TMK Madde 242: Mal Ayrılığı

Mal ayrılığı döneminde katkı payı istenebilmesi için parasal veya para ile ölçülebilen maddi bir katkı gerekir; ev işleri ve çocuk bakımı katkı sayılmaz; bu dönemde edinilen mallar yeni rejime maliki eşin kişisel malı olarak girer

Olay: Eşler 1989 yılında evlenmiş, boşanma davası 2003 yılında açılmıştır. Davacı eş, diğer eş adına mal ayrılığı döneminde, 1995 ve 1997 yıllarında alınan ev ve otomobile katkısı nedeniyle alacak istemiştir. Davacının bu malların edinilmesine maddi katkıda bulunduğuna ilişkin bir beyan ve delil ortaya konmamıştır. İlk derece mahkemesi talebi kabul etmiş ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, mülga 743 sayılı Kanun döneminde eşler başka bir usulü kabul etmemişse yasal rejimin mal ayrılığı olduğunu, bu rejimde eşlerden her birinin kendi malları üzerinde tasarruf yetkisine ve intifa hakkına sahip bulunduğunu, gelirlerinin ve kazançlarının da kendilerine ait olduğunu hatırlatmıştır. Mülga Kanunda eşin diğerinin edindiği mala katkısının karşılığını isteyebileceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığından, Yargıtay kararlarıyla katkı yapan eşin genel hükümlere göre tazminat isteyebileceğinin kabul edildiğini; ancak eşlerden birinin edindiği mala diğerinin doğrudan maddi bir katkısı yoksa bu talebin kabul edilemeyeceğini, ev işlerinin yapılması ve çocuk bakımının katkı sayılamayacağını açıklamıştır. 01.01.2002 öncesi mal ayrılığı döneminde katkı payı karşılığı tazminat istenebilmesi için mutlaka parasal veya para ile ölçülebilen maddi bir değer konulması gerektiğini vurgulamıştır. Somut olayda ev ve otomobilin mal ayrılığı döneminde edinildiğini, yeni rejime diğer eşin kişisel malı olarak girdiğini (TMK 220/2), davacının katkısının kanıtlanamadığını; kişisel malların yeni rejimdeki gelirleri varsa bunlar üzerinde ancak katılma alacağı istenebileceğini ve bu yönde açılmış bir dava bulunmadığını belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.

“Sonuç olarak; 01.01.2002 tarihinden önce, eşler arasında yasal mal ayrılığının geçerli olduğu dönemde, kadın veya kocanın diğerinden katkı payı karşılığı bir tazminat isteyebilmesi için mutlaka, parasal veya para ile ölçülebilen maddi bir değer koymak suretiyle bir katkısının olması gerekir.”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş ve direnme kararı BOZULMUŞTUR. Karar TMK 227 bakımından da aynı ölçüyü koymuş ve ev içi emeğin katılma alacağıyla karşılandığını belirtmiştir; bu yönü TMK 227-230 şerhinde ayrıca ele alınmıştır. Kişi, yer ve mahkeme bilgileri aktarılmamıştır.

Çalışan, düzenli ve sürekli geliri olan eşin aksi kanıtlanmadıkça yapabileceği tasarruf oranında katkıda bulunduğu kabul edilir; katkı payı tarafların evlenme tarihinden malın edinildiği tarihe kadarki gelirleri ile mülga Kanunun 152. maddesi gözetilerek her mal için ayrı ayrı hesaplanır

Olay: Katkı payı alacağı davasında tasfiyeye konu taşınmazlardan biri, erkeğin 1976'da üye olduğu kooperatife 1977-1987 yılları arasında yapılan ödemelerle edinilmiş ve 2003'te erkek adına tescil edilmiştir. Kadının 1986'dan itibaren çalışmaya dayalı sigorta kaydı vardır. İlk derece mahkemesi, bozmadan sonra verdiği kararda bu taşınmaz yönünden davayı reddetmiş ve diğer taşınmazlar bakımından bozma gereklerini tam olarak yerine getirmemiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, kooperatif ödemelerinin mal ayrılığı döneminde yapıldığını ve kadının 1986'dan itibaren çalışmaya dayalı sigorta kaydının bulunduğunu saptamıştır. Çalışarak düzenli ve sürekli gelire sahip eşin, aksi kanıtlanmadıkça yapabileceği tasarruf oranında katkıda bulunduğunun kabulü gerektiğinden, kadının çalışmaya başladığı tarihten sonra yapılan ödemelere katkısı gözetilerek katkı payı alacağı hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. Başka bir taşınmaz yönünden önceki bozma ilamında da belirtildiği gibi tarafların evlenme tarihinden taşınmazın edinildiği tarihe kadarki gelirleri ile mülga Kanunun 152. maddesi gözetilerek katkı payı alacağına karar verilmesi gerektiğini, her bir tasfiye konusu mal hakkında ayrı ayrı hüküm kurulması ve kısmen kabul kararında davalı lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini de açıklayarak hükmü oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE ve BOZMA biçiminde verilmiştir; bozma dört ayrı bentte yapılmıştır. Tasarruf oranında katkı kabulü bir KARİNEDİR; karşı taraf aksini kanıtlayabilir. Kişi, yer, kooperatif ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Evlilik içinde mal ayrılığı sözleşmesi yapılırsa o tarihe kadar edinilmiş mallara katılma, sonrasında seçimlik mal ayrılığı geçerlidir ve her dönem kendi rejimine göre tasfiye edilir; bağış iradesi açıkça gösterilmedikçe malın diğer eş adına tescili bağış sayılmaz

Olay: Eşler 2010 yılında evlenmiş, 2018 yılında mal ayrılığı sözleşmesi imzalamış ve 2020 yılında açılan boşanma davasıyla boşanmışlardır. Katılma döneminde kadın adına tescil edilen bir daire, sözleşmeden hemen önce satılmış ve satış bedeli, sözleşmeden sonra kadın adına alınan başka bir dairenin edinilmesinde kullanılmıştır. Alt derece mahkemeleri erkeğin katkı payı ve katılma alacağı davasını reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bağışın tanımını ve unsurlarını açıklayarak evlilik birliğinin ömür boyu süreceği inancıyla ortak yaşamı ve geleceği güvence altına almak amacıyla eşlerin birlikte yatırım yapmalarının bağış olarak değerlendirilemeyeceğini, devredene ağır yükümlülük getiren kazandırmanın bağış sayılması için bağış amacını taşıyan davranış ve iradenin duraksamaya yer vermeyecek şekilde açık olması gerektiğini belirtmiştir. Somut olayda evlilik tarihinden sözleşmeyle mal ayrılığının seçildiği tarihe kadar edinilmiş mallara katılma rejiminin, bu tarihten rejimin sona erdiği tarihe kadar ise seçimlik mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğunu ve tasfiyede eşlerin bağlı olduğu rejim hükümlerinin uygulanacağını (TMK 179) açıklamıştır. Katılma döneminde edinilen dairenin satış bedelinin mal ayrılığı döneminde edinilen dairede kullanıldığı konusunda ihtilaf bulunmadığını, dava ve cevap dilekçelerindeki beyanların bağış iradesini göstermediğini ve taşınmazın dayanışma ve karşılıklı güvene dayanılarak davalı eş adına tescil edildiğini saptayarak, mal rejiminin tasfiyesi hakkında karar verilmesi gerekirken davanın reddini hatalı bulmuş ve bölge adliye mahkemesi kararını asıl dava yönünden oy birliğiyle bozmuştur.

“Evlilik tarihinden sözleşmeyle mal ayrılığı rejimi seçildiği tarihe kadar (27.08.2018) edinilmiş mallara katılma rejimi, bu tarihten mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar ise, seçimlik mal ayrılığı rejimi geçerlidir (TMK md. 202).”

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; asıl dava yönünden bölge adliye mahkemesi kararı BOZULMUŞ, karşı dava yönünden ONANMIŞTIR. Karar, rejim değişikliğinin önceki dönemin tasfiyesini ortadan kaldırmadığını gösterir. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.

Mal ayrılığı döneminde tapusuz edinilen arsa için 2002 sonrasında yapılan ve kişisel maldan karşılandığı ispatlanamayan ödeme edinilmiş maldan sayılır; arsanın tapudaki edinme tarihindeki değerine göre ödemenin oranı bulunarak o kısım için katılma alacağı belirlenir

Olay: Davacı kadın, evlilik içinde edinilen ve erkek adına kayıtlı bir taşınmaz için öncelikle katılma alacağı, olmazsa katkı payı istemiştir. Arsa 1997'de zilyetlik sözleşmesiyle tapusuz olarak alınmış ve üzerine aynı yıl bina yapılmıştır. 2003'te belediyenin gecekondu hak sahiplerine arsa satışı kararı üzerine erkek belediyeye bedel ödemiş ve arsa tapuda adına tescil edilmiştir. Alt derece mahkemeleri taşınmazın tamamen mal ayrılığı döneminde edinildiğini ve katkının ispatlanamadığını kabul ederek davayı reddetmiştir.

Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, katılma alacağının kanundan doğduğunu ve katkı şartı aranmadığını; belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia edenin bunu ispatlayacağını, hangisine ait olduğu ispat edilemeyen malların paylı mülkiyette sayılacağını ve bir eşin bütün mallarının aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılacağını (TMK 222) hatırlatmıştır. Arsanın mal ayrılığı döneminde zilyetlik sözleşmesiyle tapusuz olarak alınmış olmasına karşın, 2003'te belediye kararı üzerine yapılan ödemeyle tapuda davalı adına tescil edildiğini; bu ödemenin kişisel maldan karşılandığı iddia ve ispat edilemediğinden edinilmiş maldan karşılandığının kabulü gerektiğini belirtmiştir. Arsanın tapudaki edinme tarihindeki değeri belirlenerek belediyeye yapılan ödemenin oranının bulunması ve bu ödeme yönünden davacının katılma alacağının belirlenmesi gerekirken eksik araştırmayla karar verilmesini hatalı bularak bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını katılma alacağı yönünden oy birliğiyle bozmuştur.

Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; bölge adliye mahkemesi kararı KALDIRILMIŞ, ilk derece mahkemesi kararı katılma alacağı yönünden BOZULMUŞTUR. Binanın mal ayrılığı döneminde yapıldığı ve bu kısım için katkının ispatlanamadığı yönündeki kabul bozma kapsamı dışında kalmıştır. Kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.

Katılma alacağına boşanmadan doğan dava hakları için öngörülen TMK 178'deki bir yıllık süre uygulanmaz; katılma alacağı kanundan doğan bir alacak olduğundan TMK 5 yoluyla TBK 146'daki on yıllık zamanaşımına tabidir

Olay: Eşler 1990 yılında evlenmiş, 2005 yılında açılan boşanma davası 2008 yılında kesinleşmiştir. Kadın eş, 2002 sonrasında kooperatif ödemeleriyle edinilen bir taşınmaz nedeniyle katılma alacağını 2011 yılında ıslahla istemiştir. Özel Daire, katılma alacağının TMK 178 uyarınca bir yıllık zamanaşımına tabi olduğu gerekçesiyle hükmü bozmuş; ilk derece mahkemesi on yıllık zamanaşımının uygulanacağını belirterek direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu uyuşmazlığın, 01.01.2002 sonrasında edinilen mallar bakımından boşanma hâlinde katılma alacağına ilişkin davalarda zamanaşımı süresinin TMK 178 uyarınca bir yıl mı, TMK 5 yollamasıyla TBK 146 uyarınca on yıl mı olduğu noktasında toplandığını belirtmiştir. TMK 178'in Kanunun boşanma bölümünde ve boşanmada tazminat ve nafaka kenar başlığı altında yer aldığını, katılma alacağının ise mal rejimi bölümünde düzenlendiğini; mal rejiminin boşanma dışındaki sebeplerle sona ermesinde on yıllık sürenin uygulandığının genel kabul gördüğünü, kanun koyucu mal rejimleri için özel bir süre öngörmek isteseydi bunu ayrıca düzenleyeceğini ve zamanaşımında kıyas yasağı nedeniyle 178'in uygulanamayacağını açıklamıştır. Katılma alacağının kanundan doğan parasal bir alacak olduğunu, TMK 5 yollamasıyla Borçlar Kanununun genel hükümlerinin uygulanacağını ve TBK 146 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabi bulunduğunu belirtmiştir. Somut olayda ıslah tarihi itibarıyla on yıllık sürenin geçmediğini saptayarak direnme kararını yerinde bulmuş ve diğer temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyayı Özel Daireye oy çokluğuyla göndermiştir.

“Şu halde, katılma alacağında zamanaşımı süresi TBK m. 146(eBK m. 125) uyarınca on(10) yıl olarak uygulanmalıdır”

Not: ⚠️ Karar OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir. TMK 178'deki bir yıllık sürenin uygulanacağı görüşü ÖZEL DAİRENİN (8. HD) bozma gerekçesidir; Kurul bu görüşü benimsememiştir. Kararda somut olayda süre, boşanma hükmünün kesinleştiği tarihten ıslah tarihine kadar hesaplanmıştır. Kişi, yer ve taşınmaz bilgileri aktarılmamıştır.

Mal ayrılığı döneminde edinilen mallardan kaynaklanan katkı payı alacağı TMK 5 yoluyla TBK 146 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabidir ve süre boşanma hükmünün kesinleşmesinden işler; fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak açılan kısmi dava zamanaşımını yalnız istenen kısım için keser

Olay: Eşler 1985 yılında evlenmiş, 2002 yılında açılan boşanma davası aynı yıl kesinleşmiştir. Kadın eş, mal ayrılığı döneminde edinilen taşınmazlar ve araç nedeniyle 2008 yılında, fazlaya ilişkin hakları saklı tutarak alacağın küçük bir kısmını isteyen bir katkı payı davası açmış, 2015 yılında ıslahla talebini artırmıştır. Davalı, ıslahla artırılan kısım için zamanaşımı def'inde bulunmuştur. Özel Dairenin bu kısmın zamanaşımına uğradığı yönündeki bozma kararına karşı ilk derece mahkemesi, davanın belirsiz alacak davası olduğu ve dilekçenin ıslah değil harç tamamlama niteliğinde bulunduğu gerekçeleriyle direnmiştir.

Karar: Hukuk Genel Kurulu, 6100 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce açılmış davanın açıldığı tarih itibarıyla kısmi dava niteliğinde olduğunu ve sonradan belirsiz alacak davası olarak nitelendirilemeyeceğini belirtmiştir. Mal ayrılığı döneminde edinilen mallardan kaynaklanan katkı payı alacağının TMK 5 yoluyla TBK 146 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabi olduğunu ve sürenin boşanma hükmünün kesinleştiği tarihte işlemeye başladığı konusunda ihtilaf bulunmadığını açıklamıştır. Dava açılmakla zamanaşımının yalnız dava dilekçesindeki miktar için kesildiğini, şimdilik denilerek istenmeyen kısım için işleyen sürenin kesintiye uğramadığını; ıslah tarihi itibarıyla on yıllık sürenin dolduğunu ve davalının usulüne uygun zamanaşımı def'i karşısında ıslahla artırılan miktar yönünden istemin reddi gerektiğini belirtmiştir. Görüşmelerde ileri sürülen, bozmadan sonra yapılan ıslahın geçersiz olduğu yönündeki değişik gerekçenin Kurul çoğunluğunca benimsenmediğini kaydederek direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.

“Açılan eldeki dava ile sadece talep edilen miktar yönünden zamanaşımı kesilmiş, şimdilik denilerek istenmeyen katkı payı alacağı yönünden işleyen zamanaşımı süresi ise kesintiye uğramamıştır.”

Not: ⚠️ Karar OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir; karşı oyda bozmadan sonra yapılan ıslahın geçersiz olduğu ayrı bir gerekçe olarak savunulmuştur. Kararda 24.05.2019 tarihli ve E. 2017/8, K. 2019/3 sayılı içtihadı birleştirme kararına da değinilmiştir. Kişi, yer, taşınmaz ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.