Kısa cevap · FSEK 81
FSEK 81, telif korumasının idari-cezai ayağıdır. Musiki ve sinema eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınlara bandrol yapıştırılması zorunludur; ayrıca kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerin çoğaltılmış nüshalarına eser veya hak sahibinin talebi üzerine bandrol yapıştırılması zorunludur. Bandroller Bakanlıkça bastırılır ve satılır; başvuru bir taahhütname ile yapılır ve Bakanlık on iş günü içinde bandrol vermek mecburiyetindedir. Bandrol yükümlülüğüne aykırı ya da bandrolsüz olarak bir eseri çoğaltıp satışa arz eden, satan, dağıtan veya ticari amaçla satın alan ya da kabul eden kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır. Sahte bandrol üretmek veya kullanmak üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasını gerektirir. Maddenin on üçüncü fıkrası, FSEK 71 ile birlikte işlenme hâlinde özel içtima öngören kural, Anayasa Mahkemesinin 12.06.2020 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
Temel kavramlar
- Bandrol
- Fikir ve sanat eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınların üzerine yapıştırılabilen, sökülmesi hâlinde özelliğini yitiren güvenlik etiketi.
- Zorunlu bandrol
- Musiki ve sinema eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınlarda talebe bağlı olmaksızın aranan bandrol.
- Talebe bağlı bandrol
- Kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerde eser veya hak sahibinin talebi üzerine aranan bandrol.
- Taahhütname
- Bandrol talebinde bulunanın yasal hak sahibi olduğunu beyan ettiği belge. Sistem bu beyana dayanır.
- On iş günü kuralı
- Bakanlığın başvuru üzerine başka bir işleme gerek kalmaksızın on iş günü içinde bandrol vermek mecburiyeti.
- Beyana müsteniden sorumsuzluk
- Beyana dayanılarak yapılan işlemlerden Bakanlığın sorumlu tutulamaması.
- Bandrol suçu
- Bandrol yükümlülüğüne aykırı ya da bandrolsüz olarak bir eseri çoğaltıp satışa arz etmek, satmak, dağıtmak veya ticari amaçla satın almak ya da kabul etmek.
- Sahte bandrol
- Gerçek olmayan bandrol. Üretmek, satmak, dağıtmak, satın almak, kabul etmek veya kullanmak üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasını gerektirir.
- Bandrolün amaç dışı kullanımı
- Usulüne uygun temin edilmiş bandrolün başka bir eser üzerine yapıştırılması.
- İl denetim komisyonu
- Mülkî idare amirlerinin re'sen veya Bakanlığın talebiyle bandrol denetimi için illerde oluşturabileceği komisyon.
- Seyyar satış yasağı
- Yasal ve bandrollü nüshaların bile yol, meydan, pazar, kaldırım, iskele ve köprü gibi yerlerde satışının yasak olması; yaptırım kabahattir.
- Tüzel kişiye güvenlik tedbiri
- Suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde TCK'nın tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunması.
Bir bakışta FSEK 81
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Zorunlu bandrol | Musiki ve sinema eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınlar. | FSEK m. 81/1 |
| Talebe bağlı bandrol | Kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerde eser veya hak sahibinin talebi gerekir. | FSEK m. 81/1; CGK 2018/413 |
| Başvuru | Yasal hak sahibi olduğunu beyan eden taahhütname ile yapılır. | FSEK m. 81/2 |
| Bakanlığın süresi | Başka bir işleme gerek kalmaksızın on iş günü içinde bandrol vermek mecburiyeti. | FSEK m. 81/2 |
| Matbaa yükümlülüğü | Taahhütnamenin bir kopyasını almak, saklamak ve istendiğinde ibraz etmek. | FSEK m. 81/3 |
| Temel bandrol suçu | Bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası (birlikte). | FSEK m. 81/4 |
| Sahte bandrol | Üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası. | FSEK m. 81/9 |
| Bandrolün başka esere tatbiki | Bir yıldan beş yıla kadar hapis ve binbeşyüz güne kadar adlî para cezası. | FSEK m. 81/10 |
| Hileli bandrol temini | Bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası; adlî para cezası öngörülmemiştir. | FSEK m. 81/11 |
| Yetkisize bandrol temini | İki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası. | FSEK m. 81/12 |
| Seyyar satış | Bandrollü nüshaların bile yol, meydan, pazar gibi yerlerde satışı yasaktır; Kabahatler Kanunu m. 38/1 uygulanır. | FSEK m. 81/7 |
| İptal edilen fıkra | FSEK 71 ile birlikte işlenme hâlinde özel içtima öngören on üçüncü fıkra iptal edildi. | AYM E. 2019/74, K. 2020/29 |
| Tüzel kişi | Suç bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenirse TCK'nın tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. | FSEK m. 81/14 |
| Şikâyet | Bandrol suçu FSEK 75/1'de sayılan şikâyete bağlı suçlar arasında değildir. | FSEK m. 75/1 |
FSEK 81 madde metni
Altıncı Bölüm: Çeşitli Hükümler · A) Eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklar ve tecavüzün önlenmesi — II – Haklara tecavüzün önlenmesi
Haklara tecavüzün önlenmesi (bandrol) — Madde 81
- (1)İki farklı rejim: musiki ve sinema eserleri ile süreli olmayan yayınlarda bandrol kendiliğinden zorunlu; kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerde hak sahibinin talebine bağlı.(Değişik: 23/1/2008-5728/143 md.) Musiki ve sinema eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınlara bandrol yapıştırılması zorunludur. Ayrıca, kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerin çoğaltılmış nüshalarına da eser veya hak sahibinin talebi üzerine bandrol yapıştırılması zorunludur. Bandroller, Bakanlıkça bastırılır ve satılır. Bakanlıkça belirlenen satış fiyatı üzerinden meslek birlikleri aracılığı ile de bandrol satışı yapılabilir.
- (2)Sistem beyana dayanır: Bakanlık hak sahipliğini denetlemez, on iş günü içinde bandrol vermek zorundadır ve beyandan sorumlu tutulamaz.Bandrol alınabilmesi için, bandrol talebinde bulunanın yasal hak sahibi olduğunu beyan eden bir taahhütnameyi doldurması zorunludur. Bakanlıkça tespit edilen diğer evrak ve belgelerle birlikte başvuru yapılır. Bakanlık, bu başvuru üzerine başka bir işleme gerek kalmaksızın on iş günü içinde bandrol vermek mecburiyetindedir. Beyana müstenit yapılan bu işlemlerden Bakanlık sorumlu tutulamaz.
- (3)Matbaa, basımevi ve dolum tesislerine getirilen belge saklama yükümlülüğü.Bandrol yapıştırılması zorunlu nüshaların tespit edilmesi ve çoğaltılmasına ilişkin materyalleri üreten veya bu materyallerin dolum ve çoğaltımını yapan yerler, bu maddede belirtilen taahhütnamenin bir kopyasını almak, saklamak ve istendiğinde yetkili makamlara ibraz etmekle yükümlüdür.
- (4)Temel bandrol suçu. Ceza seçimlik değil: hapis ve adlî para cezası birlikte uygulanır. Bu, FSEK 71'in seçimlik ceza rejiminden farktır.Bandrol yükümlülüğüne aykırı ya da bandrolsüz olarak bir eseri çoğaltıp satışa arz eden, satan, dağıtan veya ticarî amaçla satın alan ya da kabul eden kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır.
- (5)İl denetim komisyonlarının dayanağı. Meslek birliği temsilcileri de komisyonlarda görev alabilir.Bakanlık ile mülkî idare amirleri bandrollenmesi zorunlu olan nüshaların ve süreli olmayan yayınların, bandrollü olup olmadıklarını her zaman denetleyebilir. Gerekli görüldüğünde, mülkî idare amirleri re'sen veya Bakanlığın talebi ile bu denetimi gerçekleştirmek üzere illerde denetim komisyonu oluşturabilir. İhtiyaç hâlinde, bu komisyonlarda Bakanlık ve ilgili alan meslek birlikleri temsilcileri de görev alabilirler.
- (6)Denetimde hak ihlali tespit edilirse savcının el koyma ve faaliyeti durdurma yetkisi devreye girer.Bu denetimler sırasında bu Kanunda koruma altına alınan hakların ihlal edildiğinin tespiti hâlinde 75 inci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca işlem yapılır.
- (7)Yasal ve bandrollü nüshalar bakımından bile geçerli bir seyyar satış yasağı. Yaptırım suç değil kabahattir.Bu Kanun kapsamında korunan, yasal olarak çoğaltılmış, bandrollü nüshaların da yol, meydan, pazar, kaldırım, iskele, köprü ve benzeri yerlerde satışı yasaktır. Bu yasağa aykırı hareket edenler, Kabahatler Kanununun 38 inci maddesinin birinci fıkrasına göre cezalandırılır.
- (8)Bu maddede belirtilen hususların uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.
- (9)Maddenin en ağır cezalı fiili. Seçimlik hareketler geniştir ve "kullanan" da kapsamdadır.Sahte bandrol üreten, satışa arz eden, satan, dağıtan, satın alan, kabul eden veya kullanan kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır.
- (10)Bandrolün amacı dışında kullanılması. Bandrol gerçek olsa bile başka esere yapıştırılması suçtur.Bir eserle ilgili olarak usulüne uygun biçimde temin edilmiş bandrolleri başka bir eser üzerinde tatbik eden kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve binbeşyüz güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır.
- (11)Bu fıkrada adlî para cezası öngörülmemiştir.Yetkisi olmadığı hâlde, hileli davranışlarla bandrol temin eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
- (12)Bandrolü temin edeni değil, yetkisiz kişiye temin edeni cezalandırır.Yetkisi olmayan kişilere bandrol temin eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır.
- (13)İptal edilen fıkra şöyleydi: "Bandrol yükümlülüğüne aykırılığın aynı eserle ilgili olarak 71 inci maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde tanımlanan suçla birlikte işlenmesi hâlinde, fail hakkında sadece 71 inci maddeye göre cezaya hükmolunur. Ancak, verilecek ceza üçte biri oranında artırılır."(İptal onüçüncü fıkra: Anayasa Mahkemesinin 12/6/2020 tarihli ve E.:2019/74; K.:2020/29 sayılı Kararı ile)
- (14)Bu fıkra yalnız bandrol suçlarıyla değil, Kanun'da tanımlanan bütün suçlarla ilgilidir.Bu Kanunda tanımlanan suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, ilgili tüzel kişi hakkında Türk Ceza Kanununun tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Madde ilk hâliyle kabul edildi. Bandrol rejimi sonraki değişikliklerle kurulmuş ve genişletilmiştir. |
| 03.03.2004 | 5101 sayılı Kanun (RG 12.03.2004, S. 25400) | Bandrol hükümleri yeniden düzenlendi. Ceza Genel Kurulu kararlarında, suç tarihinde yürürlükte bulunan 5101 sayılı Kanun'la değişik 81. maddenin dokuzuncu fıkrasının 1/b alt bendi ile hüküm tarihinde yürürlükte bulunan metnin karşılaştırılarak lehe kanunun tespiti gereği vurgulanmıştır. |
| 23.01.2008 | 5728 sayılı Kanun m. 143 (RG 08.02.2008, S. 26781) | Madde bugünkü hâliyle tümüyle yeniden yazıldı. Bu düzenlemeyle bandrol suçları ayrı fıkralar hâlinde sayıldı, sahte bandrol ve bandrolün başka esere tatbiki gibi fiiller ayrı suç tipleri olarak düzenlendi ve il denetim komisyonları ile seyyar satış yasağı metne girdi. |
| 12.06.2020 | Anayasa Mahkemesi E. 2019/74, K. 2020/29 (RG 17.07.2020, S. 31188) | Maddenin on üçüncü fıkrası iptal edildi. İptal edilen kural, bandrol yükümlülüğüne aykırılığın aynı eserle ilgili olarak FSEK 71/1-1'deki suçla birlikte işlenmesi hâlinde yalnız FSEK 71'e göre ceza verilmesini, ancak cezanın üçte biri oranında artırılmasını öngörüyordu. Mahkeme, FSEK 71 suçlarının şikâyete bağlı olması nedeniyle kuralın yalnız şikâyet hâlinde uygulanabileceğini; bunun ise şikâyet eden bulunduğunda failin daha lehine bir sonuç doğurduğunu ve eserle hiçbir ilişkisi bulunmayan kişilerin daha hafif cezalandırılmasına yol açabileceğini belirterek kuralı ölçülülük ilkesine aykırı bulmuştur. |
Bandrol Kimler İçin Zorunlu?
FSEK 81/1 iki ayrı rejim kurar ve bu ayrım ceza davalarının kaderini belirler:
- Kendiliğinden zorunlu olanlar: musiki ve sinema eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınlar (kitaplar gibi). Burada hak sahibinin talebi aranmaz.
- Talebe bağlı olanlar: kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerin çoğaltılmış nüshaları. Bunlarda bandrol eser veya hak sahibinin talebi üzerine zorunlu hâle gelir.
Ceza Genel Kurulu bu ayrımı açıkça ortaya koymuştur: bandrol yükümlülüğü musiki ve sinema eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınlar bakımından talebe bağlı değildir; buna karşılık kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerde eser veya hak sahibinin talebi gerekir (Yargıtay CGK, 09.10.2018, E. 2018/398, K. 2018/413).
Ayrımın pratik sonucu: eksik araştırma bozması. Ceza Genel Kurulu, bir iş yerinde ele geçirilen bandrolsüz oyun CD'leri bakımından, bilgisayar oyunlarının talebe bağlı bandrol kategorisinde bulunduğunu saptamış ve suçun oluşup oluşmadığına karar vermeden önce ilgili bakanlıktan bandrol yapıştırılması talebinde bulunulup bulunulmadığının sorulması ve orijinallerinin bandrole tabi olup olmadığının tespit edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Aynı kararda şikâyetçi şirketin suçtan doğrudan doğruya zarar görmesi nedeniyle kamu davasına katılma hakkının bulunduğu da kabul edilmiştir (Yargıtay CGK, 25.09.2018, E. 2018/73, K. 2018/370).
Bandrol nedir, ne işe yarar? Anayasa Mahkemesi bandrolü şöyle tanımlar: fikir ve sanat eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınların üzerine yapıştırılabilen, sökülmesi hâlinde özelliğini yitiren bir güvenlik etiketi. Amacı eserlerin izinsiz çoğaltılmasının ve taklit edilmesinin önlenmesidir; uygulama yasal çoğaltmanın, yasadışı ürünlerin kolay tespitinin ve ekonomik gelirin korunmasının aracıdır. Aynı kararda, yargı içtihatlarında yerleşik olarak bandrol uygulamasına aykırı davranmanın mevzuatla oluşturulan idari düzene yönelik işlenmiş bir suç olarak benimsendiği de belirtilmiştir.
Başvuru beyana dayanır. Bandrol alabilmek için yasal hak sahibi olduğunu beyan eden bir taahhütname doldurulması zorunludur. Bakanlık başvuru üzerine başka bir işleme gerek kalmaksızın on iş günü içinde bandrol vermek mecburiyetindedir ve beyana müsteniden yapılan bu işlemlerden sorumlu tutulamaz. Yani bandrol almak hak sahipliğini kanıtlamaz.
Matbaanın yükümlülüğü. Bandrol yapıştırılması zorunlu nüshaların tespit ve çoğaltılmasına ilişkin materyalleri üreten veya bunların dolum ve çoğaltımını yapan yerler, taahhütnamenin bir kopyasını almak, saklamak ve istendiğinde yetkili makamlara ibraz etmekle yükümlüdür.
Bandrol Suçları ve Cezaları
FSEK 81 beş ayrı suç tipi düzenler ve cezaların yapısı FSEK 71'den önemli biçimde farklıdır: burada ceza seçimlik değil, hapis ve adlî para cezası birlikte uygulanır.
- Temel bandrol suçu (fıkra 4): bandrol yükümlülüğüne aykırı ya da bandrolsüz olarak bir eseri çoğaltıp satışa arz eden, satan, dağıtan veya ticari amaçla satın alan ya da kabul eden kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası.
- Sahte bandrol (fıkra 9): sahte bandrol üreten, satışa arz eden, satan, dağıtan, satın alan, kabul eden veya kullanan kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası. Maddenin en ağır fiilidir.
- Bandrolün başka esere tatbiki (fıkra 10): usulüne uygun temin edilmiş bandrolleri başka bir eser üzerinde tatbik eden kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve binbeşyüz güne kadar adlî para cezası. Bandrol gerçek olsa bile amaç dışı kullanım suçtur.
- Hileli bandrol temini (fıkra 11): yetkisi olmadığı hâlde hileli davranışlarla bandrol temin eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis. Bu fıkrada adlî para cezası öngörülmemiştir.
- Yetkisize bandrol temini (fıkra 12): yetkisi olmayan kişilere bandrol temin eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası.
Seyyar satış yasağı (fıkra 7). İlginç bir hüküm: yasal olarak çoğaltılmış, bandrollü nüshaların da yol, meydan, pazar, kaldırım, iskele, köprü ve benzeri yerlerde satışı yasaktır. Yaptırım suç değil kabahattir: Kabahatler Kanunu'nun 38. maddesinin birinci fıkrası uygulanır.
Tüzel kişiler (fıkra 14). Bu fıkra yalnız bandrol suçlarıyla sınırlı değildir: bu Kanun'da tanımlanan suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ilgili tüzel kişi hakkında Türk Ceza Kanunu'nun tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Kast araştırması burada da geçerlidir. Ceza Genel Kurulu, bir olayda suçun maddi unsurunun oluştuğunu ancak kastın bulunmadığını saptamıştır (Yargıtay CGK, 28.01.2020, E. 2017/788, K. 2020/34). Yargıtay 7. Ceza Dairesi de nüshaların FSEK 38/3 kapsamında yasal olarak yapılan yedekleme kopyası niteliğinde bulunup bulunmadığının tespitinden sonra karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 7. CD, 09.07.2013, E. 2011/10350, K. 2013/17570).
AYM İptali: FSEK 71 ile Birlikte İşlenme
Maddenin en önemli gelişmesi on üçüncü fıkranın iptalidir. İptal edilen kural şuydu: bandrol yükümlülüğüne aykırılığın aynı eserle ilgili olarak FSEK 71/1-1'de tanımlanan suçla birlikte işlenmesi hâlinde fail hakkında sadece FSEK 71'e göre cezaya hükmolunur; ancak verilecek ceza üçte biri oranında artırılır.
Anayasa Mahkemesi bu kuralı 12.06.2020 tarihli ve E. 2019/74, K. 2020/29 sayılı kararıyla iptal etmiştir (RG 17.07.2020, S. 31188). Başvuru İzmir 1. Fikrî ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi tarafından, izinsiz çoğaltılmış ve bandrolsüz kitap satıldığı iddiasıyla açılan bir davada yapılmıştır.
Mahkemenin gerekçesi. Karar önce iki suçun farkını ortaya koyar: FSEK 71'de korunan hukuki menfaat eser sahiplerinin manevi, mali ve bağlantılı hakları iken, bandrol yükümlülüğüne aykırılık suçlarında korunan hukuki menfaat kamunun menfaatidir. Mahkeme, özel bir içtima düzenlemesi yapılmasının kendiliğinden ölçülülüğe aykırı olmadığını da belirtir.
İptal sebebi şu iki tespitte toplanır:
- Şikâyet paradoksu. FSEK 71 suçları şikâyete tabi olduğundan kural yalnız hak sahibinin şikâyetçi olması hâlinde uygulanabilirdi. Bu durumda hak sahibi şikâyetçi olmasa fail hakkında bandrol suçundan hapis ve adlî para cezası birlikte uygulanacak; şikâyetçi olması hâlinde ise seçimlik olarak hapis veya adlî para cezasına hükmedilebilecek, hatta FSEK 71/3 şartları gerçekleşirse indirim veya cezasızlık mümkün olabilecekti. Yani şikâyet hakkının kullanılması failin lehine sonuç doğuruyordu.
- Ters ağırlık. Bandrol yükümlülüğüne aykırı fiil hak sahipleri tarafından da işlenebilir; buna karşılık iki suçun birlikte işlenmesi hâli ağırlıklı olarak eserle hiçbir ilişkisi bulunmayan kişiler bakımından söz konusu olur. Kural bu yüzden hak sahiplerinin daha ağır, eserle hiçbir hukuki ilişkisi bulunmayan kişilerin ise daha hafif cezalandırılmasına yol açabiliyordu.
Mahkeme sonuç olarak suç ile ceza arasında adil bir denge oluşturamayan kuralın, yarattığı etki ve sonuçlar itibarıyla ölçülülük ilkesine aykırı olduğunu saptamıştır.
İptalin pratik sonucu. Bugün FSEK 71 ve FSEK 81 suçları birlikte işlendiğinde bu özel içtima kuralı uygulanmaz; içtima sorunu Türk Ceza Kanunu'nun genel hükümleri çerçevesinde çözülür. İptal kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı 17.07.2020 tarihi, lehe kanun değerlendirmesi bakımından da belirleyicidir.
Şikâyet farkı. FSEK 75/1 şikâyet şartını yalnız 71 ve 72. maddelerdeki suçlar için öngörür; bandrol suçu bu sayımın dışındadır (FSEK 75). Buna karşılık denetimlerde hak ihlali tespit edilirse FSEK 81/6 yollamasıyla FSEK 75/3 uyarınca işlem yapılır. Görevli mahkeme FSEK 76'da belirlenmiştir.
FSEK 81 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Ceza Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Ceza Genel Kurulu kararlarından biri Başsavcılık itirazının reddi biçimindedir ve bu durum kartta gösterildi. Anayasa Mahkemesi kararı Norm Kararlar Bilgi Bankası'ndan tam metin okunarak özetlenmiştir.
Bandrolün zorunlu olduğu eserler
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Musiki ve sinema eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınlarda bandrol talebe bağlı değildir; kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerde hak sahibinin talebi gerekir
Olay: Bandrolsüz nüshaların bulundurulması nedeniyle FSEK'e aykırılıktan yargılama yapılmış; bandrol yükümlülüğünün hangi eserler bakımından zorunlu olduğu tartışılmıştır.
Karar: Kurul, bandrol yükümlülüğünün musiki ve sinema eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreli olmayan yayınlar bakımından talebe bağlı olmadığını; buna karşılık kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerde eser veya hak sahibinin talebinin gerektiğini belirlemiştir.
“eser veya hak sahiplerinin talebinin bulunması hâlinde bandrol yapıştırılması zorunluluğu olan kolay kopyalanmaya müsait diğer eserler”
Ne anlama geliyor?
Bandrol davasında ilk soru eser türüdür: kitap, musiki veya sinema eseriyse talep aranmaz; diğer eserlerde hak sahibinin talebi bulunmalıdır.
Eksik araştırma ve katılma hakkı
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Talebe bağlı bandrol kategorisindeki eserlerde bandrol talebinin araştırılması zorunludur; suçtan doğrudan zarar gören şikâyetçinin kamu davasına katılma hakkı vardır
Olay: İl Denetim Komisyonunda görevlendirilen kolluk görevlilerinin denetiminde sanığa ait iş yerinde bandrolsüz ve orijinallerinden kopyalanarak çoğaltıldığı anlaşılan CD'ler ele geçirilmiştir. Şikâyetçi şirketin ibraz ettiği belgelerin hak sahipliğini kanıtlamaya yeterli olup olmadığı ve kamu davasına katılmasının kaldırılmasının isabetli olup olmadığı tartışılmıştır.
Karar: Kurul, eser veya hak sahibinin talebi üzerine bandrol yapıştırılması zorunluluğu bulunan kolay kopyalanmaya müsait diğer eserler kapsamına dahil olan bilgisayar oyunlarının çoğaltılmış nüshaları niteliğindeki CD'ler bakımından suçun yasal unsurları itibarıyla oluşup oluşmadığının belirlenebilmesi için hak sahiplerinin ilgili bakanlıktan bandrol yapıştırılması talebinde bulunup bulunmadıklarının araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Şikâyetçi şirketin suçtan doğrudan doğruya zarar görmesi nedeniyle kamu davasına katılma hakkının bulunduğunu; katılmasının kaldırılmasına karar verilmesinin ve bandrol talebi araştırılmadan hüküm kurulmasının isabetsiz olduğunu saptayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“şikâyete konu bilgisayar oyunlarının çoğaltılmış nüshaları niteliğindeki CD'lere ilişkin olarak, ilgili bakanlıktan bandrol yapıştırılması talebinde bulunulup bulunulmadığı sorulup orijinallerinin bandrole tabi olup olmadıklarının tespiti gerektiği”
Ne anlama geliyor?
Talebe bağlı bandrol kategorisindeki eserlerde savcılık ve mahkemenin bakanlıktan talep bilgisini sorması zorunludur; aksi hâlde karar eksik araştırmayla verilmiş olur.
Not: Karar ayrıca sanık lehine olan kanunun tespitinin, suç tarihinde yürürlükte bulunan 5101 sayılı Kanun'la değişik metin ile hüküm tarihinde yürürlükte bulunan metnin karşılaştırılması yoluyla yapılması gerektiğini uyuşmazlık konusu yapmıştır.
Kast unsuru
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
FSEK'teki tahditler altı kategoriye ayrılır; suçun maddi unsuru oluşsa bile kast yoksa mahkûmiyet verilemez
Olay: Bir markette müzik eserlerinin izinsiz olarak umuma iletildiği ileri sürülerek FSEK'e aykırılıktan yargılama yapılmış; Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itiraz yoluna başvurmuştur.
Karar: Kurul, FSEK'te düzenlenen tahditleri altı kategoriye ayırmış; şahsen kullanım serbestisini basamaklı bir sistem olarak açıklayarak tüketicinin yararlanmayı sadece kendisi, ailesi ve yakın tanıdık çevresiyle sınırlı olarak gerçekleştirebileceğini belirtmiştir. Somut olayda suçun maddi unsurunun oluştuğunu ancak sanıkta suç kastının bulunmadığını saptayarak Başsavcılık itirazını oy birliğiyle reddetmiştir.
“tüketici yararlanmayı sadece kendisi, ailesi ve yakın tanıdık çevresiyle sınırlı olarak gerçekleştirebilecek”
Ne anlama geliyor?
Bandrolsüz nüsha ele geçirilmiş olması tek başına mahkûmiyet için yeterli değildir; failin kastı ayrıca araştırılır.
Not: Karar FSEK 38 ve 71 kapsamındadır; buraya, bandrol davalarında da kast araştırmasının zorunlu olduğunu göstermesi nedeniyle alınmıştır. Karar, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itirazının reddi biçimindedir.
Yasal kullanım savunması
Yargıtay 7. Ceza Dairesi
Ele geçirilen nüshaların FSEK 38/3 kapsamında yasal yedekleme kopyası niteliğinde olup olmadığı tespit edilmeden karar verilemez
Olay: Bir iş yerinde yapılan aramada bilgisayar programı nüshaları ele geçirilmiş; sanık bunların yedekleme kopyası olduğunu savunmuştur.
Karar: Daire, ele geçirilen nüshaların 5846 sayılı Kanun'un 38/3. maddesi kapsamında yasal olarak yapılan yedekleme kopyası niteliğinde bulunup bulunmadığının tespitinden sonra sanığın hukuki durumunun belirlenmesi gerektiğini saptayarak kararı bozmuştur.
“5846 sayılı yasanın 38/3. maddesi kapsamında yasal olarak yapılan yedekleme kopyası niteliğinde bulunup bulunmadıklarının tespitinden sonra”
Ne anlama geliyor?
Bandrol ve çoğaltma davalarında kanunun tanıdığı istisnalar re'sen araştırılır; nüshanın varlığı tek başına suçu oluşturmaz.
Not: Karar FSEK 38 kapsamında bilgisayar programlarına ilişkin istisnaya ilişkindir; buraya, bandrol ve çoğaltma davalarında hukuka uygunluk savunmalarının araştırılması gereğini göstermesi nedeniyle alınmıştır.
FSEK 81 Anayasa Mahkemesi kararları
Anayasa Mahkemesi
FSEK 81'in on üçüncü fıkrası, bandrol suçu ile FSEK 71/1-1 suçunun birlikte işlenmesinde özel içtima öngören kural, ölçülülük ilkesine aykırı bulunarak iptal edildi
Olay: İzmir 1. Fikrî ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi, izinsiz çoğaltılmış ve bandrolsüz kitap sattığı iddiasıyla açılan ceza davasında, FSEK 81'in on üçüncü fıkrasının Anayasa'nın 2., 10., 13. ve 38. maddelerine aykırı olduğu kanısına varıp itiraz yoluyla başvurmuştur.
Karar: Mahkeme, FSEK 71 ile FSEK 81'de düzenlenen suçların hukuki konularının birbirinden farklı olduğunu; FSEK 71'de korunan hukuki menfaatin eser sahiplerinin manevi, mali ve bağlantılı hakları, bandrol yükümlülüğüne aykırılık suçlarında korunan hukuki menfaatin ise kamunun menfaati olduğunu belirtmiştir. Özel bir içtima düzenlemesine yer verilmesinin kendiliğinden ölçülülüğe aykırı olmadığını kabul etmiş; ancak FSEK 71 suçlarının şikâyete tabi bulunması nedeniyle kuralın yalnız şikâyet hâlinde uygulanabileceğini, bu durumda hak sahibi şikâyetçi olmadığında hapis ve adlî para cezasının birlikte uygulanacak olmasına karşın şikâyetçi olması hâlinde seçimlik ceza verilebileceğini, hatta indirim veya ceza vermekten vazgeçmenin mümkün olabileceğini saptamıştır. Böylece şikâyet hakkının kullanılmasının failin lehine sonuç doğurduğunu; ayrıca eserle hiçbir ilişkisi bulunmayan kişilerin hak sahiplerine göre daha hafif cezalandırılmasına yol açabileceğini belirterek kuralın ölçülülük ilkesine aykırı olduğuna karar vermiştir.
“Bu itibarla suç ile ceza arasında adil bir denge oluşturamayan kural, yarattığı etki ve sonuçlar itibarıyla ölçülülük ilkesine aykırıdır.”
Ne anlama geliyor?
Bugün bandrol suçu ile FSEK 71 suçunun birlikte işlenmesinde özel içtima kuralı uygulanmaz; içtima Türk Ceza Kanunu'nun genel hükümlerine göre çözülür.
Not: Aynı fıkra hakkında daha önce yapılan E. 2019/19 sayılı başvuru, 14.03.2019 tarihli K. 2019/7 sayılı kararla ilk inceleme aşamasında sonuçlandırılmıştır.
FSEK 81 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 38 — Şahsen kullanma
- FSEK m. 41 — Umuma açık mahallerde kullanım
- FSEK m. 42 — Meslek birlikleri
- FSEK m. 68 — Mali haklara tecavüz halinde
- FSEK m. 71 — Manevi, mali veya bağlantılı haklara tecavüz
- FSEK m. 72 — Teknolojik önlemleri etkisiz kılma
- FSEK m. 75 — Soruşturma ve kovuşturma
- FSEK m. 76 — Görev ve ispat
- FSEK m. 77 — İhtiyati tedbirler ve gümrüklerde geçici olarak el koyma
- FSEK m. 80 — Eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklar
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Eser türünü ilk olarak belirleyin: musiki, sinema eseri veya süreli olmayan yayında bandrol talebe bağlı değildir.
- 2.Kolay kopyalanmaya müsait diğer eserlerde bakanlıktan bandrol talebi bulunup bulunmadığının sorulmasını isteyin.
- 3.Bandrol başvurusunda yasal hak sahibi olduğunuzu beyan eden taahhütnameyi eksiksiz doldurun.
- 4.Bakanlığın on iş günü içinde bandrol vermek mecburiyetinde olduğunu; işlemin beyana dayandığını bilin.
- 5.Bandrol almanın hak sahipliğini kanıtlamadığını; Bakanlığın beyandan sorumlu tutulamayacağını gözetin.
- 6.Matbaa veya dolum tesisi iseniz taahhütname kopyasını alın, saklayın ve istendiğinde ibraz edin.
- 7.Bandrol suçunda cezanın seçimlik olmadığını; hapis ve adlî para cezasının birlikte uygulandığını bilin.
- 8.Sahte bandrolde cezanın üç yıldan yedi yıla kadar hapis olduğunu ve "kullanan" kişiyi de kapsadığını gözetin.
- 9.Gerçek bandrolü başka bir esere yapıştırmanın ayrı bir suç olduğunu unutmayın.
- 10.Bandrollü ve yasal nüshaların bile seyyar satışının yasak olduğunu; yaptırımın kabahat olduğunu bilin.
- 11.On üçüncü fıkranın AYM kararıyla iptal edildiğini; FSEK 71 ile birlikte işlenmede genel içtima kurallarının uygulandığını gözetin.
- 12.Suç tarihi ile hüküm tarihi arasında metin değiştiyse lehe kanun karşılaştırması yapılmasını talep edin.
- 13.Sanık müdafii olarak kast unsurunu ve FSEK 38 kapsamındaki yasal kullanım savunmalarını tartışın.
- 14.Suç bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlendiyse TCK'nın tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerinin gündeme geleceğini bilin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.