki kanun değişikliklerinin tamamlayıcı yorumla dikkate alınacağını, kanuna gönderme yapan tasarruflarda ölüm tarihindeki düzenlemenin esas alınacağını açıklayarak vasiyetnamenin yarı oran üzerinden tenfizi gerektiği gerekçesiyle hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkındaki Kanunun 17. maddesi; mirasçılık ve mirasın geçişinin miras bırakanın ölümü tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre belirleneceğini hükme bağlamıştır.”
Ne anlama geliyor?
Eski tarihli vasiyetnamelerde saklı pay, mirasbırakanın öldüğü tarihte yürürlükte olan orana göre hesaplanır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda 743 sayılı Kanunun 453. maddesindeki eski oran (füru için dörtte üç) aktarılmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Kardeşler
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi
Kardeşlerin yasal payın sekizde biri olan saklı payı 2007'de kaldırılmıştır; bedeli mirasbırakanca ödenerek başkası adına alınan taşınmaza muris muvazaası kararı uygulanmaz
Olay: Bir bağımsız bölümün çıplak mülkiyeti 2003'te, intifa hakkı mirasbırakan lehine kurularak davalı adına satın alınmıştır. Mirasbırakanın kardeşi olan davacı, bedelin mirastan mal kaçırmak amacıyla mirasbırakan tarafından ödendiğini ileri sürerek muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil, olmazsa tenkis istemiş; mahkeme tapu iptali ve tescil istemini kabul etmiştir.
Karar: Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 01.04.1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararının mirasbırakanın kendi tapulu taşınmazlarına ilişkin temliklerde bağlayıcı olduğunu, bedeli ödenerek üçüncü kişiden başkası adına alınan taşınmazlarda gizli bağış iddiasına uygulanamayacağını belirtmiştir. Ayrıca kardeşlerin yasal payın sekizde biri oranındaki saklı payının kaldırıldığını ve kardeşlerin saklı payı bulunmadığını belirterek davanın reddi gerekirken kabul edilmesini doğru bulmamış, hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
“Öte yandan, 04.05.2007 tarihinde TMK'nun 506. maddesinin kardeşlerden her birinin yasal miras payının 1/8'i oranında saklı payı olduğu düzenlemesi yürürlükten kaldırılmış olup, kardeşlerin saklı payı bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor?
2007'den sonraki ölümlerde kardeş saklı pay iddiasıyla tenkis isteyemez; gizli bağış iddiası da muris muvazaası davasına her zaman dönüştürülemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda 5650 sayılı Kanunun kabul tarihi (04.05.2007) anılmıştır; Kanun 10.05.2007'de Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi
Vasiyetname 2005'te yapılmış olsa da ölüm ve vasiyetnamenin açılması 2007 değişikliğinden sonra gerçekleşmişse kardeşler saklı paylı değildir ve tenkis isteyemez
Olay: Mirasbırakan 2005 tarihli vasiyetnameyle bütün malvarlığını eşine bırakmıştır. Kardeşleri, saklı paylarının zedelendiğini ileri sürerek tenkis bedelinin tahsilini istemiş; eş, kardeşlerin saklı payı bulunmadığını savunmuştur.
Karar: İlk derece mahkemesi, mirasbırakanın ölüm ve vasiyetnamenin açılması tarihinde yürürlükte olan TMK 506 uyarınca kardeşlerin saklı pay sahibi olmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, hükmün dayandığı yasal ve hukuki gerekçeyi yerinde bularak davacıların temyiz itirazlarını reddetmiş ve kararı oy birliğiyle onamıştır.
“Mahkemece, mirasbırakanın ölüm ve vasiyetnamenin açılması tarihi itibariyle yürürlükteki TMK’nın 506. maddesi uyarınca kardeşlerin saklı pay sahibi olmadıkları gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Vasiyetnamenin eski tarihli olması kardeşlere saklı pay kazandırmaz; belirleyici olan mirasbırakanın ölüm tarihidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir ONAMA kararıdır; alıntı İLK DERECE MAHKEMESİ kararının özetine aittir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi
Tapuda açıkça bağışlanan taşınmaz için muris muvazaası davası dinlenmez; saklı payı bulunmayan kardeşlerin tenkis istemi aktif husumet yokluğundan reddedilir
Olay: 2021'de ölen mirasbırakanın mirasçıları eşi ile kardeşleridir. Mirasbırakan ölümünden yaklaşık bir yıl önce bir taşınmazını tapuda bağış yoluyla davalıya devretmiştir. Kardeşler, bağışın mirastan mal kaçırma amaçlı ve muvazaalı olduğunu ileri sürerek tapu iptali ve tescil, olmazsa tenkis istemiştir.
Karar: Bölge adliye mahkemesi, bağış yoluyla yapılan temlikte 01.04.1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararının uygulama yeri bulunmadığını, tenkis yönünden ise kardeşlerin TMK 506'da saklı pay sahibi mirasçılar arasında sayılmadığını belirterek her iki istemi usulden reddetmiştir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, İçtihadı Birleştirme Kararının uygulanabilmesi için taşınmazın mirasbırakanın tapulu malı olması ve mirasbırakanın gerçekte bağışlamak istediği malı tapu memuru önünde satış gibi göstermesi gerektiğini, somut olayda taşınmazın bağış suretiyle devredildiğini vurgulayarak kararı oy birliğiyle onamıştır.
“tenkis talebi yönünden 4721 sayılı Kanun'un 506. maddesinde kardeşlerin saklı pay sahibi mirasçılar arasında sayılmadığı”
Ne anlama geliyor?
Kardeşler açık bağışa karşı ne muvazaa ne de tenkis yoluyla sonuç alabilir; ancak mirasbırakanın ehliyeti gibi sebeplerle işlemin geçersizliği ayrıca ileri sürülebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir ONAMA kararıdır; alıntılanan gerekçe BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİNE aittir, Daire muvazaa yönünden kendi değerlendirmesini de eklemiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 505 ile ilgili maddeler
- TMK m. 517 — Belirli mal bırakma (vasiyet): tenfiz davası, vasiyet edilen malın satılması, teslim borcu ve zamanaşımı (TMK 517-519)
- TMK m. 514 — Ölüme bağlı tasarrufların çeşitleri: koşul ve yüklemeler, mirasçı atama ve belirli mal bırakma farkı (TMK 514-516)
- TMK m. 510 — Mirasçılıktan çıkarma (ıskat): sebepler, ispat yükü, saklı pay, torunlar ve aciz belgesi (TMK 510-513)
- TMK m. 495 — Yasal mirasçılar ve zümre sistemi: altsoy, ana-baba, büyük ana-baba, halefiyet ve evlilik dışı çocuk (TMK 495-498)
- TMK m. 499 — Sağ kalan eşin miras payı: 1/4, 1/2, 3/4 veya tamamı; boşanma davasında ölüm ve resmî nikâh (TMK 499)
- TMK m. 500 — Evlatlık ve Devletin mirasçılığı: tek yönlü miras, öz aileden miras, halefiyet ve mirasçısız tereke (TMK 500-501)
- TMK m. 502 — Vasiyet ve miras sözleşmesi ehliyeti, yanılma, aldatma, korkutma ve açık yanılma (TMK 502-504)
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Vasiyetname düzenlemeden önce hangi mirasçılarınızın saklı paylı olduğunu belirleyin: altsoy, ana-baba ve eş varsa yalnız tasarruf edilebilir kısım üzerinde serbestsiniz.
- 2.Saklı paylı mirasçınız yoksa malvarlığınızın tamamını vasiyetle dilediğinize bırakabilirsiniz; kardeşlerin 2007'den beri saklı payı yoktur.
- 3.Kardeş olarak tenkis davası açmayı düşünüyorsanız mirasbırakanın ölüm tarihini kontrol edin; 10.05.2007'den sonraki ölümlerde dava usulden reddedilir.
- 4.Saklı payı olmayan mirasçılar vasiyetnamenin ehliyetsizlik veya irade sakatlığı nedeniyle iptalini ya da satış gibi gösterilen gizli bağışlar için muris muvazaası davasını değerlendirmelidir.
- 5.Tenkis hesabı için mirasbırakanın ölüm günündeki bütün taşınmazlarını, banka hesaplarını, araçlarını ve borçlarını belgelerle ortaya koyun; tereke eksik kalırsa hüküm bozulur.
- 6.Cenaze giderlerini, terekenin mühürlenmesi ve yazımı masraflarını ve mirasbırakanla yaşayıp onun bakımındaki kişilerin üç aylık geçim giderini belgeleyin; bunlar terekeden indirilir.
- 7.Mirasbırakanın sağlığında yaptığı bağışları ve mirasçılara yaptığı kazandırmaları listeleyin; tenkise tabi olanlar hesaba eklenir.
- 8.Üçüncü kişi lehine hayat sigortası varsa sigorta şirketinden ölüm tarihindeki satın alma değerini isteyin; tenkis hesabına bu değer eklenir.
- 9.Eski tarihli bir vasiyetnamede mahfuz pay veya kanuni pay gibi ifadeler varsa bunların ölüm tarihindeki kanuna göre yorumlanacağını hesaba katın.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.