Kısa cevap · FSEK 80
FSEK 80, telif sisteminin ikinci katmanını kurar: eseri yaratan kişinin değil, onu kamuya ulaştıran kişilerin hakları. Üç grup hak sahibi vardır. İcracı sanatçılar: mali haklardan bağımsız olarak, devirden sonra bile icralarının sahibi olarak tanıtılmalarını ve icralarının itibarlarını zedeleyecek biçimde tahrif ve bozulmasının önlenmesini isteyebilir; ayrıca tespit, çoğaltma, yayma, kiralama, umuma iletim ve temsil konularında münhasıran hak sahibidir. Fonogram ve film yapımcıları: eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldıktan sonra çoğaltma, dağıtma, satış, kiralama ve umuma iletim konularında münhasır hak kazanır. Radyo-televizyon kuruluşları: yayınlarının tespiti, yeniden iletimi, çoğaltılması, umuma açık mahallerde iletilmesi ve şifreli yayınlarının çözülmesi konularında münhasır hak sahibidir. Bütün bu izinlerin yazılı olması zorunludur ve bağlantılı hak sahipleri de tecavüzün ref'i, men'i ve tazminat davalarından yararlanır.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Bağlantılı hak
- Eseri yaratan değil kamuya ulaştıran kişilerin hakları. İcracı sanatçı, yapımcı ve yayın kuruluşu hakları bu kapsamdadır.
- Komşu hak
- İcracı sanatçılar, fonogram yapımcıları ve radyo-televizyon kuruluşlarının hakları (FSEK 80/1-1).
- İcracı sanatçı
- Bir eseri eser sahibinin izniyle özgün bir biçimde yorumlayan, tanıtan, anlatan, söyleyen, çalan veya çeşitli biçimlerde icra eden sanatçı.
- Fonogram yapımcısı
- Bir icra ürünü olan veya sair sesleri ilk defa tespit eden kişi.
- Film yapımcısı
- Filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren kişi. FSEK 80/2 altında düzenlenmiştir.
- İcracının manevi hakkı
- İcranın sahibi olarak tanıtılma ve icranın itibarı zedeleyecek biçimde tahrif edilmesinin önlenmesini isteme hakkı. Mali hakların devrinden sonra da devam eder.
- Türev hak
- Yapımcının hakkının, eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldıktan sonra doğması.
- Yapımcı karinesi
- Sinema eserinde olağan şekilde adı bulunan kişinin aksi kanıtlanmadıkça yapımcı sayılması.
- Topluluk icrası
- Orkestra veya koroda şefin, tiyatro grubunda yönetmenin izninin yeterli olması.
- Umuma iletim bedeli
- Fonograma tespit edilmiş icraların ve filmlerin umuma iletilmesi hâlinde icracı sanatçıya ve yapımcıya veya meslek birliklerine ödenecek uygun bedel.
- Yazılı izin zorunluluğu
- Komşu hak sahipleri ile film yapımcılarının verdiği izinlerin yazılı olması gerekliliği (FSEK 80).
Bir bakışta FSEK 80
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Üç grup komşu hak sahibi | İcracı sanatçılar, fonogram yapımcıları ve radyo-televizyon kuruluşları. | FSEK m. 80/1-1 |
| Doğuş koşulu | Eser sahibinin manevi ve mali haklarına zarar vermemek ve eser sahibinin izni. | FSEK m. 80/1-1 |
| İcracının manevi hakkı | İcranın sahibi olarak tanıtılma ve tahrif ile bozulmanın önlenmesi; mali hakların devrinden sonra da devam eder. | FSEK m. 80/1-1-A(1) |
| İcracının mali hakları | Tespit, çoğaltma, satış, dağıtım, kiralama, ödünç verme, umuma iletim, yeniden iletim ve temsil. | FSEK m. 80/1-1-A(2) |
| Topluluk icrası | Orkestra ve koroda şefin, tiyatro grubunda yönetmenin izni yeterlidir. | FSEK m. 80/1-1-A(6) |
| Müteşebbis izni | Müteşebbis girişimiyle ve sözleşmeye dayanılarak gerçekleştirilen icralarda müteşebbisin de izni gerekir. | FSEK m. 80/1-1-A(7) |
| Yapımcının hakkı | Eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldıktan sonra doğar. | FSEK m. 80/1-1-B; 80/2 |
| Yayın kuruluşunun hakkı | Tespit, eş zamanlı ve gecikmeli iletim, yeniden iletim, çoğaltma, umuma açık mahalde iletim ve şifre çözme. | FSEK m. 80/1-1-C |
| Umuma iletim bedeli | Kullananlar eser sahiplerinin yanı sıra icracı sanatçılara ve yapımcılara veya meslek birliklerine de uygun bedel öder. | FSEK m. 80 |
| Yazılı izin | Komşu hak sahipleri ile film yapımcılarının verdiği izinlerin yazılı olması zorunludur. | FSEK m. 80 |
| İzin gerekmeyen hâller | Kazanç amacı güdülmeyen eğitim ve haber kullanımı, şahsen kullanım, kısa süreli geçici tespitler ve sayılan maddelerdeki hâller. | FSEK m. 80 |
| Dava hakları | Bağlantılı hak sahipleri de tecavüzün ref'i, men'i ve tazminat davalarından yararlanır. | FSEK m. 80 |
| Koruma süresi | İcracı sanatçıların hakları tespit tarihinden, yapımcıların hakları ilk tespitten, yayın kuruluşlarının hakları ilk yayından itibaren yetmiş yıl. | FSEK m. 82 |
FSEK 80 madde metni
Altıncı Bölüm: Çeşitli Hükümler · A) Eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklar ve tecavüzün önlenmesi — I – Eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklar
Eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklar — Madde 80
- (1)Komşu hak sahipleri üç gruptur: icracı sanatçılar, fonogram yapımcıları ve radyo-televizyon kuruluşları. Hakkın doğması iki koşula bağlıdır: eser sahibinin haklarına zarar vermemek ve eser sahibinin izni.(Değişik: 21/2/2001 - 4630/32 md.) Eser sahibinin hakları ile bağlantılı haklar şunlardır: 1. Eser sahibinin haklarına komşu haklar: Eser sahibinin manevi ve mali haklarına zarar vermemek kaydıyla ve eser sahibinin izniyle bir eseri özgün bir biçimde yorumlayan, tanıtan, anlatan, söyleyen, çalan ve çeşitli biçimlerde icra eden sanatçıların, bir icra ürünü olan veya sair sesleri ilk defa tespit eden fonogram yapımcıları ile radyo-televizyon kuruluşlarının aşağıda belirtilen komşu hakları vardır.
- (2)Birinci bent icracı sanatçının manevi haklarını düzenler ve bu haklar mali hakların devrinden sonra da devam eder. İkinci bent mali hakları sayar.A) İcracı sanatçılar aşağıda belirtilen haklara sahiptir: (1) İcracı sanatçılar, mali haklardan bağımsız olarak ve bu hakları devretmelerinden sonra dahi, tespit edilmiş icraları ile ilgili olarak uygulama şartlarının gerektirdiği durumlar hariç, icralarının sahibi olarak tanıtılmalarını ve icralarının kendi itibarlarını zedeleyebilecek şekilde tahrif edilmesi ve bozulmasının önlenmesini talep etme hakkına sahiptirler. (2) Bir eseri, sahibinin izniyle özgün bir biçimde yorumlayan icracı sanatçı, bu icranın tespit edilmesine, bu tespitin çoğaltılmasına, satılmasına, dağıtılmasına, kiralanmasına ve ödünç verilmesine, işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletimine ve yeniden iletimine ve temsiline izin verme veya yasaklama hususunda münhasıran hak sahibidir.
- (3)Topluluk icralarında pratik bir kolaylık: orkestra ve koroda şefin, tiyatro grubunda yönetmenin izni yeterlidir. Müteşebbis girişimiyle yapılan icralarda ayrıca müteşebbisin izni gerekir.(5) İcracı sanatçılar bu haklarını uygun bir bedel karşılığında sözleşme ile yapımcıya devredebilirler. (6) İcranın, bir orkestra, koro veya tiyatro grubu tarafından gerçekleştirilmesi halinde, orkestra veya koroda yalnız şefin, tiyatro grubunda ise yalnız yönetmenin izni yeterlidir. (7) Bir müteşebbisin girişimi ile ve bir sözleşmeye dayanılarak gerçekleştirilen icralar için müteşebbisin de izninin alınması gereklidir.
- (4)Yapımcının hakkı türev niteliktedir: eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldıktan sonra doğar.B) Bir icra ürünü olan veya sair sesleri ilk defa tespit eden fonogram yapımcıları eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldıktan sonra aşağıda belirtilen haklara sahiptir. (1) Eser sahibinin ve icracı sanatçının izni ile yapılan tespitin, doğrudan veya dolaylı olarak çoğaltılması, dağıtılması, satılması, kiralanması ve kamuya ödünç verilmesi hususlarında izin verme veya yasaklama hakları münhasıran fonogram yapımcısına aittir.
- (5)Üçüncü bent, umuma açık mahallerde yayın açılmasının yayın kuruluşunun hakkına dokunduğunu gösterir. Beşinci bent şifreli yayınların çözülmesini de kapsar.C) (Değişik: 3/3/2004-5101/23 md.) Radyo-televizyon kuruluşları bu Kanunda öngörülen yükümlülüklerini yerine getirirler. Radyo-televizyon kuruluşları, gerçekleştirdikleri yayınlar üzerinde; (1) Yayınlarının tespit edilmesine, diğer yayın kuruluşlarınca eş zamanlı iletimine, gecikmeli iletimine, yeniden iletimine, uydu veya kablo ile dağıtımına izin verme veya yasaklama, (2) Özel kullanımlar hariç olmak üzere, yayınlarının herhangi bir teknik veya yöntemle, doğrudan veya dolaylı bir şekilde çoğaltılmasına ve dağıtımına izin verme veya yasaklama, (3) Yayınlarının umuma açık mahallerde iletiminin sağlanmasına izin verme veya yasaklama, (4) Tespit edilmiş yayınlarının, gerçek kişilerin seçtikleri yer ve zamanda yayınlarına ulaşılmasını sağlamak suretiyle umuma iletimine izin verme, (5) Haberleşme uyduları üzerindeki veya kendilerine yöneltilmiş olan yayın sinyallerinin diğer bir yayın kuruluşu veya kablo operatörü veya diğer üçüncü kişiler tarafından umuma iletilmesi ve şifreli yayınlarının çözülmesine ilişkin izin verme veya yasaklama, Hususlarında münhasıran hak sahibidirler.
- (6)Film yapımcısının hakkı da türevdir ve fonogram yapımcısıyla paralel düzenlenmiştir.2. Filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren film yapımcısı, eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldıktan sonra aşağıda belirtilen haklara sahiptir. (1) Eser sahibinin ve icracı sanatçının izni ile yapılan tespitin, doğrudan veya dolaylı olarak çoğaltılması, dağıtılması, satılması, kiralanması ve kamuya ödünç verilmesi hususlarında izin verme veya yasaklama hakları münhasıran film yapımcısına aittir.
- (7)Umuma iletim bedeli yalnız eser sahibine değil; icracı sanatçıya ve yapımcıya veya ilgili meslek birliklerine de ödenir.Fonogramlara tespit edilmiş icraların ve filmlerin, her ne suretle olursa olsun umuma iletilmesi halinde, bunları kullananlar, eser sahiplerinin yanısıra, icracı sanatçılara ve yapımcılara veya ilgili alan meslek birliklerine de bu kullanımlara ilişkin uygun bir bedeli ödemekle yükümlüdürler.
- (8)Yapımcı karinesi: filmde olağan şekilde adı bulunan kişi aksi kanıtlanmadıkça yapımcı sayılır. Dublaj ve alt yazıya itiraz edilemeyeceği kuralı sözleşmeyle değiştirilebilir.Bir sinema eserinde, olağan şekilde adı bulunan gerçek veya tüzel kişi aksine bir kanıt bulunmadıkça filmin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcı olarak kabul edilir. Sinema eserlerinin birlikte sahipleri filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcıya mali haklarını devrettikten sonra, sözleşmelerinde aksine veya özel bir hüküm bulunmadığı takdirde filmin dublajına veya alt yazı yazılmasına itiraz edemezler. Müzik eseri sahibi, filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcı ile yaptığı sözleşmedeki hükümler saklı olmak kaydıyla eserini yayımlama ve icra hakkını muhafaza eder.
- (9)FSEK 52'deki şekil şartının bağlantılı haklar alanındaki karşılığı. Sözlü izin geçerli değildir.Komşu hak sahipleri ile filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcıların verdikleri izinlerin yazılı olması zorunludur.
- (10)Dört istisna grubu ve bir genel sınır. Son cümledeki "üç aşamalı test" benzeri ölçüt bütün istisnalara uygulanır.Aşağıda belirtilen hallerde komşu hak sahibi ile film yapımcısının yazılı izni gerekli değildir: 1. Fikir ve sanat eserlerinin kamu düzeni, eğitim-öğretim, bilimsel araştırma veya haber amacıyla ve kazanç amacı güdülmeksizin icra edilmesi ve kamuya arzı. 2. Fikir ve sanat eserleri ile radyo-televizyon programlarının yayınlanma ve kâr amacı güdülmeksizin şahsen kullanmaya mahsus çoğaltılması. 3. Radyo-televizyon kuruluşlarının kendi olanaklarıyla kendi yayınları için yaptıkları kısa süreli geçici tespitler. 4. Bu Kanunun 30 uncu, 32 nci, 34 üncü, 35 inci, 43 üncü, 46 ncı ve 47 nci maddelerinde belirtilen haller. Bu uygulama, hak sahibinin meşru menfaatlerine haklı bir sebep dışında zarar veremez veya eserden normal yararlanmaya aykırı olamaz.
- (11)Bağlantılı hak sahipleri FSEK 66, 69 ve 70'teki davaları açabilir.Eser sahiplerinin hakları ile bağlantılı haklara sahip olanlar da eser sahipleri gibi Tecavüzün Ref'i, Tecavüzün Men'i ve Tazminat Davası haklarından faydalanırlar.
- (12)Onuncu fıkra 5728 sayılı Kanun'un 578. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.(Değişik son fıkra: 3/3/2004-5101/23 md.; Mülga onuncu fıkra: 23/1/2008-5728/578 md.)
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Madde ilk hâliyle kabul edildi. |
| 07.06.1995 | 4110 sayılı Kanun (RG 12.06.1995, S. 22311) | Komşu haklar Türk hukukuna bu dönemde kazandırıldı. Yargıtay kararlarında icracı sanatçı haklarının ilk defa 4110 sayılı Kanunla tanındığı vurgulanmaktadır; bu tespit, 12.06.1995 öncesi yapımlar bakımından belirleyicidir. |
| 21.02.2001 | 4630 sayılı Kanun m. 32 (RG 03.03.2001, S. 24335) | Madde bugünkü yapısıyla yeniden yazıldı ve madde başlıkları değiştirildi. Bölüm başlıkları "A) Komşu hakları ve tecavüzün önlenmesi" ve "I-Eser sahibinin haklarına komşu haklar" iken metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir. |
| 03.03.2004 | 5101 sayılı Kanun m. 23 (RG 12.03.2004, S. 25400) | (C) bendi ve son fıkra değiştirildi. Radyo-televizyon kuruluşlarının hakları beş bent hâlinde yeniden düzenlendi; yayınların umuma açık mahallerde iletilmesine izin verme veya yasaklama hakkı ile şifreli yayınların çözülmesine ilişkin hak bu düzenlemeyle bugünkü hâline geldi. |
| 23.01.2008 | 5728 sayılı Kanun m. 578 (RG 08.02.2008, S. 26781) | Maddenin onuncu fıkrası yürürlükten kaldırıldı. |
İcracı Sanatçının Hakları
FSEK 80, icracı sanatçıyı eser sahibinden ayrı bir hak sahibi olarak kabul eder. Tanım şöyledir: eser sahibinin manevi ve mali haklarına zarar vermemek kaydıyla ve eser sahibinin izniyle bir eseri özgün bir biçimde yorumlayan, tanıtan, anlatan, söyleyen, çalan ve çeşitli biçimlerde icra eden sanatçı.
1. Manevi haklar (A/1). Bu bent özellikle güçlüdür: icracı sanatçılar mali haklardan bağımsız olarak ve bu hakları devretmelerinden sonra dahi, uygulama şartlarının gerektirdiği durumlar hariç:
- Tespit edilmiş icraları ile ilgili olarak icralarının sahibi olarak tanıtılmalarını,
- İcralarının kendi itibarlarını zedeleyebilecek şekilde tahrif edilmesi ve bozulmasının önlenmesini
talep etme hakkına sahiptir. Yani hakları devretmiş bir sanatçı bile adının belirtilmesini ve icrasının bozulmamasını isteyebilir.
2. Mali haklar (A/2, A/3, A/4). İcracı sanatçı; icranın tespit edilmesine, tespitin çoğaltılmasına, satılmasına, dağıtılmasına, kiralanmasına ve ödünç verilmesine, işaret, ses ve/veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletimine ve yeniden iletimine ve temsiline izin verme veya yasaklama hususunda münhasıran hak sahibidir.
3. Hakların devri (A/5). İcracı sanatçılar bu haklarını uygun bir bedel karşılığında sözleşme ile yapımcıya devredebilirler. Ancak manevi haklar devirden sonra da devam eder.
4. Topluluk icraları (A/6, A/7). Madde pratik bir kolaylık getirir: icra bir orkestra, koro veya tiyatro grubu tarafından gerçekleştirilmişse, orkestra veya koroda yalnız şefin, tiyatro grubunda ise yalnız yönetmenin izni yeterlidir. Buna karşılık bir müteşebbisin girişimi ile ve bir sözleşmeye dayanılarak gerçekleştirilen icralar için müteşebbisin de izninin alınması gereklidir.
Haklar aslen kazanılır. Hukuk Genel Kurulu bu noktayı açıkça belirlemiştir: icracı sanatçının hakları yapımcının eser sahipliğinden kaynaklanan haklardan bağımsız olarak aslen kazanılır ve tasarruf anında mevcut olmayan mali hakların devri geçersizdir. Aynı kararda bu hakların FSEK 82/5 gereği icraların ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süreyle koruma altında bulunduğu saptanmıştır (Yargıtay HGK, 01.12.2022, E. 2020/350, K. 2022/1638).
1995 öncesi yapımlar. İcracı sanatçı hakkı Türk hukukuna 4110 sayılı Kanunla girmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin onadığı bir kararda, 1995 öncesi bir film bakımından eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığı ve farazi devir sözleşmesinin yasa değişikliğiyle tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceği belirtilmiştir (Yargıtay 11. HD, 17.06.2025, E. 2024/6596, K. 2025/4186).
Yapımcı ve Yayın Kuruluşunun Hakları
Fonogram yapımcısı (B) ve film yapımcısı (2). İkisinin rejimi paraleldir ve ortak bir özellik taşır: hak türev niteliktedir. Madde açıkça "eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldıktan sonra" der. Yani yapımcı, zincirin üstündeki izinleri almadan hak sahibi olmaz.
Devraldıktan sonra yapımcı; tespitin doğrudan veya dolaylı olarak çoğaltılması, dağıtılması, satılması, kiralanması ve kamuya ödünç verilmesi hususlarında münhasıran hak sahibi olur; ayrıca tespitlerinin umuma iletimine ve yeniden iletimine izin verme hakkı münhasıran yapımcıya aittir.
Yapımcı karinesi. Bir sinema eserinde olağan şekilde adı bulunan gerçek veya tüzel kişi, aksine bir kanıt bulunmadıkça filmin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcı olarak kabul edilir. Bu, ispat kolaylığı sağlayan bir karinedir.
Dublaj ve alt yazı. Sinema eserlerinin birlikte sahipleri mali haklarını yapımcıya devrettikten sonra, sözleşmelerinde aksine veya özel bir hüküm bulunmadığı takdirde filmin dublajına veya alt yazı yazılmasına itiraz edemezler. Buna karşılık müzik eseri sahibi, yapımcıyla yaptığı sözleşmedeki hükümler saklı olmak kaydıyla eserini yayımlama ve icra hakkını muhafaza eder.
Radyo-televizyon kuruluşları (C). 2004 yılında 5101 sayılı Kanun'la yeniden yazılan bu bent beş hak sayar:
- Yayınların tespit edilmesine, diğer yayın kuruluşlarınca eş zamanlı, gecikmeli veya yeniden iletimine, uydu veya kablo ile dağıtımına izin verme veya yasaklama,
- Özel kullanımlar hariç olmak üzere yayınların çoğaltılmasına ve dağıtımına izin verme veya yasaklama,
- Yayınların umuma açık mahallerde iletiminin sağlanmasına izin verme veya yasaklama,
- Tespit edilmiş yayınların, gerçek kişilerin seçtikleri yer ve zamanda yayınlara ulaşılmasını sağlamak suretiyle umuma iletimine izin verme,
- Haberleşme uyduları üzerindeki veya kendilerine yöneltilmiş yayın sinyallerinin üçüncü kişiler tarafından umuma iletilmesi ve şifreli yayınların çözülmesine ilişkin izin verme veya yasaklama.
Yayın kuruluşunun hakkının gerekçesi. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu hakkın niteliğini açıklamıştır: FSEK 80/1-1-C uyarınca yayın kuruluşlarına tanınan hak, gösterdikleri performans nedeniyle değil, yüksek ve riskli yatırımı gerçekleştirmeleri karşılığı tanınmıştır. Aynı kararda lisans alanların kendilerine tanınan hak ölçüsünde bu hakkı kullanabilecekleri ve aynen yayıncı kuruluş gibi tecavüzün ref'ini talep edebilecekleri de belirtilmiştir (Yargıtay 11. HD, 24.09.2019, E. 2018/4378, K. 2019/5762).
Umuma açık mahalde yayın açmak. Ceza Genel Kurulu, daha önce tespit edilmiş bir eserin radyo ve televizyon yayınıyla iletilmesinin FSEK 24/1 kapsamında dolaylı temsil niteliğinde olduğunu belirlemiştir (Yargıtay CGK, 08.12.2020, E. 2018/397, K. 2020/508). Bu, işletmelerin yayın açarken hem eser sahibinin hem bağlantılı hak sahiplerinin haklarına dokunduğunu gösterir (FSEK 41).
Yazılı İzin, Bedel ve İstisnalar
Yazılı izin zorunludur. FSEK 80 açık bir şekil şartı koyar: komşu hak sahipleri ile filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcıların verdikleri izinlerin yazılı olması zorunludur. Bu, FSEK 52'deki rejimin bağlantılı haklar alanındaki karşılığıdır (FSEK 52). Yargıtay'ın onadığı bir kararda, somut olayda FSEK 52 kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığı tespitiyle kullanım tecavüz sayılmış ve FSEK 68 uyarınca rayiç bedelin üç katı tazminata hükmedilmiştir (Yargıtay 11. HD, 17.06.2025, E. 2024/6596, K. 2025/4186).
Umuma iletim bedeli üç tarafa ödenir. Madde şöyle der: fonogramlara tespit edilmiş icraların ve filmlerin her ne suretle olursa olsun umuma iletilmesi hâlinde, bunları kullananlar, eser sahiplerinin yanı sıra, icracı sanatçılara ve yapımcılara veya ilgili alan meslek birliklerine de bu kullanımlara ilişkin uygun bir bedeli ödemekle yükümlüdür.
Bu, umuma açık mahallerde yayın yapan işletmelerin neden birden çok meslek birliğiyle sözleşme yapmak durumunda kaldığını açıklar. Bedelin hesabında tarifeler esas alınır (FSEK 42/A).
İzin gerekmeyen hâller. Madde dört grup istisna sayar:
- Fikir ve sanat eserlerinin kamu düzeni, eğitim-öğretim, bilimsel araştırma veya haber amacıyla ve kazanç amacı güdülmeksizin icra edilmesi ve kamuya arzı,
- Fikir ve sanat eserleri ile radyo-televizyon programlarının yayınlanma ve kâr amacı güdülmeksizin şahsen kullanmaya mahsus çoğaltılması,
- Radyo-televizyon kuruluşlarının kendi olanaklarıyla kendi yayınları için yaptıkları kısa süreli geçici tespitler,
- Bu Kanun'un 30, 32, 34, 35, 43, 46 ve 47. maddelerinde belirtilen hâller.
Genel sınır. Maddenin devamındaki cümle bütün istisnalara uygulanan bir ölçüt getirir: bu uygulama, hak sahibinin meşru menfaatlerine haklı bir sebep dışında zarar veremez veya eserden normal yararlanmaya aykırı olamaz. Yani istisnalar dar yorumlanır.
Dava hakları. Son olarak madde şunu söyler: eser sahiplerinin hakları ile bağlantılı haklara sahip olanlar da eser sahipleri gibi Tecavüzün Ref'i, Tecavüzün Men'i ve Tazminat Davası haklarından faydalanırlar. Yani bağlantılı hak sahipleri FSEK 66, FSEK 69 ve FSEK 70 kapsamındaki davaları açabilir; izinsiz kullanımda FSEK 68 bedeli de istenebilir.
Koruma süresi. Bağlantılı hakların kapsamı ve süresi FSEK 82'de düzenlenmiştir: icracı sanatçıların hakları icranın tespitinden (tespit edilmemişse ilk aleniyetten), yapımcıların hakları ilk tespitten, radyo-televizyon kuruluşlarının hakları programın ilk yayınlandığı tarihten itibaren yetmiş yıl devam eder.
FSEK 80 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Kararların hangi maddeye ilişkin olduğu not alanında ayrıca belirtildi. Onama kararında alıntı, Dairenin uygun bulduğu ilk derece mahkemesi gerekçesinden alınmıştır.
İcracı sanatçının hakkı aslen kazanılır
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
İcracı sanatçının hakları yapımcının eser sahipliğinden bağımsız olarak aslen kazanılır; bu haklar icraların ilk tespit tarihinden itibaren yetmiş yıl korunur
Olay: 12.06.1995'ten önce çekilmiş filmlerin başrol oyuncusunun mirasçıları, filmlerin sinema salonu dışındaki gösterimleri nedeniyle hakları devraldığını savunan şirketten tazminat istemiştir.
Karar: Kurul, başrol oyuncusunun filmdeki icrasına dayalı olarak FSEK 80/1-A ve Ek m. 2 uyarınca komşu hak sahibi olduğunu; davacıların murisinin bu kapsamdaki mali haklarının FSEK 82/5 gereği eserlerdeki icralarının ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süreyle koruma altında bulunduğunu belirlemiştir. İcracı sanatçının haklarının yapımcının eser sahipliğinden kaynaklanan haklardan bağımsız olarak aslen kazanıldığını; 4110 sayılı Kanunla eklenen Ek m. 2 uyarınca yetmiş yıllık koruma süresinin 12.06.1995'ten sonra alenileşen eserlere uygulandığını ve tasarruf anında mevcut olmayan mali hakların devrinin geçersiz olduğunu saptayarak direnme kararını oy birliğiyle uygun bulmuştur.
“davacıların murisinin bu kapsamdaki mali hakları, FSEK'in 82/V. hükmü gereği eserlerdeki icralarının ilk tespit tarihlerinden itibaren yetmiş yıl süre ile koruma altındadır.”
Ne anlama geliyor?
İcracı sanatçının hakkı yapımcıdan türemez; kendi icrasından doğar. Yapımcıdan devralınan haklar icracının haklarını kapsamaz.
Yayın kuruluşunun hakkının gerekçesi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
FSEK 80/1-1-C uyarınca yayın kuruluşlarına tanınan hak, performans nedeniyle değil yüksek ve riskli yatırım karşılığı tanınmıştır; lisans alanlar da bu hakkı kullanabilir
Olay: Bir yayın kuruluşundan lisans alan şirket, yayınların izinsiz iletilmesi nedeniyle tecavüzün ref'i ve tazminat istemiştir. Lisans alanın dava açma yetkisi tartışılmıştır.
Karar: Daire, FSEK 80/1-1-C uyarınca yayın kuruluşlarına tanınan hakkın gösterdikleri performans nedeniyle değil, yüksek ve riskli yatırımı gerçekleştirmeleri karşılığı tanındığını belirtmiştir. Lisans alanların kendilerine tanınan hak ölçüsünde bu hakkı kullanabileceklerini ve aynen yayıncı kuruluş gibi tecavüzün ref'ini talep edebileceklerini saptayarak kararı bozmuştur.
“gösterdikleri performans nedeniyle değil ... yüksek ve riskli yatırımı gerçekleştirmeleri karşılığı”
Ne anlama geliyor?
Yayın kuruluşunun hakkı yatırım korumasına dayanır. Bu nedenle lisans alanlar da kendilerine tanınan kapsamda dava açabilir.
1995 öncesi yapımlar ve yazılı izin
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
İcracı sanatçı hakkı ilk kez 4110 sayılı Kanunla tanınmıştır; eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devri mümkün değildir
Olay: Bir kurum, 1995 öncesi çekilmiş bir filmdeki sanatçı görüntülerini reklam filminde kullanmış ve telif haklarını silsile yoluyla devralan üçüncü şahıslardan bedeli mukabilinde satın aldığını savunmuştur.
Karar: İlk derece mahkemesi, davacının filmde icracı sanatçı olduğunu ve bu hakkın ilk kez 4110 sayılı Kanunla tanındığını belirlemiştir. Somut olayda FSEK 52 kapsamında kullanıma ilişkin yazılı bir izin veya mali hak devri bulunmadığını; eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin hukuken mümkün olmadığını ve farazi olarak kabul edilen devir sözleşmesinin yasa değişikliğiyle tanınan bağlantılı hakkı içerdiğinin kabul edilemeyeceğini saptamıştır. İzinsiz kullanımı mali haklara tecavüz sayarak FSEK 68 uyarınca rayiç bedelin üç katı tazminata hükmetmiş; Bölge Adliye Mahkemesi istinafı esastan reddetmiş ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararı oy birliğiyle onamıştır.
“eserin yapıldığı tarihte var olmayan bir hakkın devrinin de hukuken mümkün olmadığı”
Ne anlama geliyor?
Bağlantılı haklar 1995'te tanındığından, daha önce yapılan devirler bu hakları kapsamaz. Kullanım için yazılı izin aranır.
Not: Alıntı, Dairenin onadığı ilk derece mahkemesi gerekçesindendir.
Umuma açık mahalde yayın
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Daha önce tespit edilmiş bir eserin radyo ve televizyon yayınıyla iletilmesi FSEK 24/1 kapsamında dolaylı temsil niteliğindedir
Olay: Umuma açık bir mahalde radyo ve televizyon yayını üzerinden müzik eserlerinin iletilmesi nedeniyle FSEK'e aykırılıktan yargılama yapılmıştır.
Karar: Kurul, daha önce tespit edilmiş hâlinin radyo ve televizyon yayınıyla iletilmesinin FSEK 24/1 kapsamında dolaylı temsil niteliğinde olduğunu belirlemiş; bu nitelendirme üzerinden umuma açık mahallerde yapılan yayınların hangi mali hakka dokunduğunu saptamıştır.
“daha önce tespit edilmiş hâlinin radyo ve televizyon yayınıyla ... 5846 sayılı Kanun'un 24/1. maddesi kapsamında dolaylı temsil niteliğindedir”
Ne anlama geliyor?
İşletmede yayın açmak hem eser sahibinin temsil hakkına hem yayın kuruluşunun bağlantılı hakkına dokunur; bu nedenle birden çok hak sahibine bedel ödenir.
Not: Karar FSEK 24 ve 41 kapsamında temsil hakkına ilişkindir; buraya, FSEK 80/1-1-C(3) kapsamındaki umuma açık mahalde iletim hakkını tamamlaması nedeniyle alınmıştır.
FSEK 80 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 24 — Temsil hakkı
- FSEK m. 41 — Umuma açık mahallerde kullanım
- FSEK m. 42/A — Tarifeler ve sözleşmeler
- FSEK m. 52 — Sözleşmelerde şekil
- FSEK m. 66 — Tecavüzün ref'i davası
- FSEK m. 68 — Mali haklara tecavüz halinde
- FSEK m. 69 — Tecavüzün men'i davası
- FSEK m. 70 — Tazminat davası
- FSEK m. 81 — Haklara tecavüzün önlenmesi
- FSEK m. 82 — Bağlantılı hakların kapsamı ve süresi
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.İcracı sanatçıdan izin alırken iznin yazılı olmasına dikkat edin; FSEK 80 yazılı izni zorunlu kılar.
- 2.Mali hakları devralsanız bile icracının adının belirtilmesi ve icranın bozulmaması yükümlülüğünün sürdüğünü gözetin.
- 3.Orkestra ve koroda şefin, tiyatro grubunda yönetmenin izninin yeterli olduğunu bilin.
- 4.Müteşebbis girişimiyle yapılan icralarda müteşebbisin de iznini alın.
- 5.Yapımcı olarak hak kazanmak için eser sahibinden ve icracı sanatçıdan mali hakları kullanma yetkisini devraldığınızı belgeleyin.
- 6.Sinema eserinde adı olağan şekilde bulunan kişinin yapımcı sayıldığı karineyi gözetin.
- 7.Dublaj ve alt yazıya itiraz edilemeyeceği kuralının sözleşmeyle değiştirilebileceğini bilin.
- 8.Müzik eseri sahibinin yayımlama ve icra hakkını koruduğunu; bu hakkın sözleşmeyle düzenlenebileceğini gözetin.
- 9.İşletmenizde yayın açıyorsanız eser sahibi, icracı sanatçı ve yapımcı veya meslek birliklerine bedel ödeme yükümlülüğünüz bulunduğunu bilin.
- 10.1995 öncesi yapımlarda bağlantılı hakların sonradan tanındığını; eski devir sözleşmelerinin bunları kapsamadığını gözetin.
- 11.İstisnalara dayanacaksanız kazanç amacı güdülmediğini ve hak sahibinin meşru menfaatlerine zarar verilmediğini ortaya koyun.
- 12.Bağlantılı hak sahibi olarak tecavüzün ref'i, men'i ve tazminat davalarından yararlanabileceğinizi bilin.
- 13.Koruma süresini FSEK 82'ye göre hesaplayın: tespit veya ilk yayından itibaren yetmiş yıl.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.