FSEK Ek Madde 12: Denetim Komisyonuna Ödenecek İkramiye

Madde, ikramiye hakkını dar bir çerçeveye oturtur. Üç unsur birlikte bulunmalıdır.

1) İkramiyeyi doğuran olay: FSEK 81'e aykırı nüshanın yakalanması. Maddenin ilk cümlesi şartı açıkça kurar: "Bu Kanunun 81 inci maddesine aykırı olarak çoğaltılan nüsha ve yayınların yakalanması halinde". Yani ikramiye, bandrol yükümlülüğüne aykırı veya bandrolsüz nüshalarla ilgilidir (FSEK 81).

2) Sıfat: denetim komisyonu başkan veya üyesi ve kamu görevlisi. İkramiye, "denetim komisyonu başkan ve üyelerinden kamu görevlisi olanlara" ödenir. Bu iki şart birliktedir ve önemli bir sonuç doğurur: FSEK 81/5 uyarınca ihtiyaç hâlinde komisyonlarda ilgili alan meslek birlikleri temsilcileri de görev alabilir; ancak bu temsilciler kamu görevlisi olmadıkları için ikramiye kapsamı dışındadır.

3) Katkı: fiilen katılma veya sayılan görevlerden biri. Madde iki alternatif arar: suça konu materyalleri yakalama işlemine fiilen katılan olmak ya da önleme, izleme ve soruşturmakla görevli olmak. Salt komisyon üyeliği, olaya hiçbir katkı olmaksızın, hükmün lafzına göre yeterli görünmemektedir.

Denetim komisyonu nasıl kurulur? FSEK 81/5 uyarınca Bakanlık ile mülki idare amirleri bandrollenmesi zorunlu nüshaların ve süreli olmayan yayınların bandrollü olup olmadıklarını her zaman denetleyebilir. Gerekli görüldüğünde mülki idare amirleri re'sen veya Bakanlığın talebiyle illerde denetim komisyonu oluşturabilir. Komisyonların oluşumu ve çalışma esasları ise Ek 12/6 uyarınca yönetmelikle düzenlenir.

Denetimde hak ihlali tespit edilirse. FSEK 81/6, bu denetimler sırasında Kanunda koruma altına alınan hakların ihlal edildiğinin tespiti hâlinde 75. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca işlem yapılacağını öngörür (FSEK 75).

Ek 12, tutarı lira olarak yazmaz; gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı yöntemini kullanır. Bu yöntem, kanun değişikliğine gerek kalmadan tutarın güncellenmesini sağlar. Aynı yöntem FSEK Ek 7'de komisyon üyelerine ödenen toplantı ücreti için de kullanılmıştır (FSEK Ek 7).

Birinci sınır: faaliyet başına. Bir denetim faaliyeti çerçevesinde yapılan el koymalar neticesinde denetim komisyonu başkan ve üyelerine verilebilecek ikramiyenin toplam tutarı, elli bin gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçemez. Dikkat: bu, kişi başına değil komisyonun tamamı için bir tavandır.

Paylaşım eşittir. Madde açıktır: "İkramiye tutarı ilgililere eşit olarak paylaştırılır." Katkı oranına, rütbeye veya görev süresine göre farklılaştırma öngörülmemiştir. Bu, uygulamada tartışmaları önleyen basit bir kuraldır.

İkinci sınır: kişi başına yıllık. "Bir kişiye ödenecek ikramiyenin yıllık toplam tutarı kırkbin gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçemez." Yıl içinde çok sayıda başarılı denetim yapılsa bile bir kişinin alacağı toplam bu tavanla sınırlıdır.

Elli bin ve kırk bin yalnız tavandır. Bu, sık gözden kaçan bir noktadır. Maddenin altıncı fıkrası, ödenecek ikramiyenin hesabında el konulan materyalin niteliği ve miktarı dikkate alınarak belirlenecek göstergelerin yönetmelikle düzenleneceğini söyler. Yani somut olayda kullanılacak gösterge, materyalin niteliği ve miktarına göre belirlenir; maddede yazan iki rakam yalnız aşılamayacak üst sınırları gösterir.

Vergi ve kesinti yok. Beşinci fıkra kısa ve nettir: "Bu maddeye göre ödenecek ikramiyelerden herhangi bir vergi ve kesinti yapılmaz." Hesaplanan tutar olduğu gibi ödenir.

Ödeme ikiye bölünmüştür. Madde, ikramiyenin tamamını yakalama anında ödemez; yargısal sürecin ilerlemesine bağlar. Bu, yakalamanın hukuken sonuç doğurmasını bekleme mantığına dayanır.

İlk yüzde elli — tetikleyici, nüshanın nasıl yakalandığına göre değişir:

• Nüsha ve yayınlar sahipsiz yakalanmışsa: mahkemesince verilecek müsadere kararı.
• Nüsha ve yayınlar sahipli yakalanmışsa: kamu davası açılması.

Kalan yüzde elli ise her iki hâlde aynı şarta bağlıdır: müsadereye veya mahkûmiyete ilişkin hükmün kesinleşmesi.

Her iki dilim de, şartın gerçekleşmesini takip eden bir ay içinde ve Bakanlık bütçesinin ilgili tertibinden ödenir.

Bu yapının pratik sonucu şudur: beraat veya müsadere talebinin reddi hâlinde ikinci dilim doğmaz. Kesinleşme şartı gerçekleşmediği için ödeme yapılmaz.

Hiç ödenmeyen hâl: yasal nüshaya el konulması. Dördüncü fıkra önemli bir dengeyi korur: FSEK 81'in yedinci fıkrası ile satış yapılması yasaklanmış olan yerlerde satılan yasal nüshalara el konulması hâlinde ikramiye ödenmez.

Bu hükmü anlamak için FSEK 81/7'ye bakmak gerekir. Anılan fıkraya göre bu Kanun kapsamında korunan, yasal olarak çoğaltılmış, bandrollü nüshaların da yol, meydan, pazar, kaldırım, iskele, köprü ve benzeri yerlerde satışı yasaktır; bu yasağa aykırı hareket edenler Kabahatler Kanunu'nun 38. maddesinin birinci fıkrasına göre cezalandırılır (FSEK 81).

Mantık açıktır. Bu durumda el konulan nüsha korsan değildir; yasal olarak çoğaltılmış ve bandrollüdür. İhlal, nüshanın kendisinde değil satış yerindedir ve yaptırımı bir kabahat cezasıdır. Ek 12'nin amacı ise korsan yayınla mücadeleyi teşvik etmektir. Kanun koyucu, yasal nüshaya el koymanın ikramiye doğurmasını engelleyerek, denetimin seyyar satıcıdan yasal nüsha toplamaya kaymasını önlemeyi amaçlamıştır.

Yönetmelik usulü. Denetim komisyonlarının oluşumu ve çalışma esasları, ikramiye göstergeleri ve diğer usul ve esaslar; İçişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Maddede geçen "Maliye Bakanlığı" ibaresi, sonraki teşkilat düzenlemeleri çerçevesinde yürürlükteki karşılığıyla okunur.