Kısa cevap · FSEK Ek 2
FSEK Ek 2, telif uyuşmazlıklarının tarih sorusunu çözen hükümdür. Kanun'la sağlanan koruma, değişikliğin yürürlüğe girdiği sırada (1) T.C. vatandaşı eser sahipleri ve bağlantılı hak sahipleri tarafından üretilmiş Türkiye'de mevcut bütün eserlere, tespit edilmiş icralara ve fonogramlara; (2) Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere taraf diğer ülkelerde üretilmiş ve o ülkelerde koruma süresi dolmadığı için kamuya mal olmamış yabancı eserlere uygulanır. Yeni koruma kapsamına giren eserlerin yasal kopyalarının mülkiyetini elinde bulunduranlar, Kanun'un yürürlüğünü takip eden altı aylık süre sonuna kadar yazılı izne gerek kalmaksızın bu kopyaları satabilir. Son fıkra ise sinema eseri sahipliğini 12.06.1995 tarihinden sonra yapımına başlanan eserlere bağlar; bu fıkra Anayasa Mahkemesinin 29.12.2011 tarihli kararıyla "diyalog yazarı ve animatörler" yönünden iptal edilmiştir.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
Temel kavramlar
- 12.06.1995 eşiği
- 4110 sayılı Kanun'un yürürlük tarihi. Bağlantılı haklar ve sinema eseri sahipliği bakımından belirleyici tarihtir.
- Türkiye'de mevcut bütün eserler
- Korumanın geriye yönelik uygulandığı eser kümesi. Yeni koruma bu eserlere de uzanır.
- Kamuya mal olmama şartı
- Yabancı eserler bakımından koruma, eserin kendi ülkesinde koruma süresi dolmadığı için kamuya mal olmamış bulunmasına bağlıdır.
- Altı aylık tasfiye süresi
- Yeni koruma kapsamına giren eserlerin yasal kopyalarını elinde bulunduranların izne gerek kalmaksızın satış yapabileceği süre.
- Yasal kopya
- Değişiklikten önce hukuka uygun biçimde edinilmiş nüsha. Altı aylık imkân yalnız bunlar içindir.
- Sinema eseri sahipliği
- FSEK 8'de düzenlenen sinema eseri sahipliği rejimi. Ek 2/4 bunu 12.06.1995 sonrası yapımlara bağlar.
- Diyalog yazarı ve animatör
- AYM'nin 29.12.2011 tarihli kararıyla Ek 2'nin son fıkrasının iptal edildiği iki kategori.
- Kanunların geriye yürümezliği
- AYM kararlarında vurgulanan ilke. Sonradan tanınan hakların önceki döneme uygulanmasında sınır oluşturur.
- Aslen kazanma
- İcracı sanatçının hakkını yapımcının eser sahipliğinden bağımsız olarak kendi icrasından kazanması.
Bir bakışta FSEK Ek 2
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kapsam 1 | T.C. vatandaşı eser ve bağlantılı hak sahiplerince üretilmiş, Türkiye'de mevcut bütün eserler, tespit edilmiş icralar ve fonogramlar. | FSEK Ek m. 2/1-1 |
| Kapsam 2 | Uluslararası sözleşmelere taraf ülkelerde üretilmiş ve o ülkelerde kamuya mal olmamış yabancı eserler. | FSEK Ek m. 2/1-2 |
| Tasfiye süresi | Yasal kopya maliki, yürürlüğü takip eden altı aylık sürenin sonuna kadar izne gerek kalmaksızın satabilir. | FSEK Ek m. 2/2 |
| İzin şartı | Bunun dışındaki bütün kullanımlar hak sahiplerinin iznine tabidir. | FSEK Ek m. 2/3 |
| Sinema eseri sahipliği | İlgili hükümler 12.06.1995 tarihinden sonra yapımına başlanan sinema eserlerine uygulanır. | FSEK Ek m. 2/4 |
| AYM iptali | Son fıkra "diyalog yazarı ve animatörler" yönünden iptal edildi. | AYM E. 2010/73, K. 2011/176 |
| İcracı sanatçının süresi | Yetmiş yıllık koruma süresi 12.06.1995'ten sonra alenileşen eserlere uygulanır. | HGK 2022/1638 |
| Hakkın niteliği | İcracı sanatçının hakkı yapımcının eser sahipliğinden bağımsız olarak aslen kazanılır. | HGK 2022/1638 |
| Önceki devirler | Eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devri hukuken mümkün değildir. | 11. HD 2025/4186 |
| İyi niyet | Hak eser sahibine avdet ettikten sonra yetkisiz kişiden iktisap edenin iyi niyeti korunmaz. | 11. HD 2015/2066 |
| Süre uzatımı | Koruma kapsamını genişleten mevzuat değişikliğinden eser sahipleri yararlanır. | 11. HD 2023/297 |
FSEK Ek 2 madde metni
Ek Maddeler · Ek Madde 2
Korumadan yararlanacak kişiler ve geçmişe etki — Ek Madde 2
- (1)Korumanın geriye yönelik uygulanmasını düzenler. Yabancı eserler bakımından kendi ülkelerinde kamuya mal olmamış olma şartı aranır.(Ek: 7/6/1995 - 4110/29 md.; Değişik: 21/2/2001 -4630/35 md.) Bu Kanunla sağlanan koruma, bu madde ile getirilen değişikliğin yürürlüğe girdiği sırada; 1. T.C. vatandaşı eser sahipleri ve eser sahiplerinin hakları ile bağlantılı hak sahipleri tarafından üretilmiş Türkiye'de mevcut bütün eserlere, tespit edilmiş icralara ve fonogramlara. 2. Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere ve anlaşmalara taraf diğer ülkelerde üretilmiş ve bu ülkelerde koruma süresi dolmadığı için kamuya mal olmamış yabancı eserlere, tespit edilmiş icralara ve fonogramlara. Uygulanır.
- (2)Geçiş dönemi güvencesi: yeni koruma nedeniyle elinde hukuka aykırı hâle gelen yasal kopyalar altı ay içinde tasfiye edilebilir.Birinci fıkranın uygulanması sonucu koruma kapsamına alınan eserlerin, tespit edilmiş icraların ve fonogramların yasal kopyalarının mülkiyetini elinde bulunduran kişiler, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden altı aylık sürenin sonuna kadar yazılı bir izne gerek kalmaksızın bu kopyaları satabilir veya elden çıkarabilir.
- (3)Altı aylık tasfiye imkânı dışındaki bütün kullanımlar için izin şartı devam eder.Bununla birlikte, eserler, tespit edilmiş icralar ve fonogramlara ilişkin olmak üzere bu Kanun çerçevesinde eser sahipleri ve diğer hak sahiplerine sağlanan hakların kullanılması eser veya bağlantılı hak sahiplerinin iznine tabidir.
- (4)Fıkra, Anayasa Mahkemesinin 29.12.2011 tarihli ve E. 2010/73, K. 2011/176 sayılı kararıyla "diyalog yazarı ve animatörler" yönünden iptal edilmiştir. Yani bu iki kategori bakımından 12.06.1995 eşiği uygulanmaz.Bu Kanunun sinema eseri sahipliği ile ilgili hükümleri, 4110 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 12/6/1995 tarihinden sonra yapımına başlanan sinema eserlerine uygulanır.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 07.06.1995 | 4110 sayılı Kanun m. 29 (RG 12.06.1995, S. 22311) | Madde FSEK'e eklendi. Komşu hakların Türk hukukuna girdiği bu Kanun'la birlikte, yeni korumanın hangi eserlere uygulanacağı sorusu bu maddeyle cevaplandı. |
| 21.02.2001 | 4630 sayılı Kanun m. 35 (RG 03.03.2001, S. 24335) | Madde bugünkü hâliyle yeniden yazıldı. Kapsam iki bent hâlinde düzenlendi, altı aylık tasfiye süresi ile izin şartı metne girdi ve sinema eseri sahipliği bakımından 12.06.1995 eşiği belirlendi. |
| 29.12.2011 | Anayasa Mahkemesi E. 2010/73, K. 2011/176 (RG 17.03.2012, S. 28236) | Maddenin son fıkrası "diyalog yazarı ve animatörler" yönünden iptal edildi. Mahkeme kararında, iptal edilen kuralın koruma sürelerine ilişkin hükümlerin zaman bakımından uygulanmasıyla ilgisi bulunmadığı; bu hususun Ek 2. maddenin kuraldan önceki fıkralarında düzenlendiği belirtilmiştir. Böylece diyalog yazarı ve animatörler bakımından 12.06.1995 eşiği uygulanmaz hâle geldi. |
Koruma Hangi Eserlere Uygulanır?
FSEK Ek 2, bir kanun değişikliğiyle getirilen yeni korumanın geriye uzanıp uzanmadığını belirler. Bu, telif uyuşmazlıklarının en teknik ama en belirleyici sorusudur.
İki kapsam grubu:
- Yerli eserler: T.C. vatandaşı eser sahipleri ve eser sahiplerinin haklarıyla bağlantılı hak sahipleri tarafından üretilmiş Türkiye'de mevcut bütün eserlere, tespit edilmiş icralara ve fonogramlara. "Bütün eserlere" ifadesi korumanın geriye uzandığını gösterir.
- Yabancı eserler: Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere ve anlaşmalara taraf diğer ülkelerde üretilmiş ve bu ülkelerde koruma süresi dolmadığı için kamuya mal olmamış eserlere. Yani yabancı eser kendi ülkesinde serbest hâle gelmişse Türkiye'de de korunmaz.
Altı aylık tasfiye süresi. Yeni koruma, daha önce serbestçe kullanılabilen nüshaları bir anda hukuka aykırı hâle getirebilir. İkinci fıkra bu riski karşılar: koruma kapsamına alınan eserlerin yasal kopyalarının mülkiyetini elinde bulunduran kişiler, Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihi takip eden altı aylık sürenin sonuna kadar yazılı bir izne gerek kalmaksızın bu kopyaları satabilir veya elden çıkarabilir.
Bu imkân dar yorumlanmalıdır. Üçüncü fıkra şunu ekler: "Bununla birlikte ... bu Kanun çerçevesinde eser sahipleri ve diğer hak sahiplerine sağlanan hakların kullanılması eser veya bağlantılı hak sahiplerinin iznine tabidir." Yani altı aylık pencere yalnız mevcut yasal kopyaların tasfiyesi içindir; yeni çoğaltma, yayma veya umuma iletim için izin gerekir.
Yargıtay uygulaması: yetmiş yıl ve 1995 eşiği. Hukuk Genel Kurulu bu maddeyi doğrudan uygulamıştır: bir sanatçının filmdeki icrasına dayalı olarak FSEK 80/1-A ve Ek m. 2 uyarınca komşu hak sahibi olduğu; 4110 sayılı Kanunla eklenen Ek m. 2 uyarınca yetmiş yıllık koruma süresinin 12.06.1995'ten sonra alenileşen eserlere uygulandığı; mirasçıların mali haklarının FSEK 82/5 gereği icraların ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl korunduğu saptanmıştır (Yargıtay HGK, 01.12.2022, E. 2020/350, K. 2022/1638).
AYM İptali: Diyalog Yazarı ve Animatörler
Maddenin son fıkrası şunu söyler: bu Kanun'un sinema eseri sahipliği ile ilgili hükümleri, 4110 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 12/6/1995 tarihinden sonra yapımına başlanan sinema eserlerine uygulanır.
Bu kural, 2001 yılında FSEK 8'e eklenen sinema eseri sahipliği rejiminin 1995 öncesi filmlere uygulanmasını engelliyordu. Ancak 4630 sayılı Kanun'la sinema eseri sahipleri arasına diyalog yazarı ve animatörler de eklenmişti; 1995 eşiği bu iki kategori bakımından hakkı fiilen kullanılamaz kılıyordu.
Anayasa Mahkemesi bu fıkrayı iptal etti. 29.12.2011 tarihli ve E. 2010/73, K. 2011/176 sayılı kararla (RG 17.03.2012, S. 28236) son fıkra "diyalog yazarı ve animatörler" yönünden iptal edilmiştir. Kararda, iptal edilen kuralın koruma sürelerine ilişkin hükümlerin zaman bakımından uygulanmasıyla ilgisi bulunmadığı; bu hususun Ek 2. maddenin kuraldan önceki fıkralarında düzenlendiği belirtilmiştir.
Sonuç: bugün diyalog yazarı ve animatörler bakımından 12.06.1995 eşiği uygulanmaz. Diğer sinema eseri sahipleri (yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı gibi) bakımından ise fıkra yürürlüktedir.
Aynı eşik bağlantılı haklarda da işler. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin onadığı bir kararda, 1995 öncesi bir film bakımından davacının icracı sanatçı olduğu ve bu hakkın ilk defa 4110 sayılı Kanunla tanındığı; eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığı ve farazi devir sözleşmesinin yasa değişikliğiyle tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceği saptanmıştır (Yargıtay 11. HD, 17.06.2025, E. 2024/6596, K. 2025/4186).
Hak eser sahibine döndükten sonra iyi niyet korumaz. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu zinciri açıkça kurmuştur: FSEK 27 uyarınca uzatılan süre, Ek m. 2/1 uyarınca Türkiye'de mevcut bütün eserlere uygulanır; FSEK 59 uyarınca hak eser sahibine avdet eder ve FSEK 54 uyarınca mali bir hakkı yahut kullanma ruhsatını devre salahiyetli olmayan kimseden iktisap eden kişinin iyi niyeti korunamaz (Yargıtay 11. HD, 17.02.2015, E. 2014/15731, K. 2015/2066).
Pratikte Tarih Analizi Nasıl Yapılır?
FSEK Ek 2'yi ilgilendiren bir uyuşmazlıkta sırayla şu sorular cevaplanmalıdır:
- Hangi hak iddia ediliyor? Eser sahipliği, bağlantılı hak veya sinema eseri sahipliği — her biri farklı bir tarihe bağlıdır.
- Bu hak ne zaman tanındı? Bağlantılı haklar 4110 sayılı Kanun'la (yürürlük 12.06.1995); sinema eseri sahipliğinde diyalog yazarı ve animatörler 4630 sayılı Kanun'la (2001) kapsama girdi.
- Eser veya icra ne zaman üretildi ya da alenileşti? Hukuk Genel Kurulu, yetmiş yıllık koruma süresinin 12.06.1995'ten sonra alenileşen eserlere uygulandığını belirlemiştir (Yargıtay HGK, 01.12.2022, E. 2020/350, K. 2022/1638).
- Devir sözleşmesi hangi tarihte yapıldı? O tarihte var olmayan bir hak devredilemez.
- Koruma süresi sonradan uzatıldı mı? Uzatıldıysa uzamadan kim yararlanır?
Son soruda Yargıtay'ın çizgisi nettir. 11. Hukuk Dairesi, FSEK 51/2 uyarınca eserden doğan mali hakların koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahiplerinin yararlanacağını belirtmiş; aynı kararda gerçek kişilerde koruma süresinin yaşam boyu artı yetmiş yıl, tüzel kişilerde aleniyetten itibaren yetmiş yıl olduğunu, 4110 sayılı Kanun öncesinde ise sürenin yaşam boyu artı elli yıl uygulandığını aktarmıştır (Yargıtay 11. HD, 16.01.2023, E. 2021/5117, K. 2023/297).
Ek 2 ile FSEK 82 arasındaki iş bölümü. İkisi karıştırılmamalıdır:
- FSEK 82, bağlantılı hakların kimlere uygulanacağını (vatandaşlık, toprak, andlaşma bağı) ve ne kadar süreceğini (yetmiş yıl) belirler (FSEK 82).
- Ek 2 ise yeni korumanın hangi tarihli eserlere uzandığını ve geçiş döneminde ne yapılabileceğini belirler.
Koruma sürelerinin genel rejimi FSEK 26 ve FSEK 27; hakkın eser sahibine dönmesi FSEK 59; yetkisiz devirden iktisabın korunmaması ise FSEK 54 şerhinde ele alınmıştır.
FSEK Ek 2 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Anayasa Mahkemesi kararının künyesi ve iptal kapsamı, resmî FSEK metninin son fıkrasına düşülen dipnottan doğrulanmıştır. Yargıtay kararlarının hangi maddeye ilişkin olduğu not alanında ayrıca belirtildi.
Ek 2'nin doğrudan uygulanması
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Yetmiş yıllık koruma süresi Ek m. 2 uyarınca 12.06.1995'ten sonra alenileşen eserlere uygulanır; icracı sanatçının hakkı aslen kazanılır
Olay: 12.06.1995'ten önce çekilmiş filmlerin başrol oyuncusunun mirasçıları, filmlerin sinema salonu dışındaki gösterimleri nedeniyle hakları devraldığını savunan şirketten tazminat istemiştir.
Karar: Kurul, başrol oyuncusunun filmdeki icrasına dayalı olarak FSEK 80/1-A ve Ek m. 2 uyarınca komşu hak sahibi olduğunu; davacıların murisinin bu kapsamdaki mali haklarının FSEK 82/5 gereği eserlerdeki icralarının ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süreyle koruma altında bulunduğunu belirlemiştir. İcracı sanatçının haklarının yapımcının eser sahipliğinden kaynaklanan haklardan bağımsız olarak aslen kazanıldığını; 4110 sayılı Kanunla eklenen Ek m. 2 uyarınca yetmiş yıllık koruma süresinin 12.06.1995'ten sonra alenileşen eserlere uygulandığını ve tasarruf anında mevcut olmayan mali hakların devrinin geçersiz olduğunu saptayarak direnme kararını oy birliğiyle uygun bulmuştur.
“davacıların murisinin bu kapsamdaki mali hakları, FSEK'in 82/V. hükmü gereği eserlerdeki icralarının ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süre ile koruma altındadır.”
Ne anlama geliyor?
Ek 2, hangi eserlerin yeni korumadan yararlanacağını belirler. 12.06.1995 eşiği bağlantılı hak uyuşmazlıklarında ilk bakılacak tarihtir.
1995 öncesi yapımlar
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
İcracı sanatçı hakkı ilk defa 4110 sayılı Kanunla tanınmıştır; eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devri hukuken mümkün değildir
Olay: Bir kurum, 1995 öncesi çekilmiş bir filmdeki sanatçı görüntülerini reklam filminde kullanmış ve telif haklarını silsile yoluyla devralan üçüncü şahıslardan bedeli mukabilinde satın aldığını savunmuştur.
Karar: İlk derece mahkemesi, davacının filmde icracı sanatçı olduğunu ve bu hakkın ilk defa 4110 sayılı Kanunla tanındığını belirlemiştir. Somut olayda FSEK 52 kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığını; eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığını ve farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin yasa değişikliğiyle tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceğini saptamıştır. İzinsiz kullanımı mali haklara tecavüz sayarak FSEK 68 uyarınca rayiç bedelin üç katı tazminata hükmetmiş; Bölge Adliye Mahkemesi istinafı esastan reddetmiş ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararı oy birliğiyle onamıştır.
“eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin de hukuken mümkün olmadığı”
Ne anlama geliyor?
Bağlantılı haklar 1995'te tanındığından, daha önce yapılan devir sözleşmeleri bu hakları kapsamaz.
Not: Alıntı, Dairenin onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir.
Ek 2/1 ile FSEK 59 ve 54 zinciri
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Uzatılan koruma süresi Ek m. 2/1 uyarınca Türkiye'de mevcut bütün eserlere uygulanır; hak eser sahibine avdet eder ve yetkisiz kişiden iktisap edenin iyi niyeti korunmaz
Olay: Sinema eserlerinin izinsiz olarak birkaç kez yayınlandığı ileri sürülerek mali haklar tazminatı istenmiştir. Davalı ve fer'î müdahiller, hakları daha önce devraldıklarını savunmuştur.
Karar: Daire, FSEK 27 uyarınca uzatılan koruma süresinin kabul edilmesine, aynı Kanun'un Ek m. 2/1'i uyarınca hükmün Türkiye'de mevcut bütün eserlere uygulanacak bulunmasına ve FSEK 59 uyarınca hakkın eser sahibine avdet etmesine; yine FSEK 54 uyarınca mali bir hakkı yahut kullanma ruhsatını devre salahiyetli olmayan kimseden iktisap eden kişinin iyi niyetinin korunamayacak olmasına göre davalı ve fer'î müdahillerin temyiz itirazlarını reddetmiştir. İzinsiz yayın sayısının eksik incelemeyle belirlenmesini doğru görmeyerek kararı davacı yararına oy birliğiyle bozmuştur.
“aynı Kanun Ek 2/I. maddesine göre de hükmün Türkiye'de mevcut bütün eserlere uygulanacak bulunmasına ve 59. madde uyarınca da hakkın eser sahibine avdet etmesine”
Ne anlama geliyor?
Ek 2/1'in "Türkiye'de mevcut bütün eserler" ifadesi, uzatılan korumanın geriye uzandığını gösterir; bundan eser sahibi yararlanır.
Süre uzatımından kim yararlanır
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Eserden doğan mali hakların koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahipleri yararlanır
Olay: Koruma süresinin hesabı ve 4110 sayılı Kanun öncesi ile sonrası arasındaki geçiş rejimi tartışılmıştır.
Karar: Daire, FSEK 27 uyarınca gerçek kişilerde koruma süresinin yaşam boyu artı yetmiş yıl, tüzel kişilerde aleniyetten itibaren yetmiş yıl olduğunu; 4110 sayılı Kanun öncesinde ise sürenin yaşam boyu artı elli yıl olarak uygulandığını belirtmiştir. Mülga FSEK 29 uyarınca el işleri, küçük sanat eserleri, fotoğraf ve sinema eserleri için koruma süresinin aleniyet tarihinden itibaren yirmi yıl olduğunu aktarmış; FSEK 51/2 uyarınca eserden doğan mali hakların koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahiplerinin yararlanacağını saptamıştır. Anayasa Mahkemesinin E. 2010/73 sayılı kararına da atıf yaparak kararı oy çokluğuyla bozmuştur.
“eserden doğan mali hakların koruma kapsamını genişleten her türlü mevzuat değişikliğinden eser sahipleri yararlanacaklardır”
Ne anlama geliyor?
Koruma kapsamını genişleten değişikliklerden hak sahipleri yararlanır; devralanlar kendiliğinden faydalanamaz.
Not: Karar oy çokluğuyla verilmiş olup karşı oy görüşleri buraya alınmamıştır. Kararda Anayasa Mahkemesinin E. 2010/73 sayılı kararına da atıf yapılmıştır.
FSEK Ek 2 Anayasa Mahkemesi kararları
Anayasa Mahkemesi
FSEK Ek 2'nin son fıkrası "diyalog yazarı ve animatörler" yönünden iptal edildi
Olay: FSEK'in sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümlerinin yalnız 12.06.1995 tarihinden sonra yapımına başlanan sinema eserlerine uygulanmasını öngören kuralın, Anayasa'nın 10., 35. ve 64. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek itiraz yoluyla iptali istenmiştir.
Karar: Mahkeme önce tarihsel çizgiyi kurmuştur: 4110 sayılı Kanun'la (yürürlük 12.06.1995) yönetmen, özgün müzik bestecisi ve senaryo yazarı sinema eseri sahibi kabul edilmiş; 4630 sayılı Kanun'la (yürürlük 03.03.2001) bu sahipler arasına "diyalog yazarı" ile canlandırma tekniğiyle yapılmış sinema eserlerinde "animatör" eklenmiştir. Kuralın amacının değişikliklerden doğacak ihtilafların önlenmesi ve yapımcının kazanılmış haklarının korunması olduğunu; buna karşılık kuralın koruma sürelerine ilişkin hükümlerin zaman bakımından uygulanmasıyla ilgisi bulunmadığını, bu hususun Ek 2. maddenin kuraldan önceki fıkralarında düzenlendiğini belirtmiştir. Sinema eserlerinde eser sahipliğinin herhangi bir hukuki işleme gerek olmaksızın eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğduğunu; kuralın diyalog yazarı ve animatör bakımından 12.06.1995'ten sonra yapımına başlanıp 03.03.2001'e kadar meydana getirilmiş sinema eserlerinde eser sahipliği hükümlerini geriye yürüttüğünü saptamıştır. FSEK 8/3 uyarınca sinema eseri sahiplerinin birlikte eser sahibi olduğunu, FSEK 10/2 atfıyla uygulanan adi şirket hükümleri gereği kazançları eşit paylaşıp kararları oy birliğiyle almak zorunda olduklarını; bu nedenle eser sahibi sayısının üçten beşe çıkarılmasının önceki sahiplerin fikrî hakları üzerindeki kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkilerini azalttığını belirlemiştir. Fikrî hakların Anayasa'nın 35. maddesi kapsamında mülkiyet hakkı içinde yer aldığını vurgulayarak kuralı kazanılmış hak ve hukuk güvenliği ilkelerine aykırı bulmuş; Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine aykırılıktan oy birliğiyle iptal etmiştir. Anayasa'nın 10. ve 64. maddeleri yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“kural, diyalog yazarı ve animatörler yönünden sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümleri geriye yürütüp, eser sahipliği statüsünden doğan, kesinleşmiş ve kişisel niteliğe dönüşmüş olan fikrî haklar üzerindeki yetkileri azaltmak suretiyle kazanılmış hak ve hukuk güvenliği ilkelerini ihlal etmekte ve mülkiyet hakkını zedelemektedir.”
Ne anlama geliyor?
Diyalog yazarı ve animatörler bakımından 12.06.1995 eşiği uygulanmaz; diğer sinema eseri sahipleri bakımından fıkra yürürlüktedir.
Not: İptal, resmî FSEK metninin son fıkrasına düşülen dipnotla da belgelenmiştir. Karar 29.12.2011 tarihinde oy birliğiyle verilmiştir.
FSEK Ek 2 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 8 — Eser sahibi: genel olarak
- FSEK m. 26 — Koruma süreleri: genel olarak
- FSEK m. 27 — Sürelerin devamı
- FSEK m. 51 — İlerideki faydalanma imkânları
- FSEK m. 54 — Salahiyetin mevcut olmaması
- FSEK m. 59 — Hakkın eser sahibine avdeti
- FSEK m. 68 — Mali haklara tecavüz halinde
- FSEK m. 80 — Eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklar
- FSEK m. 82 — Bağlantılı hakların kapsamı ve süresi
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Uyuşmazlıkta önce hangi hakkın iddia edildiğini ve o hakkın hangi kanunla tanındığını belirleyin.
- 2.Bağlantılı haklar bakımından 12.06.1995 eşiğini hesaba katın.
- 3.Eserin veya icranın üretim ve aleniyet tarihini belgeleyin.
- 4.Devir sözleşmesinin tarihini kontrol edin; o tarihte var olmayan hak devredilemez.
- 5.Yabancı eserlerde kendi ülkesinde kamuya mal olup olmadığını araştırın.
- 6.Altı aylık tasfiye imkânının yalnız mevcut yasal kopyalar için olduğunu; yeni kullanımlar için izin gerektiğini gözetin.
- 7.Sinema eseri sahipliği iddiasında diyalog yazarı veya animatör söz konusuysa AYM iptalini gündeme getirin.
- 8.Diğer sinema eseri sahipleri bakımından son fıkranın yürürlükte olduğunu gözetin.
- 9.Koruma süresi uzatılmışsa uzamadan eser sahibinin yararlandığını; devralanın yararlanamadığını bilin.
- 10.Hak eser sahibine döndükten sonra eski zincire dayanan kullanımın iyi niyetle korunmadığını gözetin.
- 11.Ek 2 ile FSEK 82'yi karıştırmayın: biri tarih, diğeri bağlanma ölçütü ve süreyi düzenler.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.