Kısa cevap · FSEK 41
FSEK 41, kafe, restoran, market, otel, kuaför ve benzeri <strong>umuma açık mahallerde</strong> müzik ve diğer içeriklerin kullanılmasının kurallarını belirler. Temel yükümlülük şudur: girişi ücretli veya ücretsiz umuma açık mahaller, eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanım ve/veya iletimine ilişkin <strong>FSEK 52'ye uygun sözleşme yaparak hak sahiplerinden veya üyesi oldukları meslek birliklerinden izin alır</strong> ve sözleşmelerde yazılı mali hak ödemelerini yaparlar. Madde ayrıca mahallerin <strong>sınıflandırılmasını</strong>, meslek birliklerinin <strong>tarife</strong> tespitini, dokuzuncu ayda duyuru, onuncu ayda müzakere ve <strong>uzlaştırma komisyonu</strong> takvimini ve uzlaşma sağlanamazsa yargı yolu ile <strong>tarifenin dörtte birinin</strong> yatırılması usulünü düzenler.
Bu sayfada neler var? (10 bölüm)
- FSEK 41 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- İşyerinde Müzik Çalmak İçin İzin Almak Zorunlu mu?
- Sınıflandırma ve Tarife: Ne Kadar Ödenecek?
- Anlaşma Sağlanamazsa: Dörtte Bir Kuralı
- İzinsiz Müzik Çalmak Suç mu, Tazminat mı?
- FSEK 41 Yargıtay kararları
- FSEK 41 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Umuma açık mahal
- Girişi ücretli veya ücretsiz, umumun girebildiği yerler. Kafe, restoran, market, otel, spor merkezi, kuaför ve benzeri işletmeler bu kapsamdadır.
- İzin zorunluluğu
- Umuma açık mahallerin, FSEK 52'ye uygun sözleşme yaparak hak sahiplerinden veya üyesi oldukları meslek birliklerinden izin alma yükümlülüğü (FSEK 41/1).
- Sınıflandırma
- Mahallin bölgesi, nitelik ve niceliği ile içeriğin sunulan ürün veya hizmetin ayrılmaz parçası olup olmadığına göre yapılan gruplandırma. Sınıflandırma dışı bırakılma da mümkündür (FSEK 41/2).
- Tarife
- Meslek birliklerinin sınıflandırmaya bağlı olarak tespit ettiği, kullanım ve iletimden kaynaklanan ödeme çizelgesi (FSEK 41/3).
- Ortak tarife
- Aynı sektörde faaliyet gösteren meslek birliklerinin protokole bağlayarak belirlediği tarife. Protokole taraf birlikler açısından bağlayıcıdır (FSEK 41/5).
- Takvim yılı esası
- Tarifelere ilişkin sözleşmelerde takvim yılının esas alınması ve tarifelerin takvim yılı başından itibaren geçerli olması (FSEK 41/4).
- Uzlaştırma komisyonu
- Bakanlıktan bir, Rekabet Kurumundan iki temsilci ile ilgili meslek birlikleri ve kullanıcı meslek kuruluşlarının birer temsilcisinden oluşan, tarifeleri müzakere eden komisyon (FSEK 41/8).
- Dörtte bir kuralı
- Yargılama sürecinde bir önceki yıl sözleşme yapmış mahallerin, dava konusu tarifenin dörtte birini üç ayda bir yatırmak suretiyle kullanıma devam edebilmesi (FSEK 41/10).
- Basamak sistemi
- Eserin her yeni tüketiciye ulaşmasında ve umuma açılmanın her şeklinde hak sahibinin eserden yeniden ekonomik olarak yararlanma hakkını elde etmesi.
- Dolaylı temsil
- Eserin daha önce tespit edilmiş hâlinin radyo ve televizyon yayınıyla umuma açık mahalde dinletilmesi. FSEK 24/1 kapsamında temsil sayılır.
Bir bakışta FSEK 41
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Temel yükümlülük | Umuma açık mahaller FSEK 52'ye uygun sözleşme yaparak hak sahiplerinden veya meslek birliklerinden izin alır ve ödemeleri yapar. | FSEK m. 41/1 |
| Kapsam | Girişin ücretli veya ücretsiz olması fark etmez. | FSEK m. 41/1 |
| Sınıflandırma ölçütleri | Bölgenin özelliği, mahallin nitelik ve niceliği, içeriğin sunulan ürün veya hizmetin ayrılmaz parçası ve katkısı olup olmadığı. | FSEK m. 41/2 |
| Sınıflandırma dışı | Mahaller sınıflandırılabileceği gibi sınıflandırma dışı da bırakılabilir. | FSEK m. 41/2 |
| Tarife takvimi | Tarifeler dokuzuncu ayda duyurulur; onuncu ayda uzlaşma sağlanamazsa ay sonuna kadar uzlaştırma komisyonu talep edilebilir. | FSEK m. 41/6, 41/7 |
| Komisyon süresi | Komisyon talepten itibaren on beş gün içinde kurulur ve kuruluşundan itibaren on beş gün içinde raporunu verir. | FSEK m. 41/8, 41/9 |
| Yargı yolu | Sözleşme yapılamazsa taraflar yargı yoluna başvurabilir. | FSEK m. 41/10 |
| Dörtte bir | Bir önceki yıl sözleşme yapmış mahaller, tarifenin 1/4'ünü üç ayda bir yatırarak kullanıma devam edebilir; ödenen tutar mahsup edilir. | FSEK m. 41/10 |
| İlk kez sözleşme | Bir önceki yıl sözleşme yapmamış veya ilk kez sözleşme yapacak mahallerin kullanımı meslek birliklerinin iznine bağlıdır. | FSEK m. 41/10 |
| Tarife esasları | Tarife tespitinde ve uzlaşmazlıkların hâllinde FSEK 42/A'nın üçüncü fıkrasındaki esaslar dikkate alınır. | FSEK m. 41/11 |
| Sinema eserleri | Meslek birliği aracılığıyla talep, sinema eserleri bakımından zorunlu değildir. | FSEK m. 41/12 |
| Dolaylı temsil | Eserin daha önce tespit edilmiş hâlinin radyo-televizyon yayınıyla umuma açık mahalde iletilmesi FSEK 24/1 kapsamında dolaylı temsildir. | CGK 2020/508 |
| Basamak | Satın alma ile edinilen yararlanma kişisel çevreyle sınırlıdır; umuma açık mahalde kullanım için basamaktaki her hak sahibinden izin gerekir. | CGK 2020/34 |
| Cezai sorumluluk | Yayın akışına müdahale yetkisi bulunmayan işletmecide kast yoksa suç oluşmaz; tazmini sorumluluk ayrıdır. | 7. CD 2021/16660 |
| Tarifenin sınırı | Tarife bedeli, yalnız ihlali tespit edilen hak sahibi ve ilgili dönemle sınırlı olarak hesaplanır; FSEK 76/2 karinesi repertuvarın tamamına genişletilemez. | HGK 2020/483 |
FSEK 41 madde metni
Üçüncü Bölüm: Fikrî Haklar · B) Tahditler — III. Hususi menfaat mülahazasiyle
Umuma açık mahallerde eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanılması — Madde 41
- (1)(Değişik: 3/3/2004-5101/11 md.)Girişi ücretli veya ücretsiz umuma açık mahaller; eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanım ve/veya iletimine ilişkin 52 nci maddeye uygun sözleşme yaparak hak sahiplerinden veya üyesi oldukları meslek birliklerinden izin alır ve sözleşmelerde yazılı malî hak ödemelerini bu madde hükümlerine göre yaparlar.
- (2)Eser, icra, fonogram, yapım ve yayınları kullanan ve/veya ileten umuma açık mahaller; mahallin bulunduğu bölgenin özelliği, mahallin nitelik ve niceliği, fikrî mülkiyete konu eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların mahalde sunulan ürün veya hizmetin ayrılmaz bir parçası ve ürün veya hizmete katkısı olup olmadığı ve benzeri hususlar dikkate alınmak suretiyle sınıflandırılır veya sınıflandırma dışı bırakılır.
- (3)Faaliyet gösterdikleri sektörlerde; eser sahipleri ve/veya bağlantılı hak sahipleri meslek birlikleri, yapılan sınıflandırmaya bağlı olarak eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanımından ve/veya iletiminden kaynaklanan ödemelere ilişkin tarifeleri tespit ederler. Meslek birlikleri ile umuma açık mahaller arasındaki sözleşmeler, bu tarife bedelleri veya taraflarca yapılabilecek müzakereler sonucu belirlenecek bedeller üzerinden yapılır.
- (4)Tarifelere ilişkin sözleşmelerde takvim yılı esas alınır ve bu tarifeler takvim yılı başından itibaren geçerli olur.
- (5)Bu madde hükümlerinin uygulanmasını teminen: 1. Meslek birlikleri temsil ettikleri eser, icra, fonogram ve yapımlar ile üyelerine ilişkin bilgileri, Bakanlığa bildirmek zorundadırlar. Bu bildirimler her üç ayda bir güncellenir ve Bakanlıkça oluşturulan ortak bir veri tabanı üzerinden ilgili taraflara açılır. 2. Eser sahipleri alanında kurulmuş meslek birlikleri veya bağlantılı hak sahipleri alanında kurulmuş meslek birlikleri veya aynı sektörlerde faaliyet gösteren meslek birlikleri, biraraya gelerek protokole bağlamak suretiyle ortak tarifeler belirleyebilirler. Ortak tarifeler protokole taraf meslek birlikleri açısından bağlayıcıdır.
- (6)Meslek birlikleri, tarifeler veya ortak tarifeleri her takvim yılının dokuzuncu ayında kullanıcıları temsil eden ve kanunla kurulmuş kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile Bakanlığa bildirirler ve kamuoyuna duyururlar. Umuma açık mahaller, müzakere ve sözleşme yapılmasına ilişkin verecekleri bağlayıcı nitelikteki yetki belgeleri ile üye oldukları meslek kuruluşları aracılığıyla da tarifeleri veya ortak tarifeleri müzakere edebilir ve sözleşme yapabilirler. Ancak, tarifelerin götürü usulde tespit edilmesi halinde umuma açık mahaller sadece meslek kuruluşları aracılığı ile müzakere edebilir ve sözleşme yapabilirler.
- (7)Onuncu ayda umuma açık mahaller veya meslek kuruluşları ile meslek birlikleri arasında tarifeler veya ortak tarifeler üzerinde uzlaşma sağlanamaması ve sözleşme yapılamaması halinde, en geç bu ayın sonuna kadar, meslek birlikleri ve/veya meslek kuruluşları tarafından bu tarifelerin Bakanlıkça oluşturulacak uzlaştırma komisyonunda müzakere edilmesi talep edilebilir.
- (8)Uzlaştırma komisyonu, taraflardan birinin talebi ve Bakanlığın uygun görmesi halinde, tarifeleri müzakere etmek üzere, Bakanlık tarafından talep tarihinden itibaren onbeş gün içinde oluşturulur. Komisyon Bakanlıktan bir, Rekabet Kurumundan iki temsilci ve ilgili meslek birlikleri ile kullanıcıları temsil eden meslek kuruluşlarının birer temsilcisinden oluşur. Bakanlık temsilcisi aynı zamanda komisyon başkanıdır.
- (9)Komisyon, oluşturulduğu tarihten itibaren onbeş gün içinde, raporunu hazırlayarak, Bakanlığa ve taraflara bildirir. Umuma açık mahaller ve meslek birlikleri, Komisyon raporunun açıklandığı tarihten itibaren onbeş gün içinde, meslek birliklerinin açıklamış oldukları tarifeleri veya müzakereler neticesinde mutabakata vardıkları tarifeleri sözleşmeye bağlayabilirler.
- (10)Meslek birliklerince belirlenen tarife veya ortak tarifeler üzerinden sözleşmenin yapılmaması halinde, taraflar yargı yoluna başvurabilirler. Yargılama sürecinde, bir önceki yıl sözleşme yapmış olan mahaller, ilgili meslek birlikleri aksini bildirmedikçe, dava konusu tarifenin 1/4'ünü dava sonuçlanıncaya kadar her üç ayda bir meslek birlikleri adına açılmış banka hesabına yatırmak suretiyle eser, icra, fonogram, yapım ve yayınları kullanabilir ve/veya iletebilirler. Bir önceki yıl sözleşme yapmamış umuma açık mahaller ile ilk defa sözleşme yapacak umuma açık mahallerin bu fıkrada öngörüldüğü şekilde eser, icra, fonogram, yapım ve yayınları kullanabilmeleri ve/veya iletebilmeleri ise ilgili meslek birliklerinin iznine bağlıdır. Dava sonuçlanıncaya kadar bu şekilde ödenen miktar, mahkeme kararıyla tespit edilen tarife bedelinden mahsup edilir.
- (11)Tarifelerin tespit edilmesinde ve uzlaşmazlıkların hallinde, bu Kanunun 42/A maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan, tarife tespitine ilişkin esaslar dikkate alınır.
- (12)Fıkrada yer alan "ancak" ibaresi, Anayasa Mahkemesinin 24/3/2010 tarihli ve E. 2007/33, K. 2010/48 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir.Mahallerde kullanılan ve/veya iletimi yapılan eser, icra, fonogram, yapım ve yayınlar üzerinde hak sahibi olan gerçek veya tüzel kişiler, bunların kullanımına ve/veya iletimine ilişkin ödemelerin yapılmasını yetki verdikleri meslek birlikleri aracılığı ile talep edebilirler. Sinema eserleri bakımından bu fıkranın uygulanması zorunlu değildir.
- (13)Sınıflandırma, uzlaştırma komisyonuna başvuru halinde Bakanlıkça alınacak ücretler ve uzlaştırma komisyonunun çalışması ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Madde, işaret, ses ve görüntü taşıyıcılarının umuma açık yerlerde kullanılmasına ilişkin kısa bir düzenleme olarak kabul edildi. Meslek birliği, tarife ve uzlaştırma rejimi o dönemde mevcut değildi. |
| 03.03.2004 | 5101 sayılı Kanun m. 11 | Madde bütünüyle değiştirildi ve bugünkü kapsamlı hâline getirildi. Kenar başlığı <strong>"4. İşaret, ses ve/veya görüntü taşıyıcılarının umuma açık yerlerde kullanılması"</strong> iken <strong>"4. Umuma açık mahallerde eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanılması ve/veya iletilmesine ilişkin esaslar"</strong> olarak yenilendi. Değişiklikle <strong>sınıflandırma</strong>, <strong>tarife</strong>, <strong>ortak tarife</strong>, <strong>uzlaştırma komisyonu</strong> ve yargılama sürecinde <strong>dörtte bir</strong> ödeme rejimi getirildi. |
| 24.03.2010 | Anayasa Mahkemesi, E. 2007/33, K. 2010/48 | Maddenin on dördüncü fıkrasında (yürürlükteki metinde on ikinci fıkra) yer alan <strong>"ancak"</strong> ibaresi iptal edildi. İptal sonucunda hak sahiplerinin ödemelerin yapılmasını meslek birlikleri aracılığıyla talep etmesine ilişkin fıkra, yalnız meslek birliği yolunu zorunlu kılan bir sınırlama olmaktan çıkmıştır. |
İşyerinde Müzik Çalmak İçin İzin Almak Zorunlu mu?
Zorunludur. FSEK 41/1 tereddüde yer bırakmaz: girişi ücretli veya ücretsiz umuma açık mahaller; eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanım ve/veya iletimine ilişkin FSEK 52'ye uygun sözleşme yaparak hak sahiplerinden veya üyesi oldukları meslek birliklerinden izin alır ve sözleşmelerde yazılı mali hak ödemelerini yaparlar.
Bu yükümlülüğün gerekçesini Ceza Genel Kurulu basamak sistemi ile açıklar (Yargıtay CGK, 28.01.2020, E. 2017/788, K. 2020/34). Buna göre eserin her yeni tüketiciye ulaşmasında yahut umuma açılmanın her şeklinde hak sahibi eserden yeniden ekonomik olarak yararlanma hakkını elde eder. Bir CD veya dijital nüshayı satın alan kişi mülkiyet yanında eserden yararlanma hakkı edinir; ancak bu yararlanmayı sadece kendisi, ailesi ve yakın tanıdık çevresiyle sınırlı olarak gerçekleştirebilir. Eser, kişisel bağlantı içinde olmadığı çevrenin yararlanmasına sunulduğu anda hak sahibinin yeniden yararlanma hakkı doğar.
Kurulun verdiği örnek doğrudan uygulamaya ilişkindir: satın alınan müzik eserini içeren CD'nin veya televizyon ya da radyodan yayınlanan müzik eserinin umuma açık otel, spor merkezi, kahvehane, market ve restoran gibi bir yerde dinletilmesi hâlinde hak sahipleri, yararlanan çevrenin genişlemesi sebebiyle yeniden ücret isteyebilirler. Ayrıca CD'nin satın alınmış olması veya yayının televizyon aracılığıyla umuma iletimine izin verilmiş olması, eserin umuma açık mahalde temsiline ilişkin kullanım hakkını vermez; bu nedenle kullanıcı, basamakta yer alan hak sahiplerinden ayrı ayrı izin almak ve uygun bir bedel ödemek zorundadır.
Ceza Genel Kurulu başka bir kararında kullanımın hukuki niteliğini de belirlemiştir: eserin canlı olmayan, başka bir ifadeyle daha önce tespit edilmiş hâlinin radyo ve televizyon yayınıyla umuma açık mahalde iletilmesi FSEK 24/1 kapsamında dolaylı temsil niteliğindedir (Yargıtay CGK, 08.12.2020, E. 2018/397, K. 2020/508). Temsil hakkının kapsamı için FSEK 24, umuma iletim için FSEK 25 şerhlerine bakabilirsiniz.
Sınıflandırma ve Tarife: Ne Kadar Ödenecek?
FSEK 41 bedeli doğrudan belirlemez; bir usul kurar.
1. Sınıflandırma (41/2). Umuma açık mahaller şu ölçütlere göre sınıflandırılır veya sınıflandırma dışı bırakılır:
- Mahallin bulunduğu bölgenin özelliği,
- Mahallin nitelik ve niceliği,
- İçeriğin mahalde sunulan ürün veya hizmetin ayrılmaz bir parçası ve ürün veya hizmete katkısı olup olmadığı,
- Benzeri hususlar.
Üçüncü ölçüt pratikte belirleyicidir: müziğin faaliyetin vazgeçilmez bir unsuru olduğu bir eğlence mekânı ile müziğin fon olarak kullanıldığı bir market aynı kefeye konulmaz.
2. Tarife (41/3-41/5). Meslek birlikleri, yapılan sınıflandırmaya bağlı olarak tarifeleri tespit eder. Sözleşmeler bu tarife bedelleri veya taraflarca yapılabilecek müzakereler sonucu belirlenecek bedeller üzerinden yapılır. Aynı sektörde faaliyet gösteren birlikler protokole bağlayarak ortak tarife belirleyebilir; ortak tarife protokole taraf birlikler açısından bağlayıcıdır. Tarifelerde takvim yılı esas alınır ve tarifeler takvim yılı başından itibaren geçerli olur.
3. Takvim (41/6-41/9). Süreç sıkı bir takvime bağlanmıştır:
- Dokuzuncu ay: Meslek birlikleri tarifeleri, kullanıcıları temsil eden kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ve Bakanlığa bildirir ve kamuoyuna duyurur.
- Onuncu ay: Uzlaşma sağlanamaz ve sözleşme yapılamazsa, en geç ay sonuna kadar tarifelerin uzlaştırma komisyonunda müzakere edilmesi talep edilebilir.
- Komisyonun kurulması: Talepten itibaren on beş gün içinde; Bakanlıktan bir, Rekabet Kurumundan iki temsilci ile ilgili meslek birlikleri ve kullanıcı meslek kuruluşlarının birer temsilcisinden oluşur. Başkan Bakanlık temsilcisidir.
- Rapor: Komisyon kuruluşundan itibaren on beş gün içinde raporunu Bakanlığa ve taraflara bildirir. Taraflar raporun açıklanmasından itibaren on beş gün içinde sözleşme yapabilir.
Bir usul ayrıntısı önemlidir: umuma açık mahaller, bağlayıcı yetki belgesi vererek üye oldukları meslek kuruluşları aracılığıyla da müzakere edebilir. Ancak tarifelerin götürü usulde tespit edilmesi hâlinde umuma açık mahaller sadece meslek kuruluşları aracılığıyla müzakere edebilir ve sözleşme yapabilirler.
Tarife tespitinde ve uzlaşmazlıkların hâllinde FSEK 42/A'nın üçüncü fıkrasındaki esaslar dikkate alınır (41/11).
Anlaşma Sağlanamazsa: Dörtte Bir Kuralı
FSEK 41/10, uyuşmazlık sırasında işletmenin kapanmasını önlemek için özel bir mekanizma kurar. Meslek birliklerince belirlenen tarife veya ortak tarifeler üzerinden sözleşme yapılmazsa taraflar yargı yoluna başvurabilir. Yargılama sürecinde ise iki farklı rejim işler:
Bir önceki yıl sözleşme yapmış mahaller: İlgili meslek birlikleri aksini bildirmedikçe, dava konusu tarifenin dörtte birini dava sonuçlanıncaya kadar her üç ayda bir meslek birlikleri adına açılmış banka hesabına yatırmak suretiyle eser, icra, fonogram, yapım ve yayınları kullanabilir ve/veya iletebilirler. Dava sonuçlanıncaya kadar ödenen miktar, mahkeme kararıyla tespit edilen tarife bedelinden mahsup edilir.
Bir önceki yıl sözleşme yapmamış veya ilk defa sözleşme yapacak mahaller: Bu mahallerin aynı şekilde kullanabilmesi ve iletebilmesi ilgili meslek birliklerinin iznine bağlıdır. Yani dörtte bir kuralı otomatik bir hak değildir; geçmişte sözleşme yapmış olanlara tanınmıştır.
Bedelin sınırı. Hukuk Genel Kurulu, meslek birliği talepleri bakımından önemli bir sınır çizmiştir: bedel yalnız ihlali tespit edilen hak sahibi ve ilgili dönem bakımından hesaplanır; FSEK 76/2'deki karine, meslek birliğinin repertuvarının tamamına genişletilemez (Yargıtay HGK, 30.06.2020, E. 2017/71, K. 2020/483).
Sinema eserleri istisnası. FSEK 41/12'nin son cümlesi uyarınca, hak sahiplerinin ödemelerin yapılmasını yetki verdikleri meslek birlikleri aracılığıyla talep etmesine ilişkin fıkranın uygulanması sinema eserleri bakımından zorunlu değildir. Ayrıca aynı fıkrada yer alan "ancak" ibaresi Anayasa Mahkemesinin 24.03.2010 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.
Sınıflandırma, uzlaştırma komisyonuna başvuru hâlinde alınacak ücretler ve maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir (41/13).
İzinsiz Müzik Çalmak Suç mu, Tazminat mı?
Bu ayrım, işletme sahipleri bakımından en çok merak edilen noktadır ve Yargıtay uygulaması nettir: maddi unsur oluşsa bile kast yoksa suç oluşmaz; ancak tazmini sorumluluk devam edebilir.
Ceza Genel Kurulu bir market uyuşmazlığında, internet radyosu yayınının markette müşterilere dinletilmesiyle FSEK 71/1'deki mali haklara tecavüz suçunun maddi unsurlarının oluştuğunu saptamış; buna karşılık radyo kuruluşunca yapılmakta olan yayın içeriğine müdahale yetkisi ve imkânı bulunmayan sanığın hangi eserlerin yayınlanacağını bilemeyeceğinden manevi unsurun gerçekleşmediğini kabul etmiştir (Yargıtay CGK, 28.01.2020, E. 2017/788, K. 2020/34).
Yargıtay 7. Ceza Dairesi aynı çizgiyi bir kafe uyuşmazlığında sürdürmüştür. Daire, FSEK 41/1 ve 43 ile 52. maddedeki yazılı şekil şartını aktardıktan sonra Türk Ceza Kanunu'nun 21. maddesindeki kast kavramına dayanmış ve şu sonuca varmıştır: yayın akışı ve koşulları hususunda hiçbir tasarruf yetkisi bulunmaksızın bir müzik eserini televizyon kanalı üzerinden yapılan yayın aracılığıyla işletmesinde müşterilerine dinletmekten/izletmekten ibaret eylemin hukuki ihtilaf niteliğinde olduğu; sanığın tazmini anlamda sorumluluğundan bahsedilebilirse de cezai yönden suç kastı bulunmadığı gözetilmeden beraati yerine mahkûmiyetine karar verilmesi kanuna aykırıdır (Yargıtay 7. CD, 07.12.2021, E. 2021/17209, K. 2021/16660).
Bu içtihadın pratik sonuçları şunlardır:
- Radyo veya televizyon yayınını açmak — işletmecinin yayın akışına müdahale imkânı yoksa kast tartışması lehine sonuç verebilir.
- Kendi seçtiği çalma listesini çalmak — burada hangi eserlerin kullanıldığı işletmecinin tasarrufundadır; kast savunması güçlüğe düşer.
- Her hâlde hukuki sorumluluk ayrıdır — ceza yönünden beraat, FSEK 68 ve 70 uyarınca bedel ve tazminat talebini ortadan kaldırmaz.
Hukuki sonuçlar için FSEK 22 ve FSEK 24 şerhlerine bakabilirsiniz.
FSEK 41 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 4 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Ceza Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Kartlar, umuma açık mahallerde kullanımın hukuki niteliğini, izin zorunluluğunu, cezai sorumluluğun sınırını ve bedelin kapsamını doğrudan değerlendiren kararlardan seçildi. Konusu başka maddelere ilişkin karar, buraya alınma nedeni not alanında belirtilerek eklendi.
Basamak sistemi ve izin zorunluluğu
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Umuma açık mahalde kullanım için basamaktaki her hak sahibinden ayrı ayrı izin ve bedel gerekir; maddi unsur oluşsa bile kast yoksa suç oluşmaz
Olay: Bir markette, internet üzerinden yayın yapan bir radyo kanalının yayını bilgisayar aracılığıyla işletmenin hoparlör sisteminden müşterilere dinletilmiştir. Meslek birliklerinin şikâyeti üzerine tespit tutanağı düzenlenmiş ve işletme sahibi hakkında FSEK 71/1 uyarınca dava açılmıştır. Özel Daire çoğunluğu ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, suçun unsurlarının oluşup oluşmadığında ayrılmıştır.
Karar: Kurul, basamak sistemini açıklayarak eserin her yeni tüketiciye ulaşmasında ve umuma açılmanın her şeklinde hak sahibinin yeniden ekonomik yararlanma hakkı elde ettiğini belirtmiştir. Satın alma ile edinilen yararlanmanın kişi, aile ve yakın tanıdık çevresiyle sınırlı olduğunu; eser kişisel bağlantı bulunmayan çevrenin yararlanmasına sunulduğu anda hak sahibinin yeniden yararlanma hakkının doğacağını saptamıştır. CD'nin satın alınmış olmasının veya yayının televizyonla umuma iletimine izin verilmiş olmasının, eserin umuma açık mahalde temsiline ilişkin kullanım hakkını vermediğini; kullanıcının basamaktaki hak sahiplerinden ayrı ayrı izin alması ve uygun bedel ödemesi gerektiğini vurgulamıştır. Somut olayda markette son tüketici konumunda olan, aralarında şahsi bağlantı bulunmayan ve bu nedenle umum sayılan müşterilere FSEK 24/1 kapsamında dolaylı temsil gerçekleştiğinden suçun maddi unsurlarının oluştuğunu; ancak yayın içeriğine müdahale imkânı bulunmayan sanığın kasten hareket etmediğini kabul ederek Başsavcılık itirazını oy birliğiyle reddetmiştir.
“Müzik eseri içeren CD'nin satın alınması şahsi kullanıma ilişkin yararlanma iznini sağlamasına rağmen müzik eserinin umuma yönelik temsiline veya müzik eserinin televizyon ya da radyo aracılığıyla umuma iletimine izin verilmiş olması, anılan eserin umuma açık mahalde temsiline ilişkin kullanım hakkını vermeyecektir.”
Ne anlama geliyor?
İşletmede müzik kullanmak için ayrı izin ve bedel gerekir; satın alınan nüsha veya yayın aboneliği bu izni karşılamaz. Buna karşılık cezai sorumluluk için kast şarttır.
Dolaylı temsilin niteliği
Yargıtay Ceza Genel Kurulu
Eserin daha önce tespit edilmiş hâlinin radyo ve televizyon yayınıyla umuma açık mahalde iletilmesi FSEK 24/1 kapsamında dolaylı temsildir
Olay: Umuma açık bir mahalde, hak sahiplerinden izin alınmaksızın radyo ve televizyon yayını aracılığıyla müzik eserleri dinletilmiş; FSEK'e aykırılıktan dava açılmıştır. Uyuşmazlık, eylemin FSEK kapsamında hangi mali hakkı ihlal ettiği ve suçun unsurlarının oluşup oluşmadığı noktasında toplanmıştır.
Karar: Kurul, temsil ile umuma iletim arasındaki ayrımı ortaya koymuş; temsilde kişilerin aynı yerde toplanmasının zorunlu olmadığını ve eserin gerçekten dinlenmiş olmasının gerekmediğini belirtmiştir. Eserin canlı olmayan, başka bir ifadeyle daha önce tespit edilmiş hâlinin radyo ve televizyon yayınıyla iletilmesinin FSEK 24/1 kapsamında dolaylı temsil niteliğinde olduğunu saptamıştır. Somut olayda FSEK 24/1 kapsamında dolaylı temsil ile FSEK 25/2 kapsamında umuma iletim bakımından suçun maddi unsurlarının oluştuğunu; ancak sanıkta kast bulunmadığını kabul ederek hükmün bozulmasına karar vermiştir.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“daha önce tespit edilmiş hâlinin radyo ve televizyon yayınıyla veya telli/telsiz herhangi bir şekilde gerçekleşen iletiminin, radyo veya televizyon yahut herhangi bir cihazla belli bir yerde toplanmış aralarında şahsi bağlantı olmayan ve bu nedenle umum sayılan kişilere gösterilmesi veya dinletilmesi 5846 sayılı Kanun'un 24/1. maddesi kapsamında dolaylı temsil niteliğindedir.”
Ne anlama geliyor?
İşletmede kayıt çalmak da yayın açmak da hukuken temsildir. Müşterilerin müziği fiilen dinleyip dinlememesi veya aynı anda aynı yerde bulunması sonucu değiştirmez.
Kast ve tazmini sorumluluk ayrımı
Yargıtay 7. Ceza Dairesi
Yayın akışı üzerinde tasarruf yetkisi bulunmayan işletmecinin eylemi hukuki ihtilaf niteliğindedir; tazmini sorumluluk doğsa bile suç kastı yoktur
Olay: Bir kafe işletmecisi, televizyon kanalı üzerinden yapılan yayın aracılığıyla işletmesinde müşterilerine müzik eseri dinletmiş/izletmiştir. İşletmeci hakkında FSEK'e aykırılıktan mahkûmiyet kararı verilmiştir.
Karar: Daire, FSEK 41/1'in umuma açık mahallere FSEK 52'ye uygun sözleşme yaparak hak sahiplerinden veya meslek birliklerinden izin alma yükümlülüğü getirdiğini; FSEK 43'ün ise radyo-televizyon kuruluşları ile uydu ve kablolu yayın kuruluşlarına önceden izin alma zorunluluğu öngördüğünü ve radyo ile televizyon kuruluşlarının umuma ilettikleri musiki eserleri yönünden meslek birlikleriyle FSEK 52 kapsamında yazılı sözleşme yapma zorunluluğu bulunduğunu aktarmıştır. Türk Ceza Kanunu'nun 21. maddesindeki kast kavramına dayanarak, kastın oluşabilmesi için kişinin eylemin bütün bileşenlerini bilmesi ve sonucunu istemesi gerektiğini; bu unsurun bulunmamasının kasıtlı suçlar yönünden cezalandıramama sonucunu doğurduğunu belirtmiştir. Yayın akışı ve koşulları hususunda hiçbir tasarruf yetkisi bulunmaksızın televizyon yayını aracılığıyla müzik dinletmekten ibaret eylemin hukuki ihtilaf niteliğinde olduğunu; sanığın tazmini anlamda sorumluluğundan bahsedilebilirse de cezai yönden suç kastı bulunmadığını belirterek beraat yerine mahkûmiyet kararı verilmesini kanuna aykırı bulmuş ve hükmü oy birliğiyle bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“yayın akışı ve koşulları hususunda hiçbir tasarruf yetkisi bulunmaksızın, bir müzik eserini televizyon kanalı üzerinden yapılan yayın aracılığıyla ... işletmesinde müşterilerine dinletmekten/izletmekten ibaret eylemin hukuki ihtilaf niteliğinde olduğu nazara alındığında sanığın tazmini anlamda sorumluluğundan bahsedilebilir ise de, cezai yönden suç kastı bulunmadığı”
Ne anlama geliyor?
Yayını açmakla kendi listesini çalmak arasındaki fark burada ortaya çıkar. Yayın akışına müdahale imkânı yoksa ceza sorumluluğu doğmaz; ancak hukuki sorumluluk ve bedel talebi ayrıca değerlendirilir.
Bedelin sınırı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Meslek birliği talebinde bedel yalnız ihlali tespit edilen hak sahibi ve ilgili dönemle sınırlı hesaplanır; FSEK 76/2 karinesi repertuvara genişletilemez
Olay: Bir meslek birliği, izinsiz kullanım nedeniyle FSEK 68 uyarınca bedel talebinde bulunmuş ve hesaplamanın temsil ettiği repertuvarın tamamı üzerinden yapılmasını istemiştir. Uyuşmazlık, talep edilebilecek bedelin kapsamı ve zamanaşımı noktasında toplanmıştır.
Karar: Kurul, mali hakların sınırlı sayı ilkesine tabi olduğunu; FSEK 68/1 uyarınca istenen bedelin farazi sözleşme esasına dayandığını ve bu nedenle on yıllık zamanaşımına tabi bulunduğunu belirlemiştir. Bedelin yalnız ihlali tespit edilen yapımcı ve bir yıllık dönem bakımından hesaplanabileceğini; FSEK 76/2'de öngörülen karinenin meslek birliğinin repertuvarının tamamına genişletilemeyeceğini saptamıştır.
“FSEK'in 68/1 maddesi gereğince belirlenecek bedelin, farazi bir bedel olduğu ve bu bedelin belirlenmesi bakımından da iki yöntemin benimsendiği, sadece tecavüzün haksız fiil olduğu varsayımından hareket edilmediği anlaşılmaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Meslek birliğinin talebi, ihlalin fiilen tespit edildiği eser ve dönemle sınırlıdır. Repertuvarın tamamı üzerinden yapılan hesaplamalara itiraz edilebilir.
Not: Kararın konusu ağırlıklı olarak FSEK 68 ve 76'dır; buraya, umuma açık mahallerde kullanım nedeniyle meslek birliklerince istenen bedelin kapsamını göstermesi nedeniyle alınmıştır.
FSEK 41 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 22 — Çoğaltma hakkı
- FSEK m. 24 — Temsil hakkı
- FSEK m. 25 — Umuma iletim hakkı
- FSEK m. 38 — Şahsen kullanma
- FSEK m. 40 — Kopya ve teşhir
- FSEK m. 42 — Meslek birliklerinin kurulması
- FSEK m. 42/A — Meslek birliklerinin yükümlülükleri ve tarife tespiti
- FSEK m. 43 — Yayınlanma ve iletime ilişkin esaslar
- FSEK m. 52 — Sözleşmelerde şekil
- FSEK m. 68 — Tecavüzün ref'i ve bedel
- FSEK m. 76 — Görevli mahkeme ve karineler
- FSEK m. 80 — Bağlantılı haklar
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.İşletmenizde müzik veya yayın kullanacaksanız hak sahiplerinden veya meslek birliklerinden FSEK 52'ye uygun yazılı sözleşmeyle izin alın.
- 2.Girişin ücretsiz olmasının yükümlülüğü ortadan kaldırmadığını gözetin.
- 3.Satın aldığınız nüshanın veya yayın aboneliğinin işletmede kullanım hakkı vermediğini hatırlayın.
- 4.Sınıflandırmada mahallin bölgesi, nitelik ve niceliği ile müziğin hizmetin ayrılmaz parçası olup olmadığının esas alındığını bilin.
- 5.Tarifeleri takvim yılının dokuzuncu ayında takip edin; tarifeler takvim yılı başından itibaren geçerlidir.
- 6.Onuncu ayda uzlaşma sağlanamazsa ay sonuna kadar uzlaştırma komisyonu talebinde bulunun.
- 7.Götürü usulde tespit edilen tarifelerde yalnız meslek kuruluşunuz aracılığıyla müzakere edebileceğinizi gözetin.
- 8.Bir önceki yıl sözleşme yapmışsanız yargılama sürecinde tarifenin dörtte birini üç ayda bir yatırarak kullanıma devam edebilirsiniz.
- 9.İlk kez sözleşme yapacaksanız dörtte bir kuralından yararlanmanın meslek birliğinin iznine bağlı olduğunu bilin.
- 10.Ödenen tutarların mahkeme kararıyla tespit edilen tarife bedelinden mahsup edildiğini hatırlayın.
- 11.Ceza soruşturmasında yayın akışı üzerinde tasarruf yetkinizin bulunmadığını ortaya koyarak kast savunmasını ileri sürün.
- 12.Beraat kararının FSEK 68 ve 70 uyarınca bedel ve tazminat talebini ortadan kaldırmadığını gözetin.
- 13.Meslek birliğinin repertuvarın tamamı üzerinden yaptığı hesaplamaya itiraz edin; bedel ihlali tespit edilen eser ve dönemle sınırlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.