Kısa cevap · TMK 364
Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu (anne, baba, büyükanne, büyükbaba), altsoyu (çocuk, torun) ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür; kardeşler ancak refah içindeyse sorumludur (TMK 364). Dava mirasçılıktaki sıraya göre açılır: önce altsoya, sonra ana ve babaya, onlar ödeyemiyorsa refah içindeki kardeşlere başvurulur; evli kişi için önce eşin bakım borcu gelir. Nafaka, isteyenin geçinmesi için gerekli ve yükümlünün mali gücüne uygun olmalıdır; birden çok yükümlü varsa güçleri oranında paylaştırılır (TMK 365). Muhtaç kişiye bakan kurumlar da dava açabilir ve yaptıkları masrafları hısımlardan isteyebilir (TMK 366). Yargıtay'a göre aile bağlarının zayıflaması veya nafaka isteyenin kendi kusuru yükümlülüğü tek başına ortadan kaldırmaz.
Bu sayfada neler var? (16 bölüm)
- TMK 364 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- Yardım Nafakası Nedir? TMK 364-366 Madde Metni
- Yardım Nafakası Kimden İstenir? Anne, Baba, Çocuk, Torun ve Kardeş
- Yoksulluğa Düşme Ne Demek? Nafaka İsteyenin Durumu
- Nafaka Davası Kime Önce Açılır? Mirasçılık Sırası (TMK 365)
- Yardım Nafakası Ne Kadar? Miktar, Paylaştırma ve Artış
- Terk Eden Anne veya Babaya Nafaka Ödemek Zorunda mıyım?
- Huzurevi ve Devlet Koruması: Kurumlar Hısımlardan Nafaka İsteyebilir mi? (TMK 365/4, 366)
- Ergin Çocuk Anne veya Babasından Yardım Nafakası İsteyebilir mi?
- Yardım Nafakası Davası Nerede ve Nasıl Açılır?
- TMK 364 Yargıtay kararları
- TMK 364 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Yardım nafakası
- Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy ve kardeşe verilen nafaka (TMK 364).
- Üstsoy
- Kişinin anne, baba, büyükanne ve büyükbaba gibi kendisinden önce gelen kan hısımları.
- Altsoy
- Kişinin çocuğu, torunu gibi kendi soyundan gelen kan hısımları.
- Yoksulluk
- Yargıtay'a göre yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve eğitim gibi zorunlu giderleri karşılayacak gelirin bulunmaması.
- Refah içinde bulunma
- Kardeşten nafaka istenebilmesi için aranan ek şart; yalnız kendi geçimini sağlayabilen kardeş yükümlü değildir (TMK 364/2).
- Mirasçılıktaki sıra
- Nafaka davasının önce altsoya, sonra ana ve babaya, sonra refah içindeki kardeşlere yöneltilmesi (TMK 365/1).
- Hakkaniyet indirimi
- Nafakanın bir veya birkaç yükümlüden istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkimin onların yükümlülüğünü azaltması veya kaldırması (TMK 365/3).
- İrat
- Nafakanın aylık gibi dönemsel ödemelerle ödenmesi; hâkim istem hâlinde gelecek yıllardaki miktarı da belirleyebilir (TMK 365/5).
- Korunmaya muhtaç kişi
- Bakımı kanunla kurumlara verilen kişi; kurum yaptığı masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilir (TMK 366).
Bir bakışta TMK 364
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kimler yükümlü | Yalnız üstsoy, altsoy ve kardeşler; amca, dayı, teyze, yeğen ve kayın hısımları yükümlü değildir. | TMK m. 364/1; 3. HD 25.02.2016; 3. HD 06.02.2019 |
| Yoksulluk | İsteyenin geliri ve malvarlığı zorunlu giderlerine yetmemelidir; malvarlığı da araştırılır. | TMK m. 364/1; 3. HD 15.01.2015 |
| Kardeşler | Yalnız refah içindeyse sorumludur; yaşlılık aylığıyla kendi geçimini ancak sağlayan kardeş sorumlu değildir. | TMK m. 364/2; 3. HD 12.06.2017 |
| Refah şartı kimde aranmaz | Üstsoy ve altsoyda (ör. babaanne) refah değil yoksulluk ve ödeme gücü aranır. | 3. HD 15.04.2015 |
| Eş ve ana-baba | Eşin bakım borcu ile ana ve babanın küçük çocuğa bakım borcu önce gelir. | TMK m. 364/3; 3. HD 14.09.2015 |
| Mirasçılık sırası | Önce altsoy, sonra ana-baba, sonra refah içindeki kardeşler; sıra atlanarak açılan dava dinlenmez. | TMK m. 365/1; 3. HD 25.02.2016 |
| Torun | Önce ana ve baba; onların durumu elverişli değilse büyükanne ve büyükbaba sorumludur. | 3. HD 28.02.2013; 3. HD 06.02.2019 |
| Birden çok yükümlü | Nafaka ödeme güçleri oranında paylaştırılır; borç müteselsil değildir. | 3. HD 25.02.2016; 3. HD 02.05.2012 |
| Miktar | Geçinme için gerekli ve yükümlünün mali gücüne uygun; yükümlü geçim sıkıntısına düşürülmez. | TMK m. 365/2, m. 4; 3. HD 04.11.2015 |
| Hakkaniyet indirimi | Bir veya birkaç yükümlüden istenmesi hakkaniyete aykırıysa yükümlülük azaltılır veya kaldırılır. | TMK m. 365/3 |
| Kusur ve kopuk bağlar | Aile bağlarının zayıflaması ve isteyenin kusuru yükümlülüğü tek başına kaldırmaz. | HGK 21.03.2018; 3. HD 22.01.2008 |
| Başlangıç | Nafaka dava tarihinden itibaren hüküm doğurur; dava tarihindeki koşullar esas alınır. | HGK 21.03.2018 |
| Gelecek yıllar | İstem hâlinde gelecek yıllardaki miktar belirlenebilir; uygulamada yıllık ÜFE artışı. | TMK m. 365/5; 2. HD 13.02.2024 |
| Kurumlar | Bakan resmî veya kamuya yararlı kurum dava açar, masrafları hısımlardan ister; eşe de dava açabilir. | TMK m. 365/4, 366; 2828 s.K. m. 30; 3. HD 14.03.2016 |
| Görev ve yetki | Aile mahkemesi; taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesi. | TMK m. 365/6; HGK 20.12.2022 |
TMK 364 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › İkinci Kısım: Hısımlık › İkinci Bölüm: Aile · Birinci Ayırım: Nafaka Yükümlülüğü › A. Nafaka yükümlüleri
Nafaka yükümlülüğü — Nafaka yükümlüleri — Madde 364
- (1)Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.
- (2)Kardeşlerin nafaka yükümlülükleri, refah içinde bulunmalarına bağlıdır.
- (3)Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr. Fıkra numaraları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 364-366 ilk metinleriyle kabul edildi ve o tarihten bu yana değiştirilmedi. Kurumların nafaka yükümlülerine dava açma hakkı ayrıca 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun 30. maddesinde düzenlenmiştir. |
Yardım Nafakası Nedir? TMK 364-366 Madde Metni
TMK 364-366, Medeni Kanunun "Aile" bölümünün ilk ayırımı olan "Nafaka Yükümlülüğü"nü düzenler. Uygulamada yardım nafakası denilen bu nafaka, evliliğe ve boşanmaya bağlı nafakalardan ayrıdır: eşler arasındaki tedbir nafakası (TMK 169, TMK 197), boşanmadaki yoksulluk nafakası (TMK 175) ve çocuk için iştirak nafakası (TMK 327-329) kendi hükümlerine tabidir. Yardım nafakası ise belirli kan hısımları arasındaki dayanışmayı konu alır.
Kardeşlerin nafaka yükümlülükleri, refah içinde bulunmalarına bağlıdır.
Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır.
Madde 365 — Nafaka davası, mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır.
Dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir.
Nafakanın, yükümlülerin bir veya bir kaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim, onların nafaka yükümlülüğünü azaltabilir veya kaldırabilir.
Dava, nafaka alacaklısına bakmakta olan resmî veya kamuya yararlı kurumlar tarafından da açılabilir.
Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.
Yetkili mahkeme, taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir.
Madde 366 — Korunmaya muhtaç kişilerin bakımı, bununla yükümlü kurumlar tarafından sağlanır. Bu kurumlar, yaptıkları masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilirler.
Ahlaki ödevden kanuni ödeve. Yargıtay, yardım nafakasını belirli yakınlıktaki hısımların birbirine yardım etmesini gerekli kılan ahlak kuralının hukuk kuralı hâline getirilmesi olarak tanımlar (Yargıtay 3. HD, 09.02.2015, E. 2014/14387, K. 2015/1852). Hukuk Genel Kurulu da bu nafakayı aile bireylerini yoksulluk ve düşkünlükten kurtarmaya yönelik bir tür sosyal yardımlaşma, ahlak kuralları ile geleneklerin zorunlu kıldığı bir ödev olarak nitelendirir ve kanun koyucunun bu ödevi kişinin ve toplumun vicdanına bırakmadığını vurgular (Yargıtay HGK, 21.03.2018, E. 2017/995, K. 2018/514).
Değişmeyen hükümler, değişen daire. Madde metinleri 2002'deki yürürlükten bu yana değiştirilmemiştir. Sayfadaki kararların önemli bölümü, o dönemde yardım nafakası davalarına bakan 3. Hukuk Dairesine aittir; güncel yardım nafakası kararlarını 2. Hukuk Dairesi vermektedir.
Yardım Nafakası Kimden İstenir? Anne, Baba, Çocuk, Torun ve Kardeş
Sınırlı sayı. Yükümlüler kanunda tek tek sayılmıştır: üstsoy (anne, baba, büyükanne, büyükbaba), altsoy (çocuk, torun) ve kardeşler. 3. Hukuk Dairesi, bunlar dışındaki kimselerin yardım nafakası yükümlülüğü bulunmadığını açıkça belirtir (Yargıtay 3. HD, 25.02.2016, E. 2015/15058, K. 2016/2662). Bu nedenle amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya kayın hısımları (kayınpeder, kayınvalide, gelin, damat) yardım nafakasıyla yükümlü değildir; torun için açılan bir davada baba ve dedenin durumu tartışılmadan amca aleyhine hükmedilen nafaka bozulmuştur (Yargıtay 3. HD, 06.02.2019, E. 2018/7231, K. 2019/742). Daire ayrıca yükümlülüğün belirli kan hısımlarına ve evlat edinen ile evlatlığa yüklendiğini belirtir (Yargıtay 3. HD, 09.02.2015, E. 2014/14387, K. 2015/1852). Hısımlık derecelerinin hesabı için TMK 17, evlat edinme için TMK 305-320 açıklamalarına bakabilirsiniz.
Kardeşlerde ek şart: refah. Kardeşlerin yükümlülüğü refah içinde bulunmalarına bağlıdır (TMK 364/2). İleri yaşta olan ve yaşlılık aylığıyla ancak kendi geçimini sağlayabilen kardeşlerin refah içinde bulunmadığı, bu nedenle onlara karşı açılan davanın reddi gerektiği kabul edilmiştir (Yargıtay 3. HD, 12.06.2017, E. 2016/22092, K. 2017/9682). Buna karşılık refah şartı yalnız kardeşler için aranır: torun için babaanneden istenen nafakada, babaannenin refah içinde olmadığı gerekçesiyle verilen ret kararı bozulmuştur (Yargıtay 3. HD, 15.04.2015, E. 2014/21426, K. 2015/6355).
Eşin ve ana-babanın bakım borcu önce gelir. Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır (TMK 364/3). Evli kişinin geçiminden önce eşi sorumludur (TMK 185-186); küçük çocuğun bakımı da her şeyden önce ana ve babaya aittir (TMK 327). Eşi ve yetişkin çocukları bulunan evli davacının annesinden istediği yardım nafakasına ilişkin kabul kararı, sıranın gözetilmediği gerekçesiyle bozulmuştur (Yargıtay 3. HD, 14.09.2015, E. 2015/6371, K. 2015/14052).
Yoksulluğa Düşme Ne Demek? Nafaka İsteyenin Durumu
Ölçüt. Yardım nafakası, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek hısım için istenir. 3. Hukuk Dairesi, Hukuk Genel Kurulunun 1998 tarihli bir kararına atıfla, yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım ve eğitim gibi zorunlu harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanın yoksul kabul edilmesi gerektiğini belirtir. Kişi kendi emeği ve geliriyle yaşamını sürdüremiyorsa kanunda sayılan hısımlardan nafaka isteyebilir (Yargıtay 3. HD, 15.01.2015, E. 2014/14171, K. 2015/804).
İsteyenin malvarlığı da araştırılır. Yalnız yükümlülerin değil, nafaka isteyenin de gelir ve malvarlığı araştırılmalıdır; bakımevindeki baba için açılan davada onun malvarlığı araştırılmadan verilen karar bozulmuştur (Yargıtay 3. HD, 15.01.2015, E. 2014/14171, K. 2015/804). Engelli aylığı gibi gelirler ile boşanmış davacının eski eşinden yoksulluk nafakası alıp alamayacağı da incelenmelidir (Yargıtay 3. HD, 09.02.2015, E. 2014/14387, K. 2015/1852; yoksulluk nafakası için TMK 174-176 açıklaması).
Kendi kusuru yükümlülüğü kaldırmaz, ama talep dürüst olmalı. Yargıtay'a göre nafaka isteyenin kendi kusuruyla yardıma muhtaç duruma düşmüş olması, yükümlüyü borcundan kurtarmaz (Yargıtay 3. HD, 04.11.2015, E. 2015/9875, K. 2015/17177). Bununla birlikte talep dürüstlük kuralına aykırı olmamalıdır: anlaşmalı boşanmada eski eşinden nafaka istemeyen kızın babasından nafaka istediği bir dosyada Daire, boşanmanın babadan nafaka almak amacıyla yapılıp yapılmadığının ve davacının eski eşiyle yaşamayı sürdürüp sürdürmediğinin araştırılmasını istemiştir; bu karar oy çokluğuyla verilmiştir (Yargıtay 3. HD, 14.06.2012, E. 2012/9965, K. 2012/15154).
Nafaka Davası Kime Önce Açılır? Mirasçılık Sırası (TMK 365)
Sıra atlanamaz. Nafaka davası mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır (TMK 365/1). 3. Hukuk Dairesi bu sırayı şöyle açıklar: ilk sırada nafaka isteyenin altsoyu, ikinci sırada ana ve babası, üçüncü sırada ise refah içinde olmaları koşuluyla kardeşleri yer alır. Önceki sırada nafaka borçlusu bulunduğu sürece sonraki sıradakine başvurulamaz ve sıra izlenmeden açılan dava dinlenmez (Yargıtay 3. HD, 25.02.2016, E. 2015/15058, K. 2016/2662).
Uygulamadaki sonuçları. Yetişkin bir kızı bulunan davacının çok varlıklı baba bir kardeşlerinden istediği nafakaya ilişkin kabul kararı, önce çocuğa başvurulması gerektiği gerekçesiyle bozulmuştur (Yargıtay 3. HD, 14.09.2015, E. 2015/6378, K. 2015/14053). Evli davacı için önce eşinin, sonra çocuklarının durumu değerlendirilir (Yargıtay 3. HD, 14.09.2015, E. 2015/6371, K. 2015/14052). Kardeşlerine dava açan davacının çocuklarının gelirleri ve eski eşinden yoksulluk nafakası alma imkânı araştırılmadan verilen karar da bozulmuştur (Yargıtay 3. HD, 09.02.2015, E. 2014/14387, K. 2015/1852).
Torun için büyükanne ve büyükbaba. Çocuğun bakımı önce ana ve babaya aittir. Bununla birlikte ana ve baba hayatta diye büyükanne ve büyükbabaya karşı açılan dava husumetten reddedilemez; onların sorumluluğu TMK 364 çerçevesinde esastan tartışılmalıdır (Yargıtay 3. HD, 28.02.2013, E. 2013/1766, K. 2013/3347). 2019 tarihli karara göre önce iştirak nafakası yükümlüsü babaya başvurulmalı, babanın sosyal ve ekonomik durumu elverişli değilse dededen nafaka istenebilmelidir (Yargıtay 3. HD, 06.02.2019, E. 2018/7231, K. 2019/742).
Yardım Nafakası Ne Kadar? Miktar, Paylaştırma ve Artış
İki ölçü. Dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir (TMK 365/2). Yargıtay, yükümlünün geçim sıkıntısına düşürülmemesinin asıl olduğunu, nafakanın yükümlünün geliriyle orantılı ve TMK 4'teki hakkaniyet ilkesine uygun belirlenmesi gerektiğini tekrarlar (Yargıtay 3. HD, 04.11.2015, E. 2015/9875, K. 2015/17177). Ödeme gücü bulunmayan yükümlüye karşı açılan davanın reddi onanmıştır (Yargıtay 3. HD, 07.12.2015, E. 2015/13495, K. 2015/19700).
Birden çok yükümlü. Aynı sırada birden fazla yükümlü varsa nafaka onların ödeme güçleri oranında paylaştırılır; yardım nafakası borcu müteselsil değildir (Yargıtay 3. HD, 25.02.2016, E. 2015/15058, K. 2016/2662). Yalnız bir çocuğuna dava açan ana veya baba için mahkeme diğer yetişkin çocukların da durumunu araştırarak davalıya düşen payı belirlemelidir (Yargıtay 3. HD, 02.05.2012, E. 2012/8081, K. 2012/11677; Yargıtay 3. HD, 12.01.2015, E. 2014/13015, K. 2015/233). Nafakanın yükümlülerden bir veya birkaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim onların yükümlülüğünü azaltabilir veya kaldırabilir (TMK 365/3).
Başlangıç ve artış. Hukuk Genel Kurulu, her davanın açıldığı tarihteki koşullara göre karara bağlanacağını ve nafakanın dava tarihinden itibaren hüküm doğuracağını belirtir (Yargıtay HGK, 21.03.2018, E. 2017/995, K. 2018/514). Hâkim, istem hâlinde gelecek yıllarda nafakanın ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir (TMK 365/5). Uygulamada nafakanın her yıl ÜFE oranında artırılmasına karar verilmektedir; 2. Hukuk Dairesi bu artışı da içeren hükmü 2024'te onamıştır (Yargıtay 2. HD, 13.02.2024, E. 2024/605, K. 2024/806). Artışın nasıl hesaplandığı için nafaka artışı hesaplama yazımıza bakabilirsiniz.
Terk Eden Anne veya Babaya Nafaka Ödemek Zorunda mıyım?
Yargıtay'ın ilkesi. Yargıtay'a göre aile bağlarının herhangi bir nedenle zayıflamış olması, yardım nafakası yükümlülüğünü ortadan kaldıran bir sebep olarak düzenlenmemiştir (Yargıtay HGK, 21.03.2018, E. 2017/995, K. 2018/514). Bakımını üstlendiği babanın oğluna karşı kurumun açtığı davada yerel mahkeme, babanın oğlu yedi yaşındayken aileyi terk edip arayıp sormadığını belirleyerek nafaka yüklemenin hakkaniyete aykırı olacağı sonucuna varmış; 3. Hukuk Dairesi bu ret kararını bozmuş ve nafakanın oğlu zarurete düşürmeyecek biçimde, hakkaniyete uygun belirlenmesini istemiştir (Yargıtay 3. HD, 04.11.2015, E. 2015/9875, K. 2015/17177).
Babanın kusuru ve dürüstlük kuralı. 3. Hukuk Dairesi 2008'de, aile bağlarının babanın kusuruyla zayıfladığı ve babanın oğluna yönelik eylemleri nedeniyle cezalandırıldığı bir dosyada bile, refah içindeki oğlun yardıma muhtaç babasının asgari yaşam giderlerini karşılama borcunun dürüstlük kuralı gerekçesiyle ortadan kaldırılamayacağını kabul etmiştir. Karara göre yükümlülüğün kaldırılması kanunda yalnız TMK 365/3'te düzenlenmiştir. Daire aynı kararda, mirasçılıktan çıkarma sebeplerinin varlığında yükümlülüğün kalkacağını savunan öğretiye ve aile bağlarının temelden sarsıldığı dosyalarda farklı sonuca varan eski bir karara da değinmiş, ancak altsoyun üstsoya yardım yükümlülüğünün ahlaki ve toplumsal temellerinin farklı olduğunu vurgulamıştır (Yargıtay 3. HD, 22.01.2008, E. 2007/19271, K. 2008/860).
Huzurevi ve Devlet Koruması: Kurumlar Hısımlardan Nafaka İsteyebilir mi? (TMK 365/4, 366)
Kurumun dava hakkı. Nafaka davası, nafaka alacaklısına bakmakta olan resmî veya kamuya yararlı kurumlar tarafından da açılabilir (TMK 365/4). Korunmaya muhtaç kişilerin bakımını sağlamakla yükümlü kurumlar, yaptıkları masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilir (TMK 366). 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun 30. maddesi de kuruma, yardım ettiği kişiler için TMK'ya göre nafaka ile yükümlü olanlara karşı dava açma hakkı tanır.
Kararlardaki ilkeler. Hukuk Genel Kurulu, huzurevindeki muhtaç yaşlı için kurumun açtığı davada yaşlının dava açıldıktan sonra ölmesinin davayı konusuz bırakmadığını, dava tarihi ve ölüm tarihi dikkate alınarak karar verilmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 21.03.2018, E. 2017/995, K. 2018/514). Kurum, bakımını üstlendiği kişinin eşine karşı da dava açabilir (Yargıtay 3. HD, 14.03.2016, E. 2016/3340, K. 2016/3728). Bakımevinde kalan kişinin vekaletname veya yetki belgesi vermemiş olması davanın reddi için doğru bir gerekçe değildir; ancak yükümlünün ödeme gücü yoksa dava reddedilebilir (Yargıtay 3. HD, 07.12.2015, E. 2015/13495, K. 2015/19700).
Devlet korumasındaki çocuk. Hakkında koruma kararı verilip kuruma yerleştirilen çocuk için kurumun ana veya babadan istediği nafaka, niteliği itibarıyla yardım nafakasıdır; mahkeme davalı ebeveynin yanında dava dışı diğer ebeveynin ekonomik durumunu da araştırmalıdır (Yargıtay 3. HD, 09.02.2017, E. 2016/10928, K. 2017/1104). Babanın geliri karşısında düşük tutulan nafaka da bozma sebebi yapılmıştır (Yargıtay 3. HD, 30.11.2015, E. 2015/13065, K. 2015/19189).
Görevli mahkeme. Kurumun TMK 366'ya dayanan nafaka istemi aile hukukuyla sıkı sıkıya bağlantılı olduğundan aile mahkemesinde görülür (Yargıtay 3. HD, 29.03.2012, E. 2012/3659, K. 2012/8577). Hukuk Genel Kurulu da bakıma muhtaç yetişkin hakkında kurumun koruma kararı istemini, kurumun sorumluluğunun TMK 366'dan kaynaklanması nedeniyle aile mahkemesinin görevinde saymıştır (Yargıtay HGK, 20.12.2022, E. 2021/173, K. 2022/1782).
Ergin Çocuk Anne veya Babasından Yardım Nafakası İsteyebilir mi?
Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa ana ve baba, kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim bitene kadar ona bakmakla yükümlüdür (TMK 328/2). Uygulamada bu nafaka da "yardım nafakası" adıyla istenir ve 2. Hukuk Dairesi TMK 328/2 ile 364/1'i birlikte uygular. Daire, vakıf üniversitesinde tıp eğitimi gören ergin kız için hükmedilen nafakayı 2023'te az bularak bozmuş (Yargıtay 2. HD, 14.03.2023, E. 2022/10504, K. 2023/991), bozmaya uyularak artırılan nafakayı 2024'te onamıştır (Yargıtay 2. HD, 13.02.2024, E. 2024/605, K. 2024/806); 2026 tarihli kararlarında da düşük tutulan yardım nafakasını bozmaktadır (Yargıtay 2. HD, 25.06.2026, E. 2026/4198, K. 2026/7206). Eğitimi süren ergin çocuğa ilişkin Hukuk Genel Kurulu kararları için TMK 327-334 şerhindeki ilgili bölüme bakabilirsiniz.
Eğitimi sona ermiş ergin çocuk ise ancak TMK 364'teki genel koşullarla, yani yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecekse nafaka isteyebilir. On sekiz yaşından sonraki nafaka hakkında ayrıntılı rehber için çocuk 18 yaşına girince nafaka yazımıza bakabilirsiniz.
Yardım Nafakası Davası Nerede ve Nasıl Açılır?
Görev ve yetki. Yardım nafakası davası, Medeni Kanunun İkinci Kitabından doğan bir aile hukuku davası olduğundan aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla bakan asliye hukuk mahkemesinde görülür (4787 sayılı Kanun m. 4). Yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK 365/6).
Araştırma. Mahkeme tarafların sosyal ve ekonomik durumunu araştırır; Yargıtay yalnız kolluk araştırmasıyla yetinilmesini ve savunmada ileri sürülen hususların araştırılmamasını eksik inceleme saymıştır (Yargıtay 3. HD, 09.02.2015, E. 2014/14387, K. 2015/1852). Gelir belgeleri, emekli aylığı ve kira gelirleri, tapu kayıtları ile nafaka isteyenin kira, sağlık ve bakım giderleri somut olarak gösterilmelidir.
Hukuki nitelendirme. İstenen nafakanın niteliğini belirlemek hâkime aittir; kurum bakımındaki çocuk için istenen nafakanın iştirak nafakası olarak nitelendirilmesi hatalı bulunmuştur (Yargıtay 3. HD, 09.02.2017, E. 2016/10928, K. 2017/1104).
TMK 364 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 18 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Sayfaya 18 Yargıtay kararı kart olarak alınmıştır: yükümlüler ve refah şartı (3. Hukuk Dairesinin 2013, 2015, 2017 ve 2019 tarihli kararları), mirasçılık sırası (3. Hukuk Dairesinin 2015 ve 2016 tarihli dört kararı), miktar ve paylaştırma (3. Hukuk Dairesinin 2012 ve 2015 tarihli kararları), kusur ve aile bağları (3. Hukuk Dairesinin 2008 ve 2015 tarihli kararları), kurumların davası ve görev (Hukuk Genel Kurulunun 2018 ve 2022 tarihli kararları, 3. Hukuk Dairesinin 2016 ve 2017 tarihli kararları) ve eğitimi süren ergin çocuk (2. Hukuk Dairesi 2024). Kararların tamamı tam metinden okunmuş ve OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararların önemli bölümü o dönemde yardım nafakası davalarına bakan 3. Hukuk Dairesine aittir; güncel kararları 2. Hukuk Dairesi vermektedir. ATIF NOTLARI: Bazı 3. Hukuk Dairesi kararları kurumun dava hakkını TMK 365/3 olarak anar (doğrusu 365/4); bir karar mirasçılık sırasını "316. madde", bir diğeri 365/2 olarak anar (doğrusu 365/1). Boşanmada eski eşinden nafaka istemeyen kızın babasına karşı açtığı davaya ilişkin 2012 tarihli karar oy çokluğuyla verildiğinden yalnız metinde anılmıştır.
Yükümlüler ve refah şartı
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Refah içinde bulunma şartı yalnız kardeşler için aranır; torun için babaanneden istenen nafaka, babaannenin geliriyle orantılı ve hakkaniyete uygun belirlenmelidir
Olay: Babası ölen küçüğün annesi, çocuk adına babaanneden yardım nafakası istemiştir. Mahkeme; babaannenin refah içinde bulunmadığı, annenin gelirini gizlediği ve taraflar arasındaki aile bağlarının koptuğu gerekçeleriyle talebi dürüstlük kuralına aykırı bularak davayı reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, TMK 364'e göre refah içinde bulunma şartının yalnız kardeşler açısından geçerli olduğunu belirtmiştir. Babaannenin kiraya verdiği taşınmazlardan elde ettiği gelir ve emekli aylığı ile davacının düşük geliri karşısında, küçük için babaannenin geliriyle orantılı ve TMK 4'teki hakkaniyet ilkesine uygun bir nafakaya hükmedilmesi gerektiği gerekçesiyle ret kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Nafaka istenebilmesi için "refah içinde bulunma" şartı sadece kardeşler açısından geçerlidir.”
Ne anlama geliyor?
Büyükanne ve büyükbabadan nafaka istenirken refah şartı aranmaz; yoksulluk ve ödeme gücü yeterlidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Yaşlılık aylığıyla ancak kendi geçimini sağlayabilen ileri yaştaki kardeşler refah içinde sayılmaz; onlara karşı açılan yardım nafakası davası reddedilmelidir
Olay: Belediyeye bağlı bir bakımevinde kalan yaşlı kişi için kurum, onun kardeşlerine karşı yardım nafakası davası açmış; mahkeme kardeşlerin bir kısmının aylık nafaka ödemesine karar vermiştir. Davalı kardeşlerin kendileri de ileri yaştaydı ve yaşlılık aylığıyla geçiniyordu.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, yardım nafakası yükümlülerinin kanunda tek tek sayıldığını ve kardeşlerin yükümlülüğünün refah içinde bulunmalarına bağlı olduğunu hatırlatmıştır. Kardeşlerin ilerlemiş yaşları ve aldıkları yaşlılık aylığıyla ancak kendi geçimlerini sağlayabildiklerini, refah içinde bulunmadıklarını belirterek davanın reddi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Somut olayda, tarafların tespit edilen sosyal ekonomik durumları itibariyle, ilerlemiş yaşları ve aldıkları yaşlılık aylığı ile kendi geçimlerini ancak sağlayabilecek durumda oldukları ve hali refah içerisinde bulunmadıkları anlaşılmakla,”
Ne anlama geliyor?
Kardeşten nafaka istemek için onun gelirinin kendi geçimini aşacak düzeyde olması gerekir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, kurum ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Torun için önce baba, baba ödeyemiyorsa dede sorumludur; amca yardım nafakası yükümlüsü değildir ve ancak ölen dedenin mirasçısı olarak sorumlu tutulabilir
Olay: Anne, küçük çocuk için babaya karşı iştirak nafakası, dedeye karşı yardım nafakası istemiştir. Yargılama sırasında dede ölmüş ve çocuğun amcası mirasçı olarak davaya dahil edilmiştir; davacı babaya karşı davadan feragat etmiş, mahkeme amcanın aylık yardım nafakası ödemesine karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, çocuğun giderlerinin öncelikle ana ve babaya ait olduğunu (TMK 327) ve nafaka davasının mirasçılıktaki sıraya göre açılacağını belirtmiştir. Önce iştirak nafakası yükümlüsü babadan nafaka istenmesi, babanın durumu elverişli değilse dedeye başvurulabileceği; amcanın ise olsa olsa dedenin ölümüne kadar doğmuş bir nafaka borcundan mirasçı sıfatıyla sorumlu olabileceği gerekçesiyle kararı temyiz eden amca yararına oy birliğiyle bozmuştur.
“onun dışında henüz baba ve dedenin nafaka yükümlülükleri tartışılmadan amca aleyhine nafakaya hükmedilmesi doğru değildir.”
Ne anlama geliyor?
Amca gibi kanunda sayılmayan hısımlar yardım nafakası yükümlüsü değildir; dedeye de ancak ana-baba ödeyemiyorsa başvurulur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Ana ve baba hayatta diye torun için büyükanne ve büyükbabaya karşı açılan yardım nafakası davası husumetten reddedilemez; sorumlulukları esastan tartışılmalıdır
Olay: Boşanmadan sonra velayet kendisine verilen anne, babanın çocuk için hükmedilen nafakayı ödememesi üzerine çocuğun ihtiyaçları için büyükanne ve büyükbabadan yardım nafakası istemiştir. Mahkeme, ana ve baba hayattayken büyükanne ve büyükbabaya dava açılamayacağı gerekçesiyle davayı husumetten reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, nafaka istenen çocuğun davalıların torunu, yani altsoyu olduğunu belirterek davalıların sorumluluğunun TMK 364 anlamında tartışılıp sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğini açıklamıştır. Davalıların cevap dilekçesindeki kısmi kabul beyanının da değerlendirilmediğini belirterek husumetten ret kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Lehine nafaka talep edilen çocuk davalıların torunudur (alt soyudur). Bu durumda davalıların talep edilen nafakadan sorumlulukları Medeni Kanunun 364.maddesi anlamında tartışılarak neticesine göre hüküm kurulması gerekirken,”
Ne anlama geliyor?
Torun için büyükanne ve büyükbabaya dava açılabilir; mahkeme onların durumunu esastan incelemek zorundadır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Mirasçılık sırası
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Yardım nafakası mirasçılık sırasına göre istenir: önce altsoy, sonra ana-baba, en son refah içindeki kardeşler; borç müteselsil değildir
Olay: Boşanmış ve çocukları evlendikten sonra yalnız yaşayan anne, çocuklarından ve kardeşlerinden yardım nafakası istemiştir. Mahkeme çocukların bir kısmıyla birlikte bir kardeşi de nafaka ödemekle yükümlü tutmuş, kardeş kararı temyiz etmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, yardım nafakası yükümlülerinin kanunda sınırlı olarak sayıldığını, nafaka isteyenin miras hukuku kuralları çerçevesinde önce kendisine mirasçı olacaklara başvurması gerektiğini ve sıra izlenmeden açılan davanın dinlenemeyeceğini belirtmiştir. İlk sırada altsoyun, ikinci sırada ana ve babanın, üçüncü sırada refah içindeki kardeşlerin yer aldığını; aynı sıradaki yükümlüler arasında nafakanın ödeme güçleri oranında paylaştırılacağını ve borcun müteselsil olmadığını açıklamıştır. Davacının çocukları nafaka ödemekle yükümlü tutulduğundan kardeş hakkındaki davanın reddi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Nafaka alacaklısı, çocuklarının ve anne babasının ödeme gücü olmadığını ispat etmedikçe, refah içerisinde olan kardeşinden yardım nafakası talep edemez.”
Ne anlama geliyor?
Kardeşe dava açmadan önce çocukların ve ana-babanın ödeme gücü bulunmadığı ispatlanmalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Yetişkin çocuğu bulunan kişi, çok varlıklı olsalar bile kardeşlerinden önce çocuğuna başvurmalıdır
Olay: Emekli aylığı dışında geliri olmadığını ve borçları nedeniyle geçinemediğini ileri süren davacı, çok varlıklı baba bir kardeşlerinden yardım nafakası istemiş; mahkeme her bir kardeşin aylık nafaka ödemesine karar vermiştir. Davacının yetişkin bir kızı bulunmaktaydı.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, davacının öncelikle altsoyu olan çocuğundan nafaka isteyebileceğini, çocuğu da yoksulsa ancak o zaman kardeşlerinden yardım nafakası isteyebileceğini belirtmiştir. Mirastaki sıra gözetilmeden davanın kısmen kabulüne karar verilmesini hatalı bularak, davanın reddi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“O halde, davacı öncelikle alt soyu olan çocuğundan nafaka isteminde bulunabilir. Eğer o da yoksul ise, ancak o taktirde kardeşlerinden yardım nafakası isteyebilir.”
Ne anlama geliyor?
Kardeşlerin zenginliği, sırada önce gelen çocuğa başvurma zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda sıra kuralı TMK 365/2 olarak anılmıştır; kural TMK 365/1'dedir. Alıntıdaki yazım karar metnindeki gibidir. Kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Evli kişinin nafakasından önce eşi sorumludur; eşi ödeyemiyorsa önce çocuklarına, onlar da yoksulsa ana veya babasına başvurulabilir
Olay: Evli olan ve ev hanımı olarak yaşayan davacı, taşınmaz ve kira gelirleri bulunan annesinden yardım nafakası istemiş; mahkeme aylık nafakaya hükmetmiştir. Davacının eşi emekliydi ve serbest çalışan iki yetişkin çocuğu bulunuyordu.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, TMK 364/3 ve 365/1'i birlikte değerlendirerek evli davacının nafakasından öncelikle eşinin sorumlu olduğunu; eşin bakım gücü yoksa önce altsoyuna, onlar da yoksulsa ancak annesine başvurabileceğini belirtmiştir. Davacının çocuklarından nafaka isteme hakkı varken mirastaki sıranın gözardı edildiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Hal böyle olunca, davacının alt soyu olan çocuklarından nafaka talep etme hakkı bulunduğu halde, mirastaki tertip sırası gözardı edilerek yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırıdır.”
Ne anlama geliyor?
Evliyseniz önce eşinizin, sonra çocuklarınızın durumu değerlendirilir; ana ve baba sonra gelir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Kardeşlerinden nafaka isteyen boşanmış davacının eski eşinden yoksulluk nafakası alıp alamayacağı, kendi gelirleri ve çocuklarının durumu araştırılmalıdır
Olay: Sağlık sorunu nedeniyle sürekli çalışamadığını ileri süren ve engelli aylığı alan davacı, babası ile iki kardeşinden yardım nafakası istemiştir. Mahkeme babaya karşı davayı reddetmiş, kardeşlerin nafaka ödemesine karar vermiştir. Davacının biri çalışan, biri öğrenci iki yetişkin çocuğu vardı ve daha önce iki kez boşandığı ileri sürülmüştü.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, yardım nafakasının belirli kan hısımları ile evlat edinen ve evlatlık arasındaki dayanışmanın ifadesi olduğunu ve mirastaki sıranın gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir. Mahkemenin kolluk araştırmasıyla yetinmesini eksik bularak; boşanma dosyaları getirtilip davacının yoksulluk nafakası hakkı bulunup bulunmadığının, engelli aylığının, çocuklarının gelir düzeyinin ve kardeşlerin refah içinde olup olmadığının araştırılması gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“davacının boşanmasına ilişkin dosyaların celp edilip, öncelikle hakkında yoksulluk nafakasına hükmedilip hükmedilmediği, hükmedilmemiş ise, davacının bu yönde talebi ve talep hakkı olup olmadığı tespit edilerek,”
Ne anlama geliyor?
Boşanmışsanız eski eşten yoksulluk nafakası alma imkânınız da ihtiyacın değerlendirilmesinde hesaba katılır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda mirasçılık sırası kuralı "TMK'nın 316. maddesi" olarak anılmıştır; 4721 sayılı Kanundaki karşılığı TMK 365/1'dir. Kişi ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Miktar ve paylaştırma
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Yalnız bir çocuğuna dava açan ana veya baba için diğer yetişkin çocukların da durumu araştırılmalı ve davalıya düşen pay belirlenmelidir
Olay: Davacı, yetişkin başka çocukları da bulunduğu hâlde yalnız bir oğluna karşı yardım nafakası davası açmış; mahkeme aylık nafakaya hükmetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, nafaka davasının mirasçılıktaki sıra gözetilerek açılması gerektiğini; davacının ve tüm yetişkin çocukların sosyal ve ekonomik durumları araştırılarak her çocuğun yükümlülük miktarı gözetilip davalıya düşen payın belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Hükmedilen nafakayı hakkaniyete göre yüksek bularak miktarı indirmiş ve kararı bu şekilde düzelterek oy birliğiyle onamıştır.
“hem davacının ve hem de tüm yetişkin çocukların sosyal ve ekonomik durumları araştırılarak, ekonomik güçleri ve hakkaniyet gereklerine göre tüm çocuklar yönünden yükümlülük miktarları gözönüne alınarak temyiz talebinde bulunan davalıya isabet eden miktarda nafakaya hükmedilmelidir.”
Ne anlama geliyor?
Birden çok çocuk varsa her biri kendi gücü oranında pay üstlenir; tek çocuk tüm yükü taşımaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir düzelterek onama kararıdır. Tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Kurumun muhtaç kişi için dava açması o kişinin vekaletnamesine bağlı değildir; ancak yükümlünün ödeme gücü yoksa dava reddedilir
Olay: Belediyeye bağlı bir bakımevi, muhtaç olduğu için koruma altına aldığı yaşlı kişinin bakımı için nafaka yükümlüsü bir yakınına karşı yardım nafakası davası açmıştır. Mahkeme, yaşlı kişinin dava açılması için vekaletname ve yetki belgesi vermediği gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, TMK 364-366'yı hatırlatarak kurumun vekaletname gerekçesiyle davanın reddedilmesinin doğru olmadığını belirtmiştir. Buna karşılık davalının ekonomik ve sosyal durumu ile hakkaniyet ilkesi gözetildiğinde yardım nafakasını karşılayacak maddi imkânı bulunmadığını belirterek ret kararını sonucu itibarıyla oy birliğiyle onamıştır.
“nafaka yükümlüsü olan davalının ekonomik ve sosyal durumu ile hakkaniyet ilkesi nazara alındığında davalının yardım nafakasının karşılayabilecek maddi imkana sahip olmadığı anlaşılmakla,”
Ne anlama geliyor?
Kurum dava açabilir; ama ödeme gücü olmayan yakına nafaka yüklenmez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Alıntıdaki yazım karar metnindeki gibidir. Kişi ve kurum bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Yardım nafakasında yalnız yükümlülerin değil, nafaka isteyenin de malvarlığı ve geliri araştırılmalıdır
Olay: Belediyeye bağlı bir bakımevinde kalan babanın bakımı için kurum, onun iki çocuğuna karşı yardım nafakası davası açmış; mahkeme her bir çocuğun aylık nafaka ödemesine karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, yoksulluk ölçütünü ve yardım nafakasının niteliğini açıklayarak nafakanın yükümlünün geliriyle orantılı ve hakkaniyete uygun belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Mahkemenin nafaka yükümlülerinin durumunu araştırdığı hâlde nafaka alacaklısı babanın malvarlığını araştırmadan hüküm kurmasını eksik inceleme sayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Kişi kendi emek ve geliriyle yaşamını sürdürmekten yoksun ise, yasa maddesinde sayılı kişilerden yardım nafakası isteyebilir.”
Ne anlama geliyor?
Nafaka isteyenin kendi malı veya geliri varsa ihtiyacın belirlenmesinde önce o hesaba katılır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, kurum ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Kusur ve aile bağları
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Aile bağları babanın kusuruyla zayıflamış olsa da refah içindeki oğlun yardıma muhtaç babasının asgari yaşam giderlerini karşılama borcu dürüstlük kuralıyla ortadan kaldırılamaz
Olay: Emekli aylığı haczedilen ve düşük geliri bulunan baba, yüksek gelirli oğlundan kendisi ve küçük oğlu için yardım nafakası istemiştir. Babanın oğluna yönelik eylemleri nedeniyle cezalandırıldığı ve aile bağlarının babanın kusuruyla koptuğu anlaşılmış; mahkeme talebi dürüstlük kuralına aykırı bularak davayı reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, küçük oğul için istenen nafakanın reddini, çocuğun öncelikle ana ve babasından nafaka isteyebileceği gerekçesiyle onamıştır. Baba yönünden ise yükümlülüğün kaldırılmasının kanunda yalnız TMK 365/3'te düzenlendiğini, yardım nafakasının koşullarının objektif olduğunu ve isteyenin kusurunun yükümlüyü borcundan kurtarmadığını belirtmiştir. Öğretideki ve eski kararlardaki farklı görüşlere değinmekle birlikte, altsoyun üstsoya yardım yükümlülüğünün farklı ahlaki ve toplumsal temelleri olduğunu vurgulayarak, babanın yoksul olduğu saptanırsa geçinmesi için gerekli nafakaya hükmedilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Ne var ki, MK'nın 2. maddesindeki dürüstlük kuralı, bu koşullarda davalı oğlun nafaka yükümlüğünü ortadan kaldıran bir neden olarak kabul edilmemelidir.”
Ne anlama geliyor?
Ebeveynin kusuru tek başına yükümlülüğü kaldırmaz; hakkaniyet miktarın belirlenmesinde ve yükümlüler arasındaki paylaşımda etkilidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Alıntıdaki yazım karar metnindeki gibidir. Olaydaki suç ayrıntıları ile kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Babanın çocuğu küçükken aileyi terk etmiş olması yardım nafakası yükümlülüğünü kaldırmaz; nafaka oğlu zarurete düşürmeyecek ölçüde ve hakkaniyete uygun belirlenmelidir
Olay: Belediyeye bağlı bir bakımevi, bakımını üstlendiği ve geliri bulunmayan babanın oğluna karşı yardım nafakası davası açmıştır. Oğul, babasının kendisi yedi yaşındayken aileyi terk ettiğini ve uzun yıllar arayıp sormadığını savunmuş; mahkeme bu durumda nafaka ödemeye zorlamanın hakkaniyete ve sosyal devlet ilkesine uygun düşmeyeceği gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, yardım nafakasının ahlak kuralları ile geleneklerin zorunlu kıldığı ve kanun koyucunun vicdana bırakmadığı bir ödev olduğunu; isteyenin kusurunun ve aile bağlarının zayıflamasının yükümlülüğü kaldırmadığını belirtmiştir. Nafakanın, yükümlünün geçim sıkıntısına düşürülmemesi gözetilerek geliriyle orantılı ve TMK 4'teki hakkaniyet ilkesine uygun belirlenmesi gerektiği gerekçesiyle ret kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Yardım nafakası isteyenin kusuru ile yardıma muhtaç duruma düşmüş olması, yükümlüyü borcundan kurtarmamaktadır. Aile bağlarının herhangi bir nedenle zayıflamış olması da yükümlülüğü ortadan kaldıran bir neden olarak düzenlenmemiştir.”
Ne anlama geliyor?
Terk eden ebeveyne karşı da yükümlülük sürer; ancak nafaka sizi geçim sıkıntısına düşürecek düzeyde belirlenemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda kurumun dava hakkı TMK 365/3 olarak anılmıştır; bu hak TMK 365/4'te düzenlenmiştir. Kişi, kurum ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Kurumlar ve TMK 366
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Kurumun muhtaç yaşlı için açtığı yardım nafakası davası yaşlının dava sırasında ölmesiyle konusuz kalmaz; nafaka dava tarihinden itibaren hüküm doğurur
Olay: Sosyal hizmetler kurumu, muhtaç yaşlı kapsamında huzurevinde ücretsiz kalan kişinin bakım giderleri için onun çocuklarına ve torunlarına karşı yardım nafakası davası açmıştır. Yaşlı kişi dava açıldıktan sonra ölmüş; yerel mahkeme davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına hükmetmiş ve Özel Dairenin bozmasına karşı direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, yardım nafakasının aile bireylerini yoksulluk ve düşkünlükten kurtarmaya yönelik bir tür sosyal yardımlaşma olduğunu, aile bağlarının zayıflamasının yükümlülüğü kaldırmadığını ve kurumun 2828 sayılı Kanun ile TMK 365-366 uyarınca dava açma hakkı bulunduğunu belirtmiştir. Her davanın açıldığı tarihteki koşullara göre karara bağlanacağını, nafakanın dava tarihinden itibaren hüküm doğuracağını ve boşanmanın fer'isi olmayan bu davada dava tarihi ile ölüm tarihi dikkate alınarak karar verilmesi gerektiğini belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Kural olarak her dava açıldığı tarihteki koşullara göre hükme bağlanır. Nafakanın bağlanmasında olduğu gibi arttırılmasına ve eksiltilmesine yönelik taleplerin kabulüne de dava tarihinden itibaren hükmolunur.”
Ne anlama geliyor?
Muhtaç kişi dava sürerken ölse bile dava tarihinden ölüme kadarki dönem için nafaka istenebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi, kurum ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Huzurevine yerleştirilen kişinin bakım giderleri için kurum, onun eşine karşı da nafaka davası açabilir
Olay: Huzurevinde kalırken orada tanıştığı kişiyle evlenerek huzurevinden ayrılan yaşlı, eşinin hastalanması üzerine bir süre eşinin akrabalarının yanında kaldıktan sonra yeniden huzurevine teslim edilmiştir. Kurum, özel bakım gideri için eşten nafaka istemiş; mahkeme kurumun eşe karşı dava açma ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle davayı usulden reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, eşin bakım borcunun TMK 364/3 ile saklı tutulduğunu, kurumun nafaka alacaklısına bakan kurum sıfatıyla dava açabileceğini ve 2828 sayılı Kanunun 30. maddesine göre yardım ettiği kişiler için TMK'ya göre nafaka ile yükümlü olanlara dava açma hakkı bulunduğunu belirtmiştir. Eşin ekonomik ve sosyal durumu tespit edilerek onu zarurete düşürmeyecek ve hakkaniyete uygun bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle usulden ret kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“davacının dava açma ehliyeti bulunmadığından bahisle, davanın reddine karar verilmiş olması doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.”
Ne anlama geliyor?
Kurumun masraf talebi yalnız kan hısımlarına değil, bakımı üstlenilen kişinin eşine de yöneltilebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda kurumun dava hakkı TMK 365/3 olarak anılmıştır; bu hak TMK 365/4'te düzenlenmiştir. Kişi bilgileri ve tutarlar aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Koruma kararıyla kuruma yerleştirilen çocuk için kurumun babadan istediği nafaka yardım nafakasıdır; dava dışı annenin durumu da araştırılmalıdır
Olay: Hakkında korunma kararı verilen ve kurum bakımında okula devam eden küçük için kurum, babaya karşı nafaka davası açmıştır. Mahkeme dava tarihinden itibaren aylık iştirak nafakasına hükmetmiştir.
Karar: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, küçük için nafaka takdir edilirken anne ve babanın sosyal ve ekonomik durumları ile çocuğun yaşı ve ihtiyaçlarının gözetilmesi gerektiğini; davalı babanın ve dava dışı annenin durumu araştırılmadan nafaka belirlenmesinin eksik inceleme olduğunu belirtmiştir. Ayrıca bu davada istenenin niteliği itibarıyla TMK 364 vd. kapsamında yardım nafakası olduğunu, iştirak nafakası olarak hüküm kurulmasının yanlış nitelendirme olduğunu belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“davalının ve dava dışı annenin ekonomik sosyal durumu araştırılmaksızın eksik inceleme ile nafaka miktarının belirlenmiş olması isabetli olmamıştır.”
Ne anlama geliyor?
Devlet korumasındaki çocuğun giderleri için ana ve baba, güçleri oranında kuruma nafaka öder.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda kurumun dava hakkı TMK 365/3 olarak anılmıştır; bu hak TMK 365/4'te düzenlenmiştir. Kişi, yer ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Kurumun bakıma muhtaç yetişkin için koruma ve bakım kuruluşuna yerleştirme istemi, kurumun sorumluluğu TMK 366'dan kaynaklandığından aile mahkemesinde görülür
Olay: Hakkında vasi atanmış ve bakıma muhtaç engelli statüsündeki yaşlı kişinin vasisinin talebi üzerine kurum, bu kişinin koruma altına alınarak yatılı bir bakım kuruluşuna yerleştirilmesine izin verilmesini istemiştir. Aile mahkemesi, konunun vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin görevinde olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş ve Özel Dairenin bozmasına karşı direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, TMK 366'ya göre korunmaya muhtaç kişilerin bakımının yükümlü kurumlarca sağlanacağını, 2828 sayılı Kanunun bu görevi kuruma verdiğini ve 4787 sayılı Kanunun 6. maddesinin aile mahkemelerine yetişkinleri huzurevi ve benzeri kurumlara yerleştirme yetkisi tanıdığını belirtmiştir. Talebin aile hukuku hükümleriyle sıkı sıkıya bağlantılı olduğunu ve bu tür koruma kararı taleplerinde aile mahkemelerinin görevli olduğunu belirterek direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen, korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken bakıma muhtaç yetişkin hakkında koruma kararı verilmesi taleplerinde aile mahkemeleri görevlidir.”
Ne anlama geliyor?
Muhtaç yetişkinin kuruma yerleştirilmesi ve kurumun TMK 366'dan doğan sorumluluğu aile mahkemesinin işidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Eğitimi süren ergin çocuk
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Eğitimi süren ergin çocuğun yardım nafakasında TMK 328/2 ile 364 birlikte uygulanır; az bulunarak bozulan nafakanın artırılması ve yıllık ÜFE artışı onanmıştır
Olay: Vakıf üniversitesinde tıp eğitimi gören ergin kız, varlıklı babasından eğitim ve bakım giderleri için yardım nafakası istemiştir. İlk derece mahkemesinin kısmen kabul kararını Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2023'te nafakayı az bularak bozmuş; bozmaya uyan mahkeme nafakayı artırmış ve her yıl ÜFE oranında artırılmasına karar vermiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, uyuşmazlığa TMK 328/2, 364 ve 330'u uygulamış; bozma kararına uygun hüküm kurulduğunu belirterek, annenin durumunun gözetilmediği, nafakanın fazla olduğu ve ÜFE artışının başlangıcının belirtilmediği yönündeki itirazları yerinde görmemiş ve kararı oy birliğiyle onamıştır.
“tarafların gerçekleşen sosyal ve ekonomik durumlarına, nafakanın niteliğine ve günün ekonomik koşullarına göre davacı yararına takdir edilen yardım nafakası miktarının az olduğu gerekçesi ile”
Ne anlama geliyor?
Okuyan ergin çocuğun nafakası günün ekonomik koşullarına göre belirlenir ve yıllık artışa bağlanabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Alıntı, Dairenin kararında önceki (14.03.2023 tarihli) bozma kararını özetleyen kısımdır. Kişi, okul ve tutar bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 364 ile ilgili maddeler
- TMK m. 327 — Çocuğun bakım giderleri ve eğitimi süren ergin çocuk (TMK 327-334)
- TMK m. 174 — Boşanmada tazminat ve yoksulluk nafakası
- TMK m. 185 — Eşlerin hak ve yükümlülükleri (TMK 185-187)
- TMK m. 195 — Ayrı yaşama ve tedbir nafakası (TMK 195-197)
- TMK m. 17 — Kan hısımlığı ve derece hesabı
- TMK m. 305 — Evlat edinme (TMK 305-320)
- TMK m. 2 — Dürüstlük kuralı
- TMK m. 4 — Hâkimin takdir yetkisi ve hakkaniyet
- TMK m. 367 — Ev düzeni ve altsoyun denkleştirme alacağı (TMK 367-371)
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Nafaka isteyecekseniz önce sırayı belirleyin: eşiniz, çocuklarınız, ana ve babanız ve ancak onlar ödeyemiyorsa refah içindeki kardeşleriniz; dava dilekçesinde sıradaki herkesin durumunu açıklayın.
- 2.Yoksulluğunuzu somut belgelerle gösterin: gelir ve aylık belgeleri, kira sözleşmesi, sağlık giderleri, borç ve haciz kayıtları.
- 3.Yükümlünün gelirini tapu, kira geliri, SGK ve vergi kayıtlarıyla ortaya koyun; araştırmayı yalnız kolluk raporuna bırakmayın.
- 4.Birden çok çocuk veya kardeş varsa hepsinin durumunu davaya taşıyın; nafaka ödeme güçleri oranında paylaştırılır ve borç müteselsil değildir.
- 5.Boşanmışsanız eski eşinizden yoksulluk nafakası alma imkânınızı değerlendirin; mahkeme bunu araştıracaktır.
- 6.Nafaka yükümlüsüyseniz gelirinizi, bakmakla yükümlü olduğunuz kişileri ve borçlarınızı belgeleyin; nafaka sizi geçim sıkıntısına düşürecek düzeyde belirlenemez.
- 7.Terk veya kusur iddianızı yükümlülüğü tek başına kaldıran bir savunma olarak değil, hakkaniyet ve paylaşım bakımından ileri sürün.
- 8.Nafakanın gelecek yıllarda artırılmasını istiyorsanız bunu dava dilekçesinde açıkça talep edin (TMK 365/5).
- 9.Huzurevi veya bakımevinden masraf talebiyle dava açılırsa kurumun dava hakkı bulunduğunu bilin; ödeme gücünüzü ve sıradaki diğer yakınların durumunu belgeleyin.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.