Özet
Geçici velayet, boşanma veya ayrılık davası sürerken ya da eşler boşanmadan ayrı yaşarken çocuğun kimde kalacağını belirleyen ara karardır. Dava sürerken hâkim bu önlemi TMK 169 uyarınca kendiliğinden alır; dava yokken TMK 197/4 ve 336/2 uygulanır ve Yargıtay'a göre annenin ayrı yaşamada haklılığını ispat etmesi gerekmez. Kanunda süre yoktur ama talep mutlaka karara bağlanmalıdır. Ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Karar yeni olgularla değiştirilebilir, bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararı kesindir. Tedbiren velayet boşanma hükmü kesinleşinceye kadar geçerlidir.
Boşanma davası açıldığında ya da eşler boşanmadan ayrı yaşamaya başladığında ilk soru çoğu zaman çocuğun kimde kalacağıdır. Dava uzun sürebilir ve bu süre boyunca çocuğun nerede yaşayacağı, okul ve sağlık işlerini kimin yürüteceği, diğer ebeveynle nasıl görüşeceği belirsiz kalamaz. Uygulamada geçici velayet ya da tedbiren velayet denilen ara karar bu boşluğu doldurur.
Bu yazıda geçici velayetin kanundaki dayanağını, hangi durumlarda ve nasıl istendiğini, mahkemenin kararını neye göre verdiğini, kararın ne zaman çıktığını, itiraz ve değiştirme yollarını, nafakaya etkisini, karara uyulmazsa yapılacakları ve kararın ne zaman sona erdiğini kanun hükümleri ve Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz. Yazıda örnek bir geçici velayet talebi dilekçesi de bulabilirsiniz.
Geçici Velayet Kısaca
1. Geçici velayet bir ara karardır. Dava sürerken çocuğun hangi ebeveynin yanında kalacağını ve velayeti kimin kullanacağını belirler.
2. Dayanağı TMK 169 ile TMK 197 ve 336'dır. Boşanma veya ayrılık davasında hâkim bu önlemi kendiliğinden alır; dava açmadan ayrı yaşayan eşler de isteyebilir.
3. Kanunda belirli bir süre yoktur. Talep dava dilekçesiyle yapılabilir ve karar davanın her aşamasında verilebilir.
4. Ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Çocuğun yaşı, alıştığı ortam, kimin yanında yaşadığı, uzman raporu ve idrak çağındaysa görüşü değerlendirilir.
5. Karar değiştirilebilir. Yeni olgular ortaya çıkarsa aynı mahkemeden değiştirilmesi istenebilir.
6. Çocuğun nafakası geçici velayete bağlıdır. Çocuk dava açıldığında diğer ebeveynin yanındaysa tedbir nafakası geçici velayetin verildiği tarihten başlar.
7. Karar boşanma hükmü kesinleşinceye kadar geçerlidir. Kesin velayeti boşanma kararı belirler.
Geçici Velayet Nedir?
Evlilik devam ettiği sürece anne ve baba velayeti birlikte kullanır. Eşler ayrı yaşamaya başladığında ya da boşanma davası açıldığında bu ortak kullanım fiilen yürümez. Kanun bu durum için hâkime velayeti eşlerden birine verme yetkisi tanır.
Kanunlarda geçici velayet adında ayrı bir kurum yoktur; bu ifade mevzuat metinlerinde geçmez. Mahkemeler, dava sürerken yapılan bu düzenlemeye geçici velayet, tedbiren velayet ya da velayetin tedbiren düzenlenmesi der. Ayrı yaşamakta haklı bulunan kadının geçici velayet talebini reddedip ortak çocuğun kadınla birlikte yaşamasına karar veren bir mahkemenin hükmünü Yargıtay kendi içinde çelişkili buldu. Yargıtay'a göre bu durumda mahkemenin yapacağı iş, çelişkiyi gidererek "ortak çocuğun geçici velayeti (velayetin tedbiren düzenlenmesi) konusunda bir karar vermekten ibarettir" (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.10.2018, E. 2016/23360, K. 2018/10797).
Geçici velayet, çocuğun velayeti hakkında son sözü söylemez. Kesin velayet düzenlemesi boşanma veya ayrılık kararında yapılır (TMK m. 182). Boşanma kararındaki velayet ve kişisel ilişki düzenlemesini TMK 182 çocuklar ve kişisel ilişki sayfamızda, velayetin genel kurallarını TMK 335-338 velayet sayfamızda anlattık.
Geçici Velayet Hangi Durumlarda Verilir?
Geçici velayet iki ayrı durumda gündeme gelir. Birincisi boşanma veya ayrılık davasının sürdüğü dönem, ikincisi eşlerin dava açmadan ayrı yaşadığı dönemdir.
Boşanma veya Ayrılık Davası Sürerken
Re'sen almak, hâkimin taraflar istemese bile bu önlemleri kendiliğinden değerlendirmesi demektir. Yargıtay'ın ifadesiyle hâkim, eşlerin barınması, geçimi, mallarının yönetimi ile çocukların bakım ve korunmasına ilişkin "geçici önlemleri kendiliğinden (re'sen) almak zorundadır" (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.10.2018, E. 2016/23360, K. 2018/10797). Bu nedenle dava sürerken geçici velayet için ayrı bir dava açılmaz; talep boşanma veya ayrılık davasının içinde karara bağlanır. Davayı açan taraf talebini dava dilekçesinde, davalı taraf cevap dilekçesinde ya da dava sürerken vereceği bir dilekçeyle ileri sürebilir. Boşanma davasında yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Kanunun boşanma davasıyla ilgili diğer hükümlerini TMK 167-169 boşanma davası ve tedbirler sayfamızda anlattık.
Boşanma Davası Açmadan Ayrı Yaşarken
Eşler henüz boşanma davası açmadan ayrı yaşamaya başlamış olabilir. Bu durumda da çocuğun velayeti geçici olarak düzenlenebilir. Dayanak, birlikte yaşamaya ara verilmesine ilişkin hüküm ile yukarıdaki TMK 336/2'dir.
Yargıtay bu talebin niteliğini şöyle açıklar. Ayrı yaşayan annenin çocukların velayetinin kendisine bırakılması istemi, "bir koruma tedbiri olarak, ayrı yaşama nedeniyle ortak çocukların velayetinin geçici olarak düzenlenmesine ilişkindir." Mahkeme evliliğin hukuken sürdüğünü göz önüne alarak kesin bir velayet kararı değil, geçici bir düzenleme yapar (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 07.04.2016, E. 2016/5810, K. 2016/6994). Geçici velayet bu davada çoğu zaman boşanmadan ayrı yaşama ve bağımsız tedbir nafakası talebiyle birlikte istenir. Bu önlemler için yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 201/1). Kanunun ayrı yaşamaya ilişkin hükümlerini TMK 195-197 ayrı yaşama sayfamızda anlattık.
Bu yolda üç önemli içtihat vardır. Birincisi, annenin ayrı yaşamakta haklı olduğunu ispat edememesi çocuklarla ilgili talebini düşürmez. Ayrı yaşamada haklılığı kanıtlanamayan annenin çocuklarla ilgili talepleri de reddedilen bir dosyada Yargıtay, babanın adresinde bulunamadığını ve tebligatların ilanen yapıldığını belirterek "Bu durumda velayetin geçici düzenlenmesi zorunludur" dedi. Eşlerin fiilen ayrı yaşadığını, çocukların anneyle kaldığını ve babanın bakım yükümlülüğünün sürdüğünü vurgulayan daire, "Bunun için davacı annenin ayrı yaşamakta haklılığının kanıtlanmasına gerek yoktur" diyerek çocukların geçici velayetinin anneye verilmesi ve çocuklar için tedbir nafakasına hükmedilmesi gerektiğine karar verdi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 20.10.2015, E. 2015/17643, K. 2015/18856).
İkincisi, bu talebi baba da ileri sürebilir ve sonradan açılan boşanma davası talebi ortadan kaldırmaz. Ayrı yaşadığı eşinden çocukların geçici velayetini isteyen bir babanın davası, kadının sonradan boşanma davası açması üzerine hukuki yararın ortadan kalktığı gerekçesiyle reddedilmişti. Yargıtay "Davacı babanın dava açmakta hukuki yararı vardır." dedi ve bu dosyanın boşanma davasıyla birleştirilmesi de düşünülerek geçici velayet düzenlemesi yapılması gerektiğine karar verdi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.03.2017, E. 2017/651, K. 2017/2580).
Üçüncüsü, talep cevapsız bırakılamaz. Yargıtay'a göre "Velayet kamu düzenine ilişkindir. Yargılamanın her aşamasında re'sen göz önünde bulundurulur." Bu nedenle ayrı yaşayan annenin çocuklar için istediği geçici velayet konusunda Yargıtay, "bu talep hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmemesi usul ve yasaya aykırı olmuştur" diyerek kararı bozdu (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.02.2016, E. 2015/16299, K. 2016/3071). Evliliğin hâlâ sürdüğü ve velayetin birlikte kullanılmasının asıl olduğu gerekçesiyle velayet konusunda düzenleme yapmayan bir mahkemenin kararı da aynı sonuca uğradı (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.05.2016, E. 2016/8661, K. 2016/9147).
Şiddet varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında da başvurulabilir. Hâkim bu Kanundaki koruyucu ve önleyici tedbirlerle birlikte Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar vermeye yetkilidir (6284 m. 5/3). Bu yolu uzaklaştırma kararı ve velayet yazımızda anlattık.
Geçici Velayet Nasıl Alınır?
Geçici velayet için izlenecek yol, dava açılıp açılmadığına göre değişir. Pratikte şu adımlar izlenir.
- Talebi yazılı olarak ileri sürün. Boşanma davası açıyorsanız geçici velayet talebini dava dilekçesinin sonuç ve istem bölümüne yazın. Dava size açıldıysa cevap dilekçenizde, dava sürerken ihtiyaç doğduysa ayrı bir dilekçeyle isteyin. Dava açmadan ayrı yaşıyorsanız aile mahkemesinde velayetin tedbiren düzenlenmesi davası açılır.
- Çocuğun fiili durumunu anlatın. Çocuğun dava açıldığında kimin yanında yaşadığı, okulu, sağlık durumu ve günlük bakımını kimin üstlendiği mahkemenin ilk bakacağı konulardır.
- Delillerinizi ekleyin. Okul ve sağlık kayıtları, çocuğun bakımına ilişkin yazışmalar, tanıklar ve varsa şiddet veya ihmal iddiasını destekleyen belgeler dilekçeyle birlikte sunulabilir.
- Uzman incelemesi isteyin. Aile mahkemesi psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan yararlanır (4787 sayılı Kanun m. 5). Çocuğun durumu tartışmalıysa sosyal inceleme raporu alınmasını talep edebilirsiniz.
- Görüşme düzenini ve nafakayı da isteyin. Geçici velayetle birlikte çocuğun diğer ebeveynle kişisel ilişkisinin ve çocuk için tedbir nafakasının belirlenmesini istemek gerekir.
Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Pedagogun çocukla görüşmesinde nelere dikkat ettiğini pedagog çocuğa ne sorar yazımızda anlattık.
Mahkeme Geçici Velayeti Kime Verir?
Kanun geçici velayet için ayrı bir ölçüt koymaz; mahkeme velayetin genel ilkesini uygular. Yargıtay bunu açıkça söyler (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.04.2015, E. 2015/6284, K. 2015/8256). "Geçici nitelikte bile olsa, çocuğun velayetinin düzenlenmesinde asıl olan çocuğun üstün yararıdır." Çocuğun üstün yararı ise Yargıtay kararlarında şöyle tanımlanır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.06.2022, E. 2022/4523, K. 2022/6336). "Çocuğun üstün yararı belirlenirken onun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin sağlanması amacının gözetilmesi gereklidir."
Mahkemenin değerlendirdiği başlıca konular şunlardır.
- Çocuğun yaşı. Küçük yaştaki çocuğun annenin bakım ve şefkatine ihtiyacı Yargıtay kararlarında sıkça vurgulanır, ancak bu tek başına belirleyici değildir.
- Alıştığı ortam ve fiili durum. Çocuğun dava açılmadan önce kimin yanında yaşadığı, okulu ve çevresi önem taşır.
- Ebeveynlerin bakım imkânı. Barınma, gelir, sosyal ve psikolojik durum ile çocuğa ayrılabilecek zaman değerlendirilir.
- Şiddet ve ihmal iddiaları. Ciddi iddialar karşısında ceza dosyası ve uzman raporu istenir.
- Çocuğun görüşü. İdrak çağındaki çocuğun nerede yaşamak istediği sorulur.
Geçici velayet her talepte kendiliğinden verilmez. Çocukların dava tarihinden önce beri babayla kaldığı, tarafların aynı şehirde oturduğu ve uzman raporunun tedbiren velayet düzenlemesine gerek görmediği bir dosyada mahkeme annenin talebini kabul etmişti. Yargıtay, "Ana ve baba ile çocuğun yararı çatıştığı takdirde; çocuğun yararına üstünlük tanınması gerekir" dedi ve babanın velayet görevini gereğince yapamayacağına ilişkin bir delil bulunmadığından talebin uzman görüşü doğrultusunda reddedilmesi gerektiğine karar verdi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.04.2015, E. 2015/6284, K. 2015/8256).
Başka bir dosyada ilk derece mahkemesi, çocuğun babanın yanında kaldığını belirterek annenin geçici velayet talebini ara kararla reddetmiş ve anneyle kişisel ilişki kurmuş, dava sonunda ise velayeti anneye vermişti. Yargıtay, çocuğun yaşı itibarıyla anne bakımına muhtaç olduğunu kabul etmekle birlikte "yargılamanın tüm aşamalarında hatta temyiz aşamasında dahi çocuğun halen baba yanında olduğu" bilgisini, çocuğun alıştığı ortamı ve uzmana verdiği beyanı dikkate alarak psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan bir heyetten rapor alınmasını istedi ve kararı bozdu (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.06.2022, E. 2022/4523, K. 2022/6336).
İdrak çağındaki çocuğun görüşü de alınır. Ayrı yaşayan eşlerin çocukları için velayetin tedbiren düzenlenmesi istenen bir dosyada Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun görüşüne başvurulmamasını ve ebeveynlerin yaşam koşullarının araştırılmamasını bozma sebebi saydı. Aynı kararda "Çocukların üstün yararı gerektirdiği takdirde, görüşlerinin aksine karar verilmesi mümkündür" ilkesini de hatırlattı (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.05.2016, E. 2016/8661, K. 2016/9147). Yani çocuğun tercihi önemlidir ama mahkemeyi tek başına bağlamaz.
Geçici Velayet Kaç Günde Çıkar?
Kanunda geçici velayet kararının kaç gün içinde verileceğine dair bir süre yoktur. TMK 169 önlemlerin davanın devamı süresince alınacağını söyler; bu nedenle karar davanın başında verilebileceği gibi dava ilerlerken, hatta hükümle birlikte de verilebilir. Talep dava dilekçesinde yer alıyorsa mahkeme dosyayı ilk incelediği aşamada karar verebilir. Çocuğun durumu tartışmalıysa mahkeme önce uzman incelemesi yaptırmayı veya tarafları dinlemeyi tercih edebilir ve karar daha sonraya kalır.
Önemli olan, talebin mutlaka karara bağlanmasıdır. Yukarıda değindiğimiz gibi Yargıtay, geçici velayet talebi hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmemesini bozma sebebi sayar (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.02.2016, E. 2015/16299, K. 2016/3071). Geçici velayetin bazen ancak hükümle birlikte verildiği de görülür (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 13.10.2022, E. 2022/5271, K. 2022/8123). Çocuk yanınızdaysa talebi ilk dilekçenizde açıkça yazmanız, hem çocuğun durumunun hem de nafakanın baştan netleşmesini sağlar.
Geçici Velayet Talebi Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, boşanma davası sürerken verilecek bir geçici velayet talebi dilekçesi içindir. Talep dava dilekçesinin içinde yapılacaksa açıklamalar ve istem bölümü aynı şekilde kullanılabilir. Örneği kendi dosyanızın olgularına göre uyarlamanız gerekir.
DOSYA NO 2026/( ) Esas
TALEP EDEN Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
KARŞI TARAF Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
KONU Müşterek çocuğun dava süresince geçici velayetinin (velayetin tedbiren düzenlenmesi) tarafıma verilmesi, diğer tarafla kişisel ilişki kurulması ve çocuk için tedbir nafakasına hükmedilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
- Mahkemenizin yukarıda numarası yazılı dosyasında görülmekte olan boşanma davasının tarafları evli olup bu evlilikten ( ) doğumlu müşterek çocuğumuz bulunmaktadır.
- Taraflar ( ) tarihinden beri ayrı yaşamaktadır. Müşterek çocuk o tarihten bu yana benimle birlikte yaşamakta, okulu, sağlık takibi ve günlük bakımı tarafımdan yürütülmektedir.
- Çocuğun alıştığı ev, okul ve çevre düzeninin dava süresince korunması onun üstün yararına uygundur. (Bu bölüme çocuğun bakımına, okuluna, sağlığına ve varsa diğer tarafın ihmaline veya şiddetine ilişkin somut olaylar tarih verilerek yazılır.)
- Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesi uyarınca hâkim, davanın devamı süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır. Velayetin tedbiren düzenlenmesi, çocuğun dava süresince belirsizlik içinde kalmaması için gereklidir.
HUKUKİ SEBEPLER TMK m. 169, 182, 323, 336, 4787 sayılı Kanun m. 5 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER Okul ve sağlık kayıtları, nüfus kayıt örneği, tanık beyanları, sosyal inceleme raporu ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM Yukarıda açıklanan nedenlerle müşterek çocuğun dava süresince geçici velayetinin tarafıma verilmesine, çocuk ile diğer taraf arasında çocuğun üstün yararına uygun kişisel ilişki kurulmasına, çocuk için uygun miktarda tedbir nafakasına hükmedilmesine ve gerekli görülürse sosyal inceleme raporu alınmasına karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.
Tarih, Ad Soyad, İmza
Dava açılmadan ayrı yaşanıyorsa aynı talepler TMK 197/4 ve 336/2'ye dayanan bir dava dilekçesiyle aile mahkemesine sunulur. Geçici velayetin değiştirilmesini istiyorsanız konu bölümünü buna göre yazmalı ve önceki karardan sonra ortaya çıkan yeni olguları göstermelisiniz.
Geçici Velayet Kararına İtiraz ve Değiştirme
Geçici velayet kesin bir hüküm değil, dava sürerken verilen bir ara karardır. Velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan Yargıtay'a göre "yargılama sırasında meydana gelen gelişmelerin dahi göz önünde bulundurulması gerekir" (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.06.2022, E. 2022/4523, K. 2022/6336). Bu nedenle geçici velayete karşı en etkili yol, kararın verildiği tarihten sonra ortaya çıkan olguları ve delilleri dilekçeyle aynı mahkemeye sunarak kararın değiştirilmesini istemektir. Çocuğun geçici velayeti verilen ebeveynin yanında fiilen kalmaması, ihmal edilmesi, şiddet iddiası veya ebeveynin başka bir şehre taşınması bu kapsamda ileri sürülebilir. Boşanma davası açılmadan alınan önlemlerde kanun açık bir yetki kuralı da koyar; önlemlerin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılması konusunda önlem kararını veren mahkeme yetkilidir, ancak iki eşin de yerleşim yeri değişmişse eşlerden birinin yeni yerleşim yeri mahkemesi yetkili olur (TMK m. 201/3).
Yargıtay da ciddi iddialar karşısında mahkemenin tedbiren velayeti yeniden değerlendirmesini ister. Velayeti tedbiren ve sonra hükümle babaya bırakılan bir çocuk için anne, çocuğun babadan şiddet gördüğünü ileri sürmüş, çocuğun mağdur olarak verdiği ifadeyi ve okulda öğretmenlerin ve okul müdürünün düzenlediği tutanağı dosyaya sunmuştu. Yargıtay ceza dosyasının getirilmesini, çocuğun yeniden dinlenmesini, uzman raporu alınmasını ve sonucuna göre "öncelikle velayetin tedbiren babadan alınarak anneye verilmesinin gerekip gerekmeyeceği hususunda karar verilmek" üzere kararı bozdu (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.11.2018, E. 2018/6175, K. 2018/13552).
Kararın kâğıt üzerinde kalması da sonucu etkiler. Geçici velayeti anneye verilen bir çocuk yargılama sırasında babasının ve babaannesinin yanına geçmiş, bölge adliye mahkemesi de velayeti iki ebeveynden kaldırarak bakım tedbiri uygulamıştı. Yargıtay, "ortak çocuğun yargılama sırasında anne yanından ayrılarak baba yanına geçtiği" tespitinden hareketle çocuğun yaşadığı tüm ortamların incelendiği yeni bir uzman raporu alınmasını ve diğer koruma tedbirlerinin de tartışılmasını istedi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 16.09.2025, E. 2025/402, K. 2025/7328).
Ara karara karşı kanun yolu ise sınırlıdır. Bir boşanma dosyasında taraflar, ilk derece mahkemesinin yetkisizlik kararıyla birlikte geçici velayet, kişisel ilişki ve nafakaya ilişkin ara kararları da istinafa taşımış, bölge adliye mahkemesi bu ara kararlara yönelik istinaf taleplerini usulden reddetmişti. Yargıtay'a göre bölge adliye mahkemelerinin geçici hukuki korumalar hakkında verdiği kararlar HMK 362/1-f uyarınca "kesin nitelikte olup temyiz edilemeyen kararlardandır." Bu gerekçeyle geçici velayete yönelik temyiz dilekçesi reddedildi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 24.12.2025, E. 2025/4036, K. 2025/11922). Boşanma kararındaki kesin velayet düzenlemesine karşı ise genel kurallara göre istinaf ve temyiz yoluna gidilebilir. Kanun yollarını boşanma kararına itiraz, istinaf ve temyiz yazımızda anlattık.
Geçici Velayet ve Çocuk İçin Tedbir Nafakası
Geçici velayet, çocuk için ödenecek tedbir nafakasıyla doğrudan bağlantılıdır. Nafaka, çocuğun fiilen yanında kaldığı ve bakımını üstlenen ebeveyne ödenir. Yargıtay'ın 2026 tarihli bir kararında çocuk, dava açıldığı tarihten ilk derece mahkemesinin geçici velayeti anneye verdiği ara karar tarihine kadar babasının yanında kalmıştı. Bölge adliye mahkemesi çocuk için tedbir nafakasını dava tarihinden başlatınca Yargıtay, "çocuğun geçici velayetinin anneye verildiği tarihten itibaren geçerli olmak üzere tedbir nafakası takdiri gerekirken" dava tarihinden itibaren nafakaya hükmedilmesini bozma sebebi saydı (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.06.2026, E. 2026/626, K. 2026/6613). Çocukların yargılama sırasında anne yanında bulunmadığı başka bir dosyada da o döneme ait tedbir nafakasının anne yararına hükmedilmesi doğru görülmedi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 13.10.2022, E. 2022/5271, K. 2022/8123).
Ayrı yaşayan eşlerde çocuk için tedbir nafakası, annenin ayrı yaşamakta haklı olup olmadığına bağlı değildir. Yargıtay, çocukların anneyle kaldığı ve babanın bakım yükümlülüğünün sürdüğü bir dosyada bunu açıkça belirtmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 20.10.2015, E. 2015/17643, K. 2015/18856). Nafakanın türlerini nafaka türleri yazımızda, boşanmadan sonra çocuk için ödenecek nafakayı TMK 327-334 iştirak nafakası sayfamızda anlattık.
Diğer Ebeveynin Çocukla Görüşmesi
Geçici velayet verilmesi, diğer ebeveynin çocukla bağının kesilmesi anlamına gelmez. Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (TMK m. 323). Mahkemeler geçici velayetle birlikte diğer ebeveyn için de bir görüşme düzeni belirler; Yargıtay'ın incelediği bir dosyada annenin geçici velayet talebi reddedilirken anneyle kişisel ilişki kurulmuştu (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.06.2022, E. 2022/4523, K. 2022/6336). Şiddet hâlinde, daha önce verilmiş bir kişisel ilişki kararı varsa 6284 sayılı Kanun uyarınca görüşmenin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına veya tümüyle kaldırılmasına karar verilebilir (6284 m. 5/1-ç). Görüşme süresinin nasıl belirlendiğini TMK 323-326 çocukla kişisel ilişki sayfamızda anlattık.
Geçici Velayet Kararına Uyulmazsa Ne Olur?
Geçici velayet kararına rağmen çocuk teslim edilmiyorsa yapılacak iş, kararın yerine getirilmesini istemektir. 7343 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye dair kararlar icra dairesince değil, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerince, müdürlük bulunmayan yerlerde Adalet Bakanlığınca belirlenen hukuk mahkemeleri yazı işleri müdürlüğünce yerine getirilir. Kanun bu kapsamı kesinleşmiş ilamlarla sınırlamaz, tedbir kararlarını da sayar.
Başvuru çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüğe yapılır (5395 m. 41/A-4). Müdürlük önce yükümlüyle iletişime geçer; çocuk getirilmezse teslim emri gönderir, emre uyulmazsa çocuk gerekirse kolluk yardımıyla nerede bulunursa bulunsun alınarak hak sahibine teslim edilir (5395 m. 41/B). Teslim emrine aykırı hareket eden ya da emrin yerine getirilmesini engelleyen kişi, bir ay içinde yapılacak şikâyet üzerine üç aya kadar disiplin hapsiyle cezalandırılır (5395 m. 41/F-1). Ceza hukuku boyutunu ve çocuğun başka şehre götürülmesini boşanma aşamasında çocuğu alıp başka şehre gitmek yazımızda anlattık.
Geçici Velayet Belgesi, Okul ve Pasaport
Geçici velayet için ayrıca düzenlenen bir belge yoktur; kararın kendisi belge yerine geçer. Ara karar duruşma veya tensip tutanağına yazılır ve kurumlara bu tutanağın mahkeme kaleminden alınacak onaylı örneği sunulur. Dosyanızı ve tutanakları UYAP Vatandaş Portal üzerinden de görüntüleyebilirsiniz. e-Devlet'te velayet belgesi adında bir hizmet bulunmadığını velayet belgesi nasıl alınır yazımızda anlattık.
Okul işlemlerinde Millî Eğitim Bakanlığının ilkokul ve ortaokulları da kapsayan yönetmeliği şu kuralı koyar.
Yani dava sürerken okul kural olarak mevcut kayıtlara göre hareket eder. Okul kaydı, nakil veya veli bilgisi konusunda sorun yaşanıyorsa geçici velayet kararının onaylı örneğini okula sunmak, sonuç alınamazsa konuyu dosyada mahkemenin önüne getirmek gerekir.
Pasaport işlemlerinde Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün uygulaması, boşanma davası sürerken velayete ilişkin bir ara karar varsa başvurunun kesinleşme şerhi aranmadan bu ara karara göre yapılması yönündedir; ara karar yoksa anne ve babanın birlikte muvafakati aranır. Mahkeme dava sürerken çocuk hakkında tedbiren yurt dışı çıkış yasağı da koyabilir. Böyle bir yasağın süresi konusunda Yargıtay, reddedilen bir boşanma davasında "çocuk hakkında tedbiren verilen yurt dışı yasağının karar kesinleşmesi ile ortadan kalkacağının" anlaşıldığını belirterek temyiz itirazını yerinde görmedi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 10.02.2026, E. 2025/5521, K. 2026/1462). Çocuğun şehir dışına veya yurt dışına çıkarılmasını velayeti annede olan çocuk şehir dışına çıkabilir mi yazımızda anlattık.
Geçici Velayet Ne Zaman Sona Erer?
Geçici velayet, adından da anlaşılacağı gibi kalıcı değildir; davanın devamı süresince geçerlidir. Boşanma davasıyla birleştirilen bir tedbiren velayet dosyasında Yargıtay, "bu davada hükmedilen velayete ilişkin düzenleme boşanma hükmünün kesinleşmesine kadar hüküm ifade edecektir" dedi (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 31.10.2018, E. 2018/6638, K. 2018/12211). Aynı kararda boşanma hükmünde ortak çocukların velayetine ilişkin TMK 182 kapsamında bir düzenleme yapılmamasını "velayetler askıda kalmıştır" tespitiyle bozma sebebi saydı. Yani boşanma kararında kesin velayet mutlaka düzenlenmelidir; geçici velayet bunun yerini tutmaz.
Boşanma kararındaki velayet hükmü ise kesinleşmeden yerine getirilemez, çünkü kişiler hukuku ve aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m. 350/2 ve 367/2). Bu nedenle karar istinaf veya temyiz aşamasındayken çocuğun kimde kalacağını kesin velayet hükmü değil, tedbiren yapılan velayet düzenlemesi belirler. Mahkemenin geçici velayeti hükümle birlikte tedbiren verdiği de görülür (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 13.10.2022, E. 2022/5271, K. 2022/8123).
Boşanma davası reddedilirse TMK 169'a dayanan geçici önlemler de karar kesinleşince ortadan kalkar; Yargıtay bunu reddedilen bir boşanma davasında çocuk hakkındaki tedbiren yurt dışı yasağı için açıkça kabul etmiştir (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 10.02.2026, E. 2025/5521, K. 2026/1462). Eşler buna rağmen ayrı yaşamaya devam ediyorsa çocuğun velayeti TMK 197/4 ve 336/2 kapsamında yeniden geçici olarak düzenlenebilir. Davanın reddinden sonraki diğer sonuçları boşanma davası reddedilirse ne olur yazımızda anlattık.
Geçici Velayet Kesin Velayeti Belirler mi?
Hukuken belirlemez. Kesin velayet, dava sonunda toplanan bütün delillere, uzman raporlarına ve çocuğun üstün yararına göre boşanma kararında ayrıca kararlaştırılır; mahkeme geçici velayeti verdiği ebeveyn yerine diğerine kesin velayeti verebilir. Ancak dava boyunca oluşan fiili durum da bir olgudur. Yukarıda değindiğimiz dosyada çocuğun yargılamanın tüm aşamalarında babanın yanında kalması ve alıştığı ortam, Yargıtay'ın uzman heyeti raporu istemesinde belirleyici olmuştu (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.06.2022, E. 2022/4523, K. 2022/6336). Velayetin hangi durumlarda babaya verildiğini velayet hangi durumlarda babaya verilir, yaşa göre ölçütleri boşanmada çocuğun velayeti kime verilir yazımızda, boşanmadan sonra velayetin değiştirilmesini velayet değiştirme davası yazımızda anlattık.
Yazıda Dayandığımız Kararlar
Yazıda dayandığımız Yargıtay kararlarının tamamı oybirliğiyle verilmiştir. Künyeye tıklayarak tam metni okuyabilirsiniz.
| Karar | Konu | Sonuç |
|---|---|---|
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 24.12.2025, E. 2025/4036, K. 2025/11922 | Geçici velayet, kişisel ilişki ve nafaka ara kararlarının temyizi | Bölge adliye mahkemesinin geçici hukuki korumalar hakkındaki kararı kesindir, temyiz dilekçesi reddedildi |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 15.06.2026, E. 2026/626, K. 2026/6613 | Dava açıldığında babanın yanında kalan çocuğun tedbir nafakası | Nafaka geçici velayetin anneye verildiği tarihten başlamalıydı, dava tarihinden başlatılması bozuldu |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 28.06.2022, E. 2022/4523, K. 2022/6336 | Yargılama boyunca babanın yanında kalan çocuğun velayeti | Çocuğun alıştığı ortam ve beyanı karşısında uzman heyeti raporu alınmalı |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 16.09.2025, E. 2025/402, K. 2025/7328 | Geçici velayeti anneye verilen ama babasının yanına geçen çocuk | Çocuğun yaşadığı ortamlar ve koruma tedbirleri yeniden incelenmeli |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.10.2018, E. 2016/23360, K. 2018/10797 | Geçici velayet talebini reddedip çocuğun annede kalmasına karar verme | Hüküm kendi içinde çelişkili, hâkim geçici önlemleri kendiliğinden almak zorunda |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 31.10.2018, E. 2018/6638, K. 2018/12211 | Boşanma davasıyla birleşen tedbiren velayet davası | Tedbiren düzenleme boşanma hükmü kesinleşinceye kadar geçerli, boşanma kararında velayet ayrıca düzenlenmeli |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 07.04.2016, E. 2016/5810, K. 2016/6994 | Ayrı yaşayan eşlerde velayet talebinin niteliği | TMK 197/4 ve 336/2 kapsamında koruma tedbiri olarak geçici düzenleme yapılır |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 20.10.2015, E. 2015/17643, K. 2015/18856 | Ayrı yaşamada haklılığı kanıtlanamayan annenin çocuklarla ilgili talebi | Geçici düzenleme zorunlu, annenin haklılığını kanıtlaması gerekmez |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.04.2015, E. 2015/6284, K. 2015/8256 | Çocuklar babanın yanındayken annenin tedbiren velayet talebi | Uzman görüşü doğrultusunda talebin reddi gerekirken kabulü bozuldu |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 09.03.2017, E. 2017/651, K. 2017/2580 | Babanın geçici velayet davası ve sonradan açılan boşanma davası | Babanın hukuki yararı var, birleştirme düşünülerek geçici düzenleme yapılmalı |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 22.02.2016, E. 2015/16299, K. 2016/3071 | Hakkında karar verilmeyen geçici velayet talebi | Talep hakkında olumlu ya da olumsuz karar verilmemesi bozma sebebi |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 04.05.2016, E. 2016/8661, K. 2016/9147 | Evlilik sürüyor diye velayet düzenlemesi yapılmaması | Çocuğun görüşü alınıp yaşam koşulları araştırılarak geçici düzenleme yapılmalı |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.11.2018, E. 2018/6175, K. 2018/13552 | Tedbiren babada bırakılan çocuğa şiddet iddiası | Ceza dosyası, çocuğun dinlenmesi ve uzman raporuyla tedbiren velayet yeniden değerlendirilmeli |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 13.10.2022, E. 2022/5271, K. 2022/8123 | Hükümle birlikte anneye verilen geçici velayet ve tedbir nafakası | Çocukların anne yanında olmadığı döneme ait nafaka anne yararına hükmedilemez |
| Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 10.02.2026, E. 2025/5521, K. 2026/1462 | Çocuk hakkında tedbiren yurt dışı çıkış yasağı | Yasak karar kesinleşince ortadan kalkar, temyiz itirazı yerinde görülmedi |
Sonuç
Geçici velayet, dava sürerken çocuğun kimde kalacağını belirleyen ve kanunda bu adla geçmeyen bir ara karardır. Boşanma veya ayrılık davasında hâkim bu önlemi TMK 169 uyarınca kendiliğinden alır; dava açılmadan ayrı yaşayan eşler için TMK 197/4 ve 336/2 uygulanır ve annenin ayrı yaşamakta haklı olduğunu ispat etmesi gerekmez. Kanunda kararın kaç günde çıkacağına dair bir süre yoktur, ama talep mutlaka karara bağlanmalıdır. Mahkeme çocuğun üstün yararına bakar; yaşı, alıştığı ortam, ebeveynlerin imkânları, uzman raporu ve idrak çağındaysa çocuğun görüşü değerlendirilir. Karar yeni olgularla değiştirilebilir, bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararı ise kesindir. Çocuk için tedbir nafakası geçici velayetle birlikte değerlendirilir ve tedbiren velayet boşanma hükmü kesinleşinceye kadar geçerlidir.
Geçici velayet talebi, kararın değiştirilmesi veya karara uyulmaması konusunda dosyanızın değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz. Velayet davalarındaki hizmetlerimiz için velayet avukatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Av. Murat Aydar
İstanbul'da aile hukuku alanında müvekkillerime hizmet veriyorum. Özellikle anlaşmalı ve çekişmeli boşanma, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hukuki destek sağlıyorum.