Kısa cevap · FSEK 42
FSEK 42, telif haklarının toplu yönetiminin kurumsal çatısını kurar. Eser sahipleri ve eser sahiplerinin haklarıyla bağlantılı hak sahipleri; <strong>üyelerinin ortak çıkarlarını korumak ve Kanunla tanınmış hakların idaresini, takibini, ücretlerin tahsilini ve hak sahiplerine dağıtımını sağlamak üzere</strong>, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik ve tip statülere uygun olarak belirlenecek alanlarda <strong>birden fazla meslek birliği</strong> kurabilirler. Faaliyet için <strong>Bakanlıktan izin</strong> alınması zorunludur. Aynı alanda yeni bir birlik kurulabilmesi için en fazla üyesi olan birliğin üye tam sayısının <strong>üçte biri</strong> kadar üye niteliği taşıyan kişinin başvurması gerekir. Maddenin en önemli sonucu son fıkradadır: eser sahipleri ile bağlantılı hak sahiplerinin hakları, ülke içinde bu maddeye göre kurulan meslek birlikleri dışında <strong>başka birlik, dernek ve benzeri kuruluşlarca takip edilemez</strong>.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Meslek birliği
- Eser sahipleri ve bağlantılı hak sahiplerinin, hakların idaresi, takibi, ücretlerin tahsili ve dağıtımı için kurduğu özel hukuka tabi tüzel kişi.
- Toplu hak yönetimi
- Hakların tek tek hak sahipleri yerine meslek birlikleri aracılığıyla izlenmesi ve ücretlerin toplu olarak tahsil edilip dağıtılması sistemi.
- Faaliyet izni
- Meslek birliğinin kuruldukları alanda faaliyet gösterebilmesi için Bakanlıktan alması gereken izin (FSEK 42/1).
- Kurucu üye sayısı
- Eser sahipleri veya icracı sanatçılarda zorunlu organların asıl üye sayısının dört katı; yapımcılar veya radyo-televizyon kuruluşlarında iki katı.
- Üçte bir kuralı
- Aynı alanda yeni birlik kurulabilmesi için, o alandaki en fazla üyesi olan birliğin üye tam sayısının üçte biri kadar üye niteliği taşıyan kişinin başvurması şartı (FSEK 42/2).
- Federasyon
- Aynı alanda kurulmuş en az iki meslek birliğinin kurabildiği üst kuruluş. Aynı alanda birden fazla federasyon kurulamaz.
- Zorunlu organlar
- Genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu, teknik-bilim kurulu ve haysiyet kurulu (FSEK 42/4).
- Takip tekeli
- Eser sahipleri ile bağlantılı hak sahiplerinin haklarının, ülke içinde FSEK 42'ye göre kurulan meslek birlikleri dışında başka birlik, dernek ve benzeri kuruluşlarca takip edilememesi (FSEK 42/6).
- Yetki belgesi
- Üye hak sahibinin, alenileşmiş veya yayımlanmış eser, icra, fonogram, yapım ve yayınlarına ilişkin haklarının takibi için meslek birliğine verdiği belge (FSEK 42/A son fıkra).
Bir bakışta FSEK 42
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Amaç | Üyelerin ortak çıkarlarını korumak; hakların idaresi ve takibi, ücretlerin tahsili ve hak sahiplerine dağıtımı. | FSEK m. 42/1 |
| Çoklu birlik | Tespit edilecek alanlarda birden fazla meslek birliği kurulabilir. | FSEK m. 42/1 |
| İzin | Meslek birlikleri Bakanlıktan izin aldıktan sonra kuruldukları alanda faaliyet gösterir. | FSEK m. 42/1 |
| Kurucu üye | Eser sahipleri ve icracı sanatçılarda zorunlu organların asıl üye sayısının dört katı; yapımcı ve radyo-televizyon kuruluşlarında iki katı. | FSEK m. 42/1 |
| Yeni birlik | Aynı alanda yeni birlik için en fazla üyesi olan birliğin üye tam sayısının 1/3'ü kadar üye niteliği taşıyan kişi başvurmalıdır. | FSEK m. 42/2 |
| Federasyon | Aynı alanda en az iki birlik federasyon kurabilir; aynı alanda birden fazla federasyon kurulamaz. | FSEK m. 42/2 |
| Hukuki statü | Meslek birlikleri ve federasyon özel hukuka tabi tüzel kişilerdir; üyeler sermaye koymak ve kâr-zarara katılmakla yükümlü tutulamaz. | FSEK m. 42/3 |
| Zorunlu organlar | Genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu, teknik-bilim kurulu ve haysiyet kurulu. | FSEK m. 42/4 |
| Dernekler Kanunu | 2908 sayılı Dernekler Kanunu'nun sayılan maddeleri ceza hükümleriyle birlikte uygulanır. | FSEK m. 42/5 |
| Takip tekeli | Haklar, FSEK 42'ye göre kurulan birlikler dışında başka birlik, dernek ve benzeri kuruluşlarca takip edilemez. | FSEK m. 42/6 |
| Bedelin kapsamı | Meslek birliği talebinde bedel, ihlali tespit edilen hak sahibi ve ilgili dönemle sınırlıdır; FSEK 76/2 karinesi repertuvara genişletilemez. | HGK 2020/483 |
| Maddenin yeri | Ceza Genel Kurulunun tasnifinde "hükümete tanınan yetkiler" (m. 42, 43, 44) grubundadır. | CGK 2020/34 |
FSEK 42 madde metni
Üçüncü Bölüm: Fikrî Haklar · B) Tahditler — Hükümete tanınan yetkiler
Meslek birliklerinin kurulması — Madde 42
- (1)(Değişik birinci fıkra: 21/2/2001 - 4630/21 md.) — Bazı ibareler 5101 s.K. m. 12 ile çıkarılmış, "tüzük" ibaresi 700 s. KHK m. 24 ile değiştirilmiştir.Eser sahipleri ve eser sahiplerinin hakları ile bağlantılı hak sahipleri, üyelerinin ortak çıkarlarını korumak ve bu Kanun ile tanınmış hakların idaresini ve takibini, alınacak ücretlerin tahsilini ve hak sahiplerine dağıtımını sağlamak üzere, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik ve tip statülere uygun olarak tespit edilecek alanlarda birden fazla meslek birliği kurabilirler. Eser sahipleri veya icracı sanatçılar bakımından zorunlu organlarının asıl üye sayısının dört katı kadar; yapımcılar veya radyo-televizyon kuruluşları bakımından bu organların asıl üye sayısının iki katı kadar üye olma niteliklerini taşıyan gerçek veya tüzel kişiler meslek birliği olarak faaliyet gösterebilmek için izin almak üzere Bakanlığa başvurmak zorundadırlar. Meslek birlikleri bu izni aldıktan sonra kuruldukları alanda faaliyet gösterirler.
- (2)(Değişik: 21/2/2001 - 4630/21 md.)Aynı alanda, başka bir meslek birliğinin kurulabilmesi için, yukarıda zikredilen kurucu üye sayılarından az olmamak kaydıyla o alanda kurulmuş en fazla üyesi olan meslek birliğinin üye tam sayısının 1/3'ü kadar üye olma niteliklerini taşıyan gerçek veya tüzel kişiler faaliyet izni almak üzere Bakanlığa başvururlar. Bakanlığın bu başvuruyu uygun bularak izin vermesi halinde faaliyet gösterirler. Her birlik ihtiyaçlar doğrultusunda şubeler açarak çalışabilir. Aynı alanda kurulmuş en az iki meslek birliği, Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik ve tip statülerin belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde federasyon kurabilir. Aynı alanda birden fazla federasyon kurulamaz.
- (3)Meslek birlikleri ve federasyon özel hukuka tabi tüzelkişilerdir. Üyeleri sermaye koymak, kar ve zarara, hukuki mesuliyete iştirak etmekle yükümlü tutulamazlar.
- (4)Meslek birliklerinin ve federasyonun tip statülerinde genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu, teknik - bilim kurulu ve haysiyet kurulu mecburi organ olarak düzenlenir. Bu birliklerin ve federasyonun kurulması, kontrolü; denetlenmesi ile ilk genel kurullarını toplayabilmeleri için gerekli en az üye sayısı, diğer ihtiyari organları, kurullarının teşekkül tarzı, üye sayısı ve görevleri üyeliğe girme, çıkma ve çıkarılma şartları, şubelerini kurabilecekleri bölgelerin tespiti, yurt içi ve yurt dışındaki kamu kurum ve kuruluşları, gerçek ve özel hukuk tüzelkişileri ile olan ilişkileri, bu ilişkilerdeki hak ve yetkileri, üyeleriyle olan mali ilişkileri, elde edilen telif ücreti ve tazminatların dağıtımı ve diğer usul ve esaslara ilişkin hususlar; Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
- (5)4/10/1983 tarihli ve 2908 sayılı Dernekler Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası, 30, 37, 40, 42, 43, 44, 45, 48, 65, 66, 67, 68, 69, 70 ve 90 ıncı maddeleri, bu maddeye göre kurulacak meslek birlikleri ve federasyon için de ceza hükümleriyle birlikte uygulanır.
- (6)(Değişik: 21/2/2001 - 4630/21 md.)Eser sahipleri ile bağlantılı hak sahiplerinin bu Kanunla tanınmış hakları, ülke içinde bu maddeye göre kurulan meslek birlikleri dışında; başka birlik, dernek ve benzeri kuruluşlar tarafından takip edilemez. Bu maddede geçen üyelik, kurucu üye sayısı ve üye tam sayısı gibi hususlar bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce kurulmuş olan meslek birlikleri için de aranır. Bütün meslek birlikleri Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içerisinde bu maddede getirilen esaslara uygun hale gelmek mecburiyetindedirler. Bu süre içinde bu şartı yerine getirmeyen meslek birlikleri altı ay sonunda kendiliğinden dağılmış sayılır.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 01.11.1983 | 2936 sayılı Kanun m. 7 | Madde bütünüyle değiştirilerek bugünkü meslek birliği sisteminin temeli atıldı. Öncesinde Kanun, hakların toplu yönetimini bu ölçekte düzenlemiyordu. |
| 21.02.2001 | 4630 sayılı Kanun m. 21 (RG 03.03.2001, S. 24335 Mükerrer) | Birinci, ikinci ve son fıkralar yenilendi. Değişiklikle <strong>Bakanlıktan izin alma</strong> zorunluluğu, kurucu üye sayılarının zorunlu organ asıl üye sayısına endekslenmesi, aynı alanda yeni birlik için <strong>üçte bir</strong> kuralı, <strong>federasyon</strong> kurma imkânı ve en önemlisi hakların yalnız FSEK 42'ye göre kurulan birliklerce takip edilebileceğine dair <strong>tekel kuralı</strong> getirildi. Ayrıca mevcut birliklere altı ay içinde uyum zorunluluğu ve uymayanların kendiliğinden dağılmış sayılacağı hükme bağlandı. |
| 03.03.2004 | 5101 sayılı Kanun m. 12 | Birinci fıkradan, FSEK 52'ye uygun sözleşmelerle mali hakları kullanma yetkisini devralarak süreli olmayan yayınları çoğaltan ve yayanlara ilişkin ibare ile "gerçek kişiler" ibaresi çıkarıldı. Aynı Kanunla maddeye 42/A ve 42/B eklendi. |
| 02.07.2018 | 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m. 24 | Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine uyum kapsamında maddede geçen "Kültür Bakanlığınca hazırlanan ve Bakanlar Kurulunca onaylanan tüzük", "Bakanlıkça hazırlanan tüzük" ve "tüzükle" ibareleri <strong>"Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik"</strong> şeklinde değiştirildi. |
Meslek Birliği Nedir, Ne İş Yapar?
Telif haklarının tek tek izlenmesi pratikte imkânsızdır: bir şarkının binlerce işletmede çalındığını her hak sahibinin ayrı ayrı takip etmesi beklenemez. FSEK 42 bu soruna toplu hak yönetimi ile çözüm getirir.
Maddenin birinci fıkrası birliğin dört işlevini sayar:
- Üyelerinin ortak çıkarlarını korumak,
- Kanunla tanınmış hakların idaresini ve takibini sağlamak,
- Alınacak ücretlerin tahsilini sağlamak,
- Toplanan ücretlerin hak sahiplerine dağıtımını sağlamak.
Kuruluş iki aşamalıdır. Önce Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelik ve tip statülere uygun olarak alan tespit edilir; sonra yeterli sayıda kurucu üye niteliğini taşıyan kişi Bakanlığa başvurup izin alır. Birlik ancak bu izni aldıktan sonra kuruldukları alanda faaliyet gösterebilir.
Kurucu üye sayısı, birliğin türüne göre değişir ve zorunlu organların asıl üye sayısına endekslenmiştir:
- Eser sahipleri veya icracı sanatçılar bakımından: zorunlu organların asıl üye sayısının dört katı,
- Yapımcılar veya radyo-televizyon kuruluşları bakımından: bu organların asıl üye sayısının iki katı.
Zorunlu organlar dördüncü fıkrada sayılmıştır: genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu, teknik-bilim kurulu ve haysiyet kurulu.
Üçüncü fıkra hukuki niteliği belirler: meslek birlikleri ve federasyon özel hukuka tabi tüzel kişilerdir ve üyeleri sermaye koymak, kâr ve zarara veya hukuki mesuliyete iştirak etmekle yükümlü tutulamazlar. Beşinci fıkra ise 2908 sayılı Dernekler Kanunu'nun sayılan maddelerinin, ceza hükümleriyle birlikte bu birlikler ve federasyon için de uygulanacağını belirtir.
Ceza Genel Kurulu FSEK 42'yi, mali haklara ilişkin sınırlamalar tasnifinde "hükümete tanınan yetkiler" grubunda (m. 42, 43, 44) göstermiştir (Yargıtay CGK, 28.01.2020, E. 2017/788, K. 2020/34).
Aynı Alanda Kaç Birlik Kurulabilir?
FSEK 42 tekelci bir yapı kurmaz; birinci fıkra "tespit edilecek alanlarda birden fazla meslek birliği kurabilirler" der. Ancak yeni birlik kurmayı bir eşiğe bağlar.
Üçte bir kuralı (42/2). Aynı alanda başka bir meslek birliğinin kurulabilmesi için, kurucu üye sayılarından az olmamak kaydıyla, o alanda kurulmuş en fazla üyesi olan meslek birliğinin üye tam sayısının üçte biri kadar üye olma niteliklerini taşıyan gerçek veya tüzel kişilerin faaliyet izni almak üzere Bakanlığa başvurması gerekir. Bakanlık başvuruyu uygun bularak izin verirse birlik faaliyet gösterir.
Bu kuralın mantığı şudur: alanda temsil gücü olmayan çok sayıda birliğin kurulması, kullanıcılar bakımından izin alınacak muhatapları çoğaltarak sistemi işlemez hâle getirirdi. Eşik, yeni birliğin ciddi bir temsil kabiliyetine sahip olmasını sağlar.
Şube ve federasyon. Her birlik ihtiyaçlar doğrultusunda şubeler açarak çalışabilir. Aynı alanda kurulmuş en az iki meslek birliği, yönetmelik ve tip statülerin belirlediği usul ve esaslar çerçevesinde federasyon kurabilir; ancak aynı alanda birden fazla federasyon kurulamaz.
Ortak hareket. Çoklu birlik yapısının pratik sonucu, tarife belirlemede eşgüdüm ihtiyacıdır. FSEK 42/A/4 uyarınca aynı alanda ve/veya sektörde faaliyet gösteren birlikler tarife tespitinde, sözleşme yapılmasında ve Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer iş ve işlemlerde birlikte hareket edebilirler; FSEK 41/5-2 uyarınca protokole bağlamak suretiyle ortak tarife belirleyebilirler. Ortak tarife rejimi için FSEK 41 şerhine bakabilirsiniz.
Uyum yükümlülüğü. Son fıkra, 2001 değişikliğiyle getirilen şartların Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce kurulmuş birlikler için de aranacağını; bütün birliklerin altı ay içinde bu esaslara uygun hâle gelmek zorunda olduğunu ve bu süre içinde şartı yerine getirmeyen birliklerin altı ay sonunda kendiliğinden dağılmış sayılacağını hükme bağlamıştır.
Hakları Yalnız Meslek Birlikleri Takip Edebilir
Maddenin uygulamada en çok sonuç doğuran hükmü son fıkranın ilk cümlesidir: eser sahipleri ile bağlantılı hak sahiplerinin bu Kanunla tanınmış hakları, ülke içinde bu maddeye göre kurulan meslek birlikleri dışında; başka birlik, dernek ve benzeri kuruluşlar tarafından takip edilemez.
Bu hüküm iki yönlüdür:
- Hak sahibi kendi hakkını bizzat takip edebilir. Hüküm, birlik, dernek ve benzeri kuruluşları yasaklar; hak sahibinin kendisini veya vekilini değil.
- Kuruluş üzerinden takip ancak meslek birliğiyle mümkündür. FSEK 42'ye göre kurulmamış bir dernek veya birlik, üyelerinin telif haklarını izleyemez, bedel talep edemez ve dava açamaz.
Yetki belgesi. Meslek birliğinin üye adına hareket edebilmesi de belgeye bağlıdır. FSEK 42/A'nın son fıkrası uyarınca meslek birliğine üye eser veya bağlantılı hak sahiplerinin alenileşmiş veya yayımlanmış tüm eser, icra, fonogram, yapım ve yayınlarına ilişkin haklarının takibi meslek birliğine verilecek yetki belgesine göre yapılır. Bu nedenle uygulamada birliğin husumet ehliyetine ilişkin ilk itiraz, yetki belgesinin varlığına yöneliktir.
Talebin kapsamı. Hukuk Genel Kurulu, meslek birliği talepleri bakımından önemli bir sınır çizmiştir. Buna göre FSEK 68/1 uyarınca istenen bedel farazi bir bedeldir; bedel yalnız ihlali tespit edilen hak sahibi ve ilgili dönem bakımından hesaplanabilir ve FSEK 76/2'de öngörülen karine, birliğin repertuvarının tamamına genişletilemez (Yargıtay HGK, 30.06.2020, E. 2017/71, K. 2020/483).
Hak sahipliğinin ispatı. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, eser işletme belgesine ve eser sahipliğine dayalı bir tazminat davasında, Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğünün yazısıyla eser sahibinin davacı olduğunun anlaşıldığı hâlde ispat yükünün ters çevrilmesini bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 11. HD, 20.03.2023, E. 2022/983, K. 2023/1680). Yani hak sahipliği karine olarak kabul edilip aksini savunan tarafın ispat yükü altında olduğu gözetilmelidir.
Meslek birliklerinin yükümlülükleri ve tarife tespit esasları için FSEK 42/A, denetim rejimi için FSEK 42/B şerhlerine bakabilirsiniz.
FSEK 42 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 3 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
FSEK 42'nin kuruluş hükümlerini doğrudan uygulayan yayımlanmış karar bulunmadığından, meslek birliği taleplerinin kapsamını, hak sahipliğinin ispatını ve maddenin sistem içindeki yerini ortaya koyan kararlar seçildi. Kararların somut konusu not alanında belirtildi.
Meslek birliği talebinin kapsamı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
FSEK 68/1 uyarınca istenen bedel farazi bir bedeldir; talep ihlali tespit edilen hak sahibi ve ilgili dönemle sınırlıdır ve FSEK 76/2 karinesi repertuvara genişletilemez
Olay: Bir meslek birliği, umuma açık bir mahalde izinsiz kullanım tespit edildiğini ileri sürerek FSEK 68 uyarınca bedel talebinde bulunmuş ve hesaplamanın temsil ettiği repertuvarın tamamı üzerinden yapılmasını istemiştir. Uyuşmazlık, talep edilebilecek bedelin kapsamı, zamanaşımı ve tecavüzün ref'i ile ilan taleplerinin akıbeti noktasında toplanmıştır.
Karar: Kurul, mali hakların sınırlı sayı ilkesine tabi olduğunu; FSEK 68/1 gereğince belirlenecek bedelin farazi bir bedel olduğunu ve bu bedelin belirlenmesinde iki yöntemin benimsendiğini, sadece tecavüzün haksız fiil olduğu varsayımından hareket edilmediğini saptamıştır. Farazi sözleşme ilişkisi kurulduğu kabul edildiğinden zamanaşımının on yıl olduğunu; bedelin yalnız ihlali tespit edilen yapımcı ve bir yıllık dönem bakımından hesaplanabileceğini; FSEK 76/2'de öngörülen karinenin meslek birliğinin repertuvarının tamamına genişletilemeyeceğini belirlemiştir. Ayrıca FSEK 68 kapsamında farazi sözleşme ilişkisi kurulduğu kabul edildiğinden, tecavüz hâllerinde uygulanacak ilan hükmünün somut olayda uygulanmasının yerinde olmadığını da belirtmiştir.
“FSEK'in 68/1 maddesi gereğince belirlenecek bedelin, farazi bir bedel olduğu ve bu bedelin belirlenmesi bakımından da iki yöntemin benimsendiği, sadece tecavüzün haksız fiil olduğu varsayımından hareket edilmediği anlaşılmaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Meslek birliğinin talebi, ihlalin fiilen tespit edildiği eser ve dönemle sınırlıdır. Repertuvarın tamamı üzerinden yapılan hesaplamalara ve ilan taleplerine bu çerçevede itiraz edilebilir.
Hak sahipliğinin ispatı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Bakanlık kayıtlarıyla eser sahipliği anlaşıldığında bu karine kabul edilir ve aksini savunan taraf ispat yükü altındadır
Olay: Eser işletme belgesine ve eser sahipliğine dayanan davacı, filmlerinin izinsiz gösterildiğini ileri sürerek FSEK 68 uyarınca tazminat istemiştir. Davalı, eserlerin lisans sözleşmelerine dayalı olarak halefi olduğu şirketin kanalı tarafından yayınlandığını ve davacının hak sahibi olmadığını savunmuştur.
Karar: Daire, Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğünün cevabı yazısıyla eser sahibinin davacı olduğunun anlaşıldığını saptamıştır. Kendi önceki ilamına dayanarak, filmlerin izinsiz gösterimini yapan televizyon kanalının davalıya devredildiğini, yapılan işlemin ticari işletme devri niteliğinde olduğunu ve bu nedenle işletmeyi devralan davalının işletmenin haklarından yararlanabileceği gibi borçlarından da sorumlu olduğunu belirtmiştir. Bu durumda işletmeyi devralan davalının, devredenin yaptığı yayın nedeniyle borçlu olmadığı savunmasını yasal delillerle ispatlaması gerektiğini; davacının eser sahipliğinin karine olarak kabul edilip aksini savunan davalının ispat yükü altında olduğu gözetilerek delillerin değerlendirilmesi gerektiğini belirterek ispat yükünün ters çevrilmesini bozma sebebi saymıştır.
“davacının eser sahipliği olduğu karine olarak kabul edilip, aksini savunan davalının ispat yükü altında olduğu gözetilerek ispata yönelik varsa delilleri değerlendirilmeli”
Ne anlama geliyor?
Bakanlık kayıtları hak sahipliği bakımından güçlü bir delildir. Karşı tarafın "hak sahibi değilsiniz" savunması, ispat yükünü kendisine yükler.
Not: Kararın konusu FSEK 68 ve ispat yüküdür; buraya, meslek birliği ve hak sahibi taleplerinde hak sahipliğinin nasıl ortaya konulduğunu göstermesi nedeniyle alınmıştır.
Maddenin sistem içindeki yeri
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Meslek birliklerine ilişkin hükümler, mali haklara getirilen sınırlamalar tasnifinde hükümete tanınan yetkiler grubunda yer alır
Olay: Bir markette internet radyosu yayını müşterilere dinletilmiş; meslek birliklerinin şikâyeti üzerine işletme sahibi hakkında FSEK 71/1 uyarınca dava açılmıştır. Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı suçun unsurlarının oluşup oluşmadığında ayrılmıştır.
Karar: Kurul, eser sahibine tanınan mali ve manevi hakların Kanun'da sayılanlarla sınırlı olduğunu ve korumanın kapsamını kanun hükümlerinin içeriğinin tayin ettiğini belirtmiştir. Mali hakların kanunla getirilen sınırlamalarını altı başlıkta sıralamış; FSEK 42, 43 ve 44'ü "hükümete tanınan yetkiler" başlığı altında göstermiştir. Ayrıca basamak sistemini açıklayarak, umuma açık mahalde kullanım için basamakta yer alan hak sahiplerinden ayrı ayrı izin alınması ve uygun bedel ödenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Somut olayda suçun maddi unsurlarının oluştuğunu, ancak yayın içeriğine müdahale imkânı bulunmayan sanıkta kast bulunmadığından manevi unsurun gerçekleşmediğini kabul ederek Başsavcılık itirazını oy birliğiyle reddetmiştir.
“4- Hükümete tanınan yetkiler (mad. 42, 43, 44)”
Ne anlama geliyor?
Meslek birliği rejimi, eser sahibinin haklarını kısıtlayan bir yapı değil; bu hakların toplu olarak kullanılmasını ve idari gözetim altında işlemesini sağlayan bir düzenlemedir.
Not: Kararın somut konusu FSEK 41 ve 71'dir; buraya, FSEK 42'nin Kanun sistematiğindeki yerini göstermesi nedeniyle alınmıştır.
FSEK 42 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 10 — Eser sahipleri arasındaki birlik
- FSEK m. 41 — Umuma açık mahallerde kullanım
- FSEK m. 42/A — Meslek birliklerinin yükümlülükleri ve tarife tespiti
- FSEK m. 42/B — Meslek birliklerinin denetimi
- FSEK m. 43 — Yayınlanma ve iletime ilişkin esaslar
- FSEK m. 44 — Fikir ve sanat eserlerinin işaretlenmesi
- FSEK m. 48 — Asli iktisap
- FSEK m. 52 — Sözleşmelerde şekil
- FSEK m. 68 — Tecavüzün ref'i ve bedel
- FSEK m. 76 — Görevli mahkeme ve karineler
- FSEK m. 80 — Bağlantılı haklar
- FSEK m. 81 — Bandrol yükümlülüğü
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Meslek birliği kurmak için önce alanın tespit edilmiş olması ve Bakanlıktan izin alınması gerektiğini gözetin.
- 2.Kurucu üye sayısını birliğin türüne göre hesaplayın: eser sahibi ve icracıda dört kat, yapımcı ve yayın kuruluşunda iki kat.
- 3.Aynı alanda yeni birlik kurmak için en fazla üyesi olan birliğin üye tam sayısının üçte biri eşiğini kontrol edin.
- 4.Federasyonun en az iki birlikle kurulabileceğini ve aynı alanda birden fazla federasyon kurulamayacağını hatırlayın.
- 5.Meslek birliklerinin özel hukuka tabi tüzel kişi olduğunu, üyelerin sermaye ve zarar sorumluluğu taşımadığını gözetin.
- 6.Zorunlu organları eksiksiz oluşturun: genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu, teknik-bilim kurulu ve haysiyet kurulu.
- 7.Dernek veya birlik adı altında telif hakkı takibi yapmayın; bu yalnız FSEK 42'ye göre kurulmuş meslek birliklerine tanınmıştır.
- 8.Meslek birliğinin dava ehliyetinde yetki belgesinin varlığını ilk olarak kontrol edin.
- 9.Talep edilen bedelin, ihlali tespit edilen eser ve dönemle sınırlı olup olmadığını inceleyin.
- 10.Hak sahipliği tartışmasında Bakanlık kayıtlarını delil olarak kullanın; karine aleyhine olan taraf ispat yükü altındadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.