TMK Madde 195: Evlilik Birliğinin Korunması

TMK 196 uyarınca parasal katkılar geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir; dava tarihinden itibaren son bir yıl içindeki ailenin geçim giderleri belirlenip tarafların ekonomik durumları dikkate alınarak katkı payı hesaplanmalıdır

Olay: Karşılıklı açılan davalarda taraflardan biri, TMK 196'nın son fıkrasına dayalı olarak ortak giderlere ilişkin alacak isteminde bulunmuştur. İlk derece mahkemesi bu istemin reddine karar vermiştir. Karar; tazminatın miktarı, yoksulluk nafakasının reddi ve ortak giderlere yönelik alacak yönünden temyiz edilmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, temyiz itirazlarının bir bölümünü yerinde görmemiş; ortak giderlere ilişkin alacak istemi yönünden ise incelemeye geçmiştir. TMK 196'nın birinci ve üçüncü fıkralarını esas alarak, eşlerden birinin istemi üzerine hâkimin ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirleyeceğini ve bu katkıların geçmiş bir yıl ile gelecek yıllar için istenebileceğini vurgulamıştır. Buna göre dava tarihinden itibaren son bir yıl içindeki ailenin geçimi için giderlerin belirlenmesi, tarafların ekonomik durumlarının dikkate alınması ve geçmiş bir yıllık toplam giderler üzerinden talep edilenin yapması gereken parasal katkının hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. Yetersiz gerekçeyle bu istemin reddini doğru bulmamış; hükmün bu bölümünü oy birliğiyle bozmuş, temyize konu diğer bölümlerini ise onamıştır.

“Bu sebeple, dava tarihinden itibaren son bir yıl içindeki ailenin geçimi için giderler belirlenip, tarafların ekonomik durumları dikkate alınarak, geçmiş bir yıllık toplam giderler üzerinden, davacının yapması gereken parasal katkının belirlenmesi gerekirken, yetersiz gerekçe ile bu isteğin reddi doğru olmamıştır.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş olup KISMEN BOZMA KISMEN ONAMADIR: yalnız ortak giderlere yönelik alacak istemi bakımından bozulmuş, diğer bölümler onanmıştır. Karar TMK 196'ya, yani eşler BİRLİKTE YAŞARKEN parasal katkıya ilişkindir; TMK 197 kapsamındaki ayrı yaşama hâliyle karıştırılmamalıdır. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

Aile konutu ile ilgili yapılan giderler birlik giderlerinden olduğundan, evlilik birliği devam ederken bu giderleri ödemek zorunda kalan eş, diğer eşin payı oranında katılmasını isteyebilir

Olay: Fiilî ayrılık sırasında aile konutu nedeniyle davacı eş aleyhine men'i müdahale, tahliye ve ecrimisil davası açılmış; bu dava erkek eşe ihbar edilmiştir. Yargılama sonunda müdahalenin menine ve taşınmazın tahliyesine karar verilmiş, ecrimisil yönünden dava reddedilmiştir. Davacı eş, bu dava nedeniyle ödemek zorunda kaldığı yargılama giderinin yarısının yasal faiziyle kendisine ödenmesi için diğer eş aleyhine dava açmıştır. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiştir. Tarafların evlilik birliği devam etmektedir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, TMK 186'nın üçüncü fıkrasını (eşlerin birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılması), TMK 196'nın birinci fıkrasını (hâkimin istem üzerine ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirlemesi) ve TMK 197'nin tamamını birlikte aktarmıştır. Davanın, evlilik birliğinin devamı sırasında bir eş tarafından yapıldığı ileri sürülen giderin payı oranında diğer eşten tahsiline ilişkin olduğunu nitelendirmiştir. Tarafların evlilik birliğinin devam ettiğini saptadıktan sonra, aile konutu ile ilgili yapılan giderlerin birlik giderlerinden olduğunu ve diğer eşin bu giderlere payı oranında katılması gerektiğini belirtmiştir. Buna göre mahkemece, aile konutu için aleyhine açılan davadan dolayı yapılan tüm ödemelerin usulünce hesaplanması, bu ödemelere diğer eşin katılması gereken payın belirlenmesi ve belirlenecek bu pay üzerinden davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğini vurgulayarak, davanın reddine ilişkin hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

“Aile konutu ile ilgili yapılan giderler birlik giderlerinden olup, davalı ... eşin bu giderlere payı oranında katılması gerekir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir. Kararda TMK 186/3, 196/1 ve 197 BİRLİKTE dayanak gösterilmiştir. Somut olayda tahsili istenen kalem, aile konutuna ilişkin bir dava nedeniyle ödenen YARGILAMA GİDERİDİR; karar bu kalemin de birlik gideri sayılabileceğini göstermesi bakımından önemlidir. Kişi, yer, taşınmaz ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

Tedbir nafakası talep edenin ayrı yaşamakta haklılığını ispat etmesi gerekir; davalının davaya cevap vermemesi iddiaların inkârı sayılır ve görgüye dayanmayan tanık anlatımları haklılığı ispat için yeterli değildir

Olay: Taraflar evlendikten yaklaşık üç ay sonra ayrılmıştır. Davacı, davalının üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmediğini ve kendisine kötü davrandığını, ayrıca kendisinin ve ortak konutun ihtiyaçlarını karşılamadığını ileri sürerek ayrı yaşamada haklılık nedeniyle tedbir nafakası istemiştir. Davalı davaya cevap vermemiştir. İlk derece mahkemesi davanın kısmen kabulüne karar vermiş; Özel Daire, davacının müşterek haneden ayrılmakta haklı olduğuna dair inandırıcı ve kabul edilebilir delil bulunmadığı gerekçesiyle bozmuş, mahkeme önceki kararın hakkaniyete daha uygun olduğunu belirterek direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, TMK 185, 186 ve 197'yi birlikte ele alarak evlenmekle eşlerin birlikte yaşamak, birbirlerine yardımcı olmak ve birliğin giderlerini emek ve malvarlıkları ile karşılamakla yükümlü hâle geldiklerini belirtmiştir. Buna karşılık eşlerden birinin ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahip olduğunu; birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkimin talep üzerine önlem alacağını vurgulamıştır. Ayrı yaşama hâlinde gerek eş gerekse müşterek çocuk için takdir edilecek tedbir nafakasının da bu önlemler arasında olduğunu belirtmiştir. Kanunun takdir yetkisi tanıdığı konularda hâkimin TMK 4 uyarınca hukuka ve hakkaniyete göre karar vermesi gerektiğini hatırlatmıştır. Ardından ispat rejimini ortaya koymuştur: talep edenin ayrı yaşamakta haklılığını ispat etmesi gerekir, hâkim ispata ilişkin genel hükümler dairesinde sunulan deliller üzerinde inceleme yapar ve vardığı sonucu taraf itirazlarını karşılar ve denetime elverişli biçimde gerekçeli kararında ortaya koyar. Somut olayda davalının davaya cevap vermeyerek iddiaları inkâr ettiğini; davacının haklılığa ilişkin olarak kendi iki çocuğunun tanıklığı dışında delili bulunmadığını saptamıştır. Bu ifadelerden birinin görgüye değil davacının anlatımına dayandığını, diğerinin ise davalının savunması da gözetildiğinde tek başına hüküm kurmaya yeterli görülmediğini belirterek direnme kararını oy birliğiyle ve kesin olarak bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE, KESİN ve BOZMA biçiminde verilmiştir; Kurul ÖZEL DAİRE BOZMA GEREKÇESİNİ BENİMSEMİŞTİR. Kararda ayrıca Hukuk Genel Kurulunun 20.01.2016 tarihli ve E. 2014/3-686, K. 2016/18 sayılı kararına atıf yapılmıştır. Karar, haklılığın İSPATLANAMAMASINA ilişkindir; ayrı yaşama hakkının varlığını veya kapsamını daraltmaz. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

Tedbir nafakası talep eden eşin ekonomik durumunun diğerinden daha iyi olması, diğer eşi tedbir nafakası yükümlülüğünden kurtarmaz; bu husus yalnız hükmedilecek nafakanın miktarını tayinde dikkate alınır ve böylece hakkaniyete uygun bir nafaka belirlenir

Olay: Davacı, davalı eşin evlilik birliği gereklerini yerine getirmediğini ve kendisine kötü davrandığını belirterek ailesinin yanına yerleştiğini ileri sürmüş ve ayrı yaşamada haklılık nedeniyle aylık tedbir nafakası istemiştir. Davalı, davacının birliğin devamı açısından üzerine düşen yükümlülükleri yerine getirmediğini ileri sürerek davanın reddini savunmuştur. İlk derece mahkemesi davacının ayrı yaşama hakkına sahip olmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş; Özel Daire bozmuş, mahkeme direnmiştir. Dosyadan, davalının daha önce açtığı boşanma davasının, boşanmaya neden olan olaylarda kendisinin tamamen kusurlu olduğu gerekçesiyle reddedildiği anlaşılmaktadır.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, benimsediği Özel Daire bozma gerekçesi doğrultusunda karar vermiştir. Bu gerekçede TMK 195 uyarınca birlikten doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi veya birliğe ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşülmesi hâlinde eşlerin hâkimin müdahalesini isteyebileceği, hâkimin gerektiğinde istem üzerine kanunda öngörülen önlemleri alacağı belirtilmiştir. TMK 197 uyarınca eşlerden birinin, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düştüğü sürece ayrı yaşama hakkına sahip olduğu; birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkimin parasal katkı, konut ve ev eşyasından yararlanma ve malların yönetimine ilişkin önlemleri alacağı vurgulanmıştır. Tedbir nafakasında eşlerin birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katkıda bulunmaları gerektiği hatırlatıldıktan sonra, talep eden eşin ekonomik durumunun diğerinden daha iyi olmasının diğer eşi tedbir nafakası yükümlülüğünden kurtarmadığı, ancak bu hususun miktarın tayininde dikkate alınmak zorunda olduğu ve böylece TMK 4 uyarınca hakkaniyet ilkesine uygun bir nafaka belirlenebileceği saptanmıştır. Somut olayda davalının açtığı boşanma davasının kendisinin tamamen kusurlu bulunması nedeniyle reddedildiği gözetilerek, tarafların sosyal ve ekonomik durumları ve nafakanın niteliği dikkate alınarak hakkaniyet ölçüsünde tedbir nafakasına hükmedilmesi gerektiği belirtilmiş ve direnme kararı oy birliğiyle bozulmuştur.

“Davacı eşin ekonomik durumunun davalı (kocadan) daha iyi olması davalı (kocayı) tedbir nafakası yükümlülüğünden kurtarmaz. Ancak, hükmedilecek nafakanın miktarını tayinde bu husus dikkate alınmak zorundadır.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir; Kurul ÖZEL DAİRE BOZMA GEREKÇESİNİ BENİMSEMİŞTİR ve alıntı bu gerekçeye aittir. Alıntıda geçen "koca" ifadesi somut dosyanın taraf konumundan kaynaklanmaktadır; kural CİNSİYETTEN BAĞIMSIZDIR ve talep eden hangi eş olursa olsun aynı biçimde uygulanır. Davalının tamamen kusurlu bulunduğuna ilişkin tespit ÖNCEKİ BOŞANMA DAVASININ kesinleşmiş sonucudur. Kişi, yer ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.

Tedbir nafakası miktarı tayin edilirken eşlerin ekonomik güçleri ile müşterek yaşam sırasında sağlanan yaşam düzeyi dikkate alınır; hâkim, birlikte yaşarken sürdürülen hayat seviyesinin ayrı yaşamada da korunmasını gözetir ve kira, elektrik, yakıt, su gibi ortak giderlere diğer eş katılmak zorundadır

Olay: Uzun süreli bir evlilikten sonra eşlerden biri ortak evden ayrılmıştır. Ayrı yaşamak durumunda kalan eş, kendisine hiçbir maddî yardımda bulunulmadığını, müşterek evin kirasını ödediğini, ileri yaşta olup çalışamadığını ve kira ile faturalar için gelire ihtiyacı bulunduğunu ileri sürerek tedbir nafakası istemiştir. Talep edilen eş, emekli olabilmek için kredi kullandığını, eline geçen tutarın çok az olduğunu, malvarlığının elinden çıktığını ve nafaka ödeyecek gücü bulunmadığını savunmuştur. Karar Özel Dairece bozulmuş, mahkeme direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, TMK 197 uyarınca ayrı yaşamakta haklı olan eşin diğer eşten tedbir nafakası isteminde bulunabileceğini; tedbir nafakasının niteliği ve yasal düzenlemeler gereği eşlerin birliğin giderlerine güçleri oranında katılmak zorunda olduğunu belirtmiştir. Buna göre birliğin ortak giderleri olan kira, elektrik, yakıt, su ve benzeri giderlere talep edilen eşin katılmak zorunda olduğunu saptamıştır. Miktarın tayininde uygulanacak ölçütü iki unsurla ortaya koymuştur: birliğin giderlerine katılmada eşlerin ekonomik güçleri ve müşterek yaşam sırasında eşine sağlamış olduğu yaşam düzeyi. Hâkimin, eşlerin birlikte yaşarken sürdürdükleri hayat seviyelerinin ayrı yaşamaları hâlinde de korumaları gerektiğini gözetmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu ölçütler doğrultusunda direnme kararını değişik gerekçeyle, oy çokluğuyla ve kesin olarak bozmuştur.

Not: ⚠️ Karar OY ÇOKLUĞUYLA, KESİN ve DEĞİŞİK GEREKÇEYLE BOZMA biçiminde verilmiştir. Kararda taraflarca ileri sürülen ekonomik durum iddiaları birbiriyle çelişmektedir; Kurul miktarı kendisi belirlememiş, uygulanacak ÖLÇÜTÜ göstermiştir. Bu ölçütler Yargıtayın çok sayıda kararında tekrarlanmaktadır. Kişi, yer, malvarlığı ve mahkeme dosya bilgileri aktarılmamıştır.