Kısa cevap · FSEK 78
FSEK 78, telif davasını kazanan tarafa itibarını onarma imkânı verir. FSEK 67/2'de yazılı hâl dışında, haklı olan taraf, muhik bir sebep veya menfaati varsa, masrafı diğer tarafa ait olmak üzere kesinleşmiş olan kararın gazete veya buna benzer vasıtalarla tamamen veya hulasa olarak ilan edilmesini talep etme hakkına sahiptir. İlanın şekil ve muhtevası kararda tespit edilir. En kritik nokta üçüncü fıkradadır: ilan hakkı, hükmün kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde kullanılmazsa düşer. Uygulamada bu süre sık kaçırıldığından, ilan talebinin dava dilekçesinde baştan istenmesi ve karar kesinleşir kesinleşmez harekete geçilmesi gerekir.
Bu sayfada neler var? (9 bölüm)
Temel kavramlar
- Hükmün ilanı
- Kesinleşmiş kararın gazete veya benzeri vasıtalarla kamuya duyurulması.
- Haklı olan taraf
- Davayı kazanan taraf. Davacı olabileceği gibi haksız yere dava edilen davalı da olabilir.
- Muhik sebep veya menfaat
- İlanı haklı kılan makul gerekçe. İlan hakkının şartıdır.
- Kesinleşme şartı
- İlan ancak kesinleşmiş karar için istenebilir; kesinleşmemiş hüküm ilan edilemez.
- Tamamen veya hulasa ilan
- Kararın tam metniyle veya özet hâlinde yayımlanması.
- Masrafın karşı tarafa yüklenmesi
- İlan masrafının haksız çıkan tarafa ait olması.
- Üç aylık hak düşürücü süre
- İlan hakkının hükmün kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde kullanılması zorunluluğu.
- FSEK 67/2 istisnası
- Adın nüshalara derç edilmesiyle birlikte istenen üç gazetede ilan hâli. FSEK 78'in kapsamı dışındadır.
- Manevi tazminatın başka şekli
- FSEK 70/1 uyarınca mahkemenin para yerine veya buna ek olarak hükmedebileceği giderim biçimi; ilan bu kapsamda değerlendirilebilir.
Bir bakışta FSEK 78
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kim isteyebilir | Haklı olan taraf; davacı olabileceği gibi haklı çıkan davalı da olabilir. | FSEK m. 78/1 |
| Şart | Muhik bir sebep veya menfaatin bulunması. | FSEK m. 78/1 |
| Kesinleşme | İlan ancak kesinleşmiş karar için istenebilir. | FSEK m. 78/1 |
| Masraf | İlan masrafı diğer tarafa aittir. | FSEK m. 78/1 |
| Kapsam | Karar gazete veya buna benzer vasıtalarla tamamen veya hulasa olarak ilan edilir. | FSEK m. 78/1 |
| Şekil ve muhteva | Kararda tespit edilir. | FSEK m. 78/2 |
| Süre | İlan hakkı hükmün kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde kullanılmazsa düşer. | FSEK m. 78/3 |
| İstisna | FSEK 67/2'deki ilan hâli bu maddenin dışındadır. | FSEK m. 78/1 |
| FSEK 67/2 ilanı | Adın derç edilmesiyle birlikte hükmün en fazla 3 gazetede ilanı istenebilir. | FSEK m. 67/2 |
| Talep şartı | Talep edilmeyen bir hususta hüküm kurulamaz; ilan dilekçede istenmelidir. | 11. HD 2017/6526 |
| Manevi hak bağlantısı | İlan, eser sahibinin itibarının onarılmasına hizmet eder; manevi haklar alenileşmeyle tükenmez. | HGK 2019/373 |
FSEK 78 madde metni
Beşinci Bölüm: Hukuk ve Ceza Davaları · C) Çeşitli hükümler — III – Hükmün ilanı
Hükmün ilanı — Madde 78
- (1)Hak, davayı kazanan tarafa aittir ve davacıyla sınırlı değildir: haksız yere dava edilen davalı da haklı taraf olarak ilan isteyebilir. FSEK 67/2'deki özel ilan hâli bu hükmün dışındadır.67 nci maddenin ikinci fıkrasında yazılı halden maada, haklı olan taraf, muhik bir sebep veya menfaati varsa, masrafı diğer tarafa ait olmak üzere, kesinleşmiş olan kararın gazete veya buna benzer vasıtalarla tamamen veya hulasa olarak ilan edilmesini talep etmek hakkını haizdir.
- (2)Hangi gazetede, hangi boyutta ve hangi metinle ilan yapılacağı mahkeme kararında belirlenir.İlanın şekil ve muhtevası kararda tesbit edilir.
- (3)Hak düşürücü süre. Sürenin başlangıcı kararın kesinleşmesidir; üç ay içinde kullanılmayan ilan hakkı sona erer.İlan hakkı, hükmün kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde kullanılmazsa düşer.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 13.12.1951 | 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (kabul 05.12.1951, RG 13.12.1951, S. 7981) | Madde üç fıkra hâlinde bugünkü metniyle kabul edildi ve o tarihten bu yana hiç değişmedi. Buna karşılık atıf yaptığı FSEK 67'nin dördüncü fıkrasının 2 numaralı bendi 1995 yılında 4110 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir. |
Kim, Ne Zaman İlan İsteyebilir?
FSEK 78/1, ilan hakkını "haklı olan taraf"a tanır. Bu ifade bilinçli olarak geniştir:
- Davayı kazanan eser sahibi ilan isteyebilir — en sık görülen hâl budur.
- Haksız yere dava edilen davalı da ilan isteyebilir. Telif iddiasıyla kamuoyu önünde suçlanan bir yayınevi veya platform, davayı kazandığında kararın ilanını talep ederek itibarını onarabilir.
- Mali hakları devralanlar ve mirasçılar da davayı kazandıklarında bu haktan yararlanır.
İki şart birlikte aranır:
- Muhik bir sebep veya menfaat. İlanın haklı bir gerekçesi olmalıdır. İhlalin kamuya duyurulmuş olması, eser sahibinin itibarının zedelenmesi veya piyasada yanlış bir izlenim doğmuş olması tipik gerekçelerdir.
- Kararın kesinleşmiş olması. Madde açıkça "kesinleşmiş olan kararın" ilanından söz eder. Henüz kanun yolu açık bir hüküm ilan edilemez.
Masraf karşı tarafa aittir. İlan, masrafı diğer tarafa ait olmak üzere yapılır. Bu, hakkı fiilen kullanılabilir kılan önemli bir düzenlemedir.
Ne ilan edilir? Karar gazete veya buna benzer vasıtalarla, tamamen veya hulasa olarak ilan edilebilir. "Buna benzer vasıtalar" ifadesi, bugünün mecralarını da kapsayacak biçimde esnektir; ilanın hangi mecrada yapılacağı FSEK 78/2 uyarınca kararda belirlenir.
İlan talebi dilekçede istenmelidir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, talep edilmeyen bir hususta tespite hükmedilemeyeceğini belirtmiştir (Yargıtay 11. HD, 23.11.2017, E. 2016/3747, K. 2017/6526). Bu nedenle ilan talebinin dava dilekçesinde açıkça yer alması güvenli yoldur.
Üç Aylık Süre: En Sık Kaçırılan Nokta
FSEK 78/3, tek cümleyle hakkın kaderini belirler: ilan hakkı, hükmün kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde kullanılmazsa düşer.
Bu bir hak düşürücü süredir. Özellikleri:
- Başlangıç: hükmün kesinleşmesi. Karar tarihi veya tebliğ tarihi değil, kesinleşme tarihi esas alınır.
- Süre: üç ay.
- Sonuç: süre içinde kullanılmazsa hak düşer; sonradan ilan istenemez.
Pratikte ne yapılmalı?
- İlan talebini dava dilekçesinde baştan ileri sürün; böylece mahkeme FSEK 78/2 uyarınca ilanın şekil ve muhtevasını kararda tespit eder.
- Kararın kesinleşme tarihini takip edin ve kesinleşme şerhini alın.
- Üç aylık süre içinde ilanı fiilen yaptırın veya icra yoluyla yaptırılmasını sağlayın.
- İlan masrafının karşı taraftan tahsili için gerekli takibi başlatın.
Neden bu kadar kısa? İlanın işlevi, ihlalin kamuoyundaki etkisini gidermektir. Aradan uzun zaman geçtiğinde ilan bu işlevi yitirir; kanun koyucu bu nedenle kısa bir süre öngörmüştür.
İtibarın onarılması neden önemli? Hukuk Genel Kurulu, eser sahibinin manevi haklarının kişiliğinin bir parçası olduğunu ve eser alenileştikten sonra bile sözleşmeye aykırı veya izinsiz olarak eserin kamuya sunulmasına karşı koyma hakkının mevcut olduğunu; aksi görüşün eser sahibinin değil korsan yayıncılığın korunması sonucunu doğuracağını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 28.03.2019, E. 2018/998, K. 2019/373). İlan, bu korumanın kamuya yönelik ayağını oluşturur.
FSEK 67 ve 70 ile İlişkisi
FSEK 78, ilanı düzenleyen tek hüküm değildir ve maddenin ilk cümlesi bunu açıkça belirtir: "67 nci maddenin ikinci fıkrasında yazılı halden maada". Yani FSEK 67/2'deki ilan hâli bu maddenin kapsamı dışındadır.
FSEK 67/2'deki ilan. Eser üzerinde sahibinin adı hiç konulmamış, yanlış konulmuş yahut konulan ad iltibasa meydan verecek nitelikteyse, tecavüz eden asla ve tedavüldeki nüshalara eser sahibinin adını derç etmeye mecburdur; ayrıca masrafı tecavüz edene ait olmak üzere hükmün en fazla 3 gazetede ilanı istenebilir (FSEK 67). Buradaki ilan, adın belirtilmesi hakkının ihlaline özgü ve en fazla üç gazete ile sınırlı bir yaptırımdır.
FSEK 67/4'teki düzeltme ilanı. Eser haksız olarak değiştirilmişse ve değişiklik gazete, dergi veya radyo ile yayım sırasında yapılmışsa, eser sahibi masrafı tecavüz edene ait olmak üzere bütün gazete, dergi ve radyo idarelerinden değişikliğin ilan yoluyla düzeltilmesini talep edebilir.
FSEK 78'deki ilan. Bu iki özel hâlin dışında kalan bütün davalarda uygulanan genel hükümdür ve kapsamı daha geniştir: gazete sayısıyla sınırlı değildir, "gazete veya buna benzer vasıtalar" ifadesiyle mecra bakımından esnektir ve haklı çıkan davalı tarafından da kullanılabilir.
Manevi tazminatla ilişkisi. FSEK 70/1 uyarınca mahkeme, manevi tazminat parası yerine veya bunlara ek olarak başka bir manevi tazminat şekline de hükmedebilir. Hükmün ilanı, bu "başka şekil" içinde değerlendirilebilecek tipik bir giderim biçimidir (FSEK 70).
İntihal davalarında ilan. Hukuk Genel Kurulu, atıf yapılmaması hâlinde alıntının intihale dönüştüğünü ve maddi tazminatın intihal edilen kısmın katkı ve önem derecesine göre belirleneceğini belirtmiştir (Yargıtay HGK, 14.06.2023, E. 2022/219, K. 2023/631). İntihalin akademik ve mesleki itibar üzerindeki etkisi düşünüldüğünde, bu davalarda ilan talebi tazminattan daha etkili bir giderim olabilir.
Ceza davasında hükmün ilanı. FSEK 78 hukuk davalarının yanında ceza davalarında da gündeme gelebilir; ancak burada da kesinleşme ve üç aylık süre şartları geçerlidir. Ceza yargılamasının usulü FSEK 75, görev ise FSEK 76 şerhinde ele alınmıştır.
FSEK 78 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 3 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
FSEK 78'i doğrudan uygulayan yayımlanmış yargı kararı bulunmadığından, ilan talebinin usul şartını ve ilanın koruduğu itibar menfaatini gösteren kararlar seçildi. Her kararın somut konusu not alanında belirtildi.
Talep edilmeyen hususta hüküm kurulamaz
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi
Tazminat FSEK 70'e göre belirlenir; tüzel kişi manevi hak sahibi olamaz ve talep edilmeyen bir hususta tespite hükmedilemez
Olay: Bir kurumun hazırladığı standart metinlerinin izinsiz kullanıldığı ileri sürülerek tecavüzün tespiti ve tazminat istenmiştir.
Karar: Daire, 132 sayılı Kanun'un 1. maddesinin son fıkrası çerçevesinde standartların eser niteliğinde olabileceğini; istisnanın tabi olunan mevzuat gereği hazırlanıp kamuya duyurulması gereken ve muhatapları bakımından düzenleyici hüküm içeren metinlerle sınırlı olduğunu; kurum içi araştırma yayınlarının bu istisna dışında kaldığını belirtmiştir. Tazminatın FSEK 70'e göre belirlenmesi gerektiğini; tüzel kişinin manevi hak sahibi olamayacağını ve talep edilmeyen bir hususta tespite hükmedilemeyeceğini saptayarak kararı bozmuştur.
“Davacı TSE, 5846 sayılı FSEK 10/son ve/veya 18. maddesi uyarınca ... mali hakları kullanma hakkına sahiptir, ancak manevi hak sahipliğinden söz edilemez”
Ne anlama geliyor?
İlan talebini dava dilekçesinde açıkça ileri sürmek gerekir; mahkeme istenmeyen bir sonuca hükmedemez.
Not: Kararın esas konusu FSEK 31 kapsamındaki istisna ile tazminatın belirlenmesidir; buraya, ilan gibi taleplerin dilekçede açıkça istenmesi gereğini göstermesi nedeniyle alınmıştır.
İlanın koruduğu değer
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Eser alenileştikten sonra da sözleşmeye aykırı veya izinsiz kamuya sunmaya karşı koyma hakkı mevcuttur; manevi hak tükenmez
Olay: Eser sahibinin izniyle piyasaya sunulan eserin birebir kopyalarının korsan olarak çoğaltılıp satılması üzerine manevi hakların ihlal edildiği ileri sürülmüş; eserin bir kez alenileşmiş olması nedeniyle manevi hakkın tükendiği savunulmuştur.
Karar: Kurul, FSEK 14. madde metni içeriğinde eser alenileştikten sonra da sözleşmeye aykırı veya izinsiz olarak eserin kamuya sunulmasına karşı koymak hakkının mevcut olduğunu; bunun aksinin eser sahibinin değil korsan yayıncılığın korunması sonucunu doğuracağını belirtmiştir. Manevi hakkın tükendiğinin benimsenmesinin eser sahibinin etkin korunması ilkeleriyle bağdaşmayacağını saptamıştır. Önceki bozma kararını oy çokluğuyla kaldırmış; direnme kararını bir bölüm bakımından oy birliğiyle, diğer bölüm bakımından oy çokluğuyla bozmuştur.
“eser alenileştikten sonra da, sözleşmeye aykırı veya izinsiz olarak eserin kamuya sunulmasına karşı koymak hakkı mevcuttur. Bunun aksi ise, eser sahibinin değil, korsan yayıncılığın korunması sonucunu doğurur.”
Ne anlama geliyor?
İlan, eser sahibinin kamuoyu önündeki itibarını onarmaya hizmet eder ve manevi hakların etkin korunması ilkesinin bir uzantısıdır.
Not: Karar FSEK 14 ve 67 kapsamında manevi haklara ilişkindir; buraya, hükmün ilanının koruduğu itibar menfaatini göstermesi nedeniyle alınmıştır. Karar kısmen oy çokluğuyla verilmiş olup karşı oy ve benimsenmeyen görüşler buraya alınmamıştır.
İntihalde giderim
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Atıf yapılmaması hâlinde alıntı intihale dönüşür; maddi tazminat intihal edilen kısmın katkı ve önem derecesine göre belirlenir
Olay: Bir belgeselde ve yazılı çalışmada başkasına ait eserden alıntı yapıldığı, buna karşılık usulüne uygun atıf yapılmadığı ileri sürülerek tecavüzün tespiti ve tazminat istenmiştir.
Karar: Kurul, iktibasta iadenin alınan eser sahibine yapılan atıfla gerçekleştiğini; atıf yapılmaması hâlinde yapılan alıntının intihale dönüştüğünü belirtmiştir. İntihal incelemesinin aşamalı biçimde yapılması gerektiğini; bilimsel gerçeklik ve tarihî olguların telif korumasından yararlanmadığını saptamıştır. Özel Dairenin bozma gerekçesini benimseyerek belgeselde eser sahibinin adı belirtilmişse geçerli bir atıf bulunduğunu; maddi tazminatın intihal edilen kısmın katkı ve önem derecesine göre belirleneceğini belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“iade, alınan eser sahibine yapılan atıfla olur. Atıf yapılmaması hâlinde ise yapılan alıntı intihale dönüşür”
Ne anlama geliyor?
İntihalin itibar üzerindeki etkisi parayla tam olarak giderilemeyebilir; hükmün ilanı bu davalarda etkili bir ek giderimdir.
Not: Karar FSEK 35, 67 ve 70 kapsamındadır; buraya, intihal davalarında ilanın tazminatı tamamlayan bir giderim olabileceğini göstermesi nedeniyle alınmıştır.
FSEK 78 ile ilgili maddeler
- FSEK m. 14 — Umuma arz hakkı
- FSEK m. 15 — Adın belirtilmesi yetkisi
- FSEK m. 66 — Tecavüzün ref'i davası
- FSEK m. 67 — Manevi haklara tecavüz halinde
- FSEK m. 68 — Mali haklara tecavüz halinde
- FSEK m. 69 — Tecavüzün men'i davası
- FSEK m. 70 — Tazminat davası
- FSEK m. 75 — Soruşturma ve kovuşturma
- FSEK m. 76 — Görev ve ispat
- FSEK m. 77 — İhtiyati tedbirler ve gümrüklerde geçici olarak el koyma
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.İlan talebini dava dilekçesinde açıkça ileri sürün; talep edilmeyen hususta hüküm kurulamaz.
- 2.Muhik sebep veya menfaatinizi somut olarak açıklayın: ihlalin kamuya duyurulmuş olması, itibar kaybı, piyasada yanlış izlenim.
- 3.İlanın hangi mecrada, hangi boyutta ve hangi metinle yapılacağının kararda tespit edilmesini isteyin.
- 4.Kararın kesinleşme tarihini takip edin ve kesinleşme şerhini alın.
- 5.Üç aylık hak düşürücü süreyi takvime işleyin; süre kesinleşmeden itibaren işler.
- 6.İlanı süre içinde fiilen yaptırın veya icra yoluyla yaptırılmasını sağlayın.
- 7.İlan masrafının karşı taraftan tahsili için gerekli takibi başlatın.
- 8.Adın belirtilmemesi hâlinde FSEK 67/2'deki üç gazete ilanını ayrıca isteyin.
- 9.Basın veya radyoda yapılan değişiklikte FSEK 67/4 uyarınca düzeltme ilanını talep edin.
- 10.Manevi tazminat yanında ilan da isteyerek FSEK 70/1'deki "başka bir manevi tazminat şekli" imkânını değerlendirin.
- 11.Haksız yere dava edildiyseniz ve davayı kazandıysanız ilan hakkınızın bulunduğunu unutmayın.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.