Kısa cevap · FSEK 5
FSEK 5, sinema eserini tespit edildiği materyale bakılmaksızın, elektronik veya mekanik araçlarla gösterilebilen, sesli veya sessiz, birbiriyle ilişkili hareketli görüntüler dizisi olarak tanımlar. Yargıtay'a göre iki unsur aranır: filmin bir nesne üzerine sabitlenmesi ve hareketli görüntüler dizisi bulunması. Televizyon dizileri ve tanıtım filmleri de bu kapsamdadır. Eser sahipliği ise tarih hassasiyeti taşır: 12.06.1995'ten önce yapımına başlanan filmlerde yapımcı tek başına eser sahibi sayılırken, bu tarihten sonra yapımına başlanan filmlerde yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı eserin birlikte sahibidir.
Bu sayfada neler var? (11 bölüm)
- FSEK 5 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Bir Görüntü Kaydı Ne Zaman Sinema Eseri Olur?
- Dizi, Reklam ve Tanıtım Filmi Sinema Eseri Sayılır mı?
- Bir Filmin Eser Sahibi Kimdir?
- Filmdeki Oyuncunun Hakları Yapımcıya Geçmiş Sayılır mı?
- Filmden İzinsiz Görüntü Kullanılırsa Ne İstenebilir?
- FSEK 5 Yargıtay kararları
- FSEK 5 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Sinema eseri
- Tespit edildiği materyale bakılmaksızın gösterilebilen, sesli veya sessiz, birbiriyle ilişkili hareketli görüntüler dizisi (FSEK 5).
- İki unsur
- Ceza Genel Kuruluna göre bir eserin sinema eseri sayılabilmesi için filmin bir nesne üzerine sabitlenmesi ve hareketli görüntüler dizisi bulunması gerekir.
- Birlikte eser sahipliği
- Sinema eserlerinde yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı eserin birlikte sahibidir; canlandırma tekniğiyle yapılanlarda animatör de sahipler arasındadır (FSEK 8/3).
- 12.06.1995 sınırı
- FSEK Ek m. 2'nin son fıkrası uyarınca sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümler, 4110 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 12.06.1995'ten sonra yapımına başlanan eserlere uygulanır.
- Yapımcı
- Filmin ilk tespitini gerçekleştiren kişi. 12.06.1995 öncesi filmlerde eser sahibi sayılır; sonraki filmlerde FSEK 80 kapsamında bağlantılı hak sahibidir ve mali hakları ancak sözleşmeye göre kullanır (FSEK 18/3).
- İcracı sanatçı
- Eseri özgün biçimde yorumlayan, icra eden sanatçı. Filmdeki oyuncu bu sıfatla FSEK 80 kapsamında komşu hak sahibidir.
- Karma nitelikli eser
- Birçok farklı unsur içeren yaratım. Ceza Genel Kurulu bilgisayar oyunlarını karma nitelikli eser saymış, sinema eseri kabul etmemiştir.
- Sinema sanatına özgü dil ve yöntem
- 5224 sayılı Kanun m. 3/b'deki sinema filmi tanımının temel koşulu. FSEK 5'teki tanımdan farklı olarak bu unsur aranır.
- FSEK 68/4 sözleşmesi
- Üç kat bedelin ferileriyle fiilen ödenmesi hâlinde taraflar arasında sözleşme kurulduğu kabul edilir; kullanım bundan sonra hukuka uygun hâle gelir.
Bir bakışta FSEK 5
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Tanım | Tespit edildiği materyale bakılmaksızın gösterilebilen, birbiriyle ilişkili hareketli görüntüler dizisi. | FSEK m. 5 |
| Aranan unsurlar | Filmin bir nesne üzerine sabitlenmesi ve hareketli görüntüler dizisi bulunması. | CGK 2018/413 |
| Estetik şart | Aranmaz; bedii, ilmi, öğretici veya teknik mahiyette olması yeterlidir. | FSEK m. 5 |
| Televizyon dizisi | Her bölümü kendi içinde tutarlı bir bütünlük taşıyan ve hususiyet kıstasını barındıran dizi film sinema eseridir. | HGK 2021/1506 |
| Tanıtım filmi | Reklam ve tanıtım filmleri de FSEK 5 çerçevesinde sinema eseri sayılabilir. | 11. HD 2025/365 (ilk derece tespiti, onandı) |
| Bilgisayar oyunu | Sinema eseri değildir; karma nitelikli eser olup bilgisayar programı korumasından yararlanır. | CGK 2018/413 |
| Eser sahipleri | Yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı; animasyonda animatör de. | FSEK m. 8/3 |
| Eski filmler | 12.06.1995'ten önce yapımına başlanan filmlerde eseri imal ettiren yapımcı tek başına eser sahibi sayılır. | FSEK Ek m. 2; HGK 2022/1638 |
| Oyuncunun hakkı | Oyuncunun icra üzerindeki komşu hakları yapımcının eser sahipliğinden bağımsızdır; aslen kazanılır. | HGK 2022/1638 |
| Olmayan hakkın devri | Sözleşme anında mevcut olmayan mali hakların devrine ilişkin tasarruflar geçersizdir. | FSEK m. 51, 52; HGK 2022/1638 |
| Gösterim alanı | Sinema salonu gösterimi için yapılan sözleşme, televizyon ve diğer umuma iletim biçimlerini kapsamaz. | HGK 2022/1638 |
| İcranın koruma süresi | Tespit edilmiş icralar, ilk tespit tarihinden itibaren yetmiş yıl korunur. | FSEK m. 82/5 |
| Tazminat sınırı | FSEK 68 ile 70/2-3 birlikte istendiğinde hüküm, bu seçeneklerden en yüksek olanla sınırlıdır. | 11. HD 2025/365 (ilk derece tespiti, onandı) |
| Bedelin ödenmesi | Üç kat bedel fiilen ödenirse FSEK 68/4 uyarınca sözleşme kurulmuş sayılır ve kullanım sürebilir. | 11. HD 2025/365 (ilk derece tespiti, onandı) |
FSEK 5 madde metni
Birinci Bölüm: Fikir ve Sanat Eserleri · A) Fikir ve sanat eserlerinin çeşitleri
Sinema eserleri — Madde 5
- (Değişik: 21/2/2001 - 4630/3 md.)Sinema eserleri, her nevi bedii, ilmi, öğretici veya teknik mahiyette olan veya günlük olayları tespit eden filmler veya sinema filmleri gibi, tespit edildiği materyale bakılmaksızın, elektronik veya mekanik veya benzeri araçlarla gösterilebilen, sesli veya sessiz, birbiriyle ilişkili hareketli görüntüler dizisidir.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 21.02.2001 | 4630 sayılı Kanun m. 3 (RG 03.03.2001, S. 24335 Mükerrer) | Madde bugünkü hâlini aldı. "Tespit edildiği materyale bakılmaksızın" ibaresi ile taşıyıcı ortamdan bağımsız koruma ilkesi getirildi; böylece film şeridi, manyetik bant, optik disk veya dijital dosya ayrımı önemini yitirdi. Aynı Kanun'un 5. maddesiyle FSEK 8 de değiştirilerek sinema eserlerinde birlikte eser sahipliği bugünkü biçimine kavuştu. |
| 07.06.1995 | 4110 sayılı Kanun (RG 12.06.1995, S. 22311) | Sinema eserlerinde eser sahipliği rejimi kökten değişti. Değişiklikten sonra yapımcı, mali hakları ancak eser sahipleriyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabilir hâle geldi. Aynı Kanunla eklenen Ek m. 2, sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümlerin yalnız 12.06.1995'ten sonra yapımına başlanan eserlere uygulanacağını düzenledi; bu nedenle eski Türk filmleri bakımından farklı bir rejim yürürlüktedir. |
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Kanunun ilk hâlinde FSEK 8, "Bir sinema eserinin sahibi onu imâl ettirendir" hükmünü taşıyordu; sinema eserini imal ettiren yapımcı tek başına eser sahibi sayılıyordu. |
Bir Görüntü Kaydı Ne Zaman Sinema Eseri Olur?
FSEK 5'in tanımı geniştir ama sınırsız değildir. Ceza Genel Kurulu iki unsur saptamıştır: filmin bir nesne üzerine sabitlenmesi ve hareketli görüntüler dizisi bulunması (Yargıtay CGK, 09.10.2018, E. 2018/398, K. 2018/413). Buna maddenin metninden gelen ortak koşul eklenir: eserin sahibinin hususiyetini taşıması (FSEK 1/B-a).
Maddede dikkat çeken üç ifade vardır:
- "Tespit edildiği materyale bakılmaksızın": 2001 değişikliğiyle gelen bu ibare, taşıyıcı ortamı önemsiz kılar. Film şeridi, manyetik bant, optik disk veya dijital dosya ayrımı yapılmaz.
- "Sesli veya sessiz": Ses, eser niteliğinin koşulu değildir.
- "Bedii, ilmi, öğretici veya teknik mahiyette": Estetik değer aranmaz. Bu, FSEK 5'i FSEK 4'ten ayıran önemli bir noktadır; bir eğitim videosu veya belgesel de sinema eseri olabilir.
Hukuk Genel Kurulu, sinema eserlerinin niteliğini şöyle betimler: bunlar, katkıları birbirinden tamamen farklı usullerde ve değerlerde olan birçok kimsenin çalışmasıyla ortaya çıkan, çeşitli çalışma ve performansların kaynaştığı karmaşık nitelikte ürünlerdir; bu nedenle sinema eserlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda değerlendirme bu karmaşık yapı göz önüne alınarak yapılmalıdır (Yargıtay HGK, 01.12.2022, E. 2020/350, K. 2022/1638).
Dizi, Reklam ve Tanıtım Filmi Sinema Eseri Sayılır mı?
Evet. FSEK 5 "filmler veya sinema filmleri gibi" diyerek sinema salonuyla sınırlı bir tanım vermez.
Televizyon dizileri. Hukuk Genel Kurulu, bir televizyon dizi filminin her bir bölümünün kendi içinde tutarlı bir bütünlük taşıması ve filmin sinema eserleri için aranan hususiyet kıstasını barındırması karşısında dizinin FSEK 5 gereğince sinema eseri niteliğinde olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 25.11.2021, E. 2018/556, K. 2021/1506). Bu ölçüt önemlidir: bölüm bazında bütünlük arandığı için her bölüm bakımından ayrı bir değerlendirme yapılabilir.
Tanıtım ve reklam filmleri. Bir uyuşmazlıkta ilk derece mahkemesi, bir tanıtım filminin FSEK 5 çerçevesinde sinema eseri niteliği taşıdığını belirlemiş; buna karşılık aynı kararda, görüntü yönetmeninin çektiği tek tek planların ve ham görüntülerin kendi başına eser vasfı taşımadığını, bunların yeni bir hususiyetle işlenmesiyle oluşan reklam filmlerinin görüntü yönetmeninin hususiyetini taşımadığını tespit etmiştir. Karar istinaf ve temyiz aşamalarından geçerek onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 23.01.2025, E. 2023/6906, K. 2025/365).
Bilgisayar oyunları. Ceza Genel Kurulu bu noktada sınırı çizer. Oyunların hareketli görüntüler içermesine rağmen sinema eseri sayılamayacağını, çünkü sinema sanatına özgü dil ve yöntemlerle meydana getirildiğinin ileri sürülemeyeceğini ve izleyiciye seyretmenin ötesinde etkileşim ile oyunu yönetme serbestisi sağladığını belirtmiştir. Kurul oyunları karma nitelikli eser saymış, yazılım tabanlı olmaları nedeniyle FSEK 2/1-1 kapsamındaki bilgisayar programı korumasından yararlandırılmaları gerektiği sonucuna varmıştır (Yargıtay CGK, 09.10.2018, E. 2018/398, K. 2018/413).
Bir Filmin Eser Sahibi Kimdir?
Cevap filmin yapımına başlandığı tarihe göre değişir. Bu, uygulamada en sık gözden kaçan ayrımdır.
12.06.1995'ten sonra yapımına başlanan filmlerde FSEK 8/3 uygulanır: yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı eserin birlikte sahibidir; canlandırma tekniğiyle yapılmış sinema eserlerinde animatör de sahipler arasındadır. Hukuk Genel Kuruluna göre bu kişilerin ayrı ayrı ve eser niteliği taşıyabilen fikrî çabalarının hususiyetlerinin birleşimi, sinema eserinin hususiyetini ortaya çıkarır (Yargıtay HGK, 01.12.2022, E. 2020/350, K. 2022/1638).
12.06.1995'ten önce yapımına başlanan filmlerde ise FSEK Ek m. 2'nin son fıkrası devreye girer: sinema eseri sahipliğine ilişkin hükümler yalnız bu tarihten sonra yapımına başlanan eserlere uygulanır. Kurul bunun sonucunu açıkça söyler: 12.06.1995'ten önce yapımına başlanan bir sinema eserini imal ettiren yapımcı, mevcut durumda tek başına eser sahibi olarak kabul edilir. Dolayısıyla eski Türk filmlerinde yönetmen, besteci ve senaryo yazarı FSEK 8/3'e dayanarak eser sahipliği iddia edemez.
Yapımcının bugünkü konumu ise ikilidir:
- Eser sahipliği: Yalnız 12.06.1995 öncesi filmlerde söz konusudur.
- Bağlantılı hak: Filmin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcı, FSEK 80 kapsamında bağlantılı hak sahibidir ve tecavüzün ref'i, men'i ve tazminat davası açabilir (Yargıtay HGK, 25.11.2021, E. 2018/556, K. 2021/1506).
- Mali hakları kullanma: FSEK 18/3 uyarınca yapımcı, mali hakları ancak eser sahibiyle yapacağı sözleşmeye göre kullanabilir.
Filmdeki Oyuncunun Hakları Yapımcıya Geçmiş Sayılır mı?
Kendiliğinden geçmez. Bu, eski filmlerin televizyonda ve dijital platformlarda gösterilmesi nedeniyle açılan davaların merkezindeki sorudur ve Hukuk Genel Kurulu bunu ayrıntılı biçimde çözmüştür (Yargıtay HGK, 01.12.2022, E. 2020/350, K. 2022/1638).
Kurulun kurduğu zincir şöyledir:
- Oyuncu icracı sanatçıdır. Başrol oyuncusu, filmdeki icrasına dayalı olarak FSEK 80/1-A ve Ek m. 2 uyarınca komşu hak sahibidir; tespit edilmiş icralar FSEK 82/5 gereğince ilk tespit tarihinden itibaren yetmiş yıl korunur.
- Bu haklar bağımsızdır. İcracı sanatçının hakları, yapımcının eser sahipliğinden kaynaklanan haklardan (FSEK 21-25) bağımsız olarak aslen kazanılmıştır; yapımcının eser sahibi olması icracının haklarına halel getirmez.
- Olmayan hak devredilemez. İcracı sanatçıların mali hakları ilk olarak 12.06.1995'te 4110 sayılı Kanunla tanınmıştır. Kurul, FSEK 51 ve 52'nin kıyasen uygulanmasından hareketle, tasarrufun yapıldığı anda mevcut olmayan mali hakların devrine ilişkin sözleşme ve tasarrufların geçersiz olduğunu belirlemiştir.
- Sözleşmenin kapsamı sınırlıdır. Kurul, filmlerin yapım tarihinde imzalanan sözleşmelerin sinema salonlarındaki gösterim hakkından ibaret olduğunu, oyunculuk ücretinin de o dönemde öngörülen kullanım alanlarına göre belirlendiğini tespit etmiştir.
Sonuç: yapımcının veya mali hakları devraldığı üçüncü kişinin filmi çoğaltması, temsil etmesi, yayınlaması veya diğer biçimlerde umuma iletmesi hâlinde eserle birlikte icra da kullanılmış olur; bu kullanımlar FSEK 80 ve Ek m. 2/3 uyarınca icracı sanatçının iznine tabidir. Oyuncunun ölümü hâlinde bu yetkiler mirasçılarına geçer.
Filmden İzinsiz Görüntü Kullanılırsa Ne İstenebilir?
Talepler hem kime karşı hem hangi kalem üzerinden ileri sürülebileceği bakımından iki başlıkta toplanır.
Kime karşı? Hukuk Genel Kurulu, bir dizinin bir karesinin izinsiz olarak bir ürünün internet tanıtımında kullanıldığı olayda geniş bir sorumluluk çerçevesi kurmuştur (Yargıtay HGK, 25.11.2021, E. 2018/556, K. 2021/1506). Kurula göre eser ve bağlantılı hakların ihlali haksız fiil niteliğindedir; sorumlu tutulacak kişi yalnız hakkı bizzat ihlal eden değildir, uygun illiyet bağı kurulabilmesi şartıyla fiile her şekilde katılan da sorumludur ve birden fazla kişinin sorumluluğu hâlinde teselsül söz konusudur. Somut olayda, ürünün üreticisi şirket içerik veya yer sağlayıcı olmasa da diğer faillerle birlikte müteselsil sorumlu tutulmuştur; gerekçe, ürünün reklamının nasıl yapılacağına özellikle üreticinin karar verdiği ve internetten satış yapan şirketin tanıtımı üretici ile dağıtıcının bilgisi dışında yapamayacağı olmuştur.
Hangi kalem üzerinden? Mali haklara tecavüzde FSEK 68 uyarınca rayiç bedelin üç katına kadar talep mümkündür; ayrıca FSEK 70 uyarınca maddi ve manevi tazminat istenebilir. Bir uyuşmazlıkta ilk derece mahkemesi, FSEK 68 ile 70'in ikinci veya üçüncü fıkrası kapsamındaki taleplerin birlikte ileri sürülmesi hâlinde talep edilen toplam bedelin, bu seçenekler uyarınca istenebilecek en çok bedel ile sınırlı olduğunu, dolayısıyla en yüksek olanına hükmedilebileceğini belirlemiş; karar onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 23.01.2025, E. 2023/6906, K. 2025/365).
Aynı kararda hesaba katılması gereken bir sonuç daha vurgulanmıştır: hükmedilen bedelin ferileriyle birlikte fiilen ödenmesi hâlinde taraflar arasında FSEK 68/4 kapsamında bir sözleşmenin kurulduğu kabul edilir ve dava konusu kullanım bu andan sonra hukuka uygun hâle gelir; davalı kullanıma devam edebilir. Bu nedenle amaç kullanımın durdurulmasıysa talepler yalnız bedel üzerine kurulmamalı, tecavüzün ref'i ve men'i de istenmelidir.
FSEK 5 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Ceza Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Kartlara sinema eseri kavramını, eser sahipliğini veya izinsiz kullanımdan sorumluluğu mahkemenin kendi gerekçesinde değerlendiren kararlar alındı. Onama ile kesinleşen kararda gerekçenin hangi mahkemeye ait olduğu kart notunda belirtildi.
Sinema eserinin unsurları ve sınırı
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Sinema eserinin iki şartı: nesne üzerine sabitlenme ve hareketli görüntüler dizisi; bilgisayar oyunları sinema eseri değildir
Olay: Bir iş yerinde yapılan aramada bandrolsüz oyun DVD'leri ele geçirilmiş; bilgisayar oyunlarının hangi eser türüne girdiği ve bandrol yükümlülüğüne tabi olup olmadığı tartışılmıştır.
Karar: Kurul, FSEK 5'teki tanımdan hareketle bir eserin sinema eseri sayılabilmesi için iki şart bulunduğunu belirlemiştir: filmin bir nesne üzerine sabitlenmesi ve hareketli görüntüler dizisi bulunması. 5224 sayılı Kanun'daki sinema filmi tanımında ise filmin sinema sanatına özgü dil ve yöntemlerle çekilmesinin temel koşul olduğunu vurgulamıştır. Bu çerçevede bilgisayar oyunlarının sinema sanatına özgü dil ve yöntemlerle meydana getirildiğinin ileri sürülemeyeceğini, muhatabına seyretmenin ötesinde etkileşim ve oyunu yönetme serbestisi sağladığını belirterek oyunların sinema eseri türüne girmediği sonucuna varmıştır. Kurul oyunları karma nitelikli eser saymış, yazılım tabanlı olmaları nedeniyle FSEK 2/1-1 kapsamındaki bilgisayar programı korumasından yararlandırılmaları gerektiğini kabul etmiş ve hükmü eksik araştırmadan bozmuştur.
“Buna göre bir eserin sinema eseri olarak kabul edilebilmesi için iki şart bulunmaktadır. Birinci şart filmin bir nesne üzerine sabitlenmesi, ikinci şart ise hareketli görüntüler dizisi bulunmasıdır.”
Ne anlama geliyor?
Hareketli görüntü içeren her ürün sinema eseri değildir. Etkileşimli içeriklerde koruma sinema eseri değil, yazılım ve karma eser üzerinden kurulur; bu, hem hak sahipliğini hem bandrol yükümlülüğünü değiştirir.
Eser sahipliğinin tarihsel değişimi ve oyuncunun komşu hakları
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
12.06.1995 öncesi filmlerde yapımcı eser sahibidir; oyuncunun komşu hakları bağımsızdır ve o dönemin sözleşmeleriyle devredilmiş sayılmaz
Olay: 12.06.1995'ten önce çekilmiş filmlerin başrol oyuncusunun mirasçıları, filmlerin sinema salonu dışındaki gösterimleri nedeniyle eser sahibi/devralan şirketten tazminat istemiştir. Uyuşmazlık, filmlerin yapım tarihinde imzalanan sözleşmelerle murisin FSEK 80 kapsamındaki icracı sanatçı haklarının devredilmiş sayılıp sayılamayacağı noktasında toplanmıştır.
Karar: Kurul önce eser sahipliğinin tarihsel seyrini ortaya koymuştur: FSEK'in ilk hâlinde sinema eserinin sahibi onu imal ettirendi; 4110 sayılı Kanunla yapımcı mali hakları ancak eser sahipleriyle sözleşmeye göre kullanabilir hâle geldi; 4630 sayılı Kanunla FSEK 8/3 bugünkü biçimini aldı. Ek m. 2'nin son fıkrası uyarınca sinema eseri sahipliği hükümleri yalnız 12.06.1995'ten sonra yapımına başlanan eserlere uygulandığından, bu tarihten önce yapımına başlanan filmleri imal ettiren yapımcı tek başına eser sahibi sayılır. Buna karşılık Kurul, oyuncunun icrası üzerindeki komşu haklarının yapımcının eser sahipliğinden bağımsız olarak aslen kazanıldığını; bu mali hakların ilk olarak 12.06.1995'te tanındığını ve FSEK 51 ile 52'nin kıyasen uygulanması gereğince tasarruf anında mevcut olmayan hakların devrinin geçersiz olduğunu belirlemiştir. O dönemin sözleşmelerinin sinema salonu gösterim hakkından ibaret bulunduğunu, oyunculuk ücretinin de o kullanım alanlarına göre belirlendiğini saptayarak mirasçıların talep hakkı bulunduğu yönündeki direnme kararını oy birliğiyle uygun bulmuştur.
“FSEK kapsamındaki malî hakların devrine dair sözleşmeler, ancak tasarrufun yapıldığı anda tanınan haklar ve koruma süreleri kapsamında geçerli olarak kabul edileceğinden tasarruf anında mevcut olmayan malî hakların devrine dair sözleşme ve tasarruflar geçersizdir.”
Ne anlama geliyor?
Eski yapımların yeni mecralarda kullanılması için oyuncudan (ölmüşse mirasçılarından) ayrı izin gerekir. Arşiv içeriği yayınlayacak kuruluşlar, hak devir zincirini yalnız yapımcı üzerinden kurmamalıdır.
Televizyon dizisi ve ihlalden sorumluluk
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Her bölümü kendi içinde bütünlük taşıyan dizi film sinema eseridir; tanıtımda kullanılan kareden üretici de müteselsil sorumludur
Olay: Bir televizyon dizisinden alınan ve başrol oyuncusu ile iki cariyenin yer aldığı fotoğraf karesi, bir tüy dökücü ürünün internet sitesindeki tanıtımında izinsiz kullanılmıştır. Ürünü üreten şirket, internet satışını başka bir şirketin yaptığını belirterek kendisine husumet yöneltilemeyeceğini savunmuştur.
Karar: Kurul, dizinin her bir bölümünün kendi içinde tutarlı bir bütünlük taşıması ve sinema eserleri için aranan hususiyet kıstasını barındırması karşısında FSEK 5 gereğince sinema eseri niteliğinde olduğunu, davacı yapımcının FSEK 80 kapsamında bağlantılı hak sahibi bulunduğunu ve ayrıca eser sahipliği hakkını devraldığını saptamıştır. Sorumluluk bakımından eser ve bağlantılı hak ihlallerinin haksız fiil niteliğinde olduğunu, uygun illiyet bağı kurulabilmesi şartıyla fiile her şekilde katılanın da sorumlu olacağını ve teselsül doğacağını belirtmiştir. Reklamın nasıl yapılacağına özellikle üreticinin karar verdiği, şirketler arasında organik bağ bulunduğu ve internetten satış yapan şirketin tanıtımı üretici ile dağıtıcının bilgisi dışında yapamayacağı gerekçesiyle, davalı üretici içerik veya yer sağlayıcı olmasa da müteselsil sorumlu kabul edilmiş ve direnme kararı uygun bulunmuştur.
“Sorumlu tutulacak kişi sadece hakkı bizzat ihlal eden değildir; illiyet bağı kurulabilmesi şartıyla, fiile her şekilde katılan da sorumludur. Birden fazla kimsenin sorumlu tutulabildiği hâllerde müteselsil sorumluluk söz konusudur.”
Ne anlama geliyor?
İzinsiz kullanımda davayı yalnız içeriği yayınlayana yöneltmek zorunlu değildir. Ürünün üreticisi, dağıtıcısı ve satıcısı arasındaki organik bağ ortaya konarak teselsül kurulabilir.
Tanıtım filmi, ham görüntü ve tazminatın sınırı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Tanıtım filmi sinema eseridir; tek tek ham planlar eser değildir ve FSEK 68 ödemesi kullanımı hukuka uygun hâle getirir
Olay: Bir görüntü yönetmeni, çektiği tanıtım filmi ile çeşitli reklam filmlerinin izinsiz kullanıldığını ileri sürerek tazminat istemiştir.
Karar: İlk derece mahkemesi, tanıtım filminin FSEK 5 çerçevesinde sinema eseri niteliği taşıdığını ve davacının birlikte eser sahipleri arasında yer aldığını belirlemiştir. Buna karşılık davacının görüntü yönetmeni olarak çektiği tek tek planların ve ham görüntülerin eser vasfı taşımadığını, bunların yeni bir hususiyetle işlenmesiyle oluşan reklam filmlerinin davacının hususiyetini taşımadığını tespit ederek bu yönden ihlal bulunmadığına karar vermiştir. Yalnız, davacının eseri olan tanıtım filminin son bölümünden planlar çıkarılarak yapılan kullanımın FSEK 21 çerçevesinde ihlal oluşturduğunu kabul etmiş; FSEK 68 ile 70/2-3 kapsamındaki taleplerin birlikte ileri sürülmesi hâlinde hükmün en yüksek seçenekle sınırlı olacağını belirterek FSEK 68 uyarınca üç kat bedele hükmetmiştir. Kararda ayrıca bedelin ferileriyle fiilen ödenmesi hâlinde FSEK 68/4 kapsamında sözleşme kurulmuş sayılacağı ve kullanımın hukuka uygun hâle geleceği vurgulanmıştır. Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını esastan reddetmiş, Daire kararı onamıştır.
“hükmedilen bedelin ferileriyle birlikte fiilen ödenmesi halinde, Yargıtay'ın yerleşik içtihadları uyarınca, taraflar arasında FSEK'in 68/4 hükmü kapsamında bir sözleşmenin oluştuğunun kabulü gerektiği, bu halde de dava konusu kullanımın yasal hale geleceği, davalı tarafça kullanıma devam edilebileceği”
Ne anlama geliyor?
Amaç kullanımın durdurulmasıysa yalnız bedel istemek yeterli değildir; tecavüzün ref'i ve men'i talepleri de kurulmalıdır. Ayrıca sinema eserinde eser sahipliği FSEK 8/3'teki sayımla sınırlıdır; görüntü yönetmeninin ham planları tek başına eser sayılmaz.
Not: Eser niteliği, ihlal ve tazminata ilişkin tespitler ilk derece mahkemesinin gerekçesindedir; karar istinafta esastan ret, temyizde onama ile kesinleşmiştir.
FSEK 5 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 1/B — Tanımlar: eser, tespit, fonogram, bağlantılı haklar
- FSEK m. 2 — İlim ve edebiyat eserleri: senaryo ve bilgisayar programları
- FSEK m. 3 — Musiki eserleri: filmin özgün müziği
- FSEK m. 4 — Güzel sanat eserleri
- FSEK m. 6 — İşlenmeler: eserin filme alınması
- FSEK m. 8 — Eser sahibi: sinema eserinde birlikte eser sahipliği
- FSEK m. 18 — Mali hakları kullanma yetkisi ve yapımcının durumu
- FSEK m. 21 — İşleme hakkı
- FSEK m. 22 — Çoğaltma hakkı
- FSEK m. 25 — Umuma iletim hakkı
- FSEK m. 27 — Koruma süresi: yetmiş yıl
- FSEK m. 68 — Mali haklara tecavüzde üç kat bedel ve sözleşme kurulması
- FSEK m. 70 — Maddi ve manevi tazminat
- FSEK m. 80 — Bağlantılı haklar: icracı sanatçı ve film yapımcısı
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Sinema eseri iddiasında iki unsuru ayrı ayrı gösterin: görüntülerin bir nesne üzerine sabitlenmesi ve hareketli görüntüler dizisi bulunması.
- 2.Estetik değer tartışmasına girmeyin; FSEK 5 bedii, ilmi, öğretici veya teknik mahiyette olmayı yeterli sayar.
- 3.Filmin yapımına başlama tarihini dosyaya baştan koyun: 12.06.1995 sınırı eser sahipliğini bütünüyle değiştirir.
- 4.12.06.1995 sonrası yapımlarda hak devir zincirini FSEK 8/3'teki dört kişi (animasyonda beş) üzerinden kurun; yalnız yapımcıyla yapılan sözleşme yeterli olmayabilir.
- 5.Arşiv içeriği yayınlayacaksanız oyuncuların FSEK 80 kapsamındaki komşu haklarını ayrıca değerlendirin; icra ilk tespit tarihinden itibaren yetmiş yıl korunur.
- 6.Eski sözleşmelere dayanıyorsanız kapsamını kontrol edin: o dönemde mevcut olmayan hakların devri geçersizdir ve salon gösterimi sözleşmesi televizyon veya dijital platform kullanımını kapsamaz.
- 7.Mali hak devrini FSEK 52 uyarınca yazılı yapın ve hakları tek tek gösterin; FSEK 51 gereğince ileride tanınacak haklara ilişkin taahhütlerin sınırlarını gözetin.
- 8.Dizi uyuşmazlıklarında bölüm bazında değerlendirme yapın; Hukuk Genel Kurulu bütünlüğü bölüm düzeyinde aramıştır.
- 9.İzinsiz kullanımda davalıyı geniş kurun: ürünün üreticisi ve dağıtıcısı, içerik veya yer sağlayıcı olmasa da illiyet bağı kurulabiliyorsa müteselsil sorumlu olabilir.
- 10.FSEK 68 ile 70/2-3 taleplerini birlikte ileri sürseniz bile hükmün en yüksek seçenekle sınırlı olacağını, ödeme yapılırsa FSEK 68/4 uyarınca kullanımın yasal hâle geleceğini hesaba katın.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.