Kısa cevap · TMK 321
Çocuğun soyadı soybağını izler: ana ve baba evliyse çocuk ailenin, uygulamada babanın soyadını taşır (TMK 321). Maddedeki "evli değilse ananın" ibaresi Anayasa Mahkemesince 2009'da iptal edilmiştir; bugün babayla soybağı kurulmamış çocuk annenin soyadını, tanıma, babalık hükmü veya ana ve babanın sonradan evlenmesiyle soybağı kurulan çocuk babanın soyadını alır. Boşanma çocuğun soyadını kendiliğinden değiştirmez. Velayet kendisine bırakılan anne, haklı sebep ve çocuğun üstün yararı bulunursa çocuğun soyadının kendi soyadıyla değiştirilmesini aile mahkemesinde isteyebilir; bu davada baba taraf olmalıdır. TMK 322 ise ana, baba ve çocuğa karşılıklı yardım, saygı, anlayış ve aile onurunu gözetme yükümlülüğü yükler; Yargıtay bu maddeyi mirasçılıktan çıkarma ve bağışlamadan dönme davalarında ölçüt olarak kullanır.
Bu sayfada neler var? (17 bölüm)
- TMK 321 madde metni
- Değişiklik geçmişi
- TMK 321 ve 322 Ne Düzenler? Madde Metni ve Soyadı Sistemi
- Çocuk Hangi Soyadını Alır? Durumlara Göre Tablo
- "Evli Değilse Ananın" İbaresi Neden İptal Edildi?
- Tanıma ve Babalık Davasından Sonra Çocuğun Soyadı
- Boşanmadan Sonra Çocuğa Annenin Soyadı Verilebilir mi?
- Annenin Soyadı Davasında Usul: Mahkeme, Davalı ve Çocuğun Görüşü
- Çift Soyadı, Annenin Yeni Eşinin Soyadı ve Çifte Vatandaş Çocuklar
- Soyadı Değişince Neler Değişmez?
- TMK 322: Ana, Baba ve Çocuğun Karşılıklı Yükümlülükleri
- TMK 321 Yargıtay kararları
- TMK 321 Anayasa Mahkemesi kararları
- TMK 321 ile ilgili maddeler
- Uygulamada dikkat edilecekler
- Konuyla ilgili yazılar
- Sıkça sorulan sorular
Temel kavramlar
- Aile soyadı
- TMK 321: evli ana ve babanın çocuğunun taşıdığı soyadı; Yargıtay bu deyimden babanın soyadını anlar.
- Bekârlık soyadı
- Kişinin evlenmeden önce taşıdığı soyadı (Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m. 4).
- Çifte soyadı
- Annenin önceki evliliği nedeniyle kendi soyadıyla birlikte önceki eşinin soyadını taşıması; bu durumda çocuğa annenin bekârlık soyadı verilir.
- Soyadı Nizamnamesi
- 1934 tarihli tüzük; 2009'da değişen 15. maddesi çocuğun hangi durumda annenin, hangi durumda babanın soyadını alacağını belirler.
- Haklı sebep
- TMK 27: ad veya soyadının değiştirilmesi için aranan ve her olayın özelliğine göre hâkimce belirlenen sebep.
- Çocuğun üstün yararı
- Annenin soyadı davasında belirleyici ölçüt; çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişimi gözetilir.
- İdrak çağı
- Çocuğun kendisini ilgilendiren konuda görüş bildirebilecek olgunluğa ulaşması; bu çağdaki çocuğun görüşü alınır.
- Taraf teşkili
- Davanın yasal hasmının davaya katılması; soyadı davasında baba taraf olmadan verilen karar kesinleşmiş sayılmaz.
- Aile hukukundan doğan yükümlülük
- TMK 322 başta olmak üzere aile üyelerinin birbirine karşı yükümlülükleri; önemli ölçüde ihlali mirasçılıktan çıkarma sebebidir (TMK 510).
- Mirasçılıktan çıkarma (ıskat)
- TMK 510: mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirastan yoksun bırakması.
Bir bakışta TMK 321
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlilik içinde doğum | Çocuk ailenin, uygulamada babanın soyadını taşır. | TMK m. 321; Soyadı Nizamnamesi m. 15 |
| Evlilik dışında doğum | Babayla soybağı yoksa annenin soyadı; çocuk annenin hanesine yazılır. | Soyadı Nizamnamesi m. 15; Uygulama Yönetmeliği m. 9/2 |
| Annenin çifte soyadı | Anne önceki evliliğinden çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını alır. | TMK m. 321, ikinci cümle |
| Tanıma, babalık hükmü, sonradan evlenme | Çocuk babanın soyadını alır ve baba hanesine nakledilir. | NHK m. 28/4; AYM 02.07.2009 |
| Evlat edinme | Evlatlık küçük ise evlat edinenin soyadını alır. | TMK m. 314/3 |
| Boşanma | Çocuğun soyadı kendiliğinden değişmez; mahkeme kararı gerekir. | TMK m. 321; AYM 08.12.2011 |
| Annenin soyadı: ölçüt | Haklı sebep ve çocuğun üstün yararı gerekir; velayet tek başına yetmez. | 2. HD 23.09.2025; 2. HD 10.04.2025 |
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi; yoksa aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk. | HGK 29.01.2016 (oy çokluğu) |
| Yetkili mahkeme | Çocuğun velayet sahibi anneyle birlikte yaşadığı yer mahkemesi yetkili sayılmış; babanın yetki itirazı reddedilmiştir. | 2. HD 30.11.2023 (onama) |
| Davalı | Baba davanın yasal hasmıdır; o olmadan verilen karar kesinleşmiş sayılmaz. | 2. HD 02.07.2024 |
| Çocuğun görüşü | İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır; üstün yarar gerektirirse aksine karar verilebilir. | 2. HD 10.04.2025 |
| Çocuk dava sırasında ergin olursa | Davaya devam iradesi sorulur; devam ederse dava asliye hukukta, babasız görülür. | 2. HD 13.05.2025; 2. HD 01.04.2026 |
| Çift soyadı | Somut delil olmadan salt velayete dayanılarak anne ve baba soyadı birlikte verilemez. | 2. HD 06.05.2025 |
| Annenin yeni eşinin soyadı | İstenen soyadı annenin bekârlık soyadı değilse ret kararı onanmıştır. | 2. HD 23.09.2024 |
| Babanın soyadı değişirse | Ergin olmayan çocuğun soyadı da düzeltilir. | NHK m. 36/1-b; Uygulama Yönetmeliği m. 34/1-a |
| Soyadı değişince | Soybağı, mirasçılık, nafaka ve kişisel ilişki değişmez. | TMK m. 27/3 |
| TMK 322 | Karşılıklı yardım, saygı, anlayış ve aile onurunu gözetme; evlatlık ilişkisini de kapsar. | TMK m. 322; HGK 10.07.2024 |
| Mirasçılıktan çıkarma | Ağır ihlal gerekir; sebebi belirtilen ölüme bağlı tasarrufla yapılır, dava ile istenemez. | TMK m. 510, 512; HGK 25.09.2024; 7. HD 13.06.2024 |
| Bağışlamadan dönme | Kanundan doğan yükümlülüklere önemli ölçüde aykırılık; sebebi öğrenmeden başlayarak bir yıl. | TBK m. 295, 297; 3. HD 15.05.2024 |
| Manevi tazminat | Babanın ilgisizliği tek başına manevi tazminat sebebi sayılmamıştır. | 4. HD 24.03.2025 |
TMK 321 madde metni
İkinci Kitap: Aile Hukuku › İkinci Kısım: Hısımlık › Birinci Bölüm: Soybağının Kurulması · Beşinci Ayırım: Soybağının Hükümleri › A. Soyadı · B. Karşılıklı yükümlülükler
Soybağının hükümleri: Soyadı — Madde 321
- (İptal ibare: AYM 02.07.2009, E.2005/114, K.2009/105) Birinci cümledeki "evli değilse ananın" ibaresi iptal edilmiştir; iptal hükmü 07.10.2010'da yürürlüğe girmiştir.Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin; (…) soyadını taşır. Ancak, ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır.
Kaynak: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Değişiklik geçmişi
| Tarih | Kaynak | Değişiklik |
|---|---|---|
| 22.11.2001 | 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (RG 08.12.2001, S. 24607; yürürlük: 01.01.2002) | TMK 321'in ilk metni şöyleydi: "Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin; evli değilse ananın soyadını taşır. Ancak, ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır." TMK 322 ilk metninden bu yana hiç değiştirilmemiştir. |
| 25.03.2009 | Soyadı Nizamnamesinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Tüzük (BKK 2009/14848; RG 29.04.2009, S. 27214) | İlgili düzenleme: TMK 321'i ayrıntılandıran Soyadı Nizamnamesi m. 15 yeniden düzenlendi. Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuk babanın, evlilik dışında doğan çocuk annenin soyadını alır; ana ve babanın evlenmesi, tanıma veya babalık hükmüyle çocuk babanın soyadına geçer. |
| 02.07.2009 | Anayasa Mahkemesi, E.2005/114, K.2009/105 (RG 07.10.2009, S. 27369) | Birinci cümledeki "evli değilse ananın" ibaresi oy çokluğuyla iptal edildi; iptal hükmü yayımdan bir yıl sonra, 07.10.2010'da yürürlüğe girdi. "Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin" ibaresine yönelik itiraz oy birliğiyle reddedildi. |
| 19.10.2017 | 7039 sayılı Kanun m. 7 (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 28/4) | İlgili düzenleme: tanınan veya babalığa hüküm kararıyla soybağı kurulan çocukların babalarının hanesine baba adı ve soyadıyla nakledileceği hükme bağlandı. TMK 321'in metni değişmemiştir. |
TMK 321 ve 322 Ne Düzenler? Madde Metni ve Soyadı Sistemi
Beşinci Ayırım soybağının hükümlerini düzenler ve iki kısa maddeyle başlar: TMK 321 çocuğun soyadını, TMK 322 ana, baba ve çocuk arasındaki karşılıklı yükümlülükleri belirler. Soyadı maddesi kısa olduğu için uygulamadaki düzen, Soyadı Nizamnamesi, Nüfus Hizmetleri Kanunu (NHK) ve Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği ile birlikte okunur.
Madde 322 — Ana, baba ve çocuk, ailenin huzur ve bütünlüğünün gerektirdiği şekilde birbirlerine yardım etmek, saygı ve anlayış göstermek ve aile onurunu gözetmekle yükümlüdürler.
Maddedeki (…) işareti, Anayasa Mahkemesince iptal edilen "evli değilse ananın" ibaresinin yerini gösterir. Boşluğu bugün 2009'da değiştirilen Soyadı Nizamnamesinin 15. maddesi doldurur:
Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuklar babalarının soyadını taşırlar. Evlilik dışında doğan çocuklar, analarının soyadını alırlar. Ancak, ana önceki evliliğinden dolayı çift soyadı taşıyorsa, çocuk onun bekarlık soyadını taşır. Evlilik dışında doğmuş çocuklar, ana ve babanın birbirleri ile evlenmesi veya babalarının tanıması ya da hakimin babalığa karar vermesi ile babanın soyadını alır.
Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği de aynı mantığı kayıt düzenine taşır: soybağı, çocuğun soyadının, vatandaşlığının ve aile kütüğünde yazılacağı yerin belirlenmesinde esas alınır (m. 12/1); kadınların evlilik dışı dünyaya gelmiş çocukları annenin aile sıra numarası altında yazılır (m. 9/2). Yargıtay 8. Hukuk Dairesi bu düzenlemeleri tek bir sonuca bağlamıştır: çocuğun soyadı, ana ve babasıyla soybağı ilişkisini gösterir (Yargıtay 8. HD, 12.11.2018, E. 2017/8016, K. 2018/18502).
İkinci cümle ne işe yarar? Anne, önceki evliliği nedeniyle kendi soyadıyla birlikte önceki eşinin soyadını da taşıyor olabilir. Böyle bir annenin soyadını alacak çocuğa önceki eşin soyadı geçmez; çocuk annenin bekârlık soyadını taşır. Boşanan kadının önceki eşinin soyadını kullanmasına ilişkin kurallar için TMK 173 şerhine bakabilirsiniz.
TMK 187'nin iptali bu maddeyi değiştirdi mi? Kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını öngören TMK 187 Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş ve iptal 28.01.2024'te yürürlüğe girmiştir (TMK 185-187 şerhi). TMK 321 ise değiştirilmemiştir. Soyadı Nizamnamesinin 15. maddesi evlilik içinde doğan çocukların babalarının soyadını taşıdığını öngörmeye devam etmektedir; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de 2025 tarihli kararında, Anayasa Mahkemesinin 2009 kararına atıfla "aile soyadı" deyiminden babanın soyadının anlaşılacağını belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 06.05.2025, E. 2024/7121, K. 2025/4623).
Çocuk Hangi Soyadını Alır? Durumlara Göre Tablo
Aşağıdaki tablo, çocuğun doğumla veya sonradan kazandığı soyadını durum durum gösterir. Her satır soybağının nasıl kurulduğuna bağlıdır; soybağı değişirse soyadı da değişir.
| Durum | Çocuğun soyadı | Dayanak |
|---|---|---|
| Ana ve baba evli (evlilik içinde doğum) | Ailenin soyadı; uygulamada babanın soyadı | TMK 321; Soyadı Nizamnamesi m. 15 |
| Evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 gün içinde doğum | Babanın soyadı | Soyadı Nizamnamesi m. 15; TMK 285 (babalık karinesi) |
| Evlilik dışında doğum, babayla soybağı yok | Annenin soyadı; çocuk annenin hanesine yazılır | Soyadı Nizamnamesi m. 15; Uygulama Yönetmeliği m. 9/2 |
| Anne önceki evliliğinden çifte soyadı taşıyor | Annenin bekârlık soyadı | TMK 321, ikinci cümle |
| Ana ve babanın sonradan evlenmesi | Babanın soyadı | TMK 292; Soyadı Nizamnamesi m. 15 |
| Tanıma veya babalık hükmü | Babanın soyadı; baba hanesine nakil | NHK m. 28/4 |
| Küçüğün evlat edinilmesi | Evlat edinenin soyadı | TMK 314/3 |
| Babanın soyadı değişir | Ergin olmayan çocuğun soyadı da düzeltilir | NHK m. 36/1-b; Uygulama Yönetmeliği m. 34/1-a |
| Evlilik dışı çocuğu olan annenin soyadı değişir | Ergin olmayan evlilik dışı çocuğun soyadı da düzeltilir | Uygulama Yönetmeliği m. 34/1-a |
Nüfus kaydının mahkeme kararı olmadan düzeltilemeyeceğine ilişkin genel kural için TMK 39 şerhine, evlat edinmenin soyadına etkisi için TMK 305-320 şerhine bakabilirsiniz.
"Evli Değilse Ananın" İbaresi Neden İptal Edildi?
4721 sayılı Kanunun ilk metninde madde, "Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin; evli değilse ananın soyadını taşır" diyordu. Bu kural, babası tarafından tanınan veya hakkında babalık hükmü kurulan evlilik dışı çocuğun da annenin soyadını taşımasını gerektiriyordu. İtiraz yoluna başvuran mahkemelerden biri, mülga 743 sayılı Kanun döneminde tanınan veya babalık hükmüyle soybağı kurulan çocuğun babasının soyadını alabildiğini, yeni Kanunun bu imkânı kaldırdığını ileri sürmüştü.
Babalığın hükmen tespiti ve babanın soyadıyla baba hanesine kayıt istemiyle açılan davalara bakan üç aile mahkemesinin başvurusu üzerine Anayasa Mahkemesi (AYM, 02.07.2009, E.2005/114, K.2009/105):
- "Çocuk, ana ve baba evli ise ailenin" ibaresini oy birliğiyle Anayasa'ya uygun buldu; evli ana ve babanın çocuğunun ailenin soyadını alması evlilik birliğinin ve aile olmanın doğal sonucudur.
- "evli değilse ananın" ibaresini oy çokluğuyla iptal etti; tanıma veya babalık hükmüne rağmen çocuğun babasının soyadını almasını engelleyen kural Anayasa'nın 10, 11 ve 41. maddelerine aykırıdır.
- Doğacak boşluğu kamu yararını ihlal edici bulduğu için iptalin yayımdan bir yıl sonra yürürlüğe girmesine karar verdi. Karar 07.10.2009'da yayımlandığından iptal 07.10.2010'da yürürlüğe girdi.
Bu nedenle, tanıma işleminin varlığı veya babalık hükmü verilmiş olması durumunda evlilik içi veya evlilik dışı doğmuş olmanın çocukların hukuksal statüsünde bir farklılığa yol açması kabul edilemez.
Karşı oy ne diyordu? Dört üye iptale katılmadı. Karşı oy yazılarından birinde, velayeti annede bulunan ve babasıyla aynı aile ortamında yaşamayan evlilik dışı çocuğun annesinin soyadını taşımasının çocuğun yararına olduğu; anne ile çocuğun farklı soyadı taşımasının okulda, sağlık ve sosyal kurumlarda gereksiz sorulara yol açacağı savunuldu. Bu kaygı yıllar sonra bireysel başvuru kararlarında başka bir biçimde karşılık buldu: Anayasa Mahkemesi bugün babanın soyadını kural olarak kabul etmekte, ancak annenin haklı sebeplerini dinlemeden verilen ret kararlarını hak ihlali saymaktadır.
Bugünkü kural. İptalden sonra TMK 321'e yeni bir ibare eklenmedi. Evlilik dışında doğan çocuğun soyadını bugün Soyadı Nizamnamesinin 15. maddesi, tanıma ve babalık hükmünün sonucunu 7039 sayılı Kanunla değişik NHK m. 28/4 belirler:
Tanınan veya babalığa hüküm kararı ile soybağı kurulan çocuklar babalarının hanesine baba adı ve soyadı ile nakledilir.
Tanıma ve Babalık Davasından Sonra Çocuğun Soyadı
Baba çocuğu tanıdığında veya babalık davası kabul edildiğinde çocuk, NHK m. 28/4 uyarınca kendiliğinden babanın hanesine baba adı ve soyadıyla nakledilir; bunun için ayrıca soyadı davası açılmaz. 5490 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce tanıma veya babalık hükmüne rağmen ana hanesine yazılmış çocukların baba hanesine nakli için ise ana ya da babadan birinin, çocuk erginse kendisinin başvurusu gerekir (NHK Geçici m. 5). Tanıma ve babalık davasının ayrıntıları için TMK 295-300 ve TMK 301-304 şerhlerine bakabilirsiniz.
Annenin soyadını korumak mümkün mü? Mahkeme kararıyla ve çocuğun üstün yararı gösterilerek mümkündür. Anayasa Mahkemesinin 2020 tarihli kararındaki olayda aile mahkemesi babalığa hükmederken çocuğun annesinin soyadını kullanmasına da karar vermiş, Yargıtay bu kısmı Soyadı Nizamnamesinin 15. maddesine dayanarak bozmuştu. Anayasa Mahkemesi, babalığa hükmedilen her durumda çocuğa yalnız babanın soyadının verilmesini ve annenin haklı sebeplerinin değerlendirilmemesini aile hayatına saygı hakkıyla birlikte ayrımcılık yasağının ihlali saydı (AYM, S.E., B. No: 2017/40178, 26.02.2020).
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de 2024'te, babalık davasıyla soybağı kurulduktan sonra açılan davada çocuğun soyadının annenin soyadıyla değiştirilmesine ilişkin kararı onamıştır. Daire uyuşmazlığı, gebelik ve doğumla ilgilenmediği, çocuğu nüfusa kaydettirmediği kesinleşmiş kararla sabit olan babanın soyadını kullanmanın çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığı olarak tanımlamıştır (Yargıtay 2. HD, 17.09.2024, E. 2024/6227, K. 2024/5969).
Görevli mahkeme burada da aile mahkemesidir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, evlilik dışında doğup tanımayla babanın soyadını alan çocuğun soyadının velayet hakkına dayanılarak annenin soyadıyla değiştirilmesi davasının aile mahkemesinde görülmesi gerektiğine karar vermiştir (Yargıtay 8. HD, 12.11.2018, E. 2017/8016, K. 2018/18502).
Boşanmadan Sonra Çocuğa Annenin Soyadı Verilebilir mi?
Boşanma çocuğun soyadını değiştirmez. Evlilik içinde doğan çocuk ailenin, yani babanın soyadını taşır; velayetin anneye verilmesi bu kaydı kendiliğinden değiştirmez. Anne kendi soyadının çocuğa verilmesini istiyorsa dava açmalıdır.
Kanuni engel kaldırıldı. 2525 sayılı Soyadı Kanunu'nun 4. maddesinin ikinci fıkrasındaki "Evliliğin feshi veya boşanma hallerinde çocuk anasına tevdi edilmiş olsa bile babasının seçtiği veya seçeceği adı alır." cümlesi Anayasa Mahkemesince oy birliğiyle iptal edilmiştir (AYM, 08.12.2011, E.2010/119, K.2011/165). Mahkeme, çocuğun soyadını seçme hakkının velayet hakkı kapsamında olduğunu ve bu hakkın yalnız erkeğe tanınmasının cinsiyete göre ayrım olduğunu kabul etmiştir.
Yargıtayın eski çizgisi ve Anayasa Mahkemesinin müdahalesi. İptalden sonra da Yargıtay bir süre, çocuk reşit oluncaya veya baba kendi soyadını değiştirinceye kadar çocuğun soyadının değişemeyeceğini kabul etti. Anayasa Mahkemesinin aktardığı Hukuk Genel Kurulunun 13.03.2015 tarihli kararına göre salt boşanma ve velayet hakkı anneye bu davayı açma hakkı vermiyordu. Anayasa Mahkemesi bu uygulamayı art arda hak ihlali saydı:
| Karar | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| H.Ö., 25.06.2015 | Velayet sahibi annenin davasını ilk derece mahkemesi kabul etmiş, Yargıtay bozmuş, bozmaya uyularak dava reddedilmişti | İhlal |
| G.Ö. ve N.Y. [Genel Kurul], 11.11.2015 | Velayet sahibi annenin talebi TMK 321 gerekçesiyle reddedilmişti | Aile hayatına saygı hakkıyla birlikte ayrımcılık yasağının ihlali, oy birliği |
| A.Y., 20.07.2017 | Aynı nitelikte ret kararı | İhlal |
| S.E., 26.02.2020 | Babalık hükmünden sonra annenin soyadı talebi reddedilmişti | İhlal, oy birliği |
| Ş.B., 21.07.2020 | Babası ölen çocuk için velayet sahibi annenin talebi reddedilmişti | İhlal, oy birliği |
Kararlar: AYM, H.Ö., B. No: 2013/3434, 25.06.2015; AYM, G.Ö. [GK], B. No: 2013/7979, 11.11.2015; AYM, N.Y. [GK], B. No: 2013/9880, 11.11.2015; AYM, A.Y., B. No: 2014/1826, 20.07.2017; AYM, S.E., B. No: 2017/40178, 26.02.2020; AYM, Ş.B., B. No: 2017/38724, 21.07.2020.
Bugünkü ölçüt. 2. Hukuk Dairesi, Anayasa Mahkemesi kararlarından sonra benimsediği kuralı şöyle ifade etmektedir (Yargıtay 2. HD, 23.09.2025, E. 2025/1781, K. 2025/7713):
Anayasa Mahkemesinin bu kararları sonrasında Dairemizce de, haklı sebep bulunması ve küçüğün yüksek yararının gerektirmesi halinde velayet hakkı kendisine bırakılmış olan annenin çocuğun soyadının değiştirilmesini talep edebileceği kabul edilmektedir.
Kuralın iki yüzü vardır. Velayet tek başına yetmez: Daire, velayet hakkına sahip olmanın anneye bekârlık soyadını çocuğa kendiliğinden verme hakkı kazandırmadığını vurgular (Yargıtay 2. HD, 10.04.2025, E. 2024/7623, K. 2025/3543). Buna karşılık haklı sebep ve üstün yarar delille ortaya konmuşsa ret kararı bozulur:
- Kabul yönündeki bozmalar: tanık anlatımları, sosyal inceleme raporu ve çocuğun uzman huzurundaki beyanı değerlendirildiğinde davanın kabulü gerektiği hâlde verilen ret kararları 2025'te art arda bozuldu (Yargıtay 2. HD, 23.01.2025, E. 2024/6484, K. 2025/731; Yargıtay 2. HD, 27.03.2025, E. 2024/7695, K. 2025/3190; Yargıtay 2. HD, 23.09.2025, E. 2025/1781, K. 2025/7713). 2026'da ilk derece ve bölge adliye mahkemesinin reddettiği bir davada da Daire kabul gerektiğine karar verdi (Yargıtay 2. HD, 15.06.2026, E. 2026/3826, K. 2026/6588). Çocuğa dedesinin baktığı bir dosyada annenin soyadının çocuğun üstün yararına olduğu kabul edildi (Yargıtay 2. HD, 10.09.2025, E. 2025/3673, K. 2025/7056).
- Ret kararlarının onanması: babanın çocuğuna karşı sorumluluklarını yerine getirmeye çalıştığı ve iddia edilen güçlüklerin ispatlanamadığı dosyada ret kararı onandı (Yargıtay 2. HD, 24.10.2024, E. 2024/6053, K. 2024/7872). Boşanmanın kesinleşmesinden kısa süre sonra açılan ve tanıkların yalnız geleceğe yönelik soyut beyanlarda bulunduğu dosyada da ret kararı onandı (Yargıtay 2. HD, 24.10.2024, E. 2024/4846, K. 2024/7901).
Üstün yararın nasıl ispatlanacağı, 2022 tarihli iki zıt karar ve dava hazırlığı için TMK 27 şerhindeki ayrıntılı bölüme; davanın adım adım anlatımı için boşanan annenin çocuğa soyadını vermesi rehberimize bakabilirsiniz.
Annenin Soyadı Davasında Usul: Mahkeme, Davalı ve Çocuğun Görüşü
1. Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Hukuk Genel Kurulu, evlilik içinde doğan çocuğun doğumla kazandığı aile soyadının annenin soyadıyla değiştirilmesi davasının aile hukukuna dayandığını ve aile mahkemesinde görülmesi gerektiğini oy çokluğuyla kabul etmiştir; karşı oydaki üyeler davayı asliye hukuk mahkemesinde görülecek bir nüfus kaydı düzeltme davası saymıştır (Yargıtay HGK, 29.01.2016, E. 2015/3257, K. 2016/117). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. 2. Hukuk Dairesi görevin kamu düzenine ilişkin olduğunu ve yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetileceğini vurgular (Yargıtay 2. HD, 02.07.2024, E. 2024/5179, K. 2024/5210). Yetki bakımından, Yargıtayca onanan bir kararda bölge adliye mahkemesi nüfus kaydı düzeltme davalarının düzeltmeyi isteyen kişinin yerleşim yerinde açılacağını belirterek çocukların velayet sahibi anneleriyle birlikte yaşadığı yer mahkemesini yetkili saymış ve babanın yetki itirazını reddetmiştir (Yargıtay 2. HD, 30.11.2023, E. 2023/7886, K. 2023/5816).
2. Baba davalı olmalıdır. Davayı velayet sahibi anne, çocuğa velayeten açar. 2. Hukuk Dairesi 2024'te, baba davaya dahil edilmeden verilen ve kesinleştirilen soyadı kararını, yıllar sonra babanın başvurusu üzerine bozmuştur: çocuk kanun gereği babanın soyadını kullandığından baba davanın yasal hasmıdır ve taraf teşkili sağlanmadan verilen karar hukuken kesinleşmiş sayılmaz (Yargıtay 2. HD, 02.07.2024, E. 2024/5179, K. 2024/5210). Uygulamada nüfus müdürlüğü de davalı olarak gösterilmekte ve kanun yollarına başvurabilmektedir (Yargıtay 2. HD, 06.05.2025, E. 2024/7121, K. 2025/4623).
3. Çocuğun görüşü alınır. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşmenin 12. maddesi ile Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesinin 3 ve 6. maddeleri uyarınca idrak çağındaki çocuğun görüşü alınmalıdır. 2. Hukuk Dairesi, idrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan verilen kabul kararını eksik inceleme gerekçesiyle bozmuştur; ancak çocuğun üstün yararı gerektirirse görüşünün aksine karar verilebilir (Yargıtay 2. HD, 10.04.2025, E. 2024/7623, K. 2025/3543). Görüş genellikle sosyal inceleme raporu sırasında uzman huzurunda alınır (Yargıtay 2. HD, 23.09.2025, E. 2025/1781, K. 2025/7713).
4. Çocuk dava sürerken ergin olursa. On sekiz yaşını dolduran çocuk dava ehliyetini kazanır; davayı sürdürüp sürdürmeyeceğine artık kendisi karar verir. Bu irade sorulmadan verilen karar bozulur (Yargıtay 2. HD, 13.05.2025, E. 2024/10345, K. 2025/4995; Yargıtay 2. HD, 11.06.2026, E. 2026/3476, K. 2026/6453). Ergin çocuk davayı sürdürürse dava, kendi soyadını değiştirme davasına dönüşür: görevli mahkeme genel yetkili asliye hukuk mahkemesidir ve baba artık davalı değildir (Yargıtay 2. HD, 01.04.2026, E. 2025/9941, K. 2026/3496).
5. Başka davalarla birlikte. Soyadı talebi babanın açtığı kişisel ilişki davasında karşı dava olarak ileri sürülebilmekte (Yargıtay 2. HD, 15.04.2026, E. 2026/1366, K. 2026/4208) ya da kişisel ilişkinin kaldırılması davasıyla birleştirilerek görülebilmektedir (Yargıtay 2. HD, 15.05.2025, E. 2025/436, K. 2025/5175).
6. Kanun yolu. Bu davalarda bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz yoluna başvurulmakta ve inceleme Yargıtay 2. Hukuk Dairesince yapılmaktadır. Boşanma sonrasında çocuklarla ilgili düzenlemeler için TMK 182 şerhine bakabilirsiniz.
Çift Soyadı, Annenin Yeni Eşinin Soyadı ve Çifte Vatandaş Çocuklar
Anne ve baba soyadı birlikte verilebilir mi? 2. Hukuk Dairesi, boşanmadan sonra ortak velayet altındaki çocuğun babanın soyadından önce annenin soyadını da kullanmasına izin veren kararı bozmuştur. Daire'ye göre somut delil gösterilmeden, salt velayet hakkına dayanılarak bu istenemez; bu konuda yasal düzenleme yoktur ve iki soyadı nüfus kayıtlarında ve ileride çocuğun altsoyu bakımından karışıklık yaratır (Yargıtay 2. HD, 06.05.2025, E. 2024/7121, K. 2025/4623). Benzer iki dosyada bozmadan sonra verilen ret kararları 2026'da onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 14.04.2026, E. 2026/2329, K. 2026/4099; Yargıtay 2. HD, 28.04.2026, E. 2026/2573, K. 2026/4751).
Anne yeniden evlendiyse yeni eşin soyadı verilebilir mi? Bir dosyada anne, ilk evliliğinden doğan çocuğun soyadının kendi taşıdığı yeni evlilik soyadıyla değiştirilmesini istemiş, baba da davayı kabul etmişti. İlk derece mahkemesi, istenen soyadının annenin evlenmeden önceki soyadı değil yeni eşinin soyadı olduğunu belirterek davayı reddetti; karar bölge adliye mahkemesince ve 2. Hukuk Dairesince onandı (Yargıtay 2. HD, 23.09.2024, E. 2024/3893, K. 2024/6223). Yeni eşin soyadı, şartları varsa eşin çocuğunun evlat edinilmesiyle çocuğa geçebilir; evlatlık küçük evlat edinenin soyadını alır (TMK 306/3, 314/3).
Çifte vatandaş çocuklar. Annesi Türk, babası yabancı uyruklu olan ve iki ülkenin vatandaşlığını taşıyan çocuklar için anne ve baba birlikte, Türk nüfus kaydındaki soyadının diğer ülkenin kaydıyla aynı olacak şekilde düzeltilmesini istemişti. İlk derece mahkemesi kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi TMK 321'e dayanarak davayı kesin olarak reddetmişti. Anayasa Mahkemesi, farklı ülkelerdeki çelişkili nüfus kayıtlarının düzeltilmesine kanuni çerçeve sunan 14 No'lu Ad ve Soyadlarının Nüfus Kütüklerine Yazılış Şekline İlişkin Sözleşme dikkate alınmadan verilen kararın özel hayata saygı hakkını ihlal ettiğine oy birliğiyle karar verdi (AYM, C.H.P.P. ve L.P.P., B. No: 2020/8845, 15.03.2023).
Babanın ölümü. Babası ölen ve velayeti annesinde bulunan çocuğun soyadının annesinin soyadıyla değiştirilmesi talebi, çocuk reşit oluncaya kadar soyadının değişemeyeceği gerekçesiyle reddedilmişti. Anayasa Mahkemesi, kuralın haklı sebepleri ileri sürmeye dahi olanak vermeyecek biçimde yorumlanmasını ayrımcılık yasağının ihlali saydı (AYM, Ş.B., B. No: 2017/38724, 21.07.2020).
Soyadı Değişince Neler Değişmez?
TMK 27/3'e göre ad değişmekle kişisel durum değişmez. Bu nedenle çocuğun soyadının annenin soyadıyla değiştirilmesi:
- çocuk ile baba arasındaki soybağını ortadan kaldırmaz;
- çocuğun babasına mirasçı olmasını etkilemez;
- babanın iştirak nafakası yükümlülüğünü ve kişisel ilişki hakkını sona erdirmez.
Babalık davasından sonra verilen bir soyadı kararında bölge adliye mahkemesi, çocuğun soyadı değişmekle kişisel durumunun değişmeyeceğini gerekçesine almış; karar Yargıtayca onanmıştır (Yargıtay 2. HD, 17.09.2024, E. 2024/6227, K. 2024/5969). Babanın davayı kabul etmesi de tek başına yeterli sayılmamaktadır; ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Bu konudaki 2022 tarihli karar için TMK 27 şerhine bakabilirsiniz.
TMK 322: Ana, Baba ve Çocuğun Karşılıklı Yükümlülükleri
TMK 322, soybağının kişisel sonuçlarını genel bir ilkeyle özetler: ana, baba ve çocuk, ailenin huzur ve bütünlüğünün gerektirdiği şekilde birbirlerine yardım etmek, saygı ve anlayış göstermek ve aile onurunu gözetmekle yükümlüdür. Madde tek başına bir dava hakkı veya yaptırım öngörmez; ağırlığını başka kurumlarda ölçüt olarak gösterir.
Karşılıklıdır ve evlatlığı da kapsar. Hukuk Genel Kurulu, mirasçılıktan çıkarma uyuşmazlığında bu yükümlülüğün karşılıklı olduğunun gözden uzak tutulmaması gerektiğini vurgulamıştır (Yargıtay HGK, 25.09.2024, E. 2023/53, K. 2024/464). Başka bir kararında da evlat edinen ile evlatlığın TMK 322 uyarınca birbirlerine yardım etmekle yükümlü olduğunu ve yardımlaşma yükümlülüğünün yalnız manevi değil maddi yardımı da kapsadığını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 10.07.2024, E. 2023/422, K. 2024/370).
| Kurum | TMK 322 ile bağlantı | Yargıtayın ölçüsü |
|---|---|---|
| Mirasçılıktan çıkarma (TMK 510/1-2) | Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi | Ağır ihlal gerekir; sebebi belirtilen ölüme bağlı tasarrufla yapılır |
| Bağışlamadan dönme (TBK 295/1-2) | Kanundan doğan yükümlülüklere önemli ölçüde aykırı davranma | İlgisizlik ve şirket anlaşmazlıkları tek başına yetmedi; süre bir yıl (TBK 297) |
| Manevi tazminat (TBK 58) | Kişilik hakkına hukuka aykırı saldırı | Babanın ilgisizliği tek başına tazminat sebebi sayılmadı |
| Destekten yoksun kalma | Çocuk ile ana-baba arasındaki yardım ilişkisi | Ölen çocuk ana ve babası için destek sayılabilir (oy çokluğu) |
| Yardım nafakası (TMK 364) | Maddi yardımlaşmanın yaptırıma bağlanmış hâli | Yardım edilmezse yoksulluğa düşecek üstsoy ve altsoy |
Mirasçılıktan çıkarma. TMK 510/1-2, mirasçının mirasbırakana veya ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesini çıkarma sebebi sayar. Hukuk Genel Kurulu 2024'te bu yükümlülüklerin en genel dayanağının TMK 322 olduğunu belirtmiş ve ölçüyü yüksek tutmuştur:
Bu nedenle; aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemiş olması, ağır bir suç işlenmiş gibi miras bırakanın mirasçısını saklı payından mahrum bırakarak cezalandırmasını haklı kılacak ağırlık ve yoğunlukta olmalı, bazı yükümlülüklerin ihlâl edilmiş olması tek başına yeterli kabul edilmemeli ve ağır bir ihlâlin varlığı aranmalıdır.
Aynı kararda Kurul, vekâletin kötüye kullanıldığı iddiasının borçlar hukuku kurallarına göre tartışılacağını ve tek başına çıkarma sebebi olmadığını; karşılıklı bir tartışmada babaya söylenen hakaret niteliğindeki sözlerin de saklı payın elinden alınmasını gerektirecek ağırlıkta görülmediğini kabul etmiştir. Karar bu iki uyuşmazlık yönünden oy çokluğuyla verilmiştir (Yargıtay HGK, 25.09.2024, E. 2023/53, K. 2024/464).
Mirasçılıktan çıkarma dava açılarak istenemez. Sağlığında oğlunun mirasçılıktan çıkarılmasını dava yoluyla isteyen babanın davası reddedilmiştir: bölge adliye mahkemesine göre çıkarma, TMK 510'daki sebeplerden birine dayanan bir ölüme bağlı tasarrufla yapılabilir; karar 7. Hukuk Dairesince onanmıştır (Yargıtay 7. HD, 13.06.2024, E. 2023/3328, K. 2024/3470). Çıkarma sebebinin tasarrufta belirtilmesi de geçerlilik şartıdır (TMK 512/1). Iskat ile mirastan yoksunluk farkı için mirasçılıktan çıkarma rehberimize bakabilirsiniz.
Bağışlamadan dönme. TBK 295/1-2'ye göre bağışlanan, bağışlayana veya onun ailesinden bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranmışsa bağışlayan bağışlamayı geri alabilir; bu hak geri alma sebebinin öğrenildiği günden başlayarak bir yıl içinde kullanılır (TBK 297/1). Çocuklarına bağışta bulunan ve onların ilgisizliğini ileri süren babanın davasında bölge adliye mahkemesi, iddialar doğru kabul edilse bile bunun önemli ölçüde aykırılık sayılamayacağını belirtmiş; karar 3. Hukuk Dairesince onanmıştır (Yargıtay 3. HD, 15.05.2024, E. 2024/292, K. 2024/1695). Şirket payı bağışlanan oğul ile babası arasındaki şirket yönetimi anlaşmazlıkları da geri alma sebebi sayılmamıştır (Yargıtay 11. HD, 27.11.2025, E. 2025/2045, K. 2025/7106).
Manevi tazminat. Boşanmadan sonra yıllarca ilgilenmediği ileri sürülen babaya karşı ergin çocuğun açtığı manevi tazminat davasında ilk derece ve bölge adliye mahkemeleri tazminata hükmetmiş, 4. Hukuk Dairesi kararı bozmuştur. Daire'ye göre bakım borcunu nafaka yoluyla yerine getiren babanın çocuğuyla fiilî duygusal ilişki kuramaması ve ilgisiz kalması duygusal ve ahlaki değerlerle ilgilidir; manevi tazminat gerektirmez (Yargıtay 4. HD, 24.03.2025, E. 2024/9384, K. 2025/4857).
Destekten yoksun kalma. 21. Hukuk Dairesi, iş kazasında ölen çocuğun ana ve babası için destek sayılabileceğini açıklarken çocuk ile ana-baba arasındaki yardım ilişkisinin TMK 322'de bir yükümlülük olarak belirtildiğine ve TMK 364'teki nafaka yükümlülüğüne dayanmıştır; karar oy çokluğuyla verilmiştir (Yargıtay 21. HD, 25.06.2019, E. 2018/6371, K. 2019/4728).
Ayırımın devamında çocuk ile kişisel ilişki (TMK 323-326) ve çocuğun bakım giderleri (TMK 327-334) düzenlenir.
TMK 321 Yargıtay kararları
Bu bölümde, maddenin uygulamada nasıl yorumlandığını gösteren 17 Yargıtay kararı yer alıyor. Kararların tamamı resmî tam metinleri okunarak seçildi ve konularına göre gruplandı; Hukuk Genel Kurulu kararları bulundukları grubun başında yer alır. Künyeye tıklayarak kararın tam metnine ulaşabilirsiniz.
Karar seçimi hakkında
Çocuğun soyadına ilişkin bir içtihadı birleştirme kararına rastlanmamıştır. Sayfaya 17 Yargıtay ve 6 Anayasa Mahkemesi kararı kart olarak alınmıştır: soyadının belirlenmesi (8. Hukuk Dairesi 2018), tanıma ve babalık sonrası soyadı (2. Hukuk Dairesi 2024), boşanma sonrası annenin soyadı (2. Hukuk Dairesinin 2024 tarihli bir, 2025 tarihli iki ve 2026 tarihli bir kararı), dava usulü (Hukuk Genel Kurulu 2016 ile 2. Hukuk Dairesinin 2024 tarihli bir, 2025 tarihli iki ve 2026 tarihli bir kararı), çift soyadı ve yeni eşin soyadı (2. Hukuk Dairesi 2024 ve 2025), karşılıklı yükümlülükler (Hukuk Genel Kurulu 2024, 3. ve 7. Hukuk Daireleri 2024, 4. Hukuk Dairesi 2025) ile Anayasa Mahkemesinin 2009 ve 2011 tarihli norm denetimi kararları ve 2015, 2020 ve 2023 tarihli bireysel başvuru kararları. Kararların tamamı tam metinden okunmuştur. Yargıtay kartlarının 15'i OY BİRLİĞİYLE; Hukuk Genel Kurulunun 29.01.2016 ve 25.09.2024 tarihli kararları OY ÇOKLUĞUYLA verilmiştir. ATIF NOTLARI: Bazı onama kararlarında gerekçe ilk derece veya bölge adliye mahkemesine aittir ve kartlarda belirtilmiştir. 2. Hukuk Dairesinin bazı kararlarında 2020'de yürürlükten kaldırılmış 2006 tarihli nüfus yönetmeliği aktarılmıştır; sayfada güncel Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği esas alınmıştır. Anayasa Mahkemesi bireysel başvurularında başvurucu adları baş harfle yazılmıştır.
Soyadının belirlenmesi (TMK 321)
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi
Çocuğun soyadı soybağını izler: evlilik içinde doğan çocuk babanın, babayla soybağı kurulmamış evlilik dışı çocuk annenin, sonradan evlenme, tanıma veya babalık hükmüyle soybağı kurulan çocuk babanın soyadını alır; tanımayla kazanılan soyadının velayete dayanılarak değiştirilmesi davası aile mahkemesinde görülür
Olay: Evlilik dışında doğan ve babasının tanımasıyla babanın soyadını alan çocuğun soyadının, velayeti elinde bulunduran annenin soyadıyla değiştirilmesi istenmiştir. Davaya asliye hukuk mahkemesi bakmış ve davayı esastan reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, ergin kişilerin ad ve soyadı değiştirme davalarında Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesi uyarınca asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğunu, ancak ergin olmayan çocuğun soybağıyla kazandığı soyadının velayete dayanılarak değiştirilmesi sorununun TMK 321 ve soybağı hükümlerine göre çözüleceğini belirtmiştir. Aile mahkemelerinin TMK'nın ikinci kitabından doğan aile hukuku dava ve işlerinde görevli olduğunu hatırlatarak, mahkemenin görevsizlik kararı vermesi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Bu düzenlemelere göre çocuk evlilik içinde doğmuş ise ailenin, başka bir ifade ile babanın: evlilik dışında doğmuş, babayla bir soybağı kurulmamış ise anasının: soybağı ana ve babanın sonradan evlenmesiyle veya tanıma (TMK. m.295) yahut da mahkeme kararıyla (TMK. m. 301) kurulmuş ise babasının soyadını almaktadır. Bu düzenlemelerden çıkan sonuç şudur; çocuğun soyadı, ana ve babasıyla soybağı ilişkisini göstermektedir.”
Ne anlama geliyor?
Soyadı soybağını izler; tanımayla gelen soyadının değiştirilmesi aile mahkemesinin işidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda 2020'de yürürlükten kaldırılan 2006 tarihli nüfus yönetmeliği de anılmıştır. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Tanıma ve babalıktan sonra soyadı
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Babalık davasıyla soybağı kurulduktan sonra baba hanesine geçen evlilik dışı çocuğun soyadının, çocuğun üstün yararına olduğu belirlendiğinde annenin soyadıyla değiştirilmesine ilişkin karar onanmıştır
Olay: Evlilik dışında doğan çocuk annenin hanesine kaydedilmiş, annenin açtığı babalık davasının kabulüyle baba hanesine geçerek babanın soyadını almıştı. Anne, çocuğun okulda ve günlük hayatta sorun yaşadığını, babayla iletişimi olmadığını ileri sürerek soyadının kendi soyadıyla değiştirilmesini istemiştir. Baba, soybağı kararının kesinleşmesinin üzerinden kısa süre geçtiğini ve çocuğun idrak çağında olmadığını savunmuştur.
Karar: İlk derece mahkemesi alınan bilirkişi raporu ve çocuğun yüksek menfaati gözetilerek davayı kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi soyadı farklılığının çocuğu olumsuz etkilediğini ve değişikliğin çocuğun yüksek yararına olacağını belirterek istinafı reddetmiştir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi uyuşmazlığı, gebelik ve doğumla ilgilenmediği, çocuğu nüfusa kaydettirmediği kesinleşmiş kararla sabit olan babanın soyadını kullanmanın çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığı olarak tanımlamış ve kararı oy birliğiyle onamıştır.
“uyuşmazlık, annenin gebeliği ile, çocuğun doğumu ile ilgilenmediği ve çocuğu nüfusa kaydettirmediği kesinleşmiş mahkeme kararı ile sabit olan babanın soyadını kullanmasının çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığı noktasında toplanmaktadır”
Ne anlama geliyor?
Babalık hükmünden sonra da annenin soyadı istenebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir ONAMA kararıdır; uyuşmazlığın tanımı Daireye, esasa ilişkin gerekçe ilk derece ve bölge adliye mahkemelerine aittir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Boşanma sonrası annenin soyadı
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarından sonra 2. Hukuk Dairesi, haklı sebep bulunması ve küçüğün yüksek yararının gerektirmesi hâlinde velayet kendisine bırakılan annenin çocuğun soyadının değiştirilmesini isteyebileceğini kabul etmektedir
Olay: Velayet sahibi anne, çocuğun soyadının kendi bekârlık soyadıyla değiştirilmesini istemiştir. Daire'nin ilk bozma kararından sonra bölge adliye mahkemesi, annenin haklı sebebi ve çocuğun üstün yararını ispatlayamadığı gerekçesiyle davayı yeniden reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, Soyadı Kanunu'nun 4/2 hükmünün Anayasa Mahkemesince iptal edildiğini ve Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarında velayet hakkının çocuğun soyadını belirleme hakkını da kapsadığını açıklamıştır. Bu kararların yalnız başvurucu bakımından bağlayıcı olduğunu, ancak benzer davalarda da ihlal tespit edileceğinin muhakkak göründüğünü ve temel hak ihlallerinin öncelikle olağan kanun yollarında giderilmesi gerektiğini belirtmiştir. Tanık anlatımları, sosyal inceleme raporunda çocuğun uzman huzurundaki beyanı ve çocuğun üstün yararı gözetildiğinde davanın kabulü gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Anayasa Mahkemesinin bu kararları sonrasında Dairemizce de, haklı sebep bulunması ve küçüğün yüksek yararının gerektirmesi halinde velayet hakkı kendisine bırakılmış olan annenin çocuğun soyadının değiştirilmesini talep edebileceği kabul edilmektedir.”
Ne anlama geliyor?
Velayet sahibi anne haklı sebep ve üstün yararı ispatlarsa soyadını verebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı gerekçe kalıbı Dairenin 23.01.2025, 27.03.2025 ve 15.05.2025 tarihli bozma kararlarında da yer almaktadır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
İlk derece ve bölge adliye mahkemesinin reddettiği annenin soyadı davasında, toplanan deliller ve tanık beyanlarına göre değişikliğin çocuğun üstün yararına olduğu gözetilmeden verilen ret kararı bozulur
Olay: Velayet sahibi anne, çocuğun soyadının kendi bekârlık soyadıyla değiştirilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, çocuğun üstün yararı ilkesinin çocuk hukukundaki tüm sorunlarda yol gösteren ve çocuk yararına çözümü emreden en üst ilke olduğunu açıklamıştır. Yapılan yargılama, toplanan deliller ve tanık beyanlarına göre soyadının annenin bekârlık soyadıyla değiştirilmesinin çocuğun üstün yararına olduğunu belirterek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“davanın kabulü gerekirken yanılgılı değerlendirmelerle davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, kararın bozulmasına karar verilmesi gerekmiştir.”
Ne anlama geliyor?
İki derece reddetse de üstün yarar varsa Yargıtay kabulü arar.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Çocuğa dedesinin bakıp gözettiği dosyada soyadının annenin bekârlık soyadıyla değiştirilmesi çocuğun üstün yararına olduğundan, ilk derece mahkemesinin kabul kararını kaldırıp davayı reddeden bölge adliye mahkemesi kararı bozulur
Olay: Velayet sahibi anne, çocuğun soyadının kendi bekârlık soyadıyla değiştirilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; babanın istinafı üzerine bölge adliye mahkemesi hükmü kaldırarak davayı reddetmiştir. Karar anne vekili ve kayyım tarafından temyiz edilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, çocuğun üstün yararı ilkesini açıkladıktan sonra, toplanan deliller ve özellikle çocuğun dedesi tarafından bakılıp gözetildiği dikkate alındığında soyadı değişikliğinin çocuğun üstün yararına olduğunu belirtmiştir. Davanın kabulü gerekirken ret kararı verilmesini doğru bulmayarak bölge adliye mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.
“Çocuğun üstün yararı, çocuğu ilgilendiren her işte göz önüne alınması zorunlu olan ve belirli bir somut olayda çocuk için en iyisinin ne olduğunu belirlemede dikkate alınan bir ölçüt, bir kılavuzdur.”
Ne anlama geliyor?
Çocuğun fiilen kimin yanında büyüdüğü belirleyicidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda kayyımın atanma sebebi açıklanmamıştır; kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Babanın çocuğa karşı sorumluluklarını yerine getirmeye çalıştığı, iddia edilen güçlüklerin ve değişikliğin çocuğun menfaatine olacağının ispatlanamadığı dosyada annenin soyadı talebinin reddi onanmıştır
Olay: Anne, çocuğun soyadının kendi soyadıyla değiştirilmesini istemiş; baba davanın reddini savunmuştur. Çocuk annesiyle yaşamakta ve ayrılık sürecinde ebeveyn çatışması içinde kalmıştır.
Karar: İlk derece mahkemesi, babanın çocuğuna karşı sorumluluklarını yerine getirmeye çalışan bir yapıda olduğunu, çocuğun babasının soyadını kullanırken karşılaştığı iddia edilen güçlüklerin ve değişikliğin çocuğun menfaatine olacağının kanıtlanamadığını belirterek davayı reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi davacının davasını ispatlayamadığı gerekçesiyle istinafı reddetmiş; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararı usul ve kanuna uygun bularak oy birliğiyle onamıştır.
“davacının çocuğun soyadının annenin soyadı ile değiştirilmesinde çocuğun menfaatine olacağı yönündeki iddiaların kanıtlanamadığı, annenin soyadının çocuklara verilmesinde üstün yararın bulunmadığı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir”
Ne anlama geliyor?
İlgili bir baba karşısında somut delil olmadan dava kazanılmaz.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir ONAMA kararıdır; alıntılanan gerekçe İLK DERECE MAHKEMESİNE aittir. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Annenin soyadı davasında usul
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Evlilik içinde doğan çocuğun doğumla kazandığı aile soyadının velayet sahibi annenin soyadıyla değiştirilmesi davası aile hukukuna dayanır; görevli mahkeme aile mahkemesidir
Olay: Boşanmadan sonra velayet kendisine verilen anne, çocuğun soyadının kendi soyadıyla değiştirilmesi için asliye hukuk mahkemesinde dava açmış; mahkeme davayı kabul etmiştir. Özel Dairenin esastan bozma kararına karşı mahkeme direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, ergin kişinin haklı sebeple ad ve soyadı değiştirme davalarının nüfus kaydı düzeltme niteliğinde olup asliye hukuk mahkemesinde görüleceğini, ancak somut davanın evlilik içinde doğan çocuğun doğumla kazandığı aile soyadının değiştirilmesine ilişkin olduğunu belirtmiştir. Davanın aile hukukuna dayandığını, aile mahkemesi bulunan yerlerde aile mahkemesinin, bulunmayan yerlerde aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğunu kabul ederek direnme kararını değişik gerekçeyle oy çokluğuyla bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Dava, ergin kişinin haklı sebeple soyadının değiştirilmesi niteliğinde değil, evlilik birliği içerisinde doğan çocuğun, doğumla kazandığı "aile soyadının" değiştirilmesi talebine ilişkin olduğuna göre, davanın çözüm yeri, aile mahkemesi kurulmuş olan yerlerde aile mahkemeleri, kurulmamış olan yerlerde ise davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakacak olan asliye hukuk mahkemeleri görevlidir.”
Ne anlama geliyor?
Annenin soyadı davası aile mahkemesinde açılır.
Not: Karar OY ÇOKLUĞUYLA ve DEĞİŞİK GEREKÇEYLE verilmiştir; karşı oydaki üyeler davayı TMK 27 ve Nüfus Hizmetleri Kanunu kapsamında asliye hukuk mahkemesinde görülecek bir nüfus kaydı düzeltme davası saymıştır. Hukuk Genel Kurulu aynı gün aynı yönde bir karar daha vermiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayet sahibi annenin çocuğun soyadını değiştirme davasında baba yasal hasımdır; baba davaya dahil edilmeden verilen karar hukuken kesinleşmiş sayılmaz ve babanın kararı temyiz etmekte hukuki yararı vardır; dava aile mahkemesinde görülür
Olay: Anlaşmalı boşanmadan sonra velayeti kendisine verilen anne, iki çocuğun soyadının kendi soyadıyla değiştirilmesini asliye hukuk mahkemesinde istemiş; dava kabul edilerek karar kesinleştirilmiştir. Davada taraf gösterilmeyen baba, kararı yıllar sonra öğrenerek yargılamanın iadesini istemiş; talebi sonunda temyiz dilekçesi olarak değerlendirilmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, davanın velayet hakkından kaynaklanan soyadı değişikliği talebine ilişkin olduğunu, aile mahkemesinde görülmesi gerektiğini ve görevin kamu düzenine ilişkin olduğunu belirtmiştir. Kabule göre de çocuk kanun gereği babanın soyadını kullanmaya devam ettiğinden babanın davaya dahil edilmesi gerektiğini, taraf teşkili sağlanmadan verilen kararın hukuken kesinleşmediğini ve babanın savunma hakkının ihlal edildiğini açıklayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Baba, davaya dahil edilmeden yani taraf teşkili sağlanmadan, davanın kabulüne karar verilerek karar Mahkemece kesinleştirilmiş ise de, davanın yasal hasımı davada taraf edilip yargılama buna göre sonuçlandırılmadan verilen kararın hukuken kesinleştiğinden söz edilemez.”
Ne anlama geliyor?
Babayı davalı göstermeden alınan soyadı kararı sonradan bozulabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Velayet sahibi anne ancak çocuğun üstün yararı varsa bekârlık soyadının verilmesini isteyebilir; idrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan verilen karar eksik incelemeyle kurulmuş sayılır
Olay: Velayet sahibi anne, çocuğun kendi bekârlık soyadını kullanmasına izin verilmesini istemiştir. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi istinafı reddetmiş; karar davalı tarafından kabul yönünden temyiz edilmiştir. Çocuk dava sırasında idrak çağındadır.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayete sahip olmanın anneye soyadını çocuğa kendiliğinden verme hakkı kazandırmadığını ve çocuğun üstün yararının belirleyici olduğunu belirtmiştir. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin 12. maddesi ile Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesinin 3 ve 6. maddelerinin idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınmasını öngördüğünü, üstün yarar gerektirirse görüşün aksine karar verilebileceğini açıklamıştır. Çocuğun görüşü alınmadan karar kurulmasını eksik inceleme sayarak kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Velâyet hakkına sahip davacı anne, çocuğun üstün yararı varsa çocuğa kendi bekarlık soyadının verilmesini isteyebilir. Sadece velâyet hakkına sahip olmak velâyet hakkına sahip davacı anneye bekarlık soyadını çocuğuna kendiliğinden verme hakkını kazandırmaz.”
Ne anlama geliyor?
Çocuk idrak çağındaysa mahkeme onu dinlemeden karar veremez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı yönde 2. Hukuk Dairesinin 23.09.2025 tarihli iki kararı bulunmaktadır. Kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Annenin soyadı davası sürerken ergin olan çocuk dava ehliyetini kazanır; davaya devam edilip edilmeyeceği konusunda çocuğun irade beyanı alınmadan hüküm kurulamaz
Olay: Velayet sahibi annenin çocuğun kendi soyadını kullanmasına izin için açtığı dava kabul edilmiş, bölge adliye mahkemesi babanın istinafını reddetmiştir. Çocuk, bölge adliye mahkemesi kararından önce on sekiz yaşını doldurmuştur.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, HMK'nın 50-52. maddelerine göre taraf ve dava ehliyetini açıklayarak kişinin ergin olmasıyla aktif dava ehliyetinin bizzat kendisine geçtiğini belirtmiştir. Erginlikten itibaren davaya devam edilip edilmeyeceğine çocuğun karar vereceğini, bu yönde irade beyanı alınmadan hüküm kurulmasının usul ve yasaya açıkça aykırı olduğunu belirterek kararı oy birliğiyle bozmuştur.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“Kişinin ergin hale gelmesiyle birlikte, aktif dava ehliyeti bizzat kendisine geçer ve artık kanuni temsilci aracılığıyla değil, doğrudan kendisi tarafından davalar takip edilebilir. Bu kapsamda, erginliğin gerçekleştiği tarihten itibaren davaya devam edilip edilmeyeceği konusunda karar verme yetkisi ortak çocuğa aittir.”
Ne anlama geliyor?
On sekizini dolduran çocuğa davaya devam edip etmeyeceği sorulmalıdır.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı ilke 11.06.2026 tarihli kararda da uygulanmıştır. Bu dosyada bozmadan sonra verilen karar da ayrıca bozulmuştur (2. HD 01.04.2026).
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Dava sırasında ergin olan çocuk soyadının değiştirilmesini özel yetkili vekiliyle isterse dava ergin kişinin soyadı değiştirme davasına dönüşür; görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir ve babaya karşı pasif husumet yoktur
Olay: Daire'nin, çocuğun ergin olduğu gözetilmeden verilen karar nedeniyle verdiği bozma kararından sonra ergin çocuk, soyadının değiştirilmesini özel yetkili vekili aracılığıyla istemiş; ilk derece mahkemesi bozmaya uyarak davayı yeniden kabul etmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ergin hâle gelen ve taraf ehliyetine sahip olan çocuğun talebiyle davanın genel yetkili asliye hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiğini, soyadı değişikliği davasına dönüşen davada davalı baba yönünden pasif husumet bulunmadığını belirtmiştir. Mahkemenin baba yönünden davayı tefrik ederek husumet yokluğundan reddetmesi, çocuğun talebi yönünden ise aile mahkemesinin görevsizliğine karar vermesi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“eldeki davanın genel yetkili Asliye Hukuk Mahkemelerinde görülmesi gerekmektedir ve ayrıca Soyadı değişikliği davasına dönüşen eldeki davada davalı baba yönünden pasif husumet bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Ergin çocuğun kendi soyadı davası asliye hukukta ve babasız görülür.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir ve aynı dosyada Dairenin 13.05.2025 tarihli bozma kararından sonra verilmiştir.
Çift soyadı ve yeni eşin soyadı
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Somut delil gösterilmeden salt velayet hakkına dayanılarak çocuğa babanın soyadıyla birlikte annenin bekârlık soyadı verilemez; bu konuda yasal düzenleme yoktur ve iki soyadı çocuğun üstün yararına değildir
Olay: Boşanmadan sonra çocuk üzerinde ortak velayet bulunan anne, çocuğun babanın soyadından önce kendi soyadını da kullanmasına izin verilmesini istemiş; somut delil sunmamış, emsal kararlara dayanmıştır. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi baba ile nüfus müdürlüğü temsilcisinin istinafını reddetmiştir.
Karar: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, soyadını kişiye sıkı surette bağlı bir kişilik hakkı olarak tanımlamış; Soyadı Nizamnamesinin 15. maddesine ve Anayasa Mahkemesinin 2009 kararına atıfla aile soyadından babanın soyadının anlaşılacağını belirtmiştir. Velayetin çocuğun üstün yararını gözetme yükümlülüğü içerdiğini açıkladıktan sonra, çocuğun anne ve baba soyadını birlikte kullanmasının nüfus kayıtlarında ve ileride çocuğun altsoyu açısından karışıklığa yol açacağını, çocuğun zararına dahi olabileceğini belirterek kararları oy birliğiyle bozmuştur.
“Davacı tarafından hiçbir somut delil gösterilmeden, sırf velayet hakkına dayalı olarak çocuğa kadının kızlık soyadının da verilmesi istenemeyeceği gibi, bu konuda yasal bir düzenleme yoktur. Babanın soyadı ile birlikte annenin bekarlık soyadının kullanılmasında çocuğun üstün yararı bulunmamaktadır.”
Ne anlama geliyor?
Çocuğa iki soyadı verdirmek için velayet yetmez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda yürürlükten kaldırılmış 2006 tarihli nüfus yönetmeliği hükmü de aktarılmıştır. Benzer iki dosyada bozmadan sonra verilen ret kararları 2026'da onanmıştır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi
Anne, önceki evliliğinden doğan çocuğa yeni eşinin soyadını bu yolla verdiremez; istenen soyadı annenin evlenmeden önceki soyadı olmadığı için dava, baba kabul etse bile reddedilmiş ve karar onanmıştır
Olay: Anne, ilk evliliğinden doğan çocuğun, yeni evliliğinden doğan kardeşiyle farklı soyadı taşımaktan rahatsız olduğunu ileri sürerek çocuğun soyadının kendi taşıdığı soyadıyla değiştirilmesini istemiştir. Baba davanın kabulünü istemiştir. Asliye hukuk mahkemesi önce görevsizlik kararı vermiş, dava aile mahkemesinde görülmüştür.
Karar: İlk derece mahkemesi, çocuğun kardeşinden farklı soyadı taşımaktan rahatsız olduğunu kabul etmekle birlikte, istenen soyadının annenin evlenmeden önceki soyadı değil yeni eşinin soyadı olduğunu belirterek davayı reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetmiş; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararı oy birliğiyle onamıştır.
“soyadının davacı kadının evlenmeden önceki soyadı olmadığı, yeni eşinin soyadı olduğu anlaşılmakla annenin kızlık soyadını çocuğuna verme hakkı olduğu dikkate alınarak davanın reddine karar verilmiştir”
Ne anlama geliyor?
Üvey babanın soyadı soyadı davasıyla çocuğa geçirilemez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir ONAMA kararıdır; alıntılanan gerekçe İLK DERECE MAHKEMESİNE aittir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Karşılıklı yükümlülükler (TMK 322)
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
TMK 322 aile üyelerinin aile hukukundan doğan yükümlülüklerinin en genel dayanağıdır; mirasçılıktan çıkarma için bu yükümlülüklerin ağır biçimde ihlali gerekir ve yükümlülüğün karşılıklı olduğu gözetilir
Olay: Baba, vasiyetnameyle oğlunu vekâletnameleri kötüye kullandığı ve kendisine hakaret ettiği gerekçesiyle mirasçılıktan çıkarmıştır. Oğul vasiyetnamenin iptalini istemiş; mahkeme çıkarma koşullarının oluştuğunu kabul ederek davayı reddetmiş, Özel Dairenin bozma kararına karşı direnmiştir.
Karar: Hukuk Genel Kurulu, TMK 510/2'deki aile hukukundan doğan yükümlülükler bakımından en genel hükmün TMK 322 olduğunu belirtmiştir. İhlalin, ağır suç düzeyindeki birinci sebeple orantılı biçimde ağır olması gerektiğini, vekâletin kötüye kullanılmasının borçlar hukuku kurallarına göre tartışılacağını ve saygı yükümlülüğünün karşılıklı olduğunu açıklamıştır. Karşılıklı bir tartışmada babaya söylenen hakaret niteliğindeki sözlerin saklı payın elinden alınmasını gerektirecek ağırlıkta olmadığını, çıkarma yerinde görülmezse mahkemenin saklı pay ve tenkis yönünden inceleme yapması gerektiğini kabul ederek direnme kararını bozmuştur.
“aile üyeleri birbirlerine karşı saygı ve anlayış gösterme ve aile onurunu gözetme yükümlülüğü altındadır. Ancak bu yükümlülüğün karşılıklı olduğu gözden uzak tutulmamalıdır.”
Ne anlama geliyor?
Aile içi bir tartışma ve kötü söz tek başına mirastan çıkarma sebebi olmaz.
Not: Karar birinci ve ikinci uyuşmazlık yönünden OY ÇOKLUĞUYLA, tenkis incelemesine ilişkin üçüncü uyuşmazlık yönünden OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; karşı oy ikinci uyuşmazlığa ilişkindir. Kişi ve yer bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi
Mirasçılıktan çıkarma ancak TMK 510'daki sebeplerden birine dayanan ölüme bağlı tasarrufla yapılabilir; mirasbırakan sağlığında dava açarak çocuğunun mirasçılıktan çıkarılmasına karar verilmesini isteyemez
Olay: Baba, oğlunun kendisine hakaret ettiğini, şirketin malvarlığını boşalttığını ve TMK 322'deki yükümlülüklere aykırı davrandığını ileri sürerek oğlunun mirasçılıktan çıkarılmasına karar verilmesi için dava açmıştır.
Karar: Bölge adliye mahkemesi, mirasçılıktan çıkarmanın TMK 510'da sayılan sebeplerden birine dayanılarak yapılan bir ölüme bağlı tasarrufla gerçekleştirilebileceğini, dava açılarak mirasçının mirastan çıkarılmasına karar verilmesinin istenemeyeceğini belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararı usul ve kanuna uygun bularak oy birliğiyle ve kesin olarak onamıştır.
“mirasçılıktan çıkarma TMK 510 uncu madde hükmünde sayılan sebeplerden birine dayanılarak yapılan bir ölüme bağlı tasarruf işlemi ile gerçekleştirilebileceğinden, dava açmak suretiyle mirasçının mirastan iskatı hakkında karar verilmesini istemek mümkün olmadığından”
Ne anlama geliyor?
Çocuğu mirastan çıkarmanın yolu dava değil, sebebi yazılı ölüme bağlı tasarruftur.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir ONAMA kararıdır; alıntılanan gerekçe BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİNE aittir. Kişi bilgileri ve hakaret içerikli sözler aktarılmamıştır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi
Bağışlanan çocukların ilgisizliğine ilişkin iddialar doğru kabul edilse bile bu durum kanundan doğan yükümlülüklere önemli ölçüde aykırılık sayılmamış ve bağışlamadan dönme davası reddedilmiştir
Olay: Baba, çocuklarına yüklü miktarda para bağışladığını, çocuklarının kötü sözler sarf ettiğini ve hastalığında kendisiyle ilgilenmediğini, bu nedenle TMK 322'deki yükümlülüklere aykırı davrandıklarını ileri sürerek bağışlamadan dönmüş ve bağışlanan paranın iadesini istemiştir.
Karar: Bölge adliye mahkemesi, bir kısım davacı tanıklarının bağıştan dönme sonucunda menfaati bulunduğunu, davalı tanıklarının ise babaya ilgi ve özen gösterildiğini beyan ettiğini belirtmiştir. İddialar doğru kabul edilse bile bunun kanundan doğan yükümlülüklere önemli ölçüde aykırı davranma kapsamında sayılamayacağını açıklayarak istinafı reddetmiştir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bağıştan dönme koşullarının ispatlanamadığını belirterek kararı oy birliğiyle onamıştır.
“gerek davacının iddia ve beyanlarının ve gerekse davacı tanıklarının beyanlarının doğru olduğu kabul edilse dahi bu durumun yasada geçen "kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması" kapsamında sayılamayacağı”
Ne anlama geliyor?
Çocuğun ilgisizliği tek başına bağışı geri almaya yetmeyebilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiş bir ONAMA kararıdır; alıntılanan gerekçe BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİNE aittir. Tutar ve kişi bilgileri aktarılmamıştır.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi
Babanın boşanmadan sonra çocuğuyla ilgilenmemesi ve aralarında duygusal ilişki kurulamaması duygusal ve ahlaki değerlerle ilgilidir; bakım borcunun nafakayla yerine getirildiği dosyada manevi tazminat gerektirmez
Olay: Ergin çocuk, anne ve babası ayrıldığında birkaç aylık olduğunu, babasının kendisini arayıp sormadığını, nafakayı ancak icra yoluyla ödediğini ve babalık sorumluluklarını yerine getirmediğini ileri sürerek babasından manevi tazminat istemiştir. Çocuğun soyadı daha önce annenin açtığı davada annenin soyadıyla değiştirilmişti. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi tazminatı artırmıştır.
Karar: Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, manevi tazminatın kişilik değerlerine hukuka aykırı saldırıdan doğan zararın giderilmesi olduğunu ve TBK 58'in kusur sorumluluğunu düzenleyen TBK 49'un devamı olduğunu açıklamıştır. Babanın iştirak ve yardım nafakası yükümlülükleriyle bakım borcunu yerine getirdiğini, çocuğun kişilik değerlerine yönelik hukuka aykırı bir davranışına ilişkin somut delil bulunmadığını belirtmiştir. Her üzüntü veren olayın manevi tazminat hakkı doğurmayacağını belirterek davanın tümden reddi gerektiği gerekçesiyle kararı oy birliğiyle bozmuştur.
“Davalı ve davacı arasında fiili olarak duygusal ve kişisel bir ilişkinin tesis edilememesi, davalı babanın çocuğuna karşı ilgisiz kalması ise duygusal ve ahlaki değerlerle ilgili olup manevi tazminat gerektiren durumlardan değildir.”
Ne anlama geliyor?
Babanın ilgisizliği tek başına manevi tazminat sebebi sayılmadı.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Kararda TMK 322'ye değinilmemiştir; kart, yükümlülük ihlalinin tazminat sonucunu göstermek için alınmıştır. Tutar ve kişi bilgileri aktarılmamıştır.
TMK 321 Anayasa Mahkemesi kararları
Anayasa Mahkemesi
Tanıma veya babalık hükmüne rağmen evlilik dışı çocuğun babasının soyadını almasını engelleyen "evli değilse ananın" ibaresi iptal edilmiş; "ana ve baba evli ise ailenin" ibaresi Anayasa'ya uygun bulunmuştur
Olay: Babalığın hükmen tespiti ve babanın soyadıyla baba hanesine kayıt istemiyle açılan davalara bakan üç aile mahkemesi, TMK 321 ile bazı başka hükümlerin iptali için itiraz yoluna başvurmuştur.
Karar: Anayasa Mahkemesi, çocuğun evlilik dışında dünyaya gelse bile ana babasını bilmek, babasının nüfusuna yazılmak ve bunun getireceği haklardan yararlanmak gibi kişiliğine bağlı temel haklara sahip olduğunu belirtmiştir. Tanıma veya babalık hükmü bulunduğunda evlilik içi veya dışı doğmanın hukuki statüde farklılığa yol açmasını kabul edilemez bularak "evli değilse ananın" ibaresini Anayasa'nın 10, 11 ve 41. maddelerine aykırı görmüş ve oy çokluğuyla iptal etmiştir. Evli ana ve babanın çocuğunun ailenin soyadını almasını evlilik birliğinin doğal sonucu sayarak bu ibareye ilişkin itirazı oy birliğiyle reddetmiştir.
“Bu nedenle, tanıma işleminin varlığı veya babalık hükmü verilmiş olması durumunda evlilik içi veya evlilik dışı doğmuş olmanın çocukların hukuksal statüsünde bir farklılığa yol açması kabul edilemez.”
Ne anlama geliyor?
Babası belli olan evlilik dışı çocuk babanın soyadını alabilir.
Not: İptal dört üyenin karşı oyuyla OY ÇOKLUĞUYLA; "ana ve baba evli ise ailenin" ibaresine ilişkin ret ile yürürlük kararı OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. İptal hükmü kararın yayımlandığı 07.10.2009 tarihinden başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmiştir.
Anayasa Mahkemesi
Boşanmada çocuk anneye bırakılsa bile babanın seçtiği soyadını almasını öngören Soyadı Kanunu 4/2 birinci cümlesi, velayet kapsamındaki soyadı seçme hakkında cinsiyete dayalı ayrım yarattığı için iptal edilmiştir
Olay: Boşanmadan sonra velayet hakkı kendisine verilen annenin çocuğa velayeten açtığı isim ve soyadı değiştirme davasına bakan asliye hukuk mahkemesi, kuralın iptali için itiraz yoluna başvurmuştur.
Karar: Anayasa Mahkemesi, kuralın gerekçesinden "koca evlilik birliğinin reisidir" ilkesine bağlı olarak kabul edildiğini, bu ilkenin 4721 sayılı Kanunla kaldırıldığını belirtmiştir. Çocuğun soyadını seçme hakkının velayet hakkı kapsamında yer aldığını, eşlerin evlilik boyunca ve boşanmada aynı hukuksal konumda bulunduğunu açıklamıştır. Erkeğe tanınan bu hakkın kadına tanınmamasını cinsiyete göre ayrım sayarak kuralı Anayasa'nın 10 ve 41. maddelerine aykırı bulmuş ve oy birliğiyle iptal etmiştir.
“Eşler, evliliğin devamı boyunca ve boşanmada sahip oldukları hak ve yükümlülükler bakımından aynı hukuksal konumdadırlar. Erkeğe velayet hakkı kapsamında tanınan çocuğun soyadını seçme hakkının kadına tanınmaması, velayet hakkının kullanılması bakımından cinsiyete göre ayırım yapılması sonucunu doğurur.”
Ne anlama geliyor?
Boşanmada çocuğun soyadını seçme hakkı yalnız babaya ait değildir.
Not: İptal OY BİRLİĞİYLE verilmiş ve yürürlük için ayrıca süre öngörülmemiştir. İptal, boşanmadan sonra annenin çocuğun soyadı için dava açmasının önündeki kanuni engeli kaldırmıştır.
Anayasa Mahkemesi (Genel Kurul)
Velayet sahibi annenin çocuğun soyadını değiştirme talebinin, çocuk reşit oluncaya veya baba kendi soyadını değiştirinceye kadar soyadının hiçbir koşulda değişemeyeceği gerekçesiyle reddi, aile hayatına saygı hakkıyla birlikte ayrımcılık yasağını ihlal eder
Olay: Boşanmadan sonra velayeti kendisine verilen başvurucu, çocuğun soyadının kendi soyadıyla değiştirilmesini istemiş; talebi TMK 321 gerekçesiyle reddedilmiş ve karar Yargıtayca onanmıştır.
Karar: Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, velayet hakkı kapsamında çocuğun soyadını belirleme hakkının da yer aldığını ve bu hakkın erkeğe tanınıp kadına tanınmamasının cinsiyete dayalı farklı muamele oluşturduğunu belirtmiştir. Derece mahkemelerinin bu farklılığı haklı kılacak bir gerekçe göstermediğini ve kadın için haklı nedenler bulunduğunda dahi çocuğun soyadını belirleme imkânı tanımayan uygulamanın ölçülü sayılamayacağını açıklayarak oy birliğiyle ihlal kararı vermiş ve yeniden yargılamaya hükmetmiştir.
“Bu kapsamda, özellikle cinsiyete dayalı farklı bir muamelenin söz konusu olması ve bu farklılığı haklı kılacak önemli nedenlerin ortaya konulması gereğine rağmen belirtilen muamele farklılığını haklı gösterecek nitelik ve kapsamda bir gerekçeye yer verilmemiş olması dikkate değerdir.”
Ne anlama geliyor?
Mahkemeler annenin haklı sebeplerini dinlemeden ret veremez.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Aynı gün N.Y. [GK] (B. No: 2013/9880) başvurusunda da aynı sonuca varılmıştır. Gerekçeli karar hakkına ilişkin iddia açıkça dayanaktan yoksun bulunmuş; tazminat talebi, yeniden yargılamanın yeterli giderim olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.
Anayasa Mahkemesi (İkinci Bölüm)
Babalığa hükmedilen her durumda çocuğa yalnız babanın soyadının verilmesi ve annenin haklı sebeplerinin değerlendirilmemesi, aile hayatına saygı hakkıyla birlikte ayrımcılık yasağını ihlal eder
Olay: Resmî nikâh olmaksızın birlikte yaşadığı kişiden çocuğu olan başvurucu, babalığın tespiti, nafaka ve çocuğun kendi soyadını kullanması istemiyle dava açmıştır. Aile mahkemesi babalığa ve annenin soyadının kullanılmasına karar vermiş; Yargıtay soyadına ilişkin kısmı Soyadı Nizamnamesinin 15. maddesine dayanarak bozmuş, bozmaya uyularak annenin soyadı talebi reddedilmiştir.
Karar: Anayasa Mahkemesi, çocuk ile annenin farklı soyadı taşımasının sağlık, eğitim ve ulaşım gibi alanlarda güçlüklere yol açacağını ve annenin her seferinde özel hayatına ilişkin durumları açıklamak zorunda kalacağını belirtmiştir. Babanın çocukla ilişkisinin bulunmadığı ve soyadı talebinin olmadığı iddialarının derece mahkemelerince değerlendirilmediğini, kuralın hiçbir istisna tanımayacak biçimde katı yorumlandığını açıklayarak oy birliğiyle ihlal kararı vermiştir.
“Evlilik dışında dünyaya gelen ve velayeti annede bulunan çocuğun annenin yanında kalacağı ve onun gözetiminde yetiştirileceği dikkate alındığında çocuk ile annenin farklı soyadları taşıması sosyal hayatta özellikle sağlık, eğitim, ulaşım gibi alanlarda birtakım zorluklara sebebiyet verecektir.”
Ne anlama geliyor?
Babalık davasından sonra da annenin soyadı talebi dinlenmelidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir; başvurucunun kimliği Anayasa Mahkemesince gizli tutulmuştur. Yeniden yargılamaya hükmedilmiş, tazminat talebi reddedilmiştir.
Anayasa Mahkemesi (İkinci Bölüm)
Babası ölen ve velayeti annede bulunan çocuğun soyadını değiştirme talebinin, kuralın haklı sebepleri ileri sürmeye dahi olanak vermeyecek biçimde yorumlanarak reddi ayrımcılık yasağını ihlal eder
Olay: Eşi hayatını kaybeden başvurucu, çocuğun güvenliği ve sosyal hayatta yaşanan güçlükler nedeniyle çocuğun soyadının kendi soyadıyla değiştirilmesini istemiştir. Mahkeme ad değişikliği talebini kabul, soyadı talebini ret etmiş; karar Yargıtayca onanmıştır.
Karar: Anayasa Mahkemesi, derece mahkemesinin evlilik içinde doğan çocuğun soyadının çocuk reşit oluncaya veya baba kendi soyadını değiştirinceye kadar değiştirilemeyeceği yönündeki yaklaşımının, annenin haklı sebepler bulunduğunu ileri sürmesine dahi olanak vermediğini belirtmiştir. Bu yorumun aile hayatına saygı hakkıyla birlikte ayrımcılık yasağını ihlal ettiğine oy birliğiyle karar vermiş ve yeniden yargılamaya hükmetmiştir.
Karardan alıntı (aç)(kapat)
“İncelenen başvuruda, derece mahkemesi tarafından çocuğun soyadı bakımından benimsenen kuralın haklı sebepler bulunduğunu ileri sürmeye dahi olanak vermeyecek şekilde yorumlanması nedeniyle Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan aile hayatına saygı hakkı ile birlikte ele alınan Anayasa'nın 10. maddesinde tanımlanan ayrımcılık yasağının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.”
Ne anlama geliyor?
Babanın ölümünden sonra da annenin talebi esastan incelenmelidir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Olayın ayrıntıları aktarılmamıştır.
Anayasa Mahkemesi (Birinci Bölüm)
Çifte vatandaş çocukların iki ülkedeki farklı soyadı kayıtlarının uyumlaştırılması talebinin, 14 No'lu Sözleşme dikkate alınmadan TMK 321 gerekçesiyle reddi özel hayata saygı hakkını ihlal eder
Olay: Annesi Türk, babası yabancı uyruklu olan ve iki ülkenin vatandaşlığını taşıyan çocuklar adına anne ve baba, Türk nüfus kaydındaki soyadlarının diğer ülkenin kayıtlarıyla aynı olacak şekilde düzeltilmesini istemiştir. O ülkenin hukukuna göre çocuğun soyadı baba ve annenin birinci soyadlarından oluşmaktadır. İlk derece mahkemesi davayı kabul etmiş; nüfus müdürlüğünün istinafı üzerine bölge adliye mahkemesi TMK 321'e dayanarak davayı kesin olarak reddetmiştir.
Karar: Anayasa Mahkemesi, isim hakkının kamu düzeninin işleyişine engel olmayan değişiklik taleplerinin karşılanmasını da kapsadığını ve nüfus kayıtlarının uluslararası işlemlerde de çelişkisiz tutulmasının kamusal makamların sorumluluğunda olduğunu hatırlatmıştır. Farklı ülkelerdeki çelişkili kayıtların düzeltilmesine kanuni çerçeve sunan 14 No'lu Ad ve Soyadlarının Nüfus Kütüklerine Yazılış Şekline İlişkin Sözleşmenin dikkate alınmadığını belirterek özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine oy birliğiyle karar vermiştir.
“Dolayısıyla temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası sözleşmeler dikkate alınmaksızın başvurucuların soyadı tashihi talebinin reddedilmesi nedeniyle kamunun ve bireylerin çatışan çıkarları arasında ölçülü ve adil bir denge kurulamadığı açıktır.”
Ne anlama geliyor?
Çifte vatandaş çocuğun iki ülkedeki soyadı uyumlaştırılabilir.
Not: Karar OY BİRLİĞİYLE verilmiştir. Başvurucuların adları ve yabancı ülke bilgisi aktarılmamıştır.
TMK 321 ile ilgili maddeler
- TMK m. 27 — Adın değiştirilmesi ve haklı sebep
- TMK m. 39 — Nüfus kaydı düzeltme ve mahkeme kararı
- TMK m. 173 — Boşanan kadının soyadı
- TMK m. 185 — Eşlerin hakları ve kadının soyadı (TMK 187)
- TMK m. 282 — Soybağının kurulması
- TMK m. 295 — Tanıma ve tanımanın iptali
- TMK m. 301 — Babalık davası
- TMK m. 305 — Evlat edinme
- TMK m. 323 — Çocukla kişisel ilişki
Uygulamada dikkat edilecekler
Pratik notlar
- 1.Çocuğun soyadının hangi kurala göre belirlendiğini önce soybağından kontrol edin: evlilik içi doğum, tanıma, babalık hükmü ve evlat edinme farklı sonuç doğurur.
- 2.Boşanma çocuğun soyadını kendiliğinden değiştirmez; nüfus müdürlüğü mahkeme kararı olmadan annenin soyadını yazmaz.
- 3.Annenin soyadı davasını çocuğun sizinle birlikte yaşadığı yerdeki aile mahkemesinde açın; aile mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
- 4.Dava dilekçesinde babayı davalı olarak gösterin; baba taraf olmadan alınan karar sonradan bozulabilir. Uygulamada nüfus müdürlüğü de davalı gösterilmektedir.
- 5.Yalnız velayetin sizde olduğunu söylemek yetmez; çocuğun okulda, sağlık ve resmî işlemlerde yaşadığı güçlükleri tanık ve belgeyle somutlaştırın.
- 6.Sosyal inceleme raporu alınmasını isteyin; çocuk idrak çağındaysa görüşünün uzman huzurunda alınmasını talep edin.
- 7.Babanın çocukla ilişkisini, nafaka ödeme durumunu ve çocuğun kiminle büyüdüğünü delillendirin; ilgili bir baba karşısında somut delil olmadan dava reddedilebilir.
- 8.Dava sürerken çocuk on sekiz yaşını doldurursa bunu mahkemeye bildirin; davaya devam edip etmeyeceği çocuğa sorulur ve dava asliye hukuk mahkemesine geçebilir.
- 9.Babalık hükmüyle çocuk kendiliğinden babanın soyadına geçer; annenin soyadının korunmasını istiyorsanız bunu ayrıca talep edip çocuğun üstün yararını delillendirin.
- 10.Çocuğa iki soyadı verilmesini istiyorsanız Yargıtayın somut delil ve yasal dayanak aradığını, bu yöndeki kararları bozduğunu bilin.
- 11.Yeni eşinizin soyadını çocuğa vermek istiyorsanız soyadı davası yerine, şartları varsa eşin çocuğunun evlat edinilmesi yolunu inceleyin.
- 12.Çocuğunuzu mirastan çıkarmak istiyorsanız dava açmayın; çıkarma sebebini açıkça yazdığınız bir vasiyetname veya miras sözleşmesi düzenleyin.
- 13.Bağışı geri almak istiyorsanız geri alma sebebini öğrendiğiniz günden başlayarak bir yıl içinde harekete geçin ve önemli ölçüde bir aykırılığı ispatlamaya hazırlanın.
Konuyla ilgili yazılar
Sıkça Sorulan Sorular
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut bir uyuşmazlık için hukuki görüş yerine geçmez. Madde metni resmî kaynaktan alınmış, kararlar resmî tam metinleri üzerinden özetlenmiştir.