Kısa cevap · FSEK 90
FSEK 90, kanuna iki aşamalı bir yürürlük öngörür. 42 ve 43. maddeler kanunun yayımı tarihinden itibaren, diğer hükümler ise 1 Ocak 1952 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu ayrım rastlantısal değildir: 42 ve 43. maddeler meslek birlikleri ile yayınlarda kullanıma ilişkin ödemeleri düzenler; kanun koyucu, kolektif hak yönetiminin kurumsal altyapısının asıl rejim başlamadan önce kurulmasını istemiştir. 1 Ocak 1952 tarihi bugün de önemlidir: FSEK 89 ile Hakkı Telif Kanunu'nun kaldırılması ve Geçici 1-2'deki geçiş kurallarının işlemeye başlaması bu tarihe bağlıdır. Bu sayfa ayrıca kanunun son maddesi olan madde 91'i de kapsar.
Bu sayfada neler var? (8 bölüm)
Temel kavramlar
- Yürürlük tarihi
- Bir kanunun hüküm doğurmaya başladığı gün. FSEK'te iki ayrı tarih öngörülmüştür.
- Yayım tarihi
- Kanunun Resmî Gazete'de yayımlandığı gün. FSEK 42 ve 43 bu tarihte yürürlüğe girmiştir.
- 1 Ocak 1952
- FSEK'in 42 ve 43 dışındaki bütün hükümlerinin yürürlüğe girdiği tarih.
- İki aşamalı yürürlük
- Bir kanunun bazı hükümlerinin diğerlerinden önce yürürlüğe girmesi. Genellikle altyapı kurulması için tanınır.
- Kolektif hak yönetimi
- Hakların meslek birlikleri aracılığıyla takip ve tahsil edilmesi. FSEK 42'nin konusudur.
- Vacatio legis
- Kanunun yayımı ile yürürlüğü arasındaki hazırlık süresi. FSEK'in çoğu hükmü için yaklaşık bir aydır.
- Yürütme maddesi
- Kanunun uygulanmasından hangi makamın sorumlu olduğunu gösteren son madde. FSEK'te madde 91'dir.
- Yürürlük listesi
- Kanunun sonunda yer alan ve kanuna ek ile değişiklik getiren mevzuatın yürürlük tarihlerini gösteren tablo.
- Geçiş kuralları
- Eski hukuktan yeni hukuka geçişi düzenleyen hükümler. FSEK'te Geçici 1 ve 2'de yer alır ve yürürlük tarihine bağlıdır.
- Kanun numarası ve tarihi
- FSEK, 5 Aralık 1951 tarihli ve 5846 sayılı kanundur.
Bir bakışta FSEK 90
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Hemen yürürlüğe girenler | 42 ve 43. maddeler, kanunun yayımı tarihinden itibaren. | FSEK m. 90 |
| Sonradan yürürlüğe girenler | Diğer bütün hükümler, 1 Ocak 1952 tarihinde. | FSEK m. 90 |
| Kanunun kimliği | 5 Aralık 1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu. | 5846 s.K. resmî metin künyesi |
| Neden 42 ve 43 | Bu maddeler meslek birlikleri ile yayınlarda kullanıma ilişkin ödemeleri düzenler; kolektif hak yönetiminin altyapısının önceden kurulması amaçlanmıştır. | FSEK m. 42; m. 43 |
| Kaldırma ile ilişki | Hakkı Telif Kanunu'nun kaldırılmasını öngören 89. madde de "diğer hükümler" arasında olduğundan kaldırma 1 Ocak 1952'de gerçekleşmiştir. | FSEK m. 89; m. 90 |
| Geçiş kurallarıyla ilişki | Geçici 1 ve 2'deki intikal ve müktesep hak kuralları bu tarihe bağlı olarak işlemeye başlamıştır. | FSEK Geçici m. 1; Geçici m. 2 |
| Sonraki değişikliklerin yürürlüğü | Kanuna sonradan gelen ek ve değişikliklerin yürürlük tarihleri, kanunun sonundaki yürürlük listesinde ayrı ayrı gösterilir. | 5846 s.K. yürürlük listesi |
| Yürütme | Kanunun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. | FSEK m. 91 |
| Madde 91'in durumu | Metin 1951'deki hâliyle durmakta olup yürütme yetkisi bugünkü anayasal düzen çerçevesinde okunur. | FSEK m. 91 |
| Değişiklik | Madde 90 ve 91, 1951'den bu yana değiştirilmemiştir. | 5846 s.K. (ilk metin) |
FSEK 90 madde metni
Altıncı Bölüm: Çeşitli Hükümler · G) Son hükümler — I – Kanunun yürürlüğe girmesi
Kanunun yürürlüğe girmesi — Madde 90
- İki aşamalı yürürlük. 42 ve 43. maddeler hemen, kanunun geri kalanı 1 Ocak 1952'de yürürlüğe girmiştir. Kaldırma hükmü olan 89. madde de "diğer hükümler" arasındadır.Bu Kanunun 42 ve 43 üncü maddeleri hükümleri kanunun yayımı tarihinden itibaren, diğer hükümleri 1 Ocak 1952 tarihinde yürürlüğe girer.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 05.12.1951 | 5846 sayılı Kanun (ilk metin) | Madde, kanunun ilk metninde "G) Son hükümler — I – Kanunun yürürlüğe girmesi" alt başlığı altında yer aldı ve bugüne kadar hiç değiştirilmedi. Aynı durum, kanunun son maddesi olan madde 91 için de geçerlidir. |
Neden 42 ve 43 Önce Yürürlüğe Girdi?
Kanun koyucu, FSEK'i tek hamlede yürürlüğe sokmamıştır. 42 ve 43. maddeler yayım tarihinden itibaren, geri kalan bütün hükümler ise 1 Ocak 1952 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bu seçim, iki maddenin konusuna bakıldığında anlaşılır:
- FSEK 42 — meslek birliklerini düzenler. Eser sahiplerinin ve bağlantılı hak sahiplerinin haklarını kolektif biçimde takip ve tahsil etmesini sağlayan yapıdır (FSEK 42).
- FSEK 43 — eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların yayınlarda kullanılmasına ilişkin esasları ve ödemeleri düzenler (FSEK 43).
Her ikisi de kurumsal ve mali altyapı hükümleridir. Bir telif rejiminin işleyebilmesi için hakların toplu yönetimini üstlenecek yapıların önceden kurulmuş olması gerekir. Kanun koyucu, asıl rejim başlamadan önce bu altyapının oluşmasına zaman kazandırmak istemiştir.
Aynı mantık sonraki değişikliklerde de görülür. Kanuna sonradan gelen düzenlemelerde de altyapı gerektiren hükümler için ek süreler tanınmıştır. Örneğin 5101 sayılı Kanun'un getirdiği Geçici 8, değiştirilen maddelerde öngörülen yönetmeliklerin altı ay içinde çıkarılmasını ve Ek 9'daki veri tabanının bir yıl içinde oluşturulmasını öngörür (FSEK Ek 9).
Kısa bir vacatio legis. Kanun 5 Aralık 1951 tarihlidir; asıl hükümler 1 Ocak 1952'de yürürlüğe girmiştir. Yani yayım ile yürürlük arasında yaklaşık bir aylık bir hazırlık süresi bırakılmıştır. Bu, bugünün ölçülerine göre oldukça kısadır; ancak geçiş sorunları büyük ölçüde Geçici 1 ve 2 ile çözülmüştür.
1 Ocak 1952 Tarihi Bugün Neden Önemli?
Bu tarih bir tarih bilgisi değil, hâlâ işleyen bir hukuki eşiktir. Üç noktada karşımıza çıkar.
1) Eski kanunun kaldırılması bu tarihte gerçekleşti. FSEK 89, Hakkı Telif Kanunu ile diğer kanunların FSEK'e aykırı hükümlerini kaldırır. Bu madde de "diğer hükümler" arasında olduğundan, kaldırma 1 Ocak 1952'de hüküm doğurmuştur (FSEK 89).
2) Geçiş kuralları bu tarihe göre işler. FSEK Geçici 1, kanun hükümlerinin yürürlükten önce ilk defa memleket içinde umuma arz yahut sicile kayıt edilmiş eserlere de uygulanacağını söyler. "Yürürlükten önce" ifadesinin ölçüsü işte bu tarihtir. Aynı şekilde Geçici 1/4'teki "kanunun yürürlüğe girmesinden önce yapılan devirler" ölçütü de bu tarihe bağlıdır (FSEK Geçici 1).
3) Bazı geçiş kuralları yayım tarihine bağlıdır. Burada ince bir ayrım vardır ve karıştırılmamalıdır. Geçici 2, bazı kurallarını yürürlük değil yayım tarihine bağlar: "bu kanunun yayımlanmasından önce yayımlanan eserler", "bu kanunun yayımlanması tarihinde başlanılmış bulunursa" gibi ifadeler kullanır. Dolayısıyla eski dönem uyuşmazlıklarında hangi ölçütün kullanıldığına dikkat etmek gerekir (FSEK Geçici 2).
Koruma süresi hesaplarında. Çok eski eserlerde koruma süresi tartışması çıktığında sıralama şudur: eserin alenileşme tarihi belirlenir; Geçici 1/2 uyarınca süre FSEK'e göre hesaplanır; Geçici 2/1 uyarınca eski kanundaki sürenin daha uzun olup olmadığı kontrol edilir (FSEK 27).
Sonraki değişikliklerin yürürlüğü ayrıdır. FSEK 90 yalnız asıl kanunun yürürlüğünü düzenler. Kanuna sonradan gelen ek ve değişikliklerin yürürlük tarihleri, kanunun sonundaki yürürlük listesinde ayrı ayrı gösterilir. Bu liste, bir değişikliğin hangi maddeleri etkilediğini ve ne zaman yürürlüğe girdiğini gösterdiği için uygulamada çok işe yarar; Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının yürürlük tarihleri de aynı listede yer alır.
Madde 91: Kanunun Yürütülmesi
Kanunun son maddesi olan madde 91 tek cümledir: "Bu Kanunun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür." Madde, "G) Son hükümler — II – Kanunun yürütülmesine memur makam" alt başlığı altında yer alır ve 1951'den bu yana değişmemiştir.
Metin eski, düzen yeni. Madde metninde hâlâ "Bakanlar Kurulu" yazmaktadır. Buna karşılık kanunun başka birçok hükmünde geçen "Bakanlar Kurulu" ve "tüzük" ibareleri, 2018 yılında 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile güncellenmiştir. Kanunun yürürlük listesine göre bu düzenleme FSEK'in 31, 42, 44, 45, 46, 47 ve Ek 1 maddelerini etkilemiş ve 9 Temmuz 2018 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Örneğin:
- FSEK 31'de "tüzük" ibaresi "Cumhurbaşkanlığı kararnamesi" olarak değiştirilmiştir (FSEK 31).
- FSEK 44'te kesinti oranını belirleme yetkisi Cumhurbaşkanına bırakılmıştır (FSEK 44).
- FSEK 47'de kamuya maletme kararı Cumhurbaşkanına ait hâle gelmiştir (FSEK 47).
91. madde bu güncellemeye dahil edilmemiştir. Bu nedenle metinde eski ibare durmaktadır; yürütme yetkisi bugünkü anayasal düzen çerçevesinde okunur. FSEK'te benzer bir tarihsel katmanlaşma, "Kültür" ile "Kültür ve Turizm" ibarelerinin bir arada bulunmasında da görülür (FSEK Ek 7).
Madde 91'den sonra ne var? Resmî metinde 91. maddenin ardından hüküm değil, "5846 sayılı Kanuna ek ve değişiklik getiren mevzuatın veya Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen hükümlerin yürürlüğe giriş tarihini gösterir liste" ile kanunun dipnotları yer alır. Bunlar kanun hükmü değildir; ancak bir maddenin hangi tarihte hangi kanunla değiştiğini saptamak için birincil kaynak niteliğindedir. Bu listede Anayasa Mahkemesinin FSEK Ek 10, 47 ve 81 hakkındaki iptal kararlarının yürürlük tarihleri de gösterilmiştir (FSEK Ek 10, FSEK 47, FSEK 81).
FSEK 90 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 27 — Sürelerin devamı
- FSEK m. 31 — Mevzuat ve içtihatlar
- FSEK m. 42 — Meslek birlikleri
- FSEK m. 43 — Eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların yayınlarda kullanılması
- FSEK m. 47 — Kamuya maletme
- FSEK m. 81 — Haklara tecavüzün önlenmesi ve bandrol
- FSEK m. 89 — Kaldırılan hükümler
- FSEK ek m. 7 — Ücretlerin yatırılacağı hesap ve toplantı ücreti
- FSEK geçici m. 1 — İntikal hükümleri — genel olarak
- FSEK geçici m. 2 — Müktesep hakların korunması
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.FSEK'in 42 ve 43. maddelerinin yayım tarihinde, diğer bütün hükümlerinin 1 Ocak 1952'de yürürlüğe girdiğini bilin.
- 2.Bu ayrımın nedeninin, kolektif hak yönetiminin altyapısının asıl rejimden önce kurulması olduğunu gözetin.
- 3.Hakkı Telif Kanunu'nun kaldırılmasının da 1 Ocak 1952'de gerçekleştiğini; 89. maddenin "diğer hükümler" arasında olduğunu dikkate alın.
- 4.Geçici 1'deki "yürürlükten önce" ölçütünün 1 Ocak 1952'ye göre belirlendiğini hesaplayın.
- 5.Geçici 2'nin bazı kurallarını yürürlük değil yayım tarihine bağladığını; iki ölçütü karıştırmamak gerektiğini gözetin.
- 6.Çok eski eserlerde süre hesabını sırayla yapın: alenileşme tarihi, FSEK'e göre süre, ardından eski kanundaki sürenin daha uzun olup olmadığı.
- 7.FSEK 90'ın yalnız asıl kanunun yürürlüğünü düzenlediğini; sonraki değişikliklerin yürürlük tarihlerinin ayrı olduğunu bilin.
- 8.Bir maddenin hangi tarihte hangi kanunla değiştiğini saptamak için kanunun sonundaki yürürlük listesine bakın.
- 9.Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının yürürlük tarihlerinin de aynı listede gösterildiğini gözetin.
- 10.Madde 91'de yürütme yetkisinin "Bakanlar Kurulu" olarak yazdığını; bunun bugünkü anayasal düzen çerçevesinde okunduğunu bilin.
- 11.700 sayılı KHK'nin FSEK 31, 42, 44, 45, 46, 47 ve Ek 1'i etkilediğini ve 9 Temmuz 2018'de yürürlüğe girdiğini dikkate alın.
- 12.Kanun metnindeki tarihsel katmanlaşmayı gözetin: aynı kanunda farklı dönemlerin ibareleri bir arada bulunabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.