Kısa cevap · FSEK 47
FSEK 47, bir eserin <strong>kamuya mal edilmesini</strong> düzenler ve mali hakların zamanla sınırlı olması kuralının FSEK 26/1 uyarınca saklı tutulan iki istisnasından biridir. Maddenin birinci fıkrasının <strong>ilk cümlesi Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir</strong>; yürürlükte kalan hüküm, bu hususta karar verilebilmesi için eserin <strong>Türkiye'de veya Türkiye dışında Türk vatandaşları tarafından vücuda getirilmiş olması</strong> gerektiğini belirtir. Cumhurbaşkanı kararında dört husus gösterilir: eser ve sahibinin adı; hakları kullanacak makam veya müessese; hak sahiplerine talep üzerine ödenecek bedelin nasıl belirleneceği ve bu bedelin hangi kurumca ödeneceği; ve eserden gelir elde edilmesi hâlinde bu gelirin hangi gayelere tahsis edileceği. Kararda belirtilen eserin <strong>topluma ulaşması sağlanacak şekilde yayımlanması zorunludur</strong>.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Kamuya maletme
- Bir eser üzerindeki hakların, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen makam veya müessese tarafından kullanılmak üzere kamuya geçirilmesi.
- İptal edilen ilk cümle
- Birinci fıkranın ilk cümlesi, Anayasa Mahkemesinin 14.05.2015 tarihli ve E. 2014/177, K. 2015/49 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
- Vatandaşlık şartı
- Karar verilebilmesi için eserin Türkiye'de veya Türkiye dışında Türk vatandaşları tarafından vücuda getirilmiş olması gereği.
- Hakları kullanacak makam
- Kararda gösterilmesi gereken, eser üzerindeki hakları kullanacak makam veya müessese.
- Talep üzerine bedel
- Hak sahiplerine, talepleri hâlinde ödenecek bedel. Bedelin nasıl belirleneceği ve hangi kurumca ödeneceği kararda yazılır.
- Gelirin tahsisi
- Eserden gelir elde edilmesi hâlinde bu gelirin hangi gayelere tahsis edileceğinin kararda gösterilmesi.
- Yayım zorunluluğu
- Kararda belirtilen eserin, topluma ulaşması sağlanacak şekilde yayımlanmasının zorunlu olması (FSEK 47/3).
- FSEK 46 ile fark
- FSEK 46 şartların gerçekleşmesiyle kendiliğinden işler; FSEK 47 ise bir Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır.
- FSEK 26/1 istisnası
- Koruma süresinin bitiminden sonra dahi geçerliliğini koruyan iki hâlden biri; diğeri FSEK 46 devletin faydalanma salahiyetidir.
Bir bakışta FSEK 47
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Niteliği | Eser üzerindeki hakların Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen makam veya müessesece kullanılmak üzere kamuya geçirilmesi. | FSEK m. 47 |
| İptal | Birinci fıkranın ilk cümlesi Anayasa Mahkemesinin 14.05.2015 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. | AYM E. 2014/177, K. 2015/49 |
| Vatandaşlık şartı | Karar verilebilmesi için eserin Türkiye'de veya Türkiye dışında Türk vatandaşları tarafından vücuda getirilmiş olması gerekir. | FSEK m. 47/1 |
| Kararın 1. unsuru | Eser ve sahibinin adı. | FSEK m. 47/2-1 |
| Kararın 2. unsuru | Hakları kullanacak makam veya müessese. | FSEK m. 47/2-2 |
| Kararın 3. unsuru | Hak sahiplerine talep üzerine ödenecek bedelin nasıl belirleneceği ve hangi kurumca ödeneceği. | FSEK m. 47/2-3 |
| Kararın 4. unsuru | Eserden gelir elde edilmesi hâlinde bu gelirin hangi gayelere tahsis edileceği. | FSEK m. 47/2-4 |
| Yayım | Kararda belirtilen eserin topluma ulaşması sağlanacak şekilde yayımlanması zorunludur. | FSEK m. 47/3 |
| Süre istisnası | FSEK 26/1 uyarınca 46 ve 47'deki hâller koruma süresinin bitiminden sonra da saklıdır. | FSEK m. 26/1 |
| FSEK 46 farkı | FSEK 46 kendiliğinden işler; FSEK 47 Cumhurbaşkanı kararına bağlıdır. | FSEK m. 46, 47 |
| Manevi haklar | Eser kültür bakımından önemli görülürse Bakanlık FSEK 14, 15 ve 16/3'teki hakları kendi adına kullanabilir. | FSEK m. 19/5 |
| Ad koruması | FSEK 83 kapsamındaki ad korumasında koruma süresinin sona erip ermemesi önem arz etmez. | HGK 2021/1367 |
| Maddenin yeri | Ceza Genel Kurulunun tasnifinde "kamuya mal etme" başlığıyla ayrı bir sınırlama grubudur. | CGK 2020/34 |
FSEK 47 madde metni
Üçüncü Bölüm: Fikrî Haklar · B) Tahditler — Kamuya maletme
Kamuya maletme — Madde 47
- (1)(Değişik: 10/9/2014 - 6552/87 md.) — Fıkranın birinci cümlesi Anayasa Mahkemesinin 14/5/2015 tarihli ve E. 2014/177, K. 2015/49 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir (AYM kararı RG 11.06.2015, S. 29383).(İptal birinci cümle: Anayasa Mahkemesi'nin 14/5/2015 tarihli ve E.: 2014/177, K.: 2015/49 sayılı Kararı ile.) Bu hususta karar verilebilmesi için eserin, Türkiye'de veya Türkiye dışında Türk vatandaşları tarafından vücuda getirilmiş olması gerekir.
- (2)Cumhurbaşkanı kararında; 1. Eser ve sahibinin adı, 2. Hakları kullanacak makam veya müessese, 3. Hak sahiplerine, talep üzerine ödenecek bedelin nasıl belirleneceği ve bu bedelin hangi kurum tarafından ödeneceği, 4. Eserden gelir elde edilmesi hâlinde bu gelirin hangi gayelere tahsis edileceği, yazılır.
- (3)Cumhurbaşkanı kararında belirtilen eserin, topluma ulaşması sağlanacak şekilde yayımlanması zorunludur.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Madde "Kamuya maletme" kenar başlığıyla kabul edildi ve eserin kamu menfaati gerekçesiyle kamuya mal edilmesini bir hükümet kararına bağlıyordu. |
| 10.09.2014 | 6552 sayılı Kanun m. 87 | Madde bütünüyle değiştirildi. Yeni metinle karar yetkisinin kullanımına ilişkin unsurlar yeniden düzenlendi; kararda gösterilecek hususlar arasına <strong>hak sahiplerine talep üzerine ödenecek bedelin nasıl belirleneceği ve hangi kurum tarafından ödeneceği</strong> ile <strong>eserden gelir elde edilmesi hâlinde bu gelirin hangi gayelere tahsis edileceği</strong> eklendi. Ayrıca eserin <strong>topluma ulaşması sağlanacak şekilde yayımlanmasının zorunlu olduğu</strong> hükme bağlandı. |
| 14.05.2015 | Anayasa Mahkemesi, E. 2014/177, K. 2015/49 (RG 11.06.2015, S. 29383) | Birinci fıkranın <strong>birinci cümlesi iptal edildi</strong>. İptal sonucunda maddede, kamuya mal etme kararının hangi makam tarafından ve hangi ölçütle verileceğini gösteren cümle metinden çıkmış; yürürlükte kalan hüküm yalnız <strong>vatandaşlık şartını</strong>, kararda gösterilecek hususları ve yayım zorunluluğunu düzenlemektedir. |
| 02.07.2018 | 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname | Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine uyum kapsamında maddede geçen karar makamına ilişkin ibareler <strong>"Cumhurbaşkanı kararı"</strong> biçiminde güncellendi. |
Kamuya Maletme Nedir?
FSEK'te mali haklar kural olarak zamanla sınırlıdır ve süre bitiminde herkes bu haklardan faydalanabilir. FSEK 26/1 bu kuralı koyarken "46 ve 47 nci maddelerdeki haller dışında" kaydını düşer. FSEK 47, bu iki istisnadan ikincisidir ve mekanizması FSEK 46'dan tamamen farklıdır:
- FSEK 46 kendiliğinden işler: kamu müessesesinde saklı, yayımlanmamış ve koruma süresi dolmuş eser, bulunduğu kuruma ait olur. Ayrıntı için FSEK 46 şerhine bakabilirsiniz.
- FSEK 47 bir karara bağlıdır: eser üzerindeki haklar, kararda gösterilen makam veya müessese tarafından kullanılmak üzere kamuya geçirilir.
Yürürlükte kalan hükmün aradığı şart vatandaşlık bağıdır: bu hususta karar verilebilmesi için eserin, Türkiye'de veya Türkiye dışında Türk vatandaşları tarafından vücuda getirilmiş olması gerekir. Yani yabancı vatandaşların yurt dışında oluşturduğu eserler kamuya mal edilemez.
Kararda dört husus yazılır (47/2):
- Eser ve sahibinin adı — hangi eserin kamuya mal edildiği tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirtilir.
- Hakları kullanacak makam veya müessese — haklar "kamuya" soyut olarak geçmez; belirli bir makam veya müessese tarafından kullanılır.
- Hak sahiplerine, talep üzerine ödenecek bedelin nasıl belirleneceği ve bu bedelin hangi kurum tarafından ödeneceği — kamuya maletme bedelsiz değildir; ancak bedel talep üzerine ödenir.
- Eserden gelir elde edilmesi hâlinde bu gelirin hangi gayelere tahsis edileceği — gelir amaca bağlı bir kaynaktır.
Ceza Genel Kurulu FSEK 47'yi, mali haklara ilişkin sınırlamalar tasnifinde "kamuya mâl etme" başlığıyla altıncı ve son grup olarak göstermiştir (Yargıtay CGK, 28.01.2020, E. 2017/788, K. 2020/34).
Anayasa Mahkemesi Hangi Cümleyi İptal Etti?
Maddenin bugünkü metni bir iptal boşluğu taşır. Resmî metinde birinci fıkra şöyle başlar: "(İptal birinci cümle: Anayasa Mahkemesi'nin 14/5/2015 tarihli ve E.: 2014/177, K.: 2015/49 sayılı Kararı ile.)"
Bu, maddenin 2014'te 6552 sayılı Kanunun 87. maddesiyle yenilenen metninde kamuya mal etme kararının verilmesine ilişkin ilk cümlenin iptal edildiğini gösterir. Anayasa Mahkemesinin kararı 11 Haziran 2015 tarihli ve 29383 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
İptalin pratik sonucu şudur: maddede bugün, kamuya mal etme kararının hangi ölçütlerle ve hangi hâllerde verileceğini gösteren temel cümle bulunmamaktadır. Yürürlükte kalan hükümler:
- Karar verilebilmesi için aranan vatandaşlık şartı (47/1'in ikinci cümlesi),
- Kararda gösterilecek dört husus (47/2),
- Yayım zorunluluğu (47/3).
Bu nedenle FSEK 47, bugün uygulama kabiliyeti tartışmalı bir hüküm hâline gelmiştir: kararın çerçevesini çizen cümle iptal edildiğinden, kalan fıkralar tek başına bir yetki kaynağı oluşturmaz. Uygulamada kamu yararı gerektiren hâllerde daha çok FSEK 19/5'teki Bakanlık yetkisi ile FSEK 46'daki devletin faydalanma salahiyeti gündeme gelir.
Manevi haklar bakımından FSEK 19/5 şu imkânı tanır: maddede sayılan yetkili kimselerden hiçbiri bulunmaz veya bulunup da yetkilerini kullanmazlarsa yahut yetmiş yıllık süre bitmişse, eser memleketin kültürü bakımından önemli görüldüğü takdirde Kültür ve Turizm Bakanlığı FSEK 14, 15 ve 16'nın üçüncü fıkralarındaki hakları kendi adına kullanabilir. Ayrıntı için FSEK 19 şerhine bakabilirsiniz.
Yayım Zorunluluğu ve Kalan Haklar
2014 değişikliğinin getirdiği en dikkat çekici hüküm üçüncü fıkradadır: Cumhurbaşkanı kararında belirtilen eserin, topluma ulaşması sağlanacak şekilde yayımlanması zorunludur.
Bu, kamuya maletmenin amacını açıkça ortaya koyar: eser kamuya mal edilir ki topluma ulaşsın. Hüküm, hakları kullanacak makam veya müesseseye yalnız bir yetki değil, aynı zamanda bir yükümlülük yükler. Eserin kamuya mal edilip arşivde bekletilmesi maddenin amacına aykırıdır.
İkinci fıkranın üçüncü bendi ise bedel konusunu düzenler: hak sahiplerine talep üzerine ödenecek bedelin nasıl belirleneceği ve bu bedelin hangi kurum tarafından ödeneceği kararda yazılır. İki ayrıntı önemlidir:
- Bedel kendiliğinden ödenmez; hak sahibinin talebi gerekir.
- Ödeme yükümlüsü kurum kararda gösterilir; yani hak sahibi muhatabı kararda bulur.
Kamuya maletme her hakkı sona erdirir mi? Hayır. Kamuya maletme mali hakların kullanımını belirli bir makama geçirir; ancak eserle ilgili başka korumalar devam eder. Hukuk Genel Kurulu, FSEK 83 kapsamındaki ad korumasında eserin niteliğinin ve türünün herhangi bir önemi olmadığı gibi koruma süresinin sona erip ermemesinin de önem arz etmediğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 09.11.2021, E. 2018/348, K. 2021/1367). Dolayısıyla kamuya mal edilmiş bir eserin adı da iltibasa karşı korunmaya devam eder.
Koruma sürelerinin genel rejimi için FSEK 26 ve FSEK 27 şerhlerine bakabilirsiniz.
FSEK 47 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 2 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
FSEK 47'yi doğrudan uygulayan yayımlanmış yargı kararı bulunmadığından, kamuya geçişten sonra da süren korumaları ve maddenin sistem içindeki yerini ortaya koyan kararlar seçildi. Birinci fıkranın ilk cümlesinin iptal edildiği, resmî metindeki dipnota dayanılarak belirtildi; iptal kararının gerekçesi bu sayfada aktarılmamıştır.
Kamuya geçişten sonra korunan haklar
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
FSEK 83 kapsamındaki ad korumasında eserin niteliği, türü ve koruma süresinin sona erip ermemesi önem arz etmez
Olay: Bir yayınevi, bir şairin dergilerde yayımlanmış yazılarını derleyip işleyerek kitap hâline getirmiş ve kitaba özgün bir ad vermiştir. Başka bir yayınevi aynı şairin yazılarından oluşturduğu derlemede aynı adı kullanmıştır.
Karar: Kurul, FSEK 83 kapsamındaki korumanın talep edilebilmesinin, koruma talep edilen fikrî ürünün kanunun belirlediği unsurları taşıyan bir eser niteliğini haiz olması koşuluna bağlı olduğunu ve eser niteliğinin re'sen araştırılması gerektiğini belirtmiştir. FSEK 83'ün uygulanmasında eserin niteliğinin ve türünün herhangi bir önemi olmadığı gibi koruma süresinin sona erip ermemesinin de önem arz etmediğini vurgulamıştır. Somut olayda her iki kitabın da derleme eser niteliğinde bulunduğunu saptayarak, önce kamuya sunulan özgün adın sonraki derlemede iltibasa yol açacak biçimde kullanılmasını hak ihlali kabul etmiş ve direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“FSEK'in 83. maddesinin uygulanmasında, eserin niteliğinin ve türünün herhangi bir önemi olmadığı gibi koruma süresinin sona erip ermemesi de önem arz etmez”
Ne anlama geliyor?
Kamuya maletme mali hakların kullanımını belirli bir makama geçirir; eserin adı ve manevi haklara ilişkin korumalar ayrıca değerlendirilir.
Not: Kararın konusu FSEK 6, 8 ve 83'tür; buraya, kamuya geçen veya süresi dolan eserlerde de ad korumasının sürdüğünü göstermesi nedeniyle alınmıştır.
Maddenin sistem içindeki yeri
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Kamuya mal etme, mali haklara getirilen sınırlamalar tasnifinde ayrı ve son başlığı oluşturur
Olay: Bir markette internet radyosu yayını müşterilere dinletilmiş; meslek birliklerinin şikâyeti üzerine işletme sahibi hakkında FSEK 71/1 uyarınca dava açılmıştır. Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı suçun unsurlarının oluşup oluşmadığında ayrılmıştır.
Karar: Kurul, eser sahibine tanınan mali ve manevi hakların Kanun'da sayılanlarla sınırlı olduğunu, bunlar dışında yeni bir hak kategorisi yaratılamayacağını ve korumanın kapsamını kanun hükümlerinin içeriğinin tayin ettiğini belirtmiştir. Mali hakların kanunla getirilen sınırlamalarını altı başlıkta sıralamış; beşinci başlıkta "devletin faydalanma salâhiyeti (mad. 46)", altıncı başlıkta "kamuya mâl etme (mad. 47)" hükümlerini göstermiştir. Somut olayda suçun maddi unsurlarının oluştuğunu, ancak yayın içeriğine müdahale imkânı bulunmayan sanıkta kast bulunmadığından manevi unsurun gerçekleşmediğini kabul ederek Başsavcılık itirazını oy birliğiyle reddetmiştir.
“5- Devletin faydalanma salâhiyeti (mad. 46) 6- Kamuya mâl etme (mad. 47)”
Ne anlama geliyor?
FSEK 46 ve 47 birbirinden ayrı iki istisnadır ve her ikisi de koruma süresinin bitiminden sonra da geçerliliğini korur.
Not: Kararın somut konusu FSEK 41 ve 71'dir; buraya, FSEK 47'nin Kanun sistematiğindeki yerini göstermesi nedeniyle alınmıştır.
FSEK 47 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 14 — Umuma arz salahiyeti
- FSEK m. 15 — Adın belirtilmesi salahiyeti
- FSEK m. 16 — Eserde değişiklik yapılmasını menetmek
- FSEK m. 19 — Manevi hakları kullanabilecek kimseler
- FSEK m. 26 — Koruma sürelerinin hesabı
- FSEK m. 27 — Koruma süresi
- FSEK m. 44 — Fikir ve sanat eserlerinin işaretlenmesi
- FSEK m. 45 — Satış bedellerinden pay verilmesi
- FSEK m. 46 — Devletin faydalanma salahiyeti
- FSEK m. 83 — Eserin ad ve alametlerinin korunması
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Maddenin birinci fıkrasının ilk cümlesinin Anayasa Mahkemesince iptal edildiğini ve metinde bir boşluk bulunduğunu gözetin.
- 2.Kamuya maletme için eserin Türkiye'de veya Türkiye dışında Türk vatandaşları tarafından vücuda getirilmiş olması gerektiğini kontrol edin.
- 3.Kararda eser ve sahibinin adının açıkça gösterilmesi gerektiğini hatırlayın.
- 4.Hakları kullanacak makam veya müessesenin kararda belirtildiğini doğrulayın.
- 5.Hak sahibiyseniz bedeli talep etmeniz gerektiğini bilin; bedel kendiliğinden ödenmez.
- 6.Bedelin hangi kurum tarafından ödeneceğinin kararda gösterildiğini kontrol edin.
- 7.Eserden elde edilecek gelirin kararda belirtilen gayelere tahsis edildiğini gözetin.
- 8.Kamuya mal edilen eserin topluma ulaşması sağlanacak şekilde yayımlanmasının zorunlu olduğunu hatırlayın.
- 9.Kamu yararı gerektiren hâllerde FSEK 19/5'teki Bakanlık yetkisi ile FSEK 46'daki devletin faydalanma salahiyetini de değerlendirin.
- 10.Kamuya maletmenin eser adına ilişkin FSEK 83 korumasını ortadan kaldırmadığını gözetin.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.