Kısa cevap · TMK 198
Birliğin korunması sisteminin en etkili iki aracı bu maddelerdedir. TMK 198'e göre eşlerden biri birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse, hâkim onun borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir. Yargıtaya göre bu önlem davacının ayrı yaşama süresince geçerlidir. TMK 199 ise ailenin ekonomik varlığının korunması veya birlikten doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, hâkimin belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar vermesine imkân tanır; taşınmazda tasarruf yetkisi kaldırılırsa durum re'sen tapu kütüğüne şerhedilir. Yargıtay iki koşul arar: ispat ve ölçülülük; tüm taşınmazların topluca dondurulması ölçüsüz bulunmuştur. TMK 200 koşullar değişirse önlemin değiştirilmesini veya kaldırılmasını, TMK 201 ise yetkili mahkemeyi düzenler.
Bu sayfada neler var? (11 bölüm)
- TMK 198 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- TMK 198: Ödeme Doğrudan Diğer Eşe Yapılır
- TMK 199: Mal Kaçırmaya Karşı En Güçlü Araç
- TMK 200: Önlemler Kalıcı Değildir
- TMK 201: Yetkili Mahkeme ve Sık Yapılan Bir Hata
- TMK 198 Yargıtay kararları
- TMK 198 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Borçlulara ait önlem
- TMK 198: birliğin giderlerine katılmayan eşin borçlularına, ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmaları emredilmesi.
- Ödeme emrinin süresi
- Yargıtaya göre TMK 198 önleminin davacının ayrı yaşama süresince geçerli olması.
- Tasarruf yetkisinin sınırlanması
- TMK 199/1: belirlenen malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabilmesi.
- Ailenin ekonomik varlığı
- TMK 199/1'deki ilk sınırlama sebebi; korunmasının sınırlamayı gerekli kılması aranır.
- Malî yükümlülüğün yerine getirilmesi
- TMK 199/1'deki ikinci sınırlama sebebi; evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gereği.
- Ölçülülük
- Sınırlamanın, ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli ve orantılı olması zorunluluğu.
- Re'sen tapu şerhi
- TMK 199/3: hâkimin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırması hâlinde durumun kendiliğinden tapu kütüğüne şerhedilmesine karar vermesi.
- Hüküm kalıbı
- TMK 199 kararının kanuni formülle kurulması; ihtiyati tedbirin devamı biçiminde hüküm kurulamaması.
- Durumun değişmesi
- TMK 200: koşullar değiştiğinde hâkimin istem üzerine kararında gerekli değişikliği yapması veya sebebi sona ermişse önlemi kaldırması.
- Genel yetki
- TMK 201/1: birliğin korunmasına yönelik önlemlerde eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olması.
- İlk istemde bulunan
- TMK 201/2: eşlerin yerleşim yerleri farklı ve her ikisi de önlem istemişse ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olması.
- Önlemin değiştirilmesinde yetki
- TMK 201/3: önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılmasında önlem kararını veren mahkemenin yetkili olması.
- Yerleşim yeri karinesi
- Aile kütüğünde yer alan yerleşim yeri adresi kaydının, aksi kanıtlanabilir bir karine oluşturması.
Bir bakışta TMK 198
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Borçlulara emir | Eşlerden biri birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse hâkim, onun borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir. | TMK m. 198 |
| TMK 198'in süresi | Bu tedbir davacının ayrı yaşama süresince geçerli olur; evlilik süresince biçiminde hükmedilemez. | 2. HD 17.02.2010 |
| İki sınırlama sebebi | Tasarruf yetkisi ya ailenin ekonomik varlığının korunması ya da evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde sınırlanabilir. | TMK m. 199/1; 2. HD 19.11.2024 |
| Talep şartı | Sınırlama eşlerden birinin istemi üzerine yapılır; hâkim re'sen karar vermez. | TMK m. 199/1 |
| İspat | Ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğunun veya malî yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektiğinin ispatlanması gerekir. | 2. HD 19.11.2024 |
| Ölçülülük | Sınırlama, ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli ve orantılı olmalıdır; gerekli olanın üstünde sınırlama ölçüsüzdür. | 2. HD 19.11.2024 |
| Topluca dondurma | Taşınmazların sayı ve nitelikleri gözetilmeksizin eşe ait tüm taşınmazlar üzerindeki tasarrufun sınırlanması ölçüsüz bulunmuştur. | 2. HD 19.11.2024 |
| Koşulun gerçekleşmesi | Eşin malvarlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimde bulunduğunun anlaşılması hâlinde sınırlamada gereklilik gerçekleşmiş sayılır. | 2. HD 19.11.2024; 2. HD 21.05.2024 |
| Hüküm kalıbı | Karar, belirlenen malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufların diğer eşin rızasıyla yapılabileceği ve durumun tapu kütüğüne şerhedileceği biçiminde kurulur. | TMK m. 199; 2. HD 17.02.2010 |
| Yanlış kalıp | İhtiyati tedbirlerin evlilik birliğinin resmî olarak bitimine kadar devamına biçiminde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır. | 2. HD 17.02.2010 |
| Sınırlamanın süresi | Tasarruf yetkisinin evliliğin devamı boyunca geçerli olmak üzere sınırlanmasına ilişkin karar onanmıştır. | 2. HD 21.05.2024 |
| Tapu şerhi | Hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini kaldırırsa re'sen durumun tapu kütüğüne şerhedilmesine karar verir. | TMK m. 199/3 |
| Devredilmiş pay | Dava tarihinden önce üçüncü kişiye devredilmiş ve üzerinde mülkiyet hakkı kalmamış taşınmaz payı bakımından istem reddedilir. | 2. HD 17.02.2010 |
| Duruşmalı temyiz | Aile mallarının korunmasına yönelik hâkim müdahalesine ilişkin kararların Yargıtayda duruşmalı inceleneceğine dair hüküm bulunmadığından duruşma istemi reddedilir. | 2. HD 21.05.2024; HMK m. 369 |
| Durumun değişmesi | Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse alınan önlemi kaldırır. | TMK m. 200 |
| Yetki: kural | Birliğin korunmasına yönelik önlemler konusunda yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir. | TMK m. 201/1 |
| Yetki: iki istem | Eşlerin yerleşim yerleri farklı ve her ikisi de önlem istemişse yetkili mahkeme ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesidir. | TMK m. 201/2 |
| Yetki: değişiklik | Önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılmasında yetkili mahkeme önlem kararını veren mahkemedir; her iki eşin de yerleşim yeri değişmişse herhangi birinin yeni yerleşim yeri mahkemesidir. | TMK m. 201/3 |
| Aile konutu şerhinde yetki | Malik olmayan eşin açtığı aile konutu şerhi davası ayni bir hakka dayanmadığından yetki genel kurala göre, yani davalının yerleşim yeri mahkemesine göre belirlenir. | 20. HD 25.06.2020; HMK m. 6 |
| Yerleşim yeri | Aile kütüğünde yer alan yerleşim yeri adresi kaydı, aksi kanıtlanabilir bir karine oluşturur. | TMK m. 19/1; 20. HD 25.06.2020 |
TMK 198 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › Birinci Kısım: Evlilik Hukuku · Üçüncü Bölüm: Evliliğin Genel Hükümleri — E. Birliğin korunması
Borçlulara ait önlemler — Madde 198
- Önlem doğrudan üçüncü kişilere yöneltilir: işveren, kiracı, banka gibi borçlular ödemeyi diğer eşe yapar. Yargıtaya göre bu önlem davacının ayrı yaşama süresince geçerlidir.Eşlerden biri, birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse, hâkim onun borçlularına, ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 198, 199, 200 ve 201, Kanunun ilk metninden bu yana hiç değiştirilmemiştir. Bu dört madde, TMK 195-197 ile birlikte birliğin korunması sistemini tamamlar. Sistemin mimarisi kademelidir: TMK 195 başvuru yolunu, TMK 196 ve 197 parasal ve kişisel önlemleri, TMK 198 ve 199 malvarlığına yönelik ağır önlemleri, TMK 200 önlemlerin değişebilirliğini ve TMK 201 yetkiyi düzenler. Bu sayfa ile Üçüncü Bölüm (Evliliğin Genel Hükümleri, m. 185-201) tamamlanmış olmaktadır; Kanun bundan sonra Dördüncü Bölüm: Eşler Arasındaki Mal Rejimi ile devam eder. |
TMK 198: Ödeme Doğrudan Diğer Eşe Yapılır
Bu madde, para eşin eline geçmeden önce devreye giren bir önlemdir.
Emir eşe değil, eşin borçlularına yöneltilir. Uygulamada bu borçlular işveren, kiracı veya bankalar olabilir. Böylece alacaklı eş, icra takibi yapmadan doğrudan kaynağından tahsil imkânı kazanır.
Önemli sınır: bu önlem sonsuza kadar sürmez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bir dosyada, kira gelirlerinin evlilik süresince diğer eşe ödenmesine karar verilmesini doğru bulmamıştır. Daireye göre bu tedbir davacının ayrı yaşama süresince geçerli olur; koşullar değiştiğinde ise TMK 200 uyarınca istem üzerine kaldırılması mümkündür (Yargıtay 2. HD, 17.02.2010, E. 2009/22118, K. 2010/2791, oy birliğiyle).
Birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünün kaynağı ve kapsamı için TMK 186/3, parasal katkının belirlenmesi için TMK 195-197 şerhine bakabilirsiniz.
TMK 199: Mal Kaçırmaya Karşı En Güçlü Araç
Eş malvarlığını eritmeye başladığında başvurulacak hüküm budur.
Hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır.
Hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini kaldırırsa, re'sen durumun tapu kütüğüne şerhedilmesine karar verir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi maddenin uygulanmasını iki koşula bağlamıştır.
| Koşul | İçeriği |
|---|---|
| İspat | Ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğunun veya malî yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektiğinin ispatlanması |
| Ölçülülük | Sınırlamanın, ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli ve orantılı olması |
Bir dosyada eşin malvarlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimde bulunduğu delillerden anlaşılmış ve sınırlamada gereklilik gerçekleşmiş sayılmıştı. Buna karşılık mahkeme eşe ait tüm taşınmazlar üzerindeki tasarrufu sınırlamıştı. Daire, taşınmazların sayı ve nitelikleri dikkate alındığında bunun gerekli olanın üstünde ve ölçüsüz olduğunu belirterek kararı bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 19.11.2024, E. 2024/4518, K. 2024/8814, oy birliğiyle).
Ölçülülük, sınırlanma ile ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlanmanın gerekli ve orantılı olmasını gerekli kılar.
Hüküm nasıl kurulur? Kanunun formülü nettir ve Yargıtay bundan sapılmasını bozma sebebi saymıştır. Karar, belirlenen malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufların diğer eşin rızasıyla yapılabileceği ve durumun tapu kütüğüne şerhedileceği biçiminde kurulmalıdır. "İhtiyati tedbirlerin evlilik birliğinin resmî olarak bitimine kadar devamına" biçiminde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı bulunmuştur (Yargıtay 2. HD, 17.02.2010, E. 2009/22118, K. 2010/2791).
Bu yöndeki karar için bkz. Yargıtay 2. HD, 21.05.2024, E. 2023/9807, K. 2024/3674 (oy birliğiyle onama).
Aynı kararda bir usul noktası da belirlenmiştir: aile mallarının korunmasına yönelik hâkim müdahalesine ilişkin kararların Yargıtayda duruşmalı inceleneceğine dair HMK 369'da hüküm bulunmadığından duruşma istemi reddedilmiştir.
Aile konutu söz konusuysa TMK 194'teki açık rıza koşulu ayrıca ve kendiliğinden işler; bkz. TMK 194 aile konutu.
TMK 200: Önlemler Kalıcı Değildir
Birliğin korunması önlemleri dinamiktir; koşullar değişirse karar da değişir.
Madde iki ayrı sonuç öngörür:
- Değişiklik: koşullar değiştiğinde kararda gerekli düzeltme yapılır (örneğin nafaka miktarının veya sınırlama kapsamının yeniden belirlenmesi),
- Kaldırma: önlemin sebebi sona ermişse önlem tamamen kaldırılır.
Yargıtay, TMK 198 önleminin süresini tartıştığı kararda bu maddeye açıkça göndermede bulunmuş ve koşullar değiştiğinde bu önlemin istem üzerine kaldırılmasının imkân dahilinde olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 17.02.2010, E. 2009/22118, K. 2010/2791).
TMK 201: Yetkili Mahkeme ve Sık Yapılan Bir Hata
Bu madde birliğin korunması davalarında özel bir yetki kuralı getirir.
Eşlerin yerleşim yerleri farklı ve her ikisi de önlem alınması isteminde bulunmuş ise, yetkili mahkeme ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesidir.
Önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılması konusunda yetkili mahkeme, önlem kararını veren mahkemedir. Ancak, her iki eşin de yerleşim yeri değişmişse, yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yeni yerleşim yeri mahkemesidir.
| Durum | Yetkili mahkeme |
|---|---|
| Önlem istemi | Eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri |
| İkisi de önlem istemiş, yerleşim yerleri farklı | İlk istemde bulunanın yerleşim yeri |
| Önlemin değiştirilmesi veya kaldırılması | Önlem kararını veren mahkeme |
| Her iki eşin yerleşim yeri değişmiş | Herhangi birinin yeni yerleşim yeri |
Ancak her aile hukuku davası bu kapsamda değildir. Bir yargı yeri uyuşmazlığında iki aile mahkemesi karşılıklı yetkisizlik kararı vermişti. Biri, aile konutu şerhi konulması istemi için özel bir yetki kuralı bulunmadığını ve genel yetki kuralı uyarınca davanın davalının yerleşim yerinde açılması gerektiğini; diğeri ise TMK 201'e dayanarak davacının kendi yerleşim yeri mahkemesinde açabileceğini savunmuştu.
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi yargı yerini belirlerken genel yetki kuralını esas aldı: TMK 194 hükmüne göre malik olmayan eş tarafından açılan davanın ayni bir hakka dayanmadığı, bu davalarda yetkili mahkemenin genel yetki kuralı uyarınca belirleneceği ve HMK 6 gereğince davalının yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesinin yetkili olduğu belirtilerek davalının yerleşim yeri mahkemesi yargı yeri olarak belirlendi (Yargıtay 20. HD, 25.06.2020, E. 2020/1569, K. 2020/2130, oy birliğiyle).
Yerleşim yeri nasıl belirlenir? Aynı kararda hatırlatıldığı üzere yerleşim yeri, bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK 19/1) ve aile kütüğünde yer alan yerleşim yeri adresi kaydı, aksi kanıtlanabilir bir karine oluşturur.
TMK 198 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve ilgili oldukları fıkraya göre gruplandı. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
TMK 198-201'i doğrudan yorumlayan bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Kartlar üç eksende seçilmiştir: TMK 199'un maddi koşulları ve ölçülülük (Dairenin 19.11.2024 ve 21.05.2024 tarihli kararları), TMK 198 önleminin süresi ile TMK 199 kararının hüküm kalıbı (Dairenin 17.02.2010 tarihli kararı) ve yetki (20. Hukuk Dairesinin 25.06.2020 tarihli yargı yeri belirleme kararı). Kararların tamamı tam metinden okunmuştur ve HEPSİ OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. İKİ HUSUS ÖZELLİKLE VURGULANMALIDIR. Birincisi, 17.02.2010 tarihli kararda eleştirilen şey TMK 199 sınırlamasının SÜRESİ DEĞİL, hükmün ihtiyati tedbir biçiminde kurulmasıdır; nitekim 21.05.2024 tarihli karar sınırlamanın evliliğin devamı boyunca geçerli olmak üzere kurulmasını onamıştır. İkincisi, 25.06.2020 tarihli kararda TMK 201'e dayanan değerlendirme uyuşmazlığın tarafı olan mahkemenin gerekçesine ait olup Dairenin sonucu bunun aksinedir; bu husus kart notunda ayrıca belirtilmiştir.
TMK 198/1 ile ilgili Yargıtay kararları
TMK 198/1 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Tasarruf yetkisinin sınırlanabilmesi için ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğunun veya malî yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektiğinin ispatlanması ve sınırlamanın amaç bakımından gerekli ve orantılı olması gerekir; eşe ait tüm taşınmazların topluca sınırlanması ölçüsüzdür
Olay: Davacı, tasarruf yetkisinin sınırlanması istemiyle dava açmıştır. Toplanan delillerden davalının malvarlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimde bulunduğu anlaşılmıştır. İlk derece mahkemesi, davalıya ait TÜM TAŞINMAZLAR üzerindeki tasarrufun sınırlanmasına karar vermiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Karar, davanın kabulü ile reddedilen kısım üzerinden vekâlet ücreti ve yargılama giderine hükmedilmemesi yönünden temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 199'un birinci fıkrasına göre hâkimin, ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesinin gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebileceğini aktarmıştır. Maddeye göre tasarruf yetkisinin sınırlanabilmesi için ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğunun veya malî yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektiğinin ispatlanması ve sınırlamanın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olan ölçüde yapılması gerektiğini belirtmiştir. Kanunun iki sınırlama sebebi öngördüğünü, her iki hâlde de sınırlamanın ölçülü olmasını aradığını; ölçülülüğün, sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın gerekli ve orantılı olmasını gerekli kıldığını vurgulamıştır. Somut olayda davalının malvarlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimde bulunduğu anlaşıldığından sınırlamada gerekliliğin gerçekleştiğini kabul etmiş; ancak mahkemenin davalıya ait tüm taşınmazlar üzerindeki tasarrufu sınırlamasının, taşınmazların sayı ve nitelikleri dikkate alındığında amaç bakımından gerekli olanın üstünde ve ölçüsüz olduğunu saptamıştır. Ölçülülük ilkesine uygun sınırlama yapılması gerektiğini belirterek bölge adliye mahkemesi kararını ortadan kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Ölçülülük, sınırlanma ile ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlanmanın gerekli ve orantılı olmasını gerekli kılar.”
Ne anlama geliyor?
Mal kaçırma varsa sınırlama olur; ama her taşınmaz topluca dondurulamaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir. Bozma sebebi YALNIZCA ÖLÇÜLÜLÜĞE ilişkindir; Daire sınırlamanın KOŞULLARININ OLUŞTUĞUNU kabul etmiştir. Karar, tasarruf yetkisinin sınırlanmasının mümkün olmadığı biçiminde okunamaz; sınırlamanın KAPSAMININ daraltılması gerektiğini söyler. Kişi, yer, taşınmaz ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 198/1 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Eşin taşınmazları satma girişiminde bulunduğu anlaşıldığında TMK 199 koşulları oluşur; tasarruf yetkisinin evliliğin devamı boyunca geçerli olmak üzere sınırlanmasına, tasarruflarda diğer eşin rızasının aranmasına ve bu hususun tapu sicil müdürlüklerine bildirilmesine ilişkin karar yerindedir
Olay: Davacı, davalının müşterek haneyi terk ettiğini, kendisinin kredi çekerek gönderdiği para ile alınan taşınmaz ile daha önce birlikte satın alınan taşınmazı davalının satma girişiminde bulunduğunu ve bu şekilde ailenin ekonomik varlığının tehlike altına girdiğini ileri sürerek TMK 199 uyarınca iki taşınmazda tasarruf yetkisinin sınırlanmasını istemiştir. Taşınmazlardan birinin satışa çıkarıldığı ilan çıktısından, diğerinin satın alınması için davacının banka havalesiyle para gönderdiği dekonttan anlaşılmıştır. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi koşulların bulunmadığı gerekçesiyle reddetmiş; Daire bu kararı bozmuş, bölge adliye mahkemesi bozmaya uyarak davayı kabul etmiştir.
Karar: Daire öncelikle usul yönünden, aile mallarının korunmasına yönelik hâkim müdahalesine ilişkin kararların Yargıtayda duruşmalı olarak inceleneceğine dair HMK 369'da hüküm bulunmadığından duruşma isteminin reddine ve incelemenin dosya üzerinden yapılmasına karar vermiştir. Esas bakımından, önceki bozma kararında belirlendiği üzere tarafların fiilen ayrı yaşadıkları ve davalının malvarlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimlerde bulunduğu, buna göre tasarruf yetkisinin sınırlanmasında gerekliliğin gerçekleştiği ve TMK 199 koşullarının oluştuğu gözetilmiştir. Bölge adliye mahkemesi bozmaya uyarak davanın kabulüne; belirtilen iki taşınmaz bakımından davalının tasarruf yetkisinin evliliğin devamı boyunca geçerli olmak üzere sınırlanmasına, bu taşınmazlardaki tasarruflarda davacı eşin rızasının aranmasına ve bu hususta ilgili tapu sicil müdürlüklerine müzekkere yazılmasına karar vermiştir. Daire, davalı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarını reddederek usul ve kanuna uygun bulduğu kararı oy birliğiyle onamıştır.
“davalı erkeğin mal varlığının bir kısmını elden çıkarma yönünde girişimlerde bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu hale göre, davalının tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasında gereklilik bulunduğu gerçekleşmiş olup, 4721 sayılı Kanun'un 199 uncu maddesi koşulları oluşmuştur.”
Ne anlama geliyor?
Somut taşınmaz gösterilirse sınırlama evlilik boyunca sürdürülebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve ONAMA biçiminde verilmiştir. Alıntılanan değerlendirme, aynı Dairenin bu dosyada verdiği 03.05.2023 tarihli ve E. 2023/505, K. 2023/2098 sayılı ÖNCEKİ BOZMA kararına ait olup bölge adliye mahkemesi bu bozmaya uymuş ve Daire sonucu onamıştır. Bu kart, 17.02.2010 tarihli kararla BİRLİKTE okunmalıdır: orada eleştirilen şey sınırlamanın SÜRESİ değil, hükmün ihtiyati tedbir biçiminde kurulmasıdır. Sınırlama YALNIZ İKİ TAŞINMAZ için verilmiştir; bu yönüyle 19.11.2024 tarihli ölçülülük kararıyla da uyumludur. Kişi, yer, taşınmaz ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 198/1 · Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
TMK 198 uyarınca borçlulara verilen ödeme emri davacının ayrı yaşama süresince geçerlidir ve evlilik süresince biçiminde hükmedilemez; TMK 199 kararı ise kanuni formülle kurulmalı, ihtiyati tedbirin devamı biçiminde hüküm kurulamaz
Olay: Davacı eş, birliğin korunmasına yönelik önlemler istemiştir. Talepleri arasında davalının belirli taşınmazları üzerindeki tasarruf yetkisinin sınırlanması ile davalının kira gelirlerinin kendisine ödenmesi yer almaktadır. Mahkeme; ihtiyati tedbirlerin evlilik birliğinin resmî olarak bitimine kadar devamına ve kira gelirlerinin evlilik süresince davacıya ödenmesine karar vermiştir. Ayrıca taşınmazlardan biri bakımından davalının payını dava tarihinden önce üçüncü kişiye devrettiği anlaşılmıştır.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararı üç yönden bozmuştur. Birinci olarak, davalı dava tarihinden önce bir parseldeki payını üçüncü kişiye devrettiği ve o parselde mülkiyet hakkı kalmadığı için bu parselle ilgili istemin reddi gerektiğini belirtmiştir. İkinci olarak TMK 199'un hüküm kalıbını göstermiştir: koşulların oluşması hâlinde belirlenen malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verilir ve taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisinin sınırlanması hâlinde durum re'sen tapuya bildirilir; bu nedenle ihtiyati tedbirlerin evlilik birliğinin resmî olarak bitimine kadar devamına biçiminde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır. Üçüncü olarak kira gelirlerine ilişkin talebin TMK 198'e dayandığını belirtmiş; bu madde gereğince eşlerden biri birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmediği takdirde hâkimin onun borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebileceğini, ancak bu tedbirin davacının ayrı yaşama süresince geçerli olacağını ve koşullar değiştiğinde TMK 200 uyarınca istem üzerine kaldırılmasının imkân dahilinde bulunduğunu vurgulamıştır. Bu düzenleme dikkate alınmadan kira gelirlerinin evlilik süresince ödenmesine karar verilmesini doğru bulmamış; hükmü bu üç yönden oy birliğiyle bozmuş, diğer bölümlerini onamıştır.
“Ancak bu tedbir davacının ayrı yaşama süresince geçerli olur. Koşullar değiştiğinde bu önlemin istem üzerine kaldırılması imkan dahilindedir. (TMK. m. 200)”
Ne anlama geliyor?
Ödeme emri ayrı yaşadığın sürece; hüküm de kanunun kalıbıyla yazılır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş olup KISMEN BOZMA KISMEN ONAMADIR. TMK 199 bakımından eleştirilen husus sınırlamanın SÜRESİ DEĞİL, hükmün İHTİYATİ TEDBİR biçiminde kurulmasıdır; nitekim aynı Dairenin 21.05.2024 tarihli kararı, sınırlamanın evliliğin devamı boyunca geçerli olmak üzere kurulmasını onamıştır. TMK 198 bakımından ise SÜRE doğrudan eleştirilmiştir: önlem ayrı yaşama süresiyle sınırlıdır. Kişi, yer, taşınmaz ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 198/1 · Yargıtay 20. Hukuk Dairesi
Malik olmayan eş tarafından TMK 194 uyarınca açılan aile konutu şerhi davası ayni bir hakka dayanmadığından yetkili mahkeme genel yetki kuralına göre, yani HMK 6 uyarınca davalının yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesine göre belirlenir
Olay: Aile konutu şerhi konulması istemiyle açılan davada iki ayrı aile mahkemesi karşılıklı olarak yetkisizlik kararı vermiştir. Mahkemelerden biri, aile konutu şerhi konulmasına ilişkin dava için özel bir yetki kuralı bulunmadığını ve genel yetki kuralı çerçevesinde davanın davalının yerleşim yerinde açılması gerektiğini belirtmiştir. Diğer mahkeme ise TMK 201'e dayanarak, birliğin korunmasına ilişkin bir dava olduğundan davacının bu davayı kendi yerleşim yeri mahkemesinde açabileceğini belirterek karşı yetkisizlik kararı vermiştir. İki farklı bölge adliye mahkemesinin yargı çevresinde kalan mahkemeler arasındaki uyuşmazlık olduğundan dosya yargı yerinin belirlenmesi için gönderilmiştir.
Karar: Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, yerleşim yerinin bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer olduğunu (TMK 19/1); yerleşim yeri adreslerinin tutulmasında kişilerin yazılı beyanlarının esas alındığını ve adres beyan formundaki bildirimlerin aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğunu; buna göre aile kütüğünde yer alan yerleşim yeri adresine ilişkin kaydın aksi kanıtlanabilir bir karine oluşturduğunu aktarmıştır. Ardından uyuşmazlığı çözmüştür: TMK 194 hükmüne göre malik olmayan eş tarafından açılan davanın ayni bir hakka dayanmadığı, bu davalarda yetkili mahkemenin genel yetki kuralı uyarınca belirleneceği ve HMK 6 gereğince bir davada genel yetkili mahkemenin davalının yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesi olduğu belirtilmiştir. Dosya kapsamında davalının yerleşim yeri dikkate alınarak, davalının yerleşim yerindeki aile mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesine oy birliğiyle karar verilmiştir.
“Türk Medeni Kanununun 194. maddesi hükmüne göre, malik olmayan eş tarafından açılan davanın ayni bir hakka dayanmadığı, bu davalarda yetkili mahkemenin genel yetki kuralı uyarınca belirleneceği, HMK'nın 6. maddesi gereğince bir davada genel yetkili mahkeme, davalının yerleşim yerinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.”
Ne anlama geliyor?
Aile konutu şerhi davasını kendi ilinde açmak yetkisizlikle dönebilir.
Not: ⚠️ Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir YARGI YERİ BELİRLEME kararıdır. Kararda TMK 201'e dayanarak davacının kendi yerleşim yeri mahkemesinde dava açabileceği yönündeki değerlendirme, UYUŞMAZLIĞIN TARAFI OLAN AİLE MAHKEMESİNİN GEREKÇESİNE aittir; DAİRENİN SONUCU BUNUN AKSİNEDİR. Karar AİLE KONUTU ŞERHİ davasına ilişkindir; TMK 195-199 kapsamındaki önlem taleplerinde TMK 201'deki özel yetki kuralı uygulanmaya devam eder. Kişi, yer, taşınmaz ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 198 ile ilgili maddeler
- TMK m. 195 — Birliğin korunması: Genel olarak
- TMK m. 194 — Aile konutu
- TMK m. 192 — Eşlerin meslek ve işi
- TMK m. 188 — Birliğin temsili: Eşlerin temsil yetkisi
- TMK m. 185 — Haklar ve yükümlülükler: Genel olarak
- TMK m. 19 — Yerleşim yeri
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Eş birliğin giderlerine katılmıyorsa TMK 198 uyarınca borçlularına ödeme emri verilmesini isteyin.
- 2.Borçluları somutlaştırın: işveren, kiracı veya banka bilgilerini dilekçeye yazın.
- 3.TMK 198 önleminin ayrı yaşama süresiyle sınırlı olduğunu, evlilik süresince istenemeyeceğini gözetin.
- 4.Mal kaçırma girişimi varsa TMK 199 uyarınca tasarruf yetkisinin sınırlanmasını isteyin.
- 5.Ailenin ekonomik varlığının tehlikede olduğunu somut delillerle ispatlayın.
- 6.Satış ilanı, tapu hareketleri ve banka kayıtlarını delil olarak sunun.
- 7.Sınırlama istediğiniz taşınmazları ve malvarlığı değerlerini tek tek gösterin.
- 8.Tüm malvarlığı için genel talep kurmaktan kaçının; ölçüsüz bulunabilir.
- 9.Her bir taşınmaz için sınırlamanın neden gerekli olduğunu ayrı ayrı gerekçelendirin.
- 10.Hükmün kanuni kalıpla kurulmasını isteyin: tasarrufların eşin rızasıyla yapılabileceği ve tapuya şerh.
- 11.Hükmün ihtiyati tedbir biçiminde kurulmasına itiraz edin; bu bozma sebebi sayılmıştır.
- 12.Taşınmazda sınırlama hâlinde tapu şerhinin re'sen verildiğini bilin, yine de dilekçeye yazın.
- 13.Dava öncesinde güncel tapu kayıtlarını çıkarın; önceden devredilmiş pay için istem reddedilir.
- 14.Bu davalarda Yargıtayda duruşmalı inceleme yapılmadığını müvekkile önceden anlatın.
- 15.Koşullar değişince TMK 200 uyarınca önlemin değiştirilmesini veya kaldırılmasını isteyin.
- 16.Önlem kendiliğinden kalkmaz; sebep sona erdiğinde kaldırma talebi verin.
- 17.Önlem talebinizi TMK 201 uyarınca kendi yerleşim yerinizde de açabileceğinizi gözetin.
- 18.İkisi de önlem istemişse yetkinin ilk istemde bulunanın yerleşim yerine ait olduğunu bilin.
- 19.Önlemin değiştirilmesi veya kaldırılması için kural olarak kararı veren mahkemeye başvurun.
- 20.Aile konutu şerhi davasını TMK 201'e güvenip kendi yerinizde açmayın; genel yetki uygulanabilir.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.